Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa (Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā)
ସନତ୍କୁମାର ନାରଦଙ୍କୁ ସରସ୍ୱତୀର ପ୍ରକାଶରୁ ଆଗକୁ ନେଇ, ମାନବ ପ୍ରୟୋଜନ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ମନ୍ତ୍ରାବତାର ବିଦ୍ୟାମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ ତ୍ରି-ବୀଜ, ଋଷି ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ଓ ଦେବତା ତ୍ରିପୁରା-ବାଳା ଭାବେ ମନ୍ତ୍ରପ୍ରମାଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ଅଙ୍ଗ-କର-ନ୍ୟାସ, ନବ-ଯୋନି ପାଠ, ଦେବୀନାମରେ ସ୍ଥାପନା, ପଞ୍ଚବୀଜ କାମେଶୀ କ୍ରମରେ କାମର ନାମ ଓ ବାଣ-ଦେବତା ବର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି। ପରେ ନବ-ଯୋନି ମୂଳ, ଅଷ୍ଟଦଳ ଆବରଣ, ମାତୃକା ପରିଧି, ପୀଠଶକ୍ତି, ପୀଠ, ଭୈରବ, ଦିକ୍ପାଳ ସହ ଯନ୍ତ୍ରବିଧାନ, ଜପ-ହୋମ ସଂଖ୍ୟା ଓ ବାକ୍ସିଦ୍ଧି, ସମୃଦ୍ଧି, ଦୀର୍ଘାୟୁ, ରୋଗଶମନ, ଆକର୍ଷଣ/ବଶୀକରଣ ଆଦି ପ୍ରୟୋଗ, ଉତ୍କୀଳନ, ଦୀପିନୀ ଓ ଗୁରୁପରମ୍ପରା ପୂଜା ଆସେ। ଉତ୍ତରାର୍ଧରେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ବିଂଶତ୍ୟକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା ଯନ୍ତ୍ର-ଶକ୍ତିସମୂହ ସହ, ଶେଷରେ ବଗଲାମୁଖୀଙ୍କ ସ୍ତମ୍ଭନ ପ୍ରଣାଳୀ—ମନ୍ତ୍ରବନ୍ଧ, ଧ୍ୟାନ, ଯନ୍ତ୍ରଭେଦ, ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସ୍ତମ୍ଭନ, ଉଚ୍ଚାଟନ, ରକ୍ଷା, ପ୍ରତିବିଷ, ଶୀଘ୍ରଗମନ, ଅଦୃଶ୍ୟତା ଆଦି ବିଶେଷ କର୍ମ—ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । सरस्वत्यवतारास्ते कथिताः सिद्धिदा नृणाम् । अथ लक्ष्म्यवतारांस्ते वक्ष्ये सर्वार्थसिद्धिदान् ॥ १ ॥
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧିଦାନକାରୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅବତାରମାନେ କହିବି, ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି।
Verse 2
वाणीमन्मथशक्त्याख्यं बीजत्रितयमीरितम् । ऋषिः स्याद्दक्षिणामूर्तिः पंक्तिश्छंदः प्रकीर्तितम् ॥ २ ॥
ବାଣୀ, ମନ୍ମଥ, ଶକ୍ତି—ଏହି ନାମର ବୀଜମନ୍ତ୍ର ତ୍ରୟ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି। ଏହାର ଋଷି ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି; ଛନ୍ଦ ‘ପଙ୍କ୍ତି’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 3
देवता त्रिपुरा बाला मध्यांते शक्तिबीजके । नाभेरापादमाद्यं तु नाभ्यंतं हृदयात्परम् ॥ ३ ॥
ଏହି ନ୍ୟାସର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ତ୍ରିପୁରା ବାଳା। ଶକ୍ତି-ବୀଜକୁ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶେଷରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା। ‘ଆଦ୍ୟ’ ନ୍ୟାସ ନାଭିଠାରୁ ତଳେ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ନାଭିରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ନ୍ୟାସ ହୃଦୟଠାରୁ ଉପରେ କରିବା।
Verse 4
मृर्ध्नो ह्रदंतं तर्तीयं क्रमाद्देहेषु विन्यसेत् । आद्यं वामकरे दक्षकरे तदुभयोः परम् ॥ ४ ॥
ମୁଣ୍ଡର ଶିଖାଠାରୁ ହୃଦୟାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃତୀୟ ନ୍ୟାସକୁ କ୍ରମେ ଦେହରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା। ପ୍ରଥମଟି ବାମ ହାତରେ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଡାହାଣ ହାତରେ, ତାପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ଉଭୟ ହାତରେ ଏକାସାଥି ସ୍ଥାପନ କରିବା।
Verse 5
पुनर्बीजत्रयं न्यस्य मूर्ध्नि गुह्ये च वक्षसि । नव योन्पाभिधं न्यासे नवकृत्वो मनुं न्यसेत् ॥ ५ ॥
ତାପରେ ବୀଜତ୍ରୟକୁ ପୁନଃ ନ୍ୟାସ କରି ମୁଣ୍ଡ, ଗୁହ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଓ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା। ‘ନବ-ୟୋନ୍ପା’ ନାମକ ନ୍ୟାସରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ନଅଥର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 6
कर्णयोश्चिबुके न्यस्येच्छंखयोर्मुखपंकजे । नेत्रयोर्नासिकायां च स्कंधयोरुदरे तथा ॥ ६ ॥
କାନ ଓ ଠୋଡ଼ିରେ, କପାଳପାର୍ଶ୍ୱ (ଶଂଖ) ଓ ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁଖରେ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ନାସିକାରେ, ଏବଂ ସେହିପରି କାନ୍ଧ ଓ ଉଦରରେ ନ୍ୟାସ କରିବା।
Verse 7
न्यसेत्कूर्परयोर्नाभौ जानुनोर्लिंगमस्तके । पादयोरपि गुह्ये च पार्श्वयोर्हृदये पुनः ॥ ७ ॥
କୋହୁଣି ଓ ନାଭିରେ, ଘୁଁଡିରେ, ଏବଂ ମସ୍ତକର ଶିଖା (ଶିରୋମଣି) ଉପରେ ନ୍ୟାସ କରିବା। ପାଦରେ ମଧ୍ୟ, ଗୁହ୍ୟ ପ୍ରଦେଶରେ, ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ଏବଂ ପୁନଃ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟାସ କରିବା।
Verse 8
स्तनयोः कंठदेशे च वामांगादिषु विन्यसेत् । वाग्भवाद्यां रतिं गुह्ये प्रीतिमत्यादिकां हृदि ॥ ८ ॥
ସ୍ତନଦ୍ୱୟ, କଣ୍ଠଦେଶ ଓ ବାମାଙ୍ଗାଦି ଅଙ୍ଗରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ବାଗ୍ଭବାଦି ରତି-ଶକ୍ତିକୁ ଗୁହ୍ୟଦେଶରେ ଏବଂ ପ୍ରୀତିମତୀ ଆଦିକୁ ହୃଦୟରେ ବିନ୍ୟସିବା ଉଚିତ।
Verse 9
कामबीजादिकान्पश्येद्भूमध्ये तु मनोभवाम् । पुनर्वागकात्ममाद्यास्तिस्रएव च विन्यसेत् ॥ ९ ॥
ଭୂମଧ୍ୟ ମଣ୍ଡଳରେ କାମବୀଜ ଆଦି ବୀଜମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ‘ମନୋଭବା’ ଶକ୍ତିରୂପେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପୁନଃ କେବଳ ବାକ୍, କ ଓ ଆତ୍ମା—ଏହି ତିନି ଆଦ୍ୟଶକ୍ତିଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 10
अमृतेशीं च योगेशीं विश्वयोनिं तृतीयकाम् । मूर्ध्निं वक्त्रे हृदि न्यस्येद्गुह्ये चरणयोरपि ॥ १० ॥
‘ଅମୃତେଶୀ’, ‘ଯୋଗେଶୀ’, ‘ବିଶ୍ୱୟୋନି’, ‘ତୃତୀୟକାମା’—ଏମାନଙ୍କୁ ଶିର, ମୁଖ ଓ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁହ୍ୟଦେଶ ଓ ଚରଣଦ୍ୱୟରେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 11
कामेशी पंचबीजाढ्यां स्मरात्पञ्चन्यसेत्क्रमात् । मायाकामौ च वाग्लक्ष्मी कामेशी पंचबीजकम् ॥ ११ ॥
ପଞ୍ଚବୀଜଯୁକ୍ତ କାମେଶୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି କ୍ରମାନୁସାରେ ପଞ୍ଚନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। (ବୀଜ:) ମାୟା ଓ କାମ, ପରେ ବାକ୍ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ—ଏହାହିଁ କାମେଶୀଙ୍କ ପଞ୍ଚବୀଜ।
Verse 12
