Pañca-prakṛti-nirūpaṇa and Mantra-vidhi: Rādhā, Mahālakṣmī, Durgā, Sarasvatī, Sāvitrī; plus Sāvitrī-Pañjara

Verse 1

श्रीशौनक उवाच । साधु सूत महाभागः जगदुद्धारकारकम् । महातंत्रविधानं नः कुमारोक्तं त्वयोदितम् ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୌନକ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ସୂତ! ସାଧୁ, ସାଧୁ। କୁମାରମାନେ ଯେ ମହାତନ୍ତ୍ରବିଧାନ କହିଥିଲେ, ଜଗତ୍‌ର ଉଦ୍ଧାରକ ତାହାକୁ ତୁମେ ଆମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲ।

Verse 2

अलभ्यमेतत्तंत्रेषु पुराणेष्वपि मानद । यदिहोदितमस्मभ्यं त्वयातिकरुणात्मना ॥ २ ॥

ହେ ମାନଦ! ଏହି ଉପଦେଶ ତନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; ତଥାପି ଅତି କରୁଣାମୟ ତୁମେ ଏଠାରେ ଆମକୁ ଏହା କହିଲ।

Verse 3

नारदो भगवान्सूत लोकोद्धरणतत्परः । भूयः पप्रच्छ किं साधो कुमारं विदुषां वरम् ॥ ३ ॥

ହେ ସୂତ! ଲୋକୋଦ୍ଧାରରେ ସଦା ତତ୍ପର ଭଗବାନ୍ ନାରଦ ପୁନର୍ବାର ସାଧୁ, ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁମାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 4

सूत उवाच । श्रुत्वा स नारदो विप्राः युग्मनामसहस्रकम् । सनत्कुमारमप्याह प्रणम्य ज्ञानिनां वरम् ॥ ४ ॥

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ଯୁଗ୍ମନାମର ସହସ୍ରକ ଶୁଣି ନାରଦ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 5

नारद उवाच । ब्रह्मंस्त्वया समाख्याता विधयस्तंत्रचोदिताः । तत्रापि कृष्णमंत्राणां वैभवं ह्युदितं महत् ॥ ५ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ତନ୍ତ୍ରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି-ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆପଣ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ତାହାରେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମହା ବୈଭବ ନିଶ୍ଚୟ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି।

Verse 6

या तत्र राधिकादेवी सर्वाद्या समुदाहृता । तस्या अंशावताराणां चरितं मंत्रपूर्वकम् ॥ ६ ॥

ସେଠାରେ ରାଧିକାଦେବୀଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଦ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ଅଂଶାବତାରମାନଙ୍କ ଚରିତ ଯଥୋଚିତ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ବକ (ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାର ସହ) କହିବା ଉଚିତ।

Verse 7

तंत्रोक्तं वद सर्वज्ञ त्वामहं शरणं गतः । शक्तेस्तंत्राण्यनेकानि शिवोक्तानि मुनीश्वर ॥ ७ ॥

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ! ତନ୍ତ୍ରରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଶକ୍ତିର ଅନେକ ତନ୍ତ୍ର ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।

Verse 8

यानि तत्सारमुद्धृत्य साकल्येनाभिधेहि नः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य नारदस्य महात्मनः ॥ ८ ॥

ସେସବୁର ସାର ଉଦ୍ଧାର କରି ଆମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହନ୍ତୁ। ସେଇ ମହାତ୍ମା ନାରଦଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି…

Verse 9

सनत्कुमारः प्रोवाच स्मृत्वा राधापदांबुजम् । सनत्कुमार उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि राधांशानां समुद्भवम् ॥ ९ ॥

ସନତ୍କୁମାର ରାଧାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରି କହିଲେ— “ହେ ନାରଦ, ଶୁଣ; ରାଧାଙ୍କ ଅଂଶମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ମୁଁ କହିବି।”

Verse 10

शक्तीनां परमाश्चर्यं मंत्रसाधनपूर्वकम् । या तु राधा मया प्रोक्ता कृष्णार्द्धांगसमुद्भवा ॥ १० ॥

ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ମନ୍ତ୍ରସାଧନାପୂର୍ବକ ସିଦ୍ଧ—ମୁଁ କହିଥିବା ସେଇ ରାଧା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭବିତ।

Verse 11

गोलोकवासिनी सा तु नित्या कृष्णसहायिनी । तेजोमंडलमध्यस्था दृश्यादृश्यस्वरूपिणी ॥ ११ ॥

ସେ ଗୋଲୋକବାସିନୀ, ନିତ୍ୟ କୃଷ୍ଣସହାୟିନୀ; ତେଜୋମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ।

Verse 12

कदाचित्तु तया सार्द्धं स्थितस्य मुनिसत्तम । कृष्णस्य वामभागात्तु जातो नारायणः स्वयम् ॥ १२ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକଦା ତାଙ୍କ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାମଭାଗରୁ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 13

राधिकायाश्च वामांगान्महालक्ष्मीर्बभूव ह । ततः कृष्णो महालक्ष्मीं दत्त्वा नारायणाय च ॥ १३ ॥

ରାଧିକାଙ୍କ ବାମାଙ୍ଗରୁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ସେଇ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 14

वैकुंठे स्थापयामास शश्वत्पालनकर्मणि । अथ गोलोकनाथस्य लोम्नां विवरतो मुने ॥ १४ ॥

ସେ ତାଙ୍କୁ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଶାଶ୍ୱତ ରକ୍ଷା-କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ, ହେ ମୁନି, ଗୋଲୋକନାଥଙ୍କ ରୋମକୂପରୁ…॥୧୪॥

Verse 15

जातुश्चासंख्यगोपालास्तेजसा वयसा समाः । प्राणतुल्यप्रियाः सर्वे बभूवुः पार्षदा विभोः ॥ १५ ॥

କେତେବେଳେ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୋପାଳ, ତେଜ ଓ ବୟସରେ ସମାନ, ପ୍ରାଣସମ ପ୍ରିୟ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବିଭୁଙ୍କ ପାର୍ଷଦ ହେଲେ॥୧୫॥

Verse 16

राधांगलोमकूपेभ्ये बभूवुर्गोपकन्यकाः । राधातुल्याः सर्वतश्च राधादास्यः प्रियंवदाः ॥ १६ ॥

ରାଧାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ରୋମକୂପରୁ ଗୋପକନ୍ୟାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ସେମାନେ ସର୍ବଥା ରାଧାତୁଲ୍ୟ, ରାଧାଙ୍କ ଦାସୀ, ମଧୁରଭାଷିଣୀ ଥିଲେ॥୧୬॥

Verse 17

एतस्मिन्नंतरे विप्र सहसा कृष्णदेहतः । आविर्बभूव सा दुर्गा विष्णुमाया सनातनी ॥ १७ ॥

ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ବିପ୍ର, ସହସା କୃଷ୍ଣଦେହରୁ ସେଇ ଦୁର୍ଗା ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସନାତନୀ ମାୟା॥୧୭॥

Verse 18

देवीनां बीजरूपां च मूलप्रकृतिरीश्वरी । परिपूर्णतमा तेजः स्वरूपा त्रिगुणात्मिका ॥ १८ ॥

ସେ ଦେବୀମାନଙ୍କ ବୀଜରୂପା, ମୂଳପ୍ରକୃତି ଈଶ୍ୱରୀ; ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତମା, ତେଜଃସ୍ୱରୂପା ଏବଂ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା॥୧୮॥

Verse 19

सहस्रभुजसंयुक्ता नानाशस्त्रा त्रिलोचना । या तु संसारवृक्षस्य बीजरूपा सनातनी ॥ १९ ॥

ସେ ସହସ୍ରଭୁଜା, ନାନାଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ରୀ; ସେଇ ସନାତନୀ ଦେବୀ ସଂସାରବୃକ୍ଷର ବୀଜରୂପା।

Verse 20

रत्नसिंहासनं तस्यै प्रददौ राधिकेश्वरः । एतस्मिन्नंतरे तत्र सस्त्रीकस्तु चतुर्मुखः ॥ २० ॥

ରାଧିକେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ରତ୍ନସିଂହାସନ ପ୍ରଦାନ କଲେ। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ପତ୍ନୀସହିତ ସେଠାରେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 21

ज्ञानिनां प्रवरः श्रीमान् पुमानोंकारमुच्चरन् । कमंडलुधरो जातस्तपस्वी नाभितो हरेः ॥ २१ ॥

ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ ପୁରୁଷ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କମଣ୍ଡଲୁଧାରୀ ତପସ୍ବୀ ହୋଇ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ନାଭିରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 22

स तु संस्तूय सर्वेशं सावित्र्या भार्यया सह । निषसादासने रम्ये विभोस्तस्याज्ञया मुने ॥ २२ ॥

ତାପରେ ସେ ସର୍ବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ହେ ମୁନି, ପତ୍ନୀ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ, ସେଇ ବିଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ରମ୍ୟ ଆସନରେ ବସିଲେ।