मनोभवश्च मकरध्वजकंदर्पमन्मथाः । कामदेवः स्मरः पंच कीर्तितान्याससिद्धिदाः ॥ १२ ॥
ମନୋଭବ, ମକରଧ୍ୱଜ, କନ୍ଦର୍ପ, ମନ୍ମଥ, କାମଦେବ ଓ ସ୍ମର—ଏହି ପାଞ୍ଚ ନାମ ଘୋଷିତ। ନ୍ୟାସରେ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ ଏମାନେ ସେହି କ୍ରିୟାର ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି।
Verse 13
शिरःपन्मुखागुह्येषु हृदये बाणदेवताः । द्राविण्याद्याः क्रमान्न्यस्येद्वाणेशीबीजपूर्वकः ॥ १३ ॥
ବାଣେଶୀ ବୀଜ ପୂର୍ବକ ଦ୍ରାବିଣୀ ଆଦି ବାଣଦେବତାମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବ—ଶିର, ପାଦତଳ, ମୁଖ, ଗୁହ୍ୟଦେଶ ଓ ହୃଦୟରେ।
Verse 14
द्रांद्रीं क्लींजूंस इति वैबाणेशबीजकं च कम् । द्राविणी क्षोभिणी वशीकरण्यांकर्षणी तथा ॥ १४ ॥
‘ଦ୍ରାଂ’, ‘ଦ୍ରୀଂ’, ‘କ୍ଲୀଂ-ଜୂଂ-ସ’—ଏହିମାନେ ବୈବାଣେଶ ବୀଜ; ଏବଂ ‘କଂ’ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ଦ୍ରାବିଣୀ, କ୍ଷୋଭିଣୀ, ବଶୀକରଣୀ ଓ ଆକର୍ଷଣୀ।
Verse 15
संमोहनी च बाणानां देवताः पञ्च कीर्तिताः । तार्तीयवाग्मध्यगेन कामेन स्यात्षडंगकम् ॥ १५ ॥
ବାଣମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଦେବତା କୀର୍ତିତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମୋହନୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତୃତୀୟ ବାଣୀର ମଧ୍ୟଗତ କାମକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏହା ଷଡଅଙ୍ଗ ହୁଏ।
Verse 16
षड्दीर्घस्वरयुक्तेन ततो देवीं विचिंतयेत् । ध्यायेद्रक्तसरोजस्थां रक्तवस्त्रां त्रिलोचनम् ॥ १६ ॥
ତାପରେ ଷଡ୍ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଚିନ୍ତନ କରିବ; ରକ୍ତ ପଦ୍ମାସୀନା, ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ତ୍ରିଲୋଚନା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।
Verse 17
उद्यदर्कनिभां विद्यां मालाभयवरोद्वहाम् । लक्षत्रयं जपेन्मंत्रं दशांशं किंशुकोद्भवैः ॥ १७ ॥
ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମତୀ ବିଦ୍ୟାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ—ଯିଏ ମାଳା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଅଭୟ ଓ ବର ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ମନ୍ତ୍ର ତିନି ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ତାହାର ଦଶାଂଶ କିଂଶୁକ ପୁଷ୍ପରେ ହୋମ କରିବ।
Verse 18
पुष्पैर्हयारिजैर्वापि जुहुयान्मधुरान्वितैः । नवयोन्यात्मकं यंत्रं बहिरष्टदलावृतम् ॥ १८ ॥
ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ହୟାରିଜ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଯନ୍ତ୍ର ନବ-ୟୋନି-ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ବାହାରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମାବରଣରେ ଆବୃତ।
Verse 19
केसरेषु स्वरान्न्यस्येद्वर्गानष्टौदलेष्वपि । दलाग्रेषु त्रिशूलानि पद्म तु मातृकावृतम् ॥ १९ ॥
ପଦ୍ମର କେସରରେ ସ୍ୱରମାନଙ୍କର ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ତାହାର ଅଷ୍ଟଦଳରେ ଆଠ ବର୍ଗ (ବ୍ୟଞ୍ଜନ-ସମୂହ) ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦଳାଗ୍ରରେ ତ୍ରିଶୂଳ ସ୍ଥାପନ କର; ଏପରି ପଦ୍ମ ମାତୃକା ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୁଏ।
Verse 20
एवं विलिखिते यंत्रे पीठशक्तीः प्रपूजयेत् । इच्छा ज्ञाना क्रिया चैव कामिनी कामदायिनी ॥ २० ॥
ଏପରି ଭାବେ ଯନ୍ତ୍ର ଲିଖିତ ହେଲେ, ପୀଠ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନା, କ୍ରିୟା, ଏବଂ କାମିନୀ ଓ କାମଦାୟିନୀ।
Verse 21
रती रतिप्रिया नंदा मनोन्मन्यपि चोदिताः । पीठशक्तीरिमा इष्ट्वा पीठं तन्मनुना दिशेत् ॥ २१ ॥
ରତୀ, ରତିପ୍ରିୟା, ନନ୍ଦା ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ମନୋନ୍ମନୀ—ଏହି ପୀଠ-ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପରେ ତାଙ୍କ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର (ମନୁ) ଦ୍ୱାରା ପୀଠକୁ ସ୍ଥାପନ/ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 22
व्योमपूर्वे तु तार्तीयं सदाशिवमहापदम् । प्रेतपद्मासनं ङेंतं नमोंतः पीठमन्त्रकः ॥ २२ ॥
ବ୍ୟୋମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତୃତୀୟ ସ୍ଥାପନ କୁହାଯାଇଛି—ସଦାଶିବଙ୍କ ମହାପଦ। ଏହା ‘ପ୍ରେତ’ ରୂପ ପାଇଁ ପଦ୍ମାସନ; ‘ଙେଂ’ ବୀଜ ଏବଂ ଶେଷରେ ‘ନମୋ’ ସହିତ—ଏହିଏ ପୀଠମନ୍ତ୍ର।
Verse 23
षोडशार्णस्ततो मूर्तौ क्लृप्तायां मूलमंत्रतः । आवाह्य प्रजपेद्देवीमुपचारैः पृथग्विधैः ॥ २३ ॥
ତତଃ ମୂଳମନ୍ତ୍ରବିଧିଅନୁସାରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଷୋଡଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ଜପସହିତ ନାନା ପ୍ରକାର ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରିବ।
Verse 24
देवीमिष्ट्वा मध्ययोनौ त्रिकोणे रतिपूर्विकाम् । वामकोणे रतिं दक्षे प्रीतिमग्रे मनोभवाम् ॥ २४ ॥
ମଧ୍ୟ ଯୋନି-ରୂପ ତ୍ରିକୋଣରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେଠାରେ ରତିପୂର୍ବିକାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଆରାଧନା କରିବ; ବାମ କୋଣରେ ରତି, ଦକ୍ଷିଣ/ଡାହାଣ କୋଣରେ ପ୍ରୀତି, ଅଗ୍ର ଶିଖରରେ ମନୋଭବାକୁ ସ୍ଥାପି ପୂଜା କରିବ।
Verse 25
योन्यन्तर्वह्निकोणादवंगान्यग्नेर्विदिक्ष्वपि । मध्ययोमेर्हहिः पूर्वादिषु चाग्रे स्मरानपि ॥ २५ ॥
ଯୋନିଭିତର ଅଗ୍ନି-କୋଣରୁ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉପାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବ। ମଧ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ମର (କାମ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିବ।
Verse 26
वाणदेवीस्तद्वदेव शक्तीरष्टसु योनिषु । सुभगाख्या भागा पश्चात्तृतीया भगसर्पिणी ॥ २६ ॥
ସେହିପରି ବାଣୀଦେବୀସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଆଠ ଯୋନି-ଭେଦରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ସୁଭଗା’ ନାମକ ହେଉଛି ‘ଭାଗା’; ତାହା ପରେ ତୃତୀୟ ‘ଭଗସର୍ପିଣୀ’।
Verse 27
भगमाला तथानंगा नगाद्या कुसुमापरा । अनंगमेखलानंगमदनेत्यष्टशक्तयः ॥ २७ ॥
ଭଗମାଳା ଓ ଅନଙ୍ଗା, ନଗାଦ୍ୟା ଓ କୁସୁମାପରା, ଅନଙ୍ଗମେଖଳା ଓ ଅନଙ୍ଗମଦନା—ଏହିମାନେ ଆଠ ଶକ୍ତି।
Verse 28
पद्मकेशरगा ब्राह्मी मुखाः पत्रेषु भैरवाः । दीर्घाद्या मातरः पूज्या ह्रस्वाद्याश्चाष्टभैरवाः ॥ २८ ॥
ପଦ୍ମର କେଶରରେ ବ୍ରାହ୍ମୀଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଭୈରବ-ମୁଖମାନଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦୀର୍ଘସ୍ୱରାଦି ମାତୃକାମାନେ ପୂଜ୍ୟ, ହ୍ରସ୍ୱସ୍ୱରାଦି ଅଷ୍ଟଭୈରବମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନୀୟ।
Verse 29
दलाग्रेष्वष्टपीठानि कामरूपाख्यमादिमम् । मलयं कोल्लगिर्य्याख्यं चौहाराख्यं कुलांतकम् ॥ २९ ॥
ପତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଅଷ୍ଟ ପୀଠ ବିନ୍ୟାସ ହୁଏ—ପ୍ରଥମେ କାମରୂପ ନାମକ, ପରେ ମଲୟ; ତାପରେ କୋଲ୍ଲଗିରି, ଚୌହାର, ଏବଂ କୁଲାନ୍ତକ।
Verse 30
जालंधरं तथोन्नासं कोटपीठमथाष्टमम् । भूगृहे दशदिक्ष्वर्चेद्धेतुकं त्रिपुरांतकम् ॥ ३० ॥
ଏହିପରି ଜାଲନ୍ଧର ଓ ଉନ୍ନାସ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଭାବେ କୋଟପୀଠ। ଭୂଗୃହରେ ଦଶଦିଗରେ ହେତୁକ ଓ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
वैतालमग्नि जिह्वं च कमलांतकालिनौ । एकपादं भीमरूपं विमलं हाटकेश्वरम् ॥ ३१ ॥
ଏହାସହ ବୈତାଳ, ଅଗ୍ନିଜିହ୍ୱ, କମଲାନ୍ତକାଲିନ; ଏବଂ ଏକପାଦ, ଭୀମରୂପ, ବିମଳ, ହାଟକେଶ୍ୱର।
Verse 32
शक्राद्यानायुधैः सार्द्धं स्वस्वदिक्षु समर्चयेत् । तद्बहिर्दिक्षु बटुकं योगिनीं क्षेत्रनायकम् ॥ ३२ ॥
ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦିକ୍ପାଳମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ-ତାଙ୍କ ଆୟୁଧ ସହିତ ନିଜ-ନିଜ ଦିଗରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସେହି ଦିଗମାନଙ୍କର ବାହାରେ ବଟୁକ, ଯୋଗିନୀମାନେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରନାୟକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 33
गणेशं विदिशास्वर्चेद्वसून्सूर्याच्छिवांस्तथा । भूतांश्चेत्थं भजन्बालामीशः स्याद्धनविद्ययोः ॥ ३३ ॥
ବିଦିଶାରେ ଗଣେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର; ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ଥାନେ ବସୁମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଭଜିଲେ ସାଧକ ବାଳା-ବିଦ୍ୟାର ଈଶ ହୋଇ ଧନ ଓ ବିଦ୍ୟା—ଦୁହେଁ ପାଏ।
Verse 34
रक्तांभोजैर्हुतेर्नार्योवश्याः स्युः सर्षपैर्नृपाः । नंद्यावर्तै राजवृक्षैः कुंदैः पाटलचंपकैः ॥ ३४ ॥
ରକ୍ତ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେଲେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବଶୀଭୂତ ହୁଅନ୍ତି; ସରିଷା ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଲେ ରାଜାମାନେ (ଶାସକ) ବଶତାକୁ ଆସନ୍ତି। ନନ୍ଦ୍ୟାବର୍ତ୍ତ, ରାଜବୃକ୍ଷ ପୁଷ୍ପ, କୁନ୍ଦ, ପାଟଳ ଓ ଚମ୍ପକ ଦ୍ୱାରା ଆହୁତି କଲେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଫଳ ମିଳେ।
Verse 35
पुष्पैर्बिल्वफलैर्वापि होमाल्लक्ष्मीः स्थिरा भवेत् । अपमृत्युं जयेन्मन्त्री गुडूच्या दुग्धयुक्तया ॥ ३५ ॥
ପୁଷ୍ପ କିମ୍ବା ବିଲ୍ୱଫଳ ଦ୍ୱାରା ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଦୁଧଯୁକ୍ତ ଗୁଡୂଚୀର ପ୍ରୟୋଗରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ।
Verse 36
यथोक्तदूर्वाहोमेन नीरोगायुः समश्नुते । ज्ञानं कवित्वं लभते चन्द्रागुरुसुरैर्हुतैः ॥ ३६ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ଭାବେ ଦୂର୍ବା-ହୋମ କଲେ ନିରୋଗ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ର, ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆହୁତି ଦେଲେ ଜ୍ଞାନ ଓ କବିତ୍ୱ ମିଳେ।
Verse 37
पलाशपुष्पैर्वाक्सिद्धिरन्नाप्तिश्चान्नहोमतः । सुरभिक्षीरदध्यक्ताँल्लाजान्हुत्वा रुजो जयेत् ॥ ३७ ॥
ପଲାଶ ପୁଷ୍ପର ଆହୁତି ଦେଲେ ବାକ୍-ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ଅନ୍ନ-ହୋମ କଲେ ଅନ୍ନପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଗୋଦୁଧ ଓ ଦଧି ଲେପିତ ଲାଜା (ଲାଭା) ଆହୁତି ଦେଲେ ରୋଗ ଜୟ ହୁଏ।
Verse 38
रक्तचन्दनकर्पूरकर्चूरागुरुरोचनाः । चन्दनं केशरं मांसीं क्रमाद्भागैनिंयोजयेत् ॥ ३८ ॥
ରକ୍ତଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର, କଚୂର, ଅଗୁରୁ ଓ ଗୋରୋଚନା; ପରେ ଚନ୍ଦନ, କେଶର ଓ ମାଂସୀ—ଏସବୁକୁ କ୍ରମେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ମାପର ଭାଗରେ ଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
भूमिचंद्रैकनन्दाब्धिदिक्सप्तनिगमोन्मितैः । श्मशाने कृष्मभूतस्य निशि नीहारपाथसा ॥ ३९ ॥
ଭୂମି, ଚନ୍ଦ୍ର, ଏକ, ନନ୍ଦା, ଅବ୍ଧି, ଦିଗ, ସପ୍ତ ଓ ନିଗମ (ବେଦ)—ଏହି ସଙ୍କେତ-ସଂଖ୍ୟାରେ ଦର୍ଶିତ ମାପ ଅନୁସାରେ; ଶ୍ମଶାନରେ, କୃଷ୍ଣଭୂତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ରାତିରେ, କୁହୁଡ଼ିଆ ପଥରେ (ଏହା) କରାଯାଏ।
Verse 40
कुमार्या पेषयेत्तानि मंत्रेणाथाभिमंत्र्य च । विदद्ध्यात्तिलकं तेन दर्शनाद्वशयेज्जनान् ॥ ४० ॥
ସେହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କୁମାରୀ ଦ୍ୱାରା ପିଷାଇବା ଉଚିତ; ପରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ସେହିଦ୍ୱାରା ତିଳକ ଧାରଣ କରିବା। କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଲୋକେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 41
गजसिंहादिभूतानि राक्षसाञ्छाकिनीरपि । प्रयोजनानां सिद्ध्यै तु देव्याः शापं निवर्त्य च ॥ ४१ ॥
ଗଜ-ସିଂହାଦି ରୂପର ଭୂତ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଶାକିନୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ପ୍ରୟୋଜନସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କ ଶାପ ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ (ଉପଯୋଗ/ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ)।
Verse 42
विधायोत्कीलितां पश्चाज्जपमस्य समाचरेत् । यो जपेदादिमे बीजे वराहभृगुपावकान् ॥ ४२ ॥
ଉତ୍କୀଳନ ବିଧି ସମ୍ପାଦନ କରି ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଆଦି-ବୀଜକୁ ଜପ କରିବା ସମୟରେ ବରାହ, ଭୃଗୁ ଓ ପାବକ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ…
Verse 43
मध्यमादौ नभोहंसौ मध्यमांते तु पावकम् । आदावंते च तार्तूयक्रमात्स्वं धूम्रकेतनम् ॥ ४३ ॥
ମଧ୍ୟଭାଗର ଆରମ୍ଭରେ ‘ନଭୋହଂସ’ ଓ ମଧ୍ୟାନ୍ତରେ ‘ପାବକ’ (ଅଗ୍ନି) ଅଛି। ଏବଂ ଆଦି ଓ ଅନ୍ତେ ‘ତାର୍ତୂୟ’ କ୍ରମରେ ନିଜ ‘ଧୂମ୍ରକେତୁ’ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବିନ୍ୟାସ/ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 44