Verse 23

अथ कृष्णो महाभाग द्विधारूपो बभूव ह । वामार्द्धांगो महादेवो दक्षार्द्धो गोपिकापतिः ॥ २३ ॥

ତାପରେ, ହେ ମହାଭାଗ, କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱିଧାରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ତାଙ୍କ ବାମାର୍ଧ ମହାଦେବ (ଶିବ) ହେଲା ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣାର୍ଧ ଗୋପିକାପତି (କୃଷ୍ଣ) ହେଲା।

Verse 24

पंचवक्त्रस्त्रिनेत्रोऽसौ वामार्द्धागो मुनीश्वः । स्तुत्वा कृष्णं समाज्ञप्तो निषसाद हरेः पुरः ॥ २४ ॥

ସେ ମୁନୀଶ୍ୱର—ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ତ୍ରିନେତ୍ର, ବାମାର୍ଧେ ଦେବୀରୂପ—କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଆଜ୍ଞା ପାଇ, ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିଲେ।

Verse 25

अथ कृष्णश्चतुर्वक्त्रं प्राह सृष्टिं कुरु प्रभो । सत्यलोके स्थितो नित्यंगच्छ मांस्मर सर्वदा ॥ २५ ॥

ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ର ପ୍ରଭୁ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କର। ସତ୍ୟଲୋକରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ ରୁହ; ଯାଅ ଏବଂ ସର୍ବଦା ମୋତେ ସ୍ମର।”

Verse 26

एवमुक्तस्तु हरिणा प्रणम्य जगदीश्वरम् । जगाम भार्यया साकं स तु सृष्टिं करोति वै ॥ २६ ॥

ହରି ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ସେ ଜଗଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 27

पितास्माकं मुनिश्रेष्ठ मानसीं कल्पदैहिकीम् । ततः पश्चात्पंचवक्त्रं कृष्णं प्राह महामते ॥ २७ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମ ପିତା ପ୍ରଥମେ ମାନସୀ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ପରେ ଦେହରୂପ ସୃଷ୍ଟି ସୃଜନ କଲେ। ତା’ପରେ, ହେ ମହାମତେ, ସେ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 28

दुर्गां गृहाण विश्वेश शिवलोके तपश्वर । यावत्सृष्टिस्तदंते तु लोकान्संहर सर्वतः ॥ २८ ॥

ହେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର, ହେ ତପେଶ୍ୱର, ଶିବଲୋକରେ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କର; ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସଂହାର (ଲୟ) କର।

Verse 29

सोऽपि कृष्णं नमस्तृत्य शिवलोकं जगाम ह । ततः कालांतरे ब्रह्मन्कृष्णस्य परमात्मनः ॥ २९ ॥

ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଶିବଲୋକକୁ ଗଲା। ତାପରେ କିଛି କାଳ ଅତିତ ହେଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପରମାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଆଗକୁ ଚାଲେ।

Verse 30

वक्त्रात्सरस्वती जाता वीणापुस्तकधारिणी । तामादिदेश भगवान् वैकुंठं गच्छ मानदे ॥ ३० ॥

ମୁଖରୁ ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରିଣୀ ସରସ୍ୱତୀ ଜନ୍ମିଲେ। ତେବେ ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ—“ହେ ମାନଦେ, ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଅ।”

Verse 31

लक्ष्मीसमीपे तिष्ठ त्वं चतुर्भुजसमाश्रया । सापि कृष्णं नमस्कृत्य गता नारायणांतिकम् ॥ ३१ ॥

“ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସମୀପରେ ରୁହ; ଚତୁର୍ଭୁଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେହ।” ସେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନାରାୟଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଗଲେ।

Verse 32

एवं पञ्चविधा जाता सा राधा सृष्टिकारणम् । आसां पूर्णस्वरूपाणां मंत्रध्यानार्चनादिकम् ॥ ३२ ॥

ଏଭଳି ରାଧା ପଞ୍ଚବିଧ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ସେଇ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ। ତାଙ୍କର ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଅର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି ଅନୁଷ୍ଠେୟ।

Verse 33

वदामि श्रृणु विप्रेद्रं लोकानां सिद्धिदायकम् । तारः क्रियायुक् प्रतिष्ठा प्रीत्याढ्या च ततः परम् ॥ ३३ ॥

ମୁଁ କହୁଛି—ଶୁଣ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ପ୍ରଥମ ‘ତାର’, ପରେ ବିଧିଯୁକ୍ତ କ୍ରିୟା, ପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ତାପରେ ପ୍ରୀତିରେ ସମୃଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥା; ଏହାଠାରୁ ପରେ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି।

Verse 34

ज्ञानामृता क्षुधायुक्ता वह्निजायांतकतो मनुः । सुतपास्तु ऋषिश्छन्दो गायत्री देवता मनोः ॥ ३४ ॥

“ଜ୍ଞାନାମୃତା…” ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରର ମନୁ ହେଲେ ବହ୍ନିଜାୟାନ୍ତକୃତ; ଋଷି ସୁତପା; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ; ଅଧିଦେବତା ମନ (ମନସ୍) ଅଟେ।

Verse 35

राधिका प्रणवो बीजं स्वाहा शक्तिरुदाहृता । षडक्षरैः षडंगानि कुर्याद्विन्दुविभूषितैः ॥ ३५ ॥

‘ରାଧିକା’ ମୁଖ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର; ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ତାହାର ବୀଜ, ଏବଂ ‘ସ୍ୱାହା’ ତାହାର ଶକ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ବିନ୍ଦୁ-ଭୂଷିତ ଷଡକ୍ଷରରେ ଷଡଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

ततो ध्यायन्स्वहृदये राधिकां कृष्णभामिनीम् । श्वेतचंपकवर्णाभां कोटिचन्द्रसमप्रभाम् ॥ ३६ ॥

ତାପରେ ସାଧକ ନିଜ ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟା ରାଧିକାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପବର୍ଣ୍ଣା, କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ।

Verse 37

शरत्पार्वणचन्द्रास्यां नीलेंदीवरलोचनाम् । सुश्रोणीं सुनितंबां च पक्वबिंबाधरांबराम् ॥ ३७ ॥

ତାଙ୍କ ମୁଖ ଶରତ୍ ପର୍ବର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ନୟନ ନୀଳ ଇନ୍ଦୀବର ପଦ୍ମ ପରି; କଟି ସୁନ୍ଦର, ନିତମ୍ବ ସୁଗଠିତ, ଅଧର ପକ୍ୱ ବିମ୍ବଫଳ ପରି ରକ୍ତିମ ଓ ମୋହକ।

Verse 38

मुक्ताकुंदाभदशनां वह्निशुद्धांशुकान्विताम् । रत्नकेयूरवलयहारकुण्डलशोभिताम् ॥ ३८ ॥

ତାଙ୍କ ଦନ୍ତ ମୁକ୍ତା ଓ କୁନ୍ଦକଳି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ସେ ଅଗ୍ନିଶୁଦ୍ଧ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ରତ୍ନମୟ କେୟୂର, ବଳୟ, ହାର ଓ କୁଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ।

Verse 39

गोपीभिः सुप्रियाभिश्च सेवितां श्वेतचामरैः । रासमंडलमध्यस्थां रत्नसिंहासनस्थिताम् ॥ ३९ ॥

ପ୍ରିୟ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ, ଶ୍ୱେତ ଚାମରରେ ବୀଜିତ, ରାସମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ରତ୍ନସିଂହାସନରେ ବିରାଜିତ (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ)ଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

ध्यात्वा पुष्पांजलिं क्षिप्त्वा पूजयेदुपचारकैः । लक्षषट्कं जपेन्मंत्रं तद्दशांशं हुनेत्तिलैः ॥ ४० ॥

ଧ୍ୟାନ କରି ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅର୍ପଣ କରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପଚାରଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରକୁ ଛଅ ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ତାହାର ଦଶାଂଶ ତିଳ ସହିତ ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 41

आज्याक्तैर्मातृकापीठे पूजा चावरणैः सह । षट्कोणेषु षडंगानि तद्बाह्येऽष्टदले यजेत् ॥ ४१ ॥

ଘୃତଲିପ୍ତ ମାତୃକା-ପୀଠରେ, ଆବରଣସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଷଟ୍କୋଣମାନଙ୍କରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ଯଜନ କରିବା, ଏବଂ ତାହାର ବାହାରେ ଅଷ୍ଟଦଳ ପଦ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

मालावतीं माधवीं च रत्नमालां सुशीलिकाम् । ततः शशिकलां पारिजातां पद्मावतीं तथा ॥ ४२ ॥

ମାଲାବତୀ, ମାଧବୀ, ରତ୍ନମାଳା ଓ ସୁଶୀଳିକା; ତାପରେ ଶଶିକଳା, ପାରିଜାତା ଏବଂ ପଦ୍ମାବତୀ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କୁହାଗଲା।

Verse 43

सुंदरीं च क्रमात्प्राच्यां दिग्विदिक्षु ततो बहिः । इन्द्राद्यान्सायुधानिष्ट्वा विनियोगांस्तु साधयेत् ॥ ४३ ॥

ତାପରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ କ୍ରମେ, ଏବଂ ପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ ବାହ୍ୟଭାବେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆୟୁଧ ସହିତ ପୂଜା କରି, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନିଯୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ସାଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

राधा कृष्णप्रिया रासेश्वरी गोपीगणाधिपा । निर्गुणा कृष्णपूज्या च मूलप्रकृतिरीश्वरी ॥ ४४ ॥

ରାଧା କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟା, ରାସଲୀଳାର ଅଧିଶ୍ୱରୀ ଓ ଗୋପୀଗଣର ଅଧିପତି। ସେ ଗୁଣାତୀତ; କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ସେଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ମୂଳପ୍ରକୃତିର ଈଶ୍ୱରୀ।

Verse 45

सर्वेश्वरी सर्वपूज्या वैराजजननी तथा । पूर्वाद्याशासु रक्षंतु पांतु मां सर्वतः सदा ॥ ४५ ॥

ସର୍ବେଶ୍ୱରୀ, ସର୍ବପୂଜ୍ୟା ଓ ବୈରାଜଜନନୀ ଦେବୀ ପୂର୍ବ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ; ସଦା ସର୍ବତଃ ମୋତେ ପାଳନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 46

त्वं देवि जगतां माता विष्णुमाया सनातनी । कृष्णमायादिदेवी च कृष्णप्राणाधिके शुभे ॥ ४६ ॥

ହେ ଦେବୀ, ଆପଣ ଜଗତମାତା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସନାତନ ମାୟା। ଆପଣ କୃଷ୍ଣମାୟାର ଆଦିଦେବୀ ମଧ୍ୟ; ହେ ଶୁଭେ, ଆପଣ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 47

कष्णभक्तिप्रदे राधे नमस्ते मंगलप्रदे । इति सम्प्रार्थ्य सर्वेशीं स्तुत्वा हृदि विसर्जयेत् ॥ ४७ ॥

ହେ ରାଧେ, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତି ପ୍ରଦାୟିନୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଆପଣ ମଙ୍ଗଳପ୍ରଦାୟିନୀ। ଏଭଳି ସର୍ବେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଆର୍ତ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ସ୍ତୁତି କରି, ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରି ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

एवं यो भजते राधां सर्वाद्यां सर्वमंगलाम् । भुक्त्वेह भोगानखिलान्सोऽन्ते गोलोकमाप्नुयात् ॥ ४८ ॥

ଏଭଳି ଯେ ରାଧାଙ୍କୁ—ସର୍ବାଦ୍ୟା, ସର୍ବମଙ୍ଗଳା—ଭଜେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ-ସମୃଦ୍ଧି ଉପଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 49

अथ तुभ्यं महालक्ष्म्या विधानं वच्मि नारद । यदाराधनतो भूयात्साधको भुक्तिमुक्तिमान् ॥ ४९ ॥

ଏବେ ହେ ନାରଦ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଆରାଧନାର ବିଧି ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି; ଯାହାଙ୍କ ଉପାସନାରେ ସାଧକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପାଏ।

Verse 50

लक्ष्मीमायाकामवाणीपूर्वा कमलवासिनी । ङेंता वह्निप्रियांतोऽयं मंत्रकल्पद्रुमः परः ॥ ५० ॥

ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାୟା, କାମ, ବାଣୀ—ଏହି ବୀଜଧ୍ୱନିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ‘କମଳବାସିନୀ’ ପଦଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ‘ଙେଂତା’ ‘ବହ୍ନିପ୍ରିୟା’ରେ ଶେଷ—ଏହାକୁ ପରମ ‘ମନ୍ତ୍ର-କଳ୍ପଦ୍ରୁମ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 51

ऋषिर्नारायणश्चास्य छन्दो हि जगती तथा । देवता तु महालक्ष्मीर्द्विद्विवर्णैः षडंगकम् ॥ ५१ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ନାରାୟଣ, ଛନ୍ଦ ଜଗତୀ, ଏବଂ ଦେବତା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ। ଏହାର ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ ଯୁଗ୍ମ ଯୁଗ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 52

श्वेतचंपकवर्णाभां रत्नभूषणभूषिताम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां भक्तानुग्रहकातराम् ॥ ५२ ॥

ସେ ଶ୍ୱେତ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପବର୍ଣ୍ଣାଭା, ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତା; ମୃଦୁ ହାସ୍ୟରେ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖୀ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଆତୁରା ଥିଲେ।

Verse 53

बिभ्रतीं रत्नमालां च कोटिचंद्रसमप्रभाम् । ध्यात्वा जपेदर्कलक्षं पायसेन दशांशतः ॥ ५३ ॥

ରତ୍ନମାଳା ଧାରଣ କରି, କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅର୍କ-ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ପାୟସରେ ଦଶାଂଶ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

जुहुयादेधिते वह्नौ श्रीदृकाष्टैः समर्चयेत् । नवशक्तियुते पीठे ह्यंगैरावरणैः सह ॥ ५४ ॥

ସୁଦୀପ୍ତ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ପରେ ‘ଶ୍ରୀଦୃକ’ ଅଷ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ନବଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ପୀଠରେ ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ର ଓ ଆବରଣ ସହ ପୂଜା କରିବ॥

Verse 55

विभूतिरुन्नतिः कांतिः सृष्टिः कीर्तिश्च सन्नतिः । व्याष्टिरुत्कृष्टिर्ऋद्धिश्च संप्रोक्ता नव शक्तयः ॥ ५५ ॥

ବିଭୂତି, ଉନ୍ନତି, କାନ୍ତି, ସୃଷ୍ଟି, କୀର୍ତ୍ତି, ସନ୍ନତି, ବ୍ୟାଷ୍ଟି, ଉତ୍କୃଷ୍ଟି ଓ ଋଦ୍ଧି—ଏହିମାନେ ନବ ଶକ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରକାଶିତ॥

Verse 56

अत्रावाह्य च मूलेन मूर्तिं संकल्प्य साधकः । षट् कोणेषु षडंगानि दक्षिणे तु गजाननम् ॥ ५६ ॥

ଏଠାରେ ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଆବାହନ କରି ସାଧକ ମନେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରିବ। ଷଟ୍କୋଣରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି, ଦକ୍ଷିଣେ ଗଜାନନ (ଗଣେଶ)କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ॥

Verse 57

वामे कुसुमधन्वानं वसुपत्रे ततो यजेत् । उमां श्रीं भारतीं दुर्गां धरणीं वेदमातरम् ॥ ५७ ॥

ବାମେ ବସୁପତ୍ର ଉପରେ କୁସୁମଧନ୍ୱାନ (କାମଦେବ)କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପୂଜା କରିବ। ତାପରେ ଉମା, ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ), ଭାରତୀ (ସରସ୍ୱତୀ), ଦୁର୍ଗା, ଧରଣୀ ଓ ବେଦମାତାଙ୍କୁ ପୂଜିବ॥

Verse 58

देवीमुषां च पूर्वादौ दिग्विदिक्षु क्रमेण हि । जह्नुसूर्यसुते पूज्ये पादप्रक्षालनोद्यते ॥ ५८ ॥

ପୂର୍ବଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ କ୍ରମେ ଦେବୀ ଉଷା ଆଦିଙ୍କ ପୂଜା କରିବ। ଏବଂ ପୂଜ୍ୟ ଜହ୍ନୁ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସୁତା ଆଦିଙ୍କ ପାଇଁ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ କରିବ॥

Verse 59

शंखपद्मनिधी पूज्यौ पार्श्वयोर्घृतचामरौ । धृतातपत्रं वरुणं पूजयेत्पश्चिमे ततः ॥ ५९ ॥

ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଘିଅ ଲେପିତ ଚାମର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ—ଏହି ଦୁଇ ନିଧିଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କର; ପରେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରାଜଛତ୍ରଧାରୀ ବରୁଣଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 60

संपूज्य राशीन्परितो यथास्थानं नवग्रहान् । चतुर्दन्तैरावतादीन् दिग्विदिक्षु ततोऽर्चयेत् ॥ ६० ॥

ଚାରିପଟେ ରାଶିମାନଙ୍କୁ ଓ ଯଥାସ୍ଥାନରେ ନବଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରେ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ ଚତୁର୍ଦନ୍ତ ଐରାବତ ଆଦି ଗଜମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର।

Verse 61

तद्बहिर्लोकपालांश्च तदस्त्राणि च तद्बहिः । दूर्वाभिराज्यसिक्ताभिर्जुहुयादायुषे नरः ॥ ६१ ॥

ସେ (ଅନ୍ତରଙ୍ଗ କ୍ରିୟା)ର ବାହାରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ବାହାରେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ଘିଅ-ସିକ୍ତ ଦୂର୍ବାଦ୍ୱାରା ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ହୋମ କର।

Verse 62

गुडूचीमाज्यसंसिक्तां जुहुयात्सप्तवासरम् । अषअटोत्तरसहस्रं यः स जीवेच्छरदां शतम् ॥ ६२ ॥