एवं जप्त्वा शतं विद्या शापहीना फलप्रदा । यद्वाद्ये चरमे बीजे नैव रेफं वियोजयेत् ॥ ४४ ॥
ଏଭଳି ଶତବାର ଜପ କଲେ ଏହି ବିଦ୍ୟା ଶାପହୀନ ହୋଇ ଫଳଦାୟିନୀ ହୁଏ। ଏବଂ ଆଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଓ ଚରମ ବୀଜରେ ‘ରେଫ’ (ର) କେବେ ଅଲଗା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 45
शापोद्धारप्रकारोऽन्यो यद्वायं कीर्तितो बुधैः । आद्यमाद्यं हि तार्तीयं कामः कामोऽथ वाग्भवम् ॥ ४५ ॥
ଶାପୋଦ୍ଧାରର ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର, ଯାହା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଏହି—ପ୍ରଥମ ବୀଜ, ପୁଣି ପ୍ରଥମ; ତାପରେ ତୃତୀୟ; ତାପରେ ‘କାମ’, ପୁଣି ‘କାମ’; ଏବଂ ତା’ପରେ ‘ବାଗ୍ଭବ’।
Verse 46
अंत्यमंत्थमनंगश्च नवार्णः कीर्तितो मनुः । जप्तोऽयं शतधा शापं बालाया विनिवर्तयेत् ॥ ४६ ॥
‘ଅନ୍ତ୍ୟ’, ‘ମନ୍ଥ୍ଥ’ ଓ ‘ଅନଙ୍ଗ’ ସହିତ ନବାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ଏହାକୁ ଶତବାର ଜପ କଲେ ବାଳିକାକୁ ଲାଗିଥିବା ଶାପ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Verse 47
चैतन्याह्लादिनूमन्त्रौ जप्तौ निष्कीलताकरौ । त्रिस्वराश्चेतनं मन्त्री धरः शांतिरनुग्रहः ॥ ४७ ॥
‘ଚୈତନ୍ୟ’ ଓ ‘ଆହ୍ଲାଦିନୂ’ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ ସେମାନେ ବାଧା-ବିଘ୍ନ ଖୋଲି ଦୂର କରନ୍ତି। ତିନି ସ୍ୱର ହେଉଛି ମନ୍ତ୍ରର ଚେତନା; ଜପକ ତାହାର ଧାରକ; ଫଳ ଶାନ୍ତି ଓ ଅନୁଗ୍ରହ।
Verse 48
तारादिहृदयांतः स्यात्काम आह्लादिनीमनुः । तथा त्रयाणां बीजानां दीपनैर्मनुभिस्त्रिभिः ॥ ४८ ॥
ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ରରେ ‘ତାରା’ (ଓଁ) ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ ‘କାମ’-ମନ୍ତ୍ରକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ତିନି ବୀଜାକ୍ଷର ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିବା ତିନି ‘ଦୀପନ’ ମନ୍ତ୍ର ଅଛି।
Verse 49
सुदीप्तानि विधायादौ जपेत्तानीष्टसिद्धये । वदयुग्मं सदीर्घांबु स्मृतिवालावनंगतौ ॥ ४९ ॥
ପ୍ରଥମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଦୀପ୍ତ କରି, ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଦୀର୍ଘ ‘ଆ’ ସହିତ ଯୁଗ୍ମାକ୍ଷରକୁ ସ୍ମୃତିକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଧିରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 50
सत्यः सनेत्रो नस्तादृग्वा वाग्वर्णाद्यदीपिनी । क्लिन्ने क्लेदिनि वैकुंठो दीर्घं स्वं सद्यगोंतिमः ॥ ५० ॥
ସେ ସତ୍ୟ; ସେ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତ; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ‘ଏମିତି-ସେମିତି’ ସାଧାରଣ ସୀମାରେ ବନ୍ଧା ନୁହେଁ। ସେ ବାକ୍ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବର୍ଗମାନଙ୍କର ଦୀପକ। କ୍ଲିନ୍ନରେ—କ୍ଲେଦିନୀ ତତ୍ତ୍ୱରେ—ସେ ବୈକୁଣ୍ଠ; ସେ ଦୀର୍ଘସ୍ୱରୂପ; ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱଭାବ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଗତି ତତ୍କ୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ତିମ।
Verse 51
निद्रा सचंद्रा कुर्वीत शिवार्णा मध्यदीपिनी । तारो मोक्षं च कुरुते नायं वर्णास्यदीपिनी ॥ ५१ ॥
‘ନିଦ୍ରା’କୁ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’ ସହିତ ଗଠନ କରିବା ଉଚିତ; ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତ ‘ଶିବ’ ଅକ୍ଷର ଅଛି। ‘ତାରା’ ଅକ୍ଷର ମୋକ୍ଷ ଦାନ କରେ; ଏହା କେବଳ ମୁଖୋଚ୍ଚାରଣର ସାଧାରଣ ବର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ।
Verse 52
दीपिनीमंतरा बाला साधितापि न सिद्ध्यति । वागंत्यकामान् प्रजयेदरीणा क्षोभहेतवे ॥ ५२ ॥
‘ଦୀପିନୀ’ ବିନା ‘ବାଳା’ ମନ୍ତ୍ର ସାଧନା କଲେ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ। ଏବଂ ଅସମୟ କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ବିଧିରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଏହା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି କ୍ଷୋଭ ଓ ବିଘ୍ନର କାରଣ ହୋଇପାରେ।
Verse 53
कामवागंत्यबीजानि त्रैलोक्यस्य वशीकृतौ । कामांत्यवाणीबीजानि मुक्तये नियतो जपेत् ॥ ५३ ॥
ତ୍ରିଲୋକକୁ ବଶ କରିବା ପାଇଁ ‘କାମ’ ଓ ‘ବାକ୍’ ଅନ୍ତ୍ୟ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କର; କିନ୍ତୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ନିୟମିତ ସାଧକ ‘କାମ’ ଓ ‘ବାଣୀ’ ଅନ୍ତ୍ୟ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ।
Verse 54
पूजारंभे तु बालायास्त्रिविधानर्चयेद्गुरून् । दिव्यौघश्चैव सिद्धौघो मानवौघ इति त्रिधा ॥ ५४ ॥
ପୂଜାର ଆରମ୍ଭରେ କନିଷ୍ଠ ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ତ୍ରିବିଧ ଭାବେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁ—ଦିବ୍ୟଔଘ, ସିଦ୍ଧଔଘ ଓ ମାନବଔଘ—ଏହିପରି ତିନି ଭାଗରେ।
Verse 55
परप्रकाशः परमे शानः परशिवस्तथा । कामेश्वरस्ततो मोक्षः षष्ठः कामोऽमृतोंऽतिमः ॥ ५५ ॥
ସେ ପରମ ପ୍ରକାଶ, ପରମ ଈଶାନ, ଏବଂ ପରଶିବ ମଧ୍ୟ। ସେଇ କାମେଶ୍ୱର; ପରେ ସେଇ ମୋକ୍ଷସ୍ୱରୂପ। ଷଷ୍ଠ ‘କାମ’, ଏବଂ ଅନ୍ତିମ ‘ଅମୃତ’—ଅମରତ୍ୱ।
Verse 56
एते दप्तैव दिव्यौघा आनन्दपदपश्चिमाः । ईशानाख्यस्तत्पुरुषोऽघोराख्योवामदेवकः ॥ ५६ ॥
ଏହିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଞ୍ଚ ଦିବ୍ୟଔଘ; ଆନନ୍ଦପଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଉଥିବା—ଈଶାନ, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଅଘୋର, ବାମଦେବ ଓ ସଦ୍ୟୋଜାତ।
Verse 57
सद्योजात इमे पंच सिद्धौधाख्याः स्मृता मुने । मानवौघाः परिज्ञेयाः स्वगुरोः सम्प्रदायतः ॥ ५७ ॥
ହେ ମୁନେ, ‘ସଦ୍ୟୋଜାତ’ ଆଦି ଏହି ପାଞ୍ଚ ‘ସିଦ୍ଧଔଘ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ‘ମାନବଔଘ’ ତ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ-ପରମ୍ପରାରୁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 58
नवयोन्यात्मके यन्त्रे विलिखेन्मध्ययोनितः । प्रादक्षिण्येन बीजानि त्रिवारं साधकोत्तमः ॥ ५८ ॥
ନବ-ୟୋନିଯୁକ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ-ୟୋନିଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କ୍ରମେ ଘୁରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ବୀଜାକ୍ଷର ତିନିଥର ଲେଖିବ।
Verse 59
त्रींस्त्रीन्वर्णांस्तु गायत्र्या अष्टपत्रेषु संलिखेत् । बहिर्मातृकयाऽवेष्ट्य तद्बहिर्भूपुरद्वयम् ॥ ५९ ॥
ଗାୟତ୍ରୀର ତିନି-ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଅଷ୍ଟପତ୍ରରେ ଲେଖିବ; ବାହାରେ ମାତୃକା (ବର୍ଣ୍ଣମାଳା) ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ତାହାର ବାହାରେ ଦ୍ୱି-ଭୂପୁର ଅଙ୍କନ କରିବ।
Verse 60
कामबीजलसत्कोण व्यतिभिन्नं परस्परम् । पत्रे त्रैपुरमाख्यातं जपसंपातसाधितम् ॥ ६० ॥
କାମବୀଜରେ ଦୀପ୍ତ ତ୍ରିକୋଣ ପରସ୍ପର ଛେଦିତ ଭାବେ ଗଠିତ; ପତ୍ରମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ ଏହି ବିନ୍ୟାସ ‘ତ୍ରୈପୁର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଜପ ଓ ସମ୍ପାତଦ୍ୱାରା ସାଧିତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 61
बाहुना विधृते दद्याद्धनं कीर्तिं सुखं सुतान् । कामांते त्रिपुरा देवी विद्महे कविषं भहिम् ॥ ६१ ॥
ବାହୁଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରିତ ହେଲେ ଏହା ଧନ, କୀର୍ତ୍ତି, ସୁଖ ଓ ସନ୍ତାନ ଦାନ କରେ। କାମାନ୍ତେ ଆମେ ତ୍ରିପୁରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଜାଣୁ; କବି-ଋଷିଙ୍କ ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ।
Verse 62
बकः खङ्गी समारूढः सनेत्रोऽग्निश्च धीमहि । तत्र क्लिन्ने प्रचोदांते यादित्येषा प्रकीर्तिता ॥ ६२ ॥
ଆମେ ବକ (କୋକ/ବଗୁଳା), ଖଡ୍ଗଧାରୀ ସମାରୂଢ ରୂପ, ଏବଂ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ। ସେହି ମନ୍ତ୍ର-ପ୍ରୟୋଗରେ ‘କ୍ଲିନ୍ନ’ ହେଲେ ପ୍ରେରଣା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ—ଏହା ଆଦିତ୍ୟ-ତତ୍ତ୍ୱସମ୍ବନ୍ଧୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 63
गायत्री त्रैपुरा सर्सिद्धिदा सुरसेविता । अथ लक्ष्म्यवतारोऽन्यः कीर्त्यते सिद्धिदो नृणाम् ॥ ६३ ॥
ଗାୟତ୍ରୀ—ତ୍ରିପୁରା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ—ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ। ଏବେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେବା ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।
Verse 64
वेदादिर्गिरिजा पद्मा मन्यथो हृदयं भृगुः । भगवति माहेश्वरी ङेन्तेऽन्नपूर्णे दहनांगना ॥ ६४ ॥
ବେଦ ତାଙ୍କର ଆଦି; ଗିରିଜା ଓ ପଦ୍ମା ତାଙ୍କର ରୂପ; ଭୃଗୁ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ହେ ଭଗବତୀ ମାହେଶ୍ୱରୀ, ହେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା, ହେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା—ଆମ ବାଣୀ ଓ କ୍ରିୟାରେ ସଦା ସନ୍ନିଧାନ ହେଉ।
Verse 65
प्रोक्ता विंशतिवर्णेयं विद्या स्याद्द्रुहिणो मुनिः । धृतिश्छंदोऽन्नपूर्णेशी देवता परिकीर्तिता ॥ ६५ ॥
ଏହି ବିଦ୍ୟା ବିଶ ଅକ୍ଷରର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ଋଷି ଦ୍ରୁହିଣ (ବ୍ରହ୍ମା) ମୁନି; ଛନ୍ଦ ଧୃତି; ଏବଂ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣେଶୀ (ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା) ବୋଲି ପରମ୍ପରାରେ କୀର୍ତିତ।
Verse 66
षड्दीर्घाढ्येन हृल्लेखाबीऽजेन स्यात्षडंगकम् । मुखनासाक्षिकर्णांसगुदेषु नवसु न्यसेत् ॥ ६६ ॥
ହୃଲ୍ଲେଖ-ଚିହ୍ନିତ ଏବଂ ଛଅ ଦୀର୍ଘସ୍ୱରଯୁକ୍ତ ବୀଜାକ୍ଷର ଦ୍ୱାରା ଷଡ଼ଙ୍ଗ (ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ) କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମୁଖ, ନାସା, ନେତ୍ର, କର୍ଣ୍ଣ, ଅଂସ (କାନ୍ଧ) ଓ ଗୁଦ ଆଦି ନଅ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 67
पदानि नव तद्वर्णसंख्येदानीमुदीर्यते । भूमिचंद्रधरैकाक्षिवेदाब्धियुगबाहुभिः ॥ ६७ ॥
ଏଥିରେ ନଅଟି ପଦ (ଶବ୍ଦ) ଅଛି; ଏବେ ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଉଛି—ଭୂମି, ଚନ୍ଦ୍ର, ଧର, ଏକ, ଅକ୍ଷି, ବେଦ, ଅବ୍ଧି, ଯୁଗ ଓ ବାହୁ—ଏହି ସଂଖ୍ୟା-ସଙ୍କେତ ଦ୍ୱାରା।
Verse 68
पदसंख्यामिता वर्णैस्ततो ध्यायेत्सुरेश्वरीम् । स्वर्णाभांगां त्रिनयनां वस्त्रालंकारशोभिताम् ॥ ६८ ॥
ତତ୍ପରେ ଛନ୍ଦର ପାଦସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ମାପିତ ଅକ୍ଷରଦ୍ୱାରା ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ—ସୁବର୍ଣ୍ଣକାନ୍ତି ଅଙ୍ଗିନୀ, ତ୍ରିନୟନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ।
Verse 69
भूरमासं युतां देवीं स्वर्णामत्रकरांबुजाम् । लक्षं जपोऽयुतं होमो घृताक्तचरुणा तथा ॥ ६९ ॥
ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାସ ଦେବୀଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବ—ପଦ୍ମସଦୃଶ ହସ୍ତରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭାବେ; ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ ଓ ଘୃତଲିପ୍ତ ଚରୁଦ୍ୱାରା ଦଶ ସହସ୍ର ହୋମାହୁତି ଦେବ।
Verse 70
जयादिनवशक्तयाढ्ये पीठे पूजा समीरिता । त्रिकोणा वेदपत्राष्टपत्रषोडशपत्रके ॥ ७० ॥
ଜୟାଦି ନବଶକ୍ତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ପୀଠ ଉପରେ ପୂଜା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ତାହା ତ୍ରିକୋଣାକାର ହୋଇ ବେଦପତ୍ର, ଅଷ୍ଟପତ୍ର ଓ ଷୋଡଶପତ୍ର (ପଦ୍ମବିନ୍ୟାସ) ଯୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 71
भूपुरेण युते यंत्रे प्रदद्यान्मायया मनुम् । अग्न्यादिकोणत्रितये शिववाराहमाधवान् ॥ ७१ ॥
ଭୂପୁରଯୁକ୍ତ ଯନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିରୂପ ମାୟା ପ୍ରକ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ଅଗ୍ନିକୋଣ ଆଦି ତ୍ରିକୋଣତ୍ରୟରେ ଶିବ, ବରାହ ଓ ମାଧବଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 72
अचर्ययेत्स्वस्वमंत्रैस्तु प्रोच्यंते मनवस्तु ते । प्रणवो मनुचन्द्राढ्यं गगनं हृदयं शिवा ॥ ७२ ॥
ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦେବେ—ଏହିମାନେ ‘ମନୁ’ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ମନ୍ତ୍ର; ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଶିବ ମନୁ; ଗଗନ ତାଙ୍କ ଆସନ; ହୃଦୟ ତାଙ୍କ ଧାମ—ସେଠି ଶିବା-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।
Verse 73