ଯେ ଲୋକ ସାତ ଦିନ ଧରି ଘିଅ-ସିକ୍ତ ଗୁଡୂଚୀକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ସହସ୍ର (୮୦୦୮) ଆହୁତି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ, ସେ ଶତ ଶରଦ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତାୟୁ) ଜୀବେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 63

हुत्वा तिलान्घृताभ्यक्तान्दीर्घमायुष्यमाप्नुयात् । आरभ्यार्कदिनं मंत्री दशाहं घृतसंप्लुतः ॥ ६३ ॥

ଘିଅ ଲେପିତ ତିଳକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ରବିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ମନ୍ତ୍ରଜପକ ଦଶ ଦିନ ଘିଅ-ନିୟମରେ ରହିବ।

Verse 64

जुहुयादर्कसमिधः शरीरारोग्यसिद्धये । शालिभिर्जुह्वतो नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ६४ ॥

ଦେହର ଆରୋଗ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅର୍କ-ସମିଧା ଦେଇ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଶାଳି ଚାଉଳରେ ହୋମ କରୁଥିବା ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଆଠ ଆହୁତି ଦେଉ।

Verse 65

अचिरादेव महती लक्ष्मी संजायते ध्रुवम् । उषाजा जीनालिकेररजोभिर्गृतमिश्रितैः ॥ ६५ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ଶୀଘ୍ରେ ମହାନ ଲକ୍ଷ୍ମୀ (ସମୃଦ୍ଧି) ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଉଷାକାଳେ ଜୀନାଲିକେରର ରଜକୁ ଘିଅ ସହ ମିଶାଇ (ଲେପ/ପ୍ରୟୋଗ) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 66

हुनेदष्टोत्तरशतं पायसाशी तु नित्यशः । मण्डलाज्जायते सोऽपि कुबेर इव मानवः ॥ ६६ ॥

ନିତ୍ୟ ଏକଶେ ଆଠ ଆହୁତି ଦେଇ, ପାୟସକୁ ଆହାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ମଣ୍ଡଳରୁ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ କୁବେର ପରି ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।

Verse 67

हविषा गुडमिश्रेण होमतो ह्यन्नवान्भवेत् । जपापुष्पाणि जुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ६७ ॥

ଗୁଡ଼ ମିଶ୍ରିତ ହବିଷା ଦେଇ ହୋମ କଲେ ଅନ୍ନସମ୍ପଦା ଲାଭ ହୁଏ। ଜପା ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ହଜାର ଆଠ ସଂଖ୍ୟାରେ ଆହୁତି ଭାବେ ଅର୍ପଣ କର।

Verse 68

तांबूलरससंमिश्रं तद्भस्मतिलकं चरेत् । चतुर्णामपि वर्णानां मोहनाय द्विजोत्तमः ॥ ६८ ॥

ତାମ୍ବୂଳ ରସ ସହ ମିଶାଇ ସେହି ଭସ୍ମର ତିଳକ ଧାରଣ କର। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କୁ ମୋହିତ/ଆକର୍ଷିତ କରିବା ପାଇଁ ଏହା କରୁ।

Verse 69

एवं यो भजते लक्ष्मीं साधकेंद्रो मुनीश्वर । सम्पदस्तस्य जायंते महालक्ष्मीः प्रसीदति ॥ ६९ ॥

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଯେ ସାଧକଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଦେବୀଙ୍କୁ ଭଜେ, ତାହାର ସମ୍ପଦ ଜନ୍ମେ; ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାହାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 70

देहांते वैष्णवं धाम लभते नात्र संशयः । या तु दुर्गा द्विजश्रेष्ठ शिवलोकं गता सती ॥ ७० ॥

ଦେହାନ୍ତେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଧାମ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଦୁର୍ଗା ରୂପେ ପୂଜିତା, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସତୀ ଶିବଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 71

सा शिवाज्ञामनुप्राप्य दिव्यलोकं विनिर्ममे । देवीलोकेति विख्यातं सर्वलोकविलक्षणम् ॥ ७१ ॥

ସେ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଲୋକ ନିର୍ମାଣ କଲେ; ଯାହା ‘ଦେବୀ-ଲୋକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଠାରୁ ବିଲକ୍ଷଣ।

Verse 72

तत्र स्थिता जगन्माता तपोनियममास्थिता । विविधान् स्वावतारान्हि त्रिकाले कुरुतेऽनिशम् ॥ ७२ ॥

ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜଗନ୍ମାତା ତପ ଓ ନିୟମରେ ଦୃଢ଼ ରହି, ତ୍ରିକାଳରେ ନିରନ୍ତର ନିଜ ବିଭିନ୍ନ ଅବତାର ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 73

मायाधिका ह्लादिनीयुक् चन्द्राढ्या सर्गिणी पुनः । प्रतिष्ठा स्मृतिसंयुक्ता क्षुधया सहिता पुनः ॥ ७३ ॥

ସେ ମାୟାଧିକ, ହ୍ଲାଦିନୀ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରଗୁଣରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ରୀ। ସେ ‘ପ୍ରତିଷ୍ଠା’ ରୂପେ ସ୍ମୃତିସଂଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ପୁନଃ କ୍ଷୁଧା ସହିତ ମଧ୍ୟ ସହିତା।

Verse 74

ज्ञानामृता वह्निजायांतस्ताराद्यो मनुर्मतः । ऋषिः स्याद्वामदेवोऽस्य छंदो गायत्रमीरितम् ॥ ७४ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ମନ୍ତ୍ରନାମ ‘ଜ୍ଞାନାମୃତା’ ଓ ‘ବହ୍ନିଜାୟାନ୍ତ’ ବୋଲି ଗ୍ରହୀତ; ‘ତାରାଦ୍ୟ’ ଏହାର ମନୁ (ମନ୍ତ୍ର-ସଞ୍ଜ୍ଞା) ଭାବେ ମତ। ଏହାର ଋଷି ବାମଦେବ ଏବଂ ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ଘୋଷିତ॥

Verse 75

देवता जगतामादिर्दुर्गा दुर्गतिनाशिनी । ताराद्येकैकवर्णेन हृदयादित्रयं मतम् ॥ ७५ ॥

ଦେବତା ହେଲେ ଜଗତର ଆଦିମୂଳା, ଦୁର୍ଗତିନାଶିନୀ ଦୁର୍ଗା ଦେବୀ। ‘ତାରା’ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକେକ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଗଠିତ ‘ହୃଦୟ’ ଆଦି ତ୍ରୟ ବୋଲି ମତ॥

Verse 76

त्रिभिर्वर्मेक्षण द्वाभ्यां सर्वैरस्त्रमुदीरितम् । महामरकतप्रख्यां सहस्रभुजमंडिताम् ॥ ७६ ॥

ତିନି ମନ୍ତ୍ରରେ ବର୍ମ (କବଚ) ଆହ୍ୱାନ ହୁଏ; ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରରେ ଶସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରିତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଏକତ୍ରେ ‘ଅସ୍ତ୍ର’ ଘୋଷିତ—ମହା ମରକତ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ, ସହସ୍ର ଭୁଜାରେ ମଣ୍ଡିତ॥

Verse 77

नानाशस्त्राणि दधतीं त्रिनेत्रां शशिशेखराम् । कंकणांगदहाराढ्यां क्वणन्नूपुरकान्विताम् ॥ ७७ ॥

ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିଲେ; ତ୍ରିନେତ୍ରୀ ଓ ଶଶିଶେଖରା। କଙ୍କଣ, ଅଙ୍ଗଦ, ହାର ଆଦି ଅଳଙ୍କାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଚଳନେ ଝଙ୍କାରିତ ନୂପୁରରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ॥

Verse 78

किरीटकुंडलधरां दुर्गां देवीं विचिंतयेत् ॥ ७८ ॥

କିରୀଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦୁର୍ଗା ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ॥

Verse 79

वसुलक्षं जपेन्मंत्रं तिलैः समधुरैर्हुनेत । पयोंऽधसा वा सहस्रं नवपद्मात्मके यजेत् ॥ ७९ ॥

ଆଠ ଲକ୍ଷଥର ମନ୍ତ୍ରଜପ କରି, ମଧୁର ମିଶ୍ରିତ ତିଳଦ୍ୱାରା ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଦୁଧ ଓ ଦହି ସହିତ ହଜାର ଆହୁତି ଦେଇ ନବପଦ୍ମ-ବିନ୍ୟାସ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

प्रभा माया जया सूक्ष्मा विशुद्धानं दिनी पुनः । सुप्रभा विजया सर्वसिद्धिदा पीठशक्तयः ॥ ८० ॥

ପ୍ରଭା, ମାୟା, ଜୟା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ବିଶୁଦ୍ଧାନନ୍ଦିନୀ; ପୁନଃ ସୁପ୍ରଭା, ବିଜୟା ଓ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦା—ଏମାନେ ପୀଠମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଶକ୍ତି।