मारुतः शिवमंत्रोऽयं सप्तार्णः शिवपूजने । वाराहनारायणयोर्मंत्रौ पूर्वमुदीरयेत् ॥ ७३ ॥
ଶିବପୂଜାରେ ଏହି ସପ୍ତାକ୍ଷର ଶିବମନ୍ତ୍ର ‘ମାରୁତ’ ନାମେ ପରିଚିତ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ବରାହ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରଥମେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 74
षडंगानि ततोऽभ्यर्च्य वामे दक्षे धरां रमाम् । यजेत्स्वस्वमनुभ्यां तु तावुच्येते मुनीश्वर ॥ ७४ ॥
ତାପରେ ଷଡଅଙ୍ଗକୁ ଯଥାବିଧି ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧରାକୁ ଓ ଡାହାଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ରମାକୁ ନିଜ-ନିଜ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏହି ଦୁଇ ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 75
अन्नं मह्यन्नमित्युक्त्वा मे देह्यन्नाधिपोर्णकाः । नयेममन्नं प्राणांते दापयानलसुंदरी ॥ ७५ ॥
“ଅନ୍ନ—ମୋତେ ଅନ୍ନ ଦିଅ” ବୋଲି କହି, ହେ ଅନ୍ନାଧିପତିଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ, ମୋତେ ଅନ୍ନ ଦିଅ। ପ୍ରାଣାନ୍ତ ସମୟରେ ଏହି ଅନ୍ନ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣ; ଅଗ୍ନିସୁନ୍ଦରୀ (ଜଠରାଗ୍ନି) ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ।
Verse 76
द्वाविंशत्यक्षरो मंत्रो भूमीष्टौ भूमिसंपुटः । लक्ष्मीष्टौ श्रीपुटो विप्र स्नृतिर्लभनुचंद्रयुक् ॥ ७६ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାବିଂଶତି ଅକ୍ଷରର। ଏହା ‘ଭୂମୀଷ୍ଟୌ’ ଓ ‘ଭୂମି-ସମ୍ପୁଟ’ରେ ଆବୃତ; ଏବଂ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀଷ୍ଟୌ’ ଓ ‘ଶ୍ରୀ-ପୁଟ’ରେ ଆବୃତ। ‘ଲଭନୁ’ ଓ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 77
भुवो बीजमिति प्रोक्तं श्रीबीजं प्रागुदाहृतम् । मंत्रादिस्थचतुर्बीजपूर्विकाः परिपूजयेत् ॥ ७७ ॥
‘ଭୁବଃ’କୁ ବୀଜ ବୋଲି ଘୋଷିତ କରାଯାଇଛି, ଏବଂ ଶ୍ରୀବୀଜ ପୂର୍ବରୁ ଉଦାହୃତ। ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରର ଆଦିରେ ଥିବା ଚାରି ବୀଜ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 78
शक्तीश्चतस्रो वेदास्रे परा च भुवनेश्वरी । कमला सुभगा चति ब्राह्म्याद्या अष्टपत्रगाः ॥ ७८ ॥
‘ବେଦ-ବିନ୍ଦୁ’ ସ୍ଥାନରେ ଚାରି ଶକ୍ତି ସ୍ମୃତ—ପରା, ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, କମଳା ଓ ସୁଭଗା। ବ୍ରାହ୍ମୀ ଆଦି ରୂପେ ସେମାନେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ।
Verse 79
षोडशारे स्मृते चव मानदातुष्टिपुष्टयः । प्रीती रतिर्ह्नीः श्रीश्चापि स्वधा स्वाहा दशम्यथ ॥ ७९ ॥
ଷୋଡଶାର ଚକ୍ର ଧ୍ୟାନ କଲେ ମାନଦା, ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରୀତି, ରତି, ହ୍ରୀ, ଶ୍ରୀ; ଏବଂ ସ୍ୱଧା, ସ୍ୱାହା ମଧ୍ୟ ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଶକ୍ତି ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 80
ज्योत्स्ना हैमवती छाया पूर्णिमा संहतिस्तथा । अमावास्येति संपूज्या मंत्रेशे प्राणपूर्विका ॥ ८० ॥
ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ହୈମବତୀ, ଛାୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ସଂହତି ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା—ଏହାମାନଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କରେ ପ୍ରାଣପୂର୍ବକ (ପ୍ରାଣନ୍ୟାସ ସହ) ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 81
भूपुरे लोकपालाः स्युस्तदस्त्राणि तदग्रतः । इत्थं जपादिभिः सिद्धे मंत्रेऽस्मिन्धनसंचयैः ॥ ८१ ॥
ଭୂପୁରରେ (ବାହ୍ୟ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଆବରଣରେ) ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଜପ ଆଦି ସାଧନାରେ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ଧନସଞ୍ଚୟର ଉପାୟ ହୁଏ।
Verse 82
कुबेरसदृशो मंत्री जायते जनवंदितः । अथ लक्ष्म्यवतारोऽन्यः कीर्त्यते मुनिसत्तम ॥ ८२ ॥
କୁବେର ସଦୃଶ ଏକ ମନ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଯିଏ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ। ଏବେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅବତାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି।
Verse 83
प्रणवः शांतिररुणाक्रियाढ्याचन्द्रभूषिताः । बगलामुखसर्वांते इंधिकाह्रादिनीयुता ॥ ८३ ॥
‘ପ୍ରଣବ’ ଓ ‘ଶାନ୍ତି’; କ୍ରିୟାସମୃଦ୍ଧ ‘ଅରୁଣା’; ଚନ୍ଦ୍ରଭୂଷିତା—ଚନ୍ଦ୍ରାଳଙ୍କୃତା; ଏବଂ ‘ବଗଲାମୁଖୀ’ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବାନ୍ତକାରିଣୀ ଶକ୍ତି—‘ଇନ୍ଧିକା’ ଓ ‘ହ୍ରାଦିନୀ’ ସହ—ଏହି ନାମରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଗଣିତ।
Verse 84
पीताजरायुक्प्रतिष्ठा पुनर्दीर्धोदसंयुता । वाचं मुखं पदं स्तंभयांते जिह्वापदं वदेत् ॥ ८४ ॥
ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ଝିଲ୍ଲି-ସଦୃଶ ଆଧାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ, ପୁନଃ ଦୀର୍ଘ ଆର୍ଦ୍ର-ପ୍ରବାହଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ମୁଖ-ଆଶ୍ରିତ ବାକ୍ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୁଏ; ତେବେ ଜିହ୍ୱା-ଆଧାରିତ ପଦ/ଧ୍ୱନି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 85
कीलयेति च बुद्धिं विनाशयांते स्वबीजकम् । तारोऽग्निसुंदरी मंत्रो बगलायाः प्रकीर्तितः ॥ ८५ ॥
‘କୀଲୟ’ ଏବଂ ‘ବୁଦ୍ଧିକୁ ବିନାଶ କର’—ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକ ସହ, ନିଜ ବୀଜାକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ‘ତାରୋ’ଗ୍ନିସୁନ୍ଦରୀ’ ନାମରେ ବଗଲା ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।
Verse 86
मुनिस्तु नारदश्छदो बृहती बगलामुखी । देवता नेत्रपंचेषुनवपंचदिगर्णकैः ॥ ८६ ॥
ଋଷି ନାରଦ; ଛନ୍ଦ ବୃହତୀ; ଦେବତା ବଗଲାମୁଖୀ। (ମନ୍ତ୍ରର ବିନ୍ୟାସ/ଜପ) ପାଞ୍ଚ ‘ନେତ୍ର’, ନଅ, ପାଞ୍ଚ, ଦିଗମାନ ଓ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ କ୍ରମରେ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 87
अंगानि कल्पयित्वा च ध्यायेत्पीताम्बरां ततः । स्वर्णासनस्थां हेमाभां स्तंभिनीमिंदुशेखराम् ॥ ८७ ॥
ଅଙ୍ଗବିନ୍ୟାସକୁ କଳ୍ପନା କରି, ପରେ ପୀତାମ୍ବରା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ସୁବର୍ଣ୍ଣାସନରେ ଆସୀନା, ହେମପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତା, ସ୍ତମ୍ଭିନୀ ଶକ୍ତି, ଏବଂ ଶିରେ ଇନ୍ଦୁଶେଖରା।