Verse 81

अद्भिर्ह्रस्वत्रयक्लीबरहितैः पूजयेदिमाः । प्रणवो वज्रनखदंष्ट्रायुधाय महापदात् ॥ ८१ ॥

ତିନି ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ଓ ନପୁଂସକ ଧ୍ୱନି ବିହୀନ ଜଳଦ୍ୱାରା ଏମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମହାପଦରୁ ପ୍ରକଟ ବଜ୍ର-ନଖ-ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଆୟୁଧଧାରୀ ଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ର ବିନିଯୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

सिंहाय वर्मास्त्रं हृञ्च प्रोक्तः सिंहमनुर्मुने । दद्यादासनमेतेन मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् ॥ ८२ ॥

ହେ ମୁନି, ସିଂହରୂପ ପାଇଁ ‘ହୃଁ’ ବୀଜକୁ କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆସନ ଅର୍ପଣ କରି, ମୂଳ-ମନ୍ତ୍ରରେ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପନା ଓ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

अङ्गावृर्त्तिं पुराभ्यार्च्य शक्तीः पत्रेषु पूजयेत् । जया च विजया कीर्तिः प्रीतिः पश्चात्प्रभा पुनः ॥ ८३ ॥

ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗାବୃତ୍ତି (ଅଙ୍ଗ-ରକ୍ଷା)କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ପତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଜୟା, ବିଜୟା, କୀର୍ତ୍ତି, ପ୍ରୀତି; ତାପରେ ପୁନଃ ପ୍ରଭା।

Verse 84

श्रद्धा मेधा श्रुतिश्चैवस्वनामाद्यक्षरादिकाः । पत्राग्रेष्वर्चयेदष्टावायुधानि यथाक्रमात् ॥ ८४ ॥

ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମେଧା ଓ ଶ୍ରୁତି ସହ—ନିଜ ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି—ପତ୍ରର ଅଗ୍ରଭାଗରେ କ୍ରମେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଷ୍ଟ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

शंखचक्रगदाखङ्गपाशांकुशशरान्धनुः । लोकेश्वरांस्ततो बाह्ये तेषामस्त्राण्यनंतरम् ॥ ८५ ॥

ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ଖଡ୍ଗ, ପାଶ, ଅଙ୍କୁଶ, ଶର ଓ ଧନୁ—ଏହାପରେ ବାହ୍ୟଭାଗରେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କର ଆୟୁଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ବିନ୍ୟସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

इत्थं जपादिभिर्मंत्री मंत्रे सिद्धे विधानवित् । कुर्यात्प्रयोगानमुना यथा स्वस्वमनीषितान् ॥ ८६ ॥

ଏଭଳି ଜପ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ବିଧିଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜ-ନିଜ ଅଭିପ୍ରେତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁସାରେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

प्रतिष्ठाप्य विधानेन कलशान्नवशोभनान् । रत्नहेमादिसंयुक्तान्घटेषु नवसु स्थितान् ॥ ८७ ॥

ବିଧି ଅନୁସାରେ ନବଟି ଶୋଭନ କଳଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ—ରତ୍ନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦିରେ ସଂଯୁକ୍ତ—ଏବଂ ନବଟି ଘଟରେ ସ୍ଥାପିତ।

Verse 88

मध्यस्थे पूजयेद्देवीमितरेषु जयादिकाः । संपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरभिषिंचेन्नराधिपम् ॥ ८८ ॥

ମଧ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଜୟା ଆଦିଙ୍କୁ। ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

राजा विजयते शत्रून्योऽधिको विजयश्रियम् । प्राप्नोत्रोगो दीर्घायुः सर्वव्याधिविवर्जितः ॥ ८९ ॥

ଏପରି ରାଜା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ଅତୁଲ ବିଜୟଶ୍ରୀ ଲାଭ କରେ; ସେ ନିରୋଗ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 90

वन्ध्याभिषिक्ता विधिनालभते तनयं वरम् । मन्त्रेणानेन संजप्तमाज्यं क्षुद्रग्रहापहम् ॥ ९० ॥

ବିଧିଅନୁସାରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ବନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ପାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଜପିତ ଘିଅ କ୍ଷୁଦ୍ର-ଗ୍ରହଜନିତ ପୀଡା ଦୂର କରେ।

Verse 91

गर्भिणीनां विशेषेण जप्तं भस्मादिकं तथा । जृंभश्वासे तु कृष्णस्य प्रविष्टेराधिकामुखम् ॥ ९१ ॥

ଗର୍ଭିଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷଭାବେ ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଭସ୍ମ ଆଦି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଜମ୍ଭା କିମ୍ବା ଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ମୁଖଦ୍ୱାର ଦିଗକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେବା, କାରଣ ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରବେଶ ଅଧିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।

Verse 92

या तु देवी समुद्भूता वीणापुस्तकधारिणी । तस्या विधानं विप्रेंद्र श्रृणु लोकोपकारकम् ॥ ९२ ॥

ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟିତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଷୟରେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ଲୋକହିତକର ତାଙ୍କର ପୂଜାବିଧି ଶୁଣ।

Verse 93

प्रणवो वाग्भवं माया श्रीः कामः शक्तिरीरिता । सरस्वती चतुर्थ्यंता स्वाहांतो द्वादशाक्षरः ॥ ९३ ॥

ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’, ବାଗ୍ଭବ, ମାୟା, ଶ୍ରୀ, କାମ ଓ ‘ଶକ୍ତି’—ଏମାନେ କଥିତ; ପରେ ଚତୁର୍ଥୀଅନ୍ତ ‘ସରସ୍ୱତ୍ୟୈ’ ଯୋଗ କରି, ଶେଷରେ ‘ସ୍ୱାହା’ ଦେଲେ—ଏହା ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର।

Verse 94

मनुर्नारायण ऋषिर्विराट् छन्दः समीरितम् । महासरस्वती चास्य देवता परिकीर्तिता ॥ ९४ ॥

ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ମନୁ-ନାରାୟଣ, ଛନ୍ଦ ବିରାଟ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ମହା-ସରସ୍ୱତୀ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 95

वाग्भवेन षडंगानि कृत्वा वर्णान्न्यसेद् बुधः । ब्रह्मरंध्रे न्यसेत्तारं लज्जां भ्रूमध्यगां न्यसेत् ॥ ९५ ॥

ବାଗ୍ଭବ ବୀଜରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେହରେ ନ୍ୟସିବ। ବ୍ରହ୍ମରନ୍ଧ୍ରେ ‘ତାରା’ ଏବଂ ଭ୍ରୂମଧ୍ୟରେ ‘ଲଜ୍ଜା’ ନ୍ୟସିବ।

Verse 96

मुखनासादिकर्णेषु गुदेषु श्रीमुखार्णकान् । ततो वाग्देवतां ध्यायेद्वीणापुस्तकधारिणीम् ॥ ९६ ॥

ମୁଖ, ନାସା, କାନ ଏବଂ ଗୁଦପ୍ରଦେଶରେ ‘ଶ୍ରୀ’ ଆଦି ଶୁଭ ବୀଜାକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ନ୍ୟସିବ। ପରେ ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରିଣୀ ବାଗ୍ଦେବତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ।

Verse 97

कर्पूरकुंदधवलां पूर्णचंद्रोज्ज्वलाननाम् । हंसाधिरूढां भालेंदुदिव्यालंकारशोभिताम् ॥ ९७ ॥

କର୍ପୂର ଓ କୁନ୍ଦ ପୁଷ୍ପ ପରି ଧବଳ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁଖମଣ୍ଡଳା; ହଂସାରୂଢା, ଲଲାଟରେ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ରଚିହ୍ନ ଅଳଙ୍କାରେ ଶୋଭିତ—ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 98

जपेद्द्वादशलक्षाणि तत्सहस्रं सितांबुजैः । नागचंपकपुष्पैर्वा जुहुयात्साधकोत्तमः ॥ ९८ ॥

ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବ; ତାପରେ ଶ୍ୱେତ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା—କିମ୍ବା ନାଗଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା—ସହସ୍ର ଆହୁତି ଦେବ।

Verse 99

मातृकोक्ते यजेत्पीठे वक्ष्यमाणक्रमेण ताम् । वर्णाब्जेनासनं दद्यान्मूर्तिं मूलेन कल्पयेत् ॥ ९९ ॥

ମାତୃକା-ପଦ୍ଧତିରେ କଥିତ ପୀଠରେ, ପରେ କୁହାଯିବା କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବର୍ଣ୍ଣ-କମଳ ଦ୍ୱାରା ଆସନ ଦେଇ, ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦେବୀମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ଥାପନ/ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 100

देव्या दक्षिणतः पूज्या संस्कृता वाङ्मयी शुभा । प्राकृता वामतः पूज्या वाङ्मयीसर्वसिद्धिदा ॥ १०० ॥

ଦେବୀଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସଂସ୍କୃତ-ସ୍ୱରୂପିଣୀ ଶୁଭ ବାଙ୍ମୟୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରାକୃତ-ସ୍ୱରୂପିଣୀ ବାଙ୍ମୟୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଯିଏ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ।

Verse 101

पूर्वमंगानि षट्कोणे प्रज्ञाद्याः प्रयजेद्बहिः । प्रज्ञा मेधा श्रुतिः शक्तिः स्मृतिर्वागीश्वरी मतिः ॥ १०१ ॥

ଷଟ୍କୋଣରେ ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗ (ଉପାଙ୍ଗ)ମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ବାହାରେ ପ୍ରଜ୍ଞା ଆଦି ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଜ୍ଞା, ମେଧା, ଶ୍ରୁତି, ଶକ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ବାଗୀଶ୍ୱରୀ ଓ ମତି।

Verse 102

स्वस्तिश्चेति समाख्याता ब्रह्माद्यास्तदनंतरम् । लोकेशानर्चयेद्भूयस्तदस्त्राणि च तद्बहिः ॥ १०२ ॥

ଏହାକୁ ‘ସ୍ୱସ୍ତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରି, ତାହାର ବାହାରେ ସେଇ ଦେବତା/ବିଧିର ଅସ୍ତ୍ର (ମନ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ର)ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 103

एवं संपूज्य वाग्देवीं साक्षाद्वाग्वल्लभो भवेत् । ब्रह्मचर्यरतः शुद्धः शुद्धदंतनखा दिकः ॥ १०३ ॥

ଏଭଳି ଭାବେ ବାଗ୍ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ ସାଧକ ଯେନ ସାକ୍ଷାତ୍ ବାଣୀର ପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରେ ରତ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦାନ୍ତ-ନଖ ଆଦିକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା ଉଚିତ।

Verse 104

संस्मरन् सर्ववनिताः सततं देवताधिया । कवित्वं लभते धीमान् मासैर्द्वादशभिर्ध्रुवम् ॥ १०४ ॥

ଦେବତାଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ନାରୀ-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସତତ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାଦଶ ମାସରେ ନିଶ୍ଚୟ କବିତ୍ୱ-ସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 105

पीत्वा तन्मंत्रितं तोयं सहस्रं प्रत्यहं मुने । महाकविर्भवेन्मंत्री वत्सरेण न संशयः ॥ १०५ ॥

ହେ ମୁନେ! ସେହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳକୁ ପ୍ରତିଦିନ ସହସ୍ର ମାତ୍ରା ପାନ କଲେ ସାଧକ ଏକ ବର୍ଷରେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାକବି ଓ ମନ୍ତ୍ରନିପୁଣ ହୁଏ।

Verse 106

उरोमात्रोदके स्थित्वा ध्यायन्मार्तंडमंडले । स्थितां देवीं प्रतिदिनं त्रिसहस्रं जपेन्मनुम् ॥ १०६ ॥

ଛାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି ମାର୍ତ୍ତାଣ୍ଡଙ୍କ ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ସେଠାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି ପ୍ରତିଦିନ ମନ୍ତ୍ରକୁ ତିନି ସହସ୍ର ବାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 107

लभते मंडलात्सिद्धिं वाचामप्रतिमां भुवि । पालाशबिल्वकुसुमैर्जुहुयान्मधुरोक्षितैः ॥ १०७ ॥

ମଣ୍ଡଳ-ବିଧିରୁ ସାଧକ ସିଦ୍ଧି ଓ ପୃଥିବୀରେ ଅପ୍ରତିମ ବାକ୍‌ଶକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ମଧୁ ଛିଟାଇଥିବା ପଲାଶ ଓ ବିଲ୍ୱ ପୁଷ୍ପରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 108

समिद्भिर्वा तदुत्थाभिर्यशः प्राप्नोति वाक्पतेः । राजवृक्षसमुद्भूतैः प्रसूनैर्मधुराप्लुतैः ॥ १०८ ॥

ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସମିଧା କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦ ଦ୍ୱାରା ହୋମ କଲେ ସାଧକ ବାକ୍ପତି (ବାଣୀର ଅଧିପତି)ଙ୍କ ଯଶ ଓ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଏ। ରାଜବୃକ୍ଷରୁ ଜନ୍ମିତ ମଧୁରରସରେ ଭିଜା ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ ମଧ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼େ।

Verse 109

सत्समिद्भिश्च जुहुयात्कवित्वमतुलं लभेत् । अथ प्रवक्ष्ये विप्रेंद्र सावित्रीं ब्रह्मणः प्रियाम् ॥ १०९ ॥

ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଯଥାଯଥ ସମିଧାଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଲେ ଅତୁଳ କାବ୍ୟପ୍ରତିଭା ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

Verse 110

यां समाराध्य ससृजे ब्रह्मा लोकांश्चराचरान् । लक्ष्मी माया कामपूर्वा सावित्री ङेसमन्विता ॥ ११० ॥

ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କରି ବ୍ରହ୍ମା ଚରାଚର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମାୟା, କାମପୂର୍ବା ଶକ୍ତି, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରବୀଜ-ସମନ୍ୱିତ ସାବିତ୍ରୀ।

Verse 111

स्वाहांतो मनुराख्यातः सावित्र्या वसुवर्णवान् । ऋषिर्ब्रह्मास्य गायत्री छंदः प्रोक्तं च देवता ॥ १११ ॥

‘ସ୍ୱାହା’ ଅନ୍ତ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ; ସାବିତ୍ରୀ ବସୁମାନଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମତୀ। ଏହାର ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଅଧିଦେବତା ସାବିତ୍ରୀ।

Verse 112

सावित्री सर्वदेवानां सावित्री परिकीर्तिता । हृदंतिकैर्ब्रह्म विष्णुरुद्रेश्वरसदाशिवैः ॥ ११२ ॥

ସାବିତ୍ରୀକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାରସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ହୃଦୟାନ୍ତରେ ଅବସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର, ଈଶ୍ୱର ଓ ସଦାଶିବ ମଧ୍ୟ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 113

सर्वात्मना च ङेयुक्तैरंगानां कल्पनं मतम् । तप्तकांचनवर्णाभां ज्वलंतीं ब्रह्मतेजसा ॥ ११३ ॥

ମତ ଏହି ଯେ, ଜ୍ଞେୟ ବିଦ୍ୟାରେ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ଲୋକମାନେ ସର୍ବାତ୍ମନା ବେଦାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଯଥାଯଥ ବିନ୍ୟାସ କରିବେ—ଯେପରି ତାହା ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଜ୍ୱଳିତ ଦିଶେ।

Verse 114

ग्रीष्ममध्याह्नमार्तंडसहस्रसमविग्रहाम् । ईषद्धास्यप्रसन्नास्यां रत्नभूषणभूषिताम् ॥ ११४ ॥

ତାଙ୍କର ରୂପ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ମଧ୍ୟାହ୍ନର ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା; ମୁଖେ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟସହ ପ୍ରସନ୍ନତା ଓ ରତ୍ନଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 115

बह्निशुद्धांशुकाधानां भक्तानुग्रहकातराम् । सुखदां मुक्तिदां चैव सर्वसंपत्प्रदां शिवाम् ॥ ११५ ॥

ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରି ଯାହାଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ, ଯିଏ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେବାକୁ ସଦା ଆତୁର—ସେ ସୁଖଦାୟିନୀ, ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ, ସର୍ବସମ୍ପତ୍ପ୍ରଦାୟିନୀ, ଶୁଭା (ଶିବା) ଅଟନ୍ତି।

Verse 116

वेदबीजस्वरूपां च ध्यायेद्वेदप्रसूं सतीम् । ध्यात्वैवं मण्डले विद्वान् त्रिकोणोज्ज्वलकर्णिके ॥ ११६ ॥

ବିଦ୍ୱାନ ସାଧକ ବେଦବୀଜସ୍ୱରୂପା, ବେଦପ୍ରସୂ ସତୀ ଦିବ୍ୟମାତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁ। ଏପରି ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ମଣ୍ଡଳରେ ତ୍ରିକୋଣରୂପେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ତାଙ୍କୁ ଭାବନା କରୁ।

Verse 117

सौरे पीठे यजेद्देवीं दीप्तादिनवशक्तिभिः । मूलमंत्रेण क्लृप्तायां मूर्तौ देवीं प्रपूजयेत् ॥ ११७ ॥

ସୌର ପୀଠରେ ଦୀପ୍ତା ଆଦି ନବଶକ୍ତି ସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ଥାପିତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 118

कोणेषु त्रिषु संपूज्या ब्राहृयाद्याः शक्तयो बहिः । आदित्याद्यास्ततः पूज्या उषादिसहिताः क्रमात् ॥ ११८ ॥

ତିନୋଟି କୋଣରେ ବାହ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଆଦି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଉଷା ଆଦି ସହିତ ଆଦିତ୍ୟ ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 119

ततः षडंगान्यभ्यर्च्य केसरेषु यथाविधि । प्रह्लादिनीं प्रभां पश्चान्नित्यां विश्वंभरां पुनः ॥ ११९ ॥