Verse 88
दधतीं मुद्गरं पाशं वज्रं च रसनां करैः । एवं ध्यात्वाजपेल्लक्षमयुतं चंपकोद्भवैः ॥ ८८ ॥
ମୁଦ୍ଗର, ପାଶ, ବଜ୍ର ଓ ରସନାକୁ ହସ୍ତେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଓ ଦଶ ହଜାର ଜପ କରିବ।
Verse 89
कुसुमैर्जुहुयात्पीठे बालायाः पूजयेदिमाम् । चंदनागुरुचंद्राद्यैः पूजार्थं यंत्रमालिखेत् ॥ ८९ ॥
ପୀଠରେ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ହୋମ କରି ଏହି ବାଳା ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ପୂଜାର୍ଥେ ଚନ୍ଦନ, ଅଗରୁ, କର୍ପୂର ଆଦି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଯନ୍ତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିବ।
Verse 90
त्रिकोणषड्दलाष्टास्रषोडशारे यजेदिमाम् । मंगला स्तंभिनी चैव जृंभिणी मोहिनी तथा ॥ ९० ॥
ତ୍ରିକୋଣ, ଷଡ୍ଦଳ, ଅଷ୍ଟାସ୍ର ଓ ଷୋଡଶାର ଚିହ୍ନିତ ଯନ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ‘ମଙ୍ଗଳା’, ‘ସ୍ତମ୍ଭିନୀ’, ‘ଜୃମ୍ଭିଣୀ’, ‘ମୋହିନୀ’ ଭାବେ ଆବାହନ କରିବ।
Verse 91
वश्या चला बलाका च भूधरा कल्मषाभिधा । धात्री च कलना कालकर्षिणी भ्रामिकापि च ॥ ९१ ॥
‘ବଶ୍ୟା’, ‘ଚଳା’, ‘ବଳାକା’, ‘ଭୂଧରା’, ‘କଲ୍ମଷାଭିଧା’; ଏବଂ ‘ଧାତ୍ରୀ’, ‘କଳନା’, ‘କାଳକର୍ଷିଣୀ’, ‘ଭ୍ରାମିକା’—ଏହି ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 92
मंदगापि च भोगस्था भाविका षोडशी स्मृता । भूगृहस्य चतुर्दिक्षु पूर्वादिषु यजेत्क्रमात् ॥ ९२ ॥
‘ମନ୍ଦଗା’, ‘ଭୋଗସ୍ଥା’, ‘ଭାବିକା’, ‘ଷୋଡଶୀ’ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ। ଭୂଗୃହର ଚାରି ଦିଗରେ—ପୂର୍ବରୁ କ୍ରମେ—ପୂଜା କରିବ।
Verse 93
गणेशं बटुकं चापि योगिनीः क्षेत्रपालकम् । इंद्रादींश्च ततो बाह्ये निजायुधसमन्वितान् ॥ ९३ ॥
ଗଣେଶ, ବଟୁକ, ଯୋଗିନୀମାନେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରପାଳକଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନ କର; ତାପରେ ବାହ୍ୟଭାଗରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ନିଜ-ନିଜ ଆୟୁଧ ସହିତ ନ୍ୟାସ କର।
Verse 94
इत्थं सिद्धे मनौ मंत्री स्तंभयेद्देवतादिकान् । पीतवस्त्रपदासीनः पीतमाल्यानुलेपनः ॥ ९४ ॥
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ଦେବତାଦିଙ୍କୁ ସ୍ତମ୍ଭନ କରିବ; ପୀତବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ଆସୀନ ହୋଇ, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ପୀତମାଳା ଓ ପୀତ ଅନୁଲେପନରେ ଶୋଭିତ ହେବ।
Verse 95
पीतपुष्पैर्यजेद्देवीं हरिद्रोत्थस्रजा जपेत् । पीतां ध्यायन्भगवतीं पयोमध्येऽयुतं जपेत् ॥ ९५ ॥
ପୀତପୁଷ୍ପରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ ଏବଂ ହଳଦୀର ମାଳାରେ ଜପ କରିବ। ପୀତରୂପା ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଦୁଧର ମଧ୍ୟରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଦଶହଜାର ଜପ କରିବ।
Verse 96
त्रिमध्वा ज्यतिलैर्होमो नॄणां वश्यकरो मतः । मधुरत्रितयाक्तैः स्यादाकर्षो लवर्णैर्ध्रुवम् ॥ ९६ ॥
ତ୍ରିମଧୁ ସହ ଘିଅ ଓ ତିଳ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା ହୋମ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଶ କରେ ବୋଲି ମତ। ମଧୁର ତ୍ରିତୟ ମିଶିଲେ ଆକର୍ଷଣ ହୁଏ; ଲବଣ ସହ କଲେ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼ ହୁଏ।
Verse 97
तैलाभ्यक्तैर्निम्बपत्रैर्होमो विद्वेषकारकः । ताललोणहरिद्राभिर्द्विषां संस्तंभनं भवेत् ॥ ९७ ॥
ତେଲ ଲଗାଇଥିବା ନିମ୍ବପତ୍ରରେ କରାଯାଇଥିବା ହୋମ ବିଦ୍ୱେଷ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ। ତାଳ-ଲବଣ ଓ ହଳଦୀ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ସଂସ୍ତମ୍ଭନ (ଅବରୋଧ/ସ୍ଥମ୍ଭନ) ହୁଏ।
Verse 98
आगारधूमं राजीश्च माहिषं गुग्गुलं निशि । श्मशाने पावके हुत्वा नाशयेदचिरादरीन् ॥ ९८ ॥
ରାତିରେ ଶ୍ମଶାନର ଅଗ୍ନିରେ ଘରର ଧୂମକାଳି, ରାଜୀ (ସୋରିଷ), ମହିଷଜ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଆହୁତି ଦେଲେ, ଶୀଘ୍ର ଶତ୍ରୁନାଶ ହୁଏ।
Verse 99
गरुतो गृध्रकाकानां कटुतैलं विभीतकम् । गृहधूमं चितावह्नौ हुत्वा प्रोच्चाटयेद्रिपून् ॥ ९९ ॥
ଗୃଧ୍ର ଓ କାକର ପଙ୍ଖ, କଟୁ ତେଲ, ବିଭୀତକ (ବହେଡ଼ା) ଏବଂ ଘରର ଧୂମକାଳି—ଏହାକୁ ଚିତାଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କଲେ ‘ପ୍ରୋଚ୍ଚାଟନ’ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ଦୂର ହୁଅନ୍ତି।
Verse 100
दूवार्गुडूचीलाजान्यो मधुरत्रितयान्वितान् । जुहोति सोऽखिलान् रोगान् शमयेद्दर्शनादपि ॥ १०० ॥
ଦୂର୍ବା ଘାସ, ଗୁଡ଼, ଗୁଡୂଚୀ (ଗିଲୋୟ), ଲାଜା (ଭଜା ଧାନ୍ୟ) — ଏହାକୁ ତିନି ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟ ସହ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ରୋଗ ଶମନ କରେ; ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାଧି ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 101
पर्वताग्रे महारण्ये नदीसंगे शिवालये । ब्रह्मचर्यरतो लक्षं जपेदखिलसिद्धये ॥ १०१ ॥
ପର୍ବତଶିଖରେ, ମହାଅରଣ୍ୟରେ, ନଦୀସଙ୍ଗମରେ କିମ୍ବା ଶିବାଳୟରେ—ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରତ ହୋଇ—ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 102
एक वर्णगवीदुग्धं शर्करामधुसंयुतम् । त्रिशतं मंत्रितं पीतं हन्याद्विषपराभवम् ॥ १०२ ॥
ଏକବର୍ଣ୍ଣ ଗାଈର ଦୁଧ, ଶର୍କରା ଓ ମଧୁ ସହିତ—ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ତିନିଶହ ଥର ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ପିଲେ—ବିଷର ଦୁଷ୍ପ୍ରଭାବ ଓ ପରାଭବ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
Verse 103
श्वेतपालशकाष्ठेन रचिते रम्यपादके । अलक्तरंजिते लक्षं मन्त्रयेन्मनुनामुना ॥ १०३ ॥
ଶ୍ୱେତ-ପଲାଶ କାଠରେ ରଚିତ ରମ୍ୟ ପାଦପୀଠକୁ ଲାଲ ଅଲକ୍ତରେ ରଞ୍ଜିତ କରି, ଏହି ମନୁଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରକୁ ଲକ୍ଷବାର ଜପ କରିବ।
Verse 104
तदारूढः पुमान् गच्छत्क्षणेन शतयोजनम् । पारदं च शिलां तालं पिष्टं मधुसमन्वितम् ॥ १०४ ॥
ତାହାରେ ଆରୂଢ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶତ ଯୋଜନ ଯାଏ। ପାରଦ, ଶିଳା ଓ ତାଳ—ମଧୁ ସହ ପିଷି ମିଶାଇବା ବିଧି।