ତତଃ ପଦ୍ମକେଶରେ ବିଧିମତେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ ପୂଜା କରି, ପରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦିନୀ ଓ ପ୍ରଭାକୁ, ତାପରେ ପୁନଃ ନିତ୍ୟା ଓ ବିଶ୍ୱମ୍ଭରାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।

Verse 120

विलासिनीप्रभावत्यौ जयां शांतां यजेत्पुनः । कांतिं दुर्गासरस्वत्यौ विद्यारूपां ततः परम् ॥ १२० ॥

ପୁନଃ ବିଲାସିନୀ ଓ ପ୍ରଭାବତୀ, ତଥା ଜୟା ଓ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବ। ତାପରେ କାନ୍ତି, ଦୁର୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀକୁ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିଦ୍ୟାରୂପା ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।

Verse 121

विशालसंज्ञितामीशां व्यापिनीं विमलां यजेत् । तमोपहारिणीं सूक्ष्मां विश्वयोनिं जयावहाम् ॥ १२१ ॥

‘ବିଶାଳା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଈଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ—ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ, ବିମଳା, ସୂକ୍ଷ୍ମା, ତମୋହାରିଣୀ, ବିଶ୍ୱଯୋନି ଓ ଜୟଦାୟିନୀ—ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିବ।

Verse 122

पद्नालयां परां शोभां ब्रह्मरूपां ततोऽर्चयेत् । ब्राह्ययाद्याः शारणा बाह्ये पूजयेत्प्रोक्तलक्षणाः ॥ १२२ ॥

ତାପରେ ପଦ୍ମାଲୟା—ପରମ ଶୋଭାଯୁକ୍ତା, ବ୍ରହ୍ମରୂପା—ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ପବିତ୍ର ପରିସରର ବାହାରେ, ବ୍ରାହ୍ୟୟା ଆଦି ଶାରଣା ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଲକ୍ଷଣାନୁସାରେ ବିଧିମତେ ପୂଜିବ।

Verse 123

ततोऽभ्यर्च्येद् ग्रहान्बाह्ये शक्राद्यानयुधैः सह । इत्थमावरणैर्देवीः दशभिः परिपूजयेत् ॥ १२३ ॥

ତାପରେ ବାହ୍ୟ ଆବରଣରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆୟୁଧ ସହିତ ପୂଜିବ। ଏହିପରି ଦଶ ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପରିପୂଜା କରିବ।

Verse 124

अष्टलक्षं जपेन्मंत्रं तत्सहस्रं हुनेत्तिलैः । सर्वपापुविनिर्मुक्तो दीर्घमायुः स विंदति ॥ १२४ ॥

ଅଷ୍ଟଲକ୍ଷ ଥର ମନ୍ତ୍ରଜପ କରି, ପରେ ତିଳଦ୍ୱାରା ସହସ୍ର ଆହୁତି ହୋମରେ ଦେବା ଉଚିତ। ସେ ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ।

Verse 125

अरुणाब्जैस्त्रिमध्वक्तैर्जुहुयादयुतं ततः । महालक्ष्मीर्भवेत्तस्य षण्मासान्नात्र संशयः ॥ १२५ ॥

ତାପରେ ତ୍ରିମଧୁ ଲେପିତ ଅରୁଣ ପଦ୍ମଦ୍ୱାରା ଅୟୁତ (ଦଶହଜାର) ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଛଅ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ତାହାରେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରକଟିତ ହୁଅନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 126

ब्रह्मवृक्षप्रसूनैस्तु जुहुयाद्बाह्यतेजसे । बहुना किमिहोक्तेन यथावत्साधिता सती ॥ १२६ ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷର ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଅଧିକ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଏଭଳି ଭାବେ ବିଧି ଯଥାବତ୍ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 127

साधकानामियं विद्या भवेत्कामदुधा मुने । अथ ते संप्रवक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् ॥ १२७ ॥

ହେ ମୁନି, ସାଧକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବିଦ୍ୟା କାମଧେନୁ ପରି ଇଚ୍ଛାଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ ରହସ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି।

Verse 128

सावित्रीपंजरं नाम सर्वरक्षाकरं नृणाम् । व्योमकेशार्लकासक्तां सुकिरीटविराजिताम् ॥ १२८ ॥

ଏହା ‘ସାବିତ୍ରୀ-ପଞ୍ଜର’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବପ୍ରକାର ରକ୍ଷା ଦେଇଥିବା କବଚ। ଆକାଶସମ କେଶଧାରିଣୀ, ଅଳଙ୍କାରଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର କିରୀଟରେ ଦୀପ୍ତ ସାବିତ୍ରୀ।

Verse 129

मेघभ्रुकुटिलाक्रांतां विधिविष्णुशिवाननाम् । गुरुभार्गवकर्णांतां सोमसूर्याग्निलोचनाम् ॥ १२९ ॥

ମୁଁ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯାହାର ଭୃକୁଟି ମେଘସଦୃଶ ବକ୍ର ରେଖାରେ ଆବୃତ; ଯାହାର ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ସମ ପୂଜ୍ୟ; ଯାହାର କର୍ଣ୍ଣ ଗୁରୁ ଓ ଭାର୍ଗବ (ଶୁକ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ; ଏବଂ ଯାହାର ନୟନ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି।

Verse 130

इडापिंगलिकासूक्ष्मावायुनासापुटान्विताम् । संध्याद्विजोष्ठपुटितां लसद्वागुपजिह्विकाम् ॥ १३० ॥

ଇଡା ଓ ପିଙ୍ଗଳାରେ ସଞ୍ଚରୁଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣବାୟୁ ଏବଂ ଦୁଇ ନାସାପୁଟ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ବାଣୀ ସନ୍ଧି-ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏ; ଓଠ ଓ ଦାନ୍ତ ତାହାକୁ ଆକାର ଦିଅନ୍ତି; ଜିଭା ସହ ମିଶି ଦୀପ୍ତ ବାକ୍-ଶକ୍ତିରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 131

संध्यासूर्यमणिग्रीवां मरुद्बाहुसमन्वितान् । पर्जन्यदृदयासक्तां वस्वाख्यप्रतिमंडलाम् ॥ १३१ ॥

ମୁଁ ସେଇ ଦେବୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ—ଯାହାଙ୍କ ଗ୍ରୀବା ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ମଣିସଦୃଶ କାନ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ; ଯାହାଙ୍କ ଭୁଜା ମରୁତମାନଙ୍କ ପରି; ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟ ପର୍ଜନ୍ୟ (ବର୍ଷାଦେବ) ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ‘ବସୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୀପ୍ତ ମଣ୍ଡଳ ଘେରି ରହିଛି।

Verse 132

आकाशोदरविभ्रांतां नाभ्यवांतरवीथिकाम् । प्रजापत्याख्यजघनां कटींद्राणीसमाश्रिताम् ॥ १३२ ॥

ଏହା ‘ଆକାଶର ଉଦର’ ମଧ୍ୟରେ ବିଭ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ନାଭିର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପଥରେ ଗତି କରେ; ଏହାର ଜଘନ ‘ପ୍ରଜାପତ୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ଏହା ‘ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ’ ନାମକ କଟିରେ ଆଶ୍ରିତ।

Verse 133

ऊर्वोर्मलयमेरुभ्यां शोभमानां सरिद्वराम् । सुजानुजहुकुशिकां वैश्वदेवाख्यसंज्ञिकाम् ॥ १३३ ॥

ସେ ଉତ୍ତମ ନଦୀର ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—ଯାହା ଊର୍ବା ନିକଟରେ ମଲୟ ଓ ମେରୁ ପର୍ବତମଧ୍ୟରେ ଶୋଭାୟମାନ; ‘ସୁଜାନୁ’ ଓ ‘ଜହୁକୂଶିକା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ‘ବୈଶ୍ୱଦେବା’ ଏହି ସଂଜ୍ଞା ଧାରଣ କରେ।

Verse 134

पादांघ्रिनखलोमाख्यभूनागद्रुमलक्षिताम् । ग्रहराश्यर्क्षयोगादिमूर्तावयवसंज्ञिकाम् ॥ १३४ ॥

ସେ ସେହି ବିଶ୍ୱରୂପକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—ଯାହାର ପାଦ ପୃଥିବୀ, ଗୁଲ୍ଫ ପର୍ବତ, ନଖ ‘ଭୂନାଗ’ (ପର୍ବତଶିଖର) ଏବଂ ଲୋମ ବୃକ୍ଷ ଭାବେ ଲକ୍ଷିତ; ତଥା ଗ୍ରହ, ରାଶି, ନକ୍ଷତ୍ର, ଯୋଗ ଆଦି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଂଜ୍ଞାରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 135

तिथिमासर्तुपक्षाख्यैः संकेतनिमिषात्मिकाम् । मायाकल्पितवैचित्र्यसंध्याख्यच्छदनावृताम् ॥ १३५ ॥

ସେ ତିଥି, ମାସ, ଋତୁ, ପକ୍ଷ ଇତ୍ୟାଦି ରୂଢ଼ ସଂକେତ-ସଂଜ୍ଞାରେ ଗଠିତ ଓ ନିମିଷ-ନିମିଷ ସ୍ୱରୂପିଣୀ; ମାୟାକଳ୍ପିତ ବୈଚିତ୍ର୍ୟଯୁକ୍ତ ‘ସନ୍ଧ୍ୟା’ ନାମକ ଆବରଣରେ ଆବୃତ।

Verse 136

ज्वलत्कालानलप्रख्यों तडित्कीटिसमप्रभाम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशां शशिकोटिसुशीतलाम् ॥ १३६ ॥

ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ କାଳାଗ୍ନି ସଦୃଶ, ବିଜୁଳି ଝଲକ ପରି ଦୀପ୍ତିମତୀ; କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ପ୍ରକାଶମାନ, ତଥାପି କୋଟି ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଶୀତଳ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 137

सुधामंडलमध्यस्थां सांद्रानंदामृतात्मिकाम् । वागतीतां मनोऽगर्म्या वरदां वेदमातरम् ॥ १३७ ॥

ମୁଁ ବେଦମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଯିଏ ସୁଧାମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ବିରାଜିତା, ସାନ୍ଦ୍ର ଆନନ୍ଦାମୃତସ୍ୱରୂପିଣୀ; ବାଣୀର ଅତୀତ, ମନର ଅଗମ୍ୟ, ଏବଂ ବରଦାୟିନୀ।

Verse 138

चराचरमयीं नित्यां ब्रह्माक्षरसमन्विताम् । ध्यात्वा स्वात्माविभेदेन सावित्रीपंजरं न्यसेत् ॥ १३८ ॥

ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଚରାଚରମୟୀ, ନିତ୍ୟା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାକ୍ଷରସମନ୍ୱିତା ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରି—ନିଜ ଓ ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ଭେଦ ନ ଦେଖି; ପରେ ରକ୍ଷାର୍ଥ ‘ସାବିତ୍ରୀ-ପଞ୍ଜର’ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 139

पञ्चरस्य ऋषिः सोऽहं छंन्दो विकृतिरुच्यते । देवता च परो हंसः परब्रह्मादिदेवता ॥ १३९ ॥

ଏହି ‘ପଞ୍ଚର’ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ମୁଁ ନିଜେ; ଏହାର ଛନ୍ଦ ‘ବିକୃତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ପରମହଂସ—ପରବ୍ରହ୍ମ, ଆଦିଦେବତା।

Verse 140

धर्मार्थकाममोक्षाप्त्यै विनियोग उदाहृतः । षडंगदेवतामन्त्रैरंगन्यासं समाचरेत् ॥ १४० ॥

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିନିଯୋଗ ଏପରି ଘୋଷିତ। ତାପରେ ଷଡଅଙ୍ଗର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତାମନ୍ତ୍ରରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 141

त्रिधामूलेन मेधावी व्यापकं हि समाचरेत् । पूर्वोक्तां देवातां ध्यायेत्साकारां गुणसंयुताम् ॥ १४१ ॥

ତ୍ରିଧାମୂଳ ଆଧାରେ ମେଧାବୀ ସାଧକ ବ୍ୟାପକ ସାଧନା କରୁ; ଏବଂ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସାକାର ଓ ଗୁଣସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 142

त्रिपदा हरिजा पूर्वमुखी ब्रह्मास्त्रसंज्ञिका । चतुर्विशतितत्त्वाढ्या पातु प्राचीं दिशं मम ॥ १४२ ॥

ହରିଜା ତ୍ରିପଦା ଶକ୍ତି, ପୂର୍ବମୁଖୀ ଓ ‘ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର’ ନାମେ ପରିଚିତ, ଚତୁର୍ବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମୋର ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

Verse 143

चतुष्पदा ब्रह्मदंडा ब्रह्माणी दक्षिणानना । षड्विंशतत्त्वसंयुक्ता पातु मे दक्षिणां दिशम् ॥ १४३ ॥

ଚତୁଷ୍ପଦା, ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡଧାରିଣୀ, ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ—ଷଡ୍ବିଂଶତି ତତ୍ତ୍ୱରେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।

Verse 144

प्रत्यङ्मुखी पञ्चपदी पञ्चाशत्तत्त्वरूपिणी । पातु प्रतीचीमनिशं मम ब्रह्मशिरोंकिता ॥ १४४ ॥

ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ, ପଞ୍ଚପଦୀ ଏବଂ ପଞ୍ଚାଶତ୍ ତତ୍ତ୍ୱରୂପିଣୀ, ବ୍ରହ୍ମଶିର-ଚିହ୍ନାଙ୍କିତା ଦେବୀ ମୋ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 145

सौम्यास्या ब्रह्मतुर्याढ्या साथर्वांगिरसात्मिका । उदीचीं षट्पदा पातु षष्टितत्त्वकलात्मिका ॥ १४५ ॥

ସୌମ୍ୟମୁଖୀ, ବ୍ରହ୍ମତୁରୀୟେ ସମୃଦ୍ଧ, ଅଥର୍ବ-ଆଙ୍ଗିରସାତ୍ମିକା, ଷଷ୍ଟି ତତ୍ତ୍ୱକଳାତ୍ମିକା ଷଟ୍ପଦା ଶକ୍ତି ମୋ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 146

पञ्चाशद्वर्णरचिता नवपादा शताक्षरी । व्योमा संपातु मे वोर्द्ध्वशिरो वेदांतसंस्थिता ॥ १४६ ॥

ପଞ୍ଚାଶତ୍ ବର୍ଣ୍ଣରଚିତା, ନବପଦା, ଶତାକ୍ଷରୀ ଛନ୍ଦୋରୂପା, ବେଦାନ୍ତସଂସ୍ଥିତା ଓ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱଶିରା ବ୍ୟୋମା ଦେବୀ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 147

विद्युन्निभा ब्रह्मसन्ध्या मृगारूढा चतुर्भुजा । चापेषुचर्मासिधरा पातु मे पावकीं दिशम् ॥ १४७ ॥

ବିଦ୍ୟୁତ୍-ନିଭା, ବ୍ରହ୍ମସନ୍ଧ୍ୟାରୂପା, ମୃଗାରୂଢା ଚତୁର୍ଭୁଜା, ଚାପ-ଇଷୁ, ଚର୍ମ ଓ ଅସିଧାରିଣୀ ଦେବୀ ମୋ ପାବକୀ (ଅଗ୍ନି) ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 148

ब्रह्मी कुमारी गायत्री रक्तांगी हंसवाहिनी । बिभ्रत्कमंडलुं चाक्षं स्रुवस्रुवौ पातु नैर्ऋतिम् ॥ १४८ ॥

ବ୍ରାହ୍ମୀ, କୁମାରୀ, ଗାୟତ୍ରୀ—ରକ୍ତାଙ୍ଗୀ, ହଂସବାହିନୀ—କମଣ୍ଡଲୁ ଓ ଜପମାଳା ଧାରଣ କରି, ସ୍ରୁବ-ସ୍ରୁବା (ହବିଷ୍ପାତ୍ର) ଧରିଥିବା ଦେବୀ ମୋ ନୈଋତି (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 149

शुक्लवर्णा च सावित्री युवती वृषवाहना । कपालशूलकाक्षस्रग्धारिणी पातु वायवीम् ॥ १४९ ॥

ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣା, ଯୁବତୀ, ବୃଷଭବାହନା ସାବିତ୍ରୀ—କପାଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳାଧାରିଣୀ—ବାୟବ୍ୟ ଦିଗରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 150

श्यामा सरस्वती वृद्धा वैष्णवी गरुडासना । शंखचक्राभयकरा पातु शैवीं दिशं मम ॥ १५० ॥

ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ବୃଦ୍ଧା ସରସ୍ୱତୀ—ବୈଷ୍ଣବୀ, ଗରୁଡାସନା, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର ଓ ଅଭୟମୁଦ୍ରାଧାରିଣୀ—ମୋ ଶୈବ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 151

चतुर्भुजा देवमाता गौरांगी सिंहवाहना । वराभयखङ्गचर्मभुजा पात्वधरां दिशम् ॥ १५१ ॥

ଚତୁର୍ଭୁଜା ଦେବମାତା, ଗୌରାଙ୍ଗୀ, ସିଂହବାହନା—ବର ଓ ଅଭୟମୁଦ୍ରା, ଖଡ୍ଗ ଓ ଚର୍ମଧାରିଣୀ—ଅଧଃ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 152

तत्तत्पार्श्वे स्थिताः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः । स्वस्वदिक्षुस्थिताः पातुं ग्रहशक्त्यंगसंयुताः ॥ १५२ ॥

ତତ୍ତତ୍ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସ୍ୱସ୍ୱ ବାହନ-ଆୟୁଧ-ଭୂଷଣରେ ବିଭୂଷିତ—ସ୍ୱସ୍ୱ ଦିଗରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଗ୍ରହଶକ୍ତିର ଅଙ୍ଗସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 153

मंत्राधिदेवतारूपा मुद्राधिष्ठातृदेवताः । व्यापकत्वेन पांत्वस्मानापादतलमस्तकम