Verse 105
मनुना मन्त्रयेल्लक्षं लिंपेत्तेनाखिलां तनुम् । अदृश्यः स्यान्नृणामेष आश्चर्य्यं दृश्यतामिदम् ॥ १०५ ॥
ମନୁଦ୍ୱାରା ଅଲକ୍ତକୁ ଲକ୍ଷବାର ମନ୍ତ୍ରିତ କରି ସିଦ୍ଧ କରି, ତାହାଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଦେହରେ ଲେପ କରିବ; ତେବେ ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ—ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ଦେଖ।
Verse 106
षट्कोणं विलिखद्बीजं साध्यनामान्वितं मनोः । हरितालनिशाचूर्णैरुन्मत्तुरससंयुतैः ॥ १०६ ॥
ଷଟ୍କୋଣ ଅଙ୍କନ କରି, ବୀଜାକ୍ଷର ଓ ସାଧ୍ୟ-ନାମଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଲେଖିବ; ହରିତାଳ ଓ ନିଶା(ହଳଦୀ) ଚୂର୍ଣ୍ଣକୁ ଧତୁରା ରସ ସହ ମିଶାଇ (ତାହାଦ୍ୱାରା) ଲେଖିବ।
Verse 107
शेषाक्षरैः समानीतं धरागेहविराजितम् । तद्यंत्रं स्थापितप्राणं पीतसूत्रेण वेष्टयेत् ॥ १०७ ॥
ଶେଷ ଅକ୍ଷରମାନେ ଯୋଗ କରି ତାହାକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଧରା ଉପରେ ଓ ଗୃହମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ପ୍ରାଣ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେହି ଯନ୍ତ୍ରକୁ ପୀତ ସୂତ୍ରରେ ବେଷ୍ଟନ କରିବ।
Verse 108
भ्राम्यत्कुलालचक्रस्थां गृहीत्वा मृत्तिकां तथा । रचयेदृषभं रम्यं यंत्रं तन्मध्यतः क्षिपेत् ॥ १०८ ॥
ଘୂରୁଥିବା କୁମ୍ଭକାର-ଚକ୍ରରେ ଥିବା ମାଟି ନେଇ ସୁନ୍ଦର ଋଷଭ ଗଢ଼ି, ତାହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 109
हरितालेन संलिप्य वृषं प्रत्यहमर्चयेत् । स्तंभयेद्विद्विषां वाचं गतिं कार्यपरंपराम् ॥ १०९ ॥
ହରିତାଳ ଲେପି ଋଷଭକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣୀ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୁଏ ଓ ତାଙ୍କର ଗତି ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟପରମ୍ପରା ରୋକାଯାଏ।
Verse 110
आदाय वामहस्तेन प्रेतभूस्थितकर्परम् । अंगारेण चितास्थेन तत्र यंत्रं समालिखेत् ॥ ११० ॥
ବାମହସ୍ତରେ ପ୍ରେତଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା କପାଳ ନେଇ, ଚିତାର ଅଙ୍ଗାର ଦ୍ୱାରା ସେଠାରେ ଯନ୍ତ୍ର ସାବଧାନରେ ଆଲେଖ କରିବ।
Verse 111
मंत्रितं निहितं भूमौ रिपूणां स्तंभयेद्गतिम् । प्रेतवस्त्रे लिखेद्यंत्रं अंगारेणैव तत्पुनः ॥ १११ ॥
ମନ୍ତ୍ରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଭୂମିରେ ନିହିତ କଲେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଗତି ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୁଏ। ପୁନଃ କେବଳ ଅଙ୍ଗାରରେ ପ୍ରେତବସ୍ତ୍ରରେ ଯନ୍ତ୍ର ଲେଖିବ।
Verse 112
मंडूकवदने न्यस्येत्पीतसूत्रेण वेष्टितम् । पूजितं पीतपुष्पैस्तद्वाचं संस्तंभयेद्द्विषाम् ॥ ११२ ॥
ହଳଦି ସୂତାରେ ବେଷ୍ଟିତ କରି ତାହାକୁ ମଣ୍ଡୂକର ମୁଖରେ ରଖିବ। ହଳଦି ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ତାହା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବାଣୀକୁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରେ।
Verse 113
यद्भूमौ भविता दिव्यं तत्र यंत्रं समालिखेत् । मार्जितं तद्द्विषां पात्रैर्दिव्यस्तम्भनकृद्भवेत् ॥ ११३ ॥
ଯେ ଭୂମିରେ ଦିବ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ ହେବ, ସେଠାରେ ସାଧକ ଯନ୍ତ୍ରକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଲେଖନ କରୁ। ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାତ୍ରଦ୍ୱାରା ମାର୍ଜିତ ହେଲେ, ତାହା ଦିବ୍ୟ ସ୍ତମ୍ଭନ—ବିରୋଧୀ ଶକ୍ତିକୁ ରୋକିବା—ସାଧନ ହୁଏ।
Verse 114
इन्द्रवारुणिकामूलं सप्तशो मनुमंत्रितम् । क्षिप्तं जले दिव्यकृतं जलस्तंभनकारकम् ॥ ११४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରବାରୁଣିକାର ମୂଳକୁ ମନୁ-ମନ୍ତ୍ରରେ ସପ୍ତବାର ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ଜଳରେ କ୍ଷିପ୍ତ କଲେ, ତାହା ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବରେ ଜଲସ୍ତମ୍ଭନ—ଜଳକୁ ନିଶ୍ଚଳ କରିବା—କାରକ ହୁଏ।
Verse 115
किं बहूक्त्या साधकेन मन्त्रः सम्यगुपासितः । शत्रूणां गतिबुद्ध्यादेः स्तंभनो नात्र संशयः ॥ ११५ ॥
ଅଧିକ କ’ଣ କହିବା? ସାଧକ ଯଦି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଉପାସନା କରିଥାଏ, ତେବେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଗତି, ବୁଦ୍ଧି ଆଦିର ସ୍ତମ୍ଭନ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 116
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे यक्षिणीमन्त्रसाधननिरूपणं नाम षडशीतितमोऽध्यायः ॥ ८६ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ତୃତୀୟ ପାଦରେ ‘ଯକ୍ଷିଣୀ-ମନ୍ତ୍ର-ସାଧନ-ନିରୂପଣ’ ନାମକ ଛଅଅଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
Nyāsa is treated as the operative bridge between mantra and embodied worship: by installing bījas, epithets, and śaktis onto specific body loci and diagrammatic loci, the sādhaka aligns speech-power (vāk), desire-power (kāma), and śakti into a ritually “activated” circuit that the text says yields siddhi and stability of results.
The nava-yoni structure functions as the central generative maṇḍala for Tripurā/Bālā worship: it hosts repeated mantra placement, is surrounded by lotus enclosures and Mātr̥kā letters, and becomes the spatial template for installing pīṭha-śaktis, guardians, and ancillary deities so that japa and homa are performed within a fully articulated ritual cosmos.
It indicates different bīja-endings for different aims: seed-mantras ending with ‘kāma’ + ‘vāk’ are prescribed for influence over the worlds (siddhi/vaśya), while ‘kāma’ + ‘vāṇī’ is recommended for liberation-oriented practice by a disciplined practitioner.
Bagalāmukhī is framed around stambhana (immobilization): yellow visualization, specific yantras (triangle/lotus/wheels), turmeric-based japa and homa, and targeted rites (speech-arrest, movement-obstruction, enemy-expulsion), presented as a complete operational toolkit once the mantra is ‘perfected’ (siddha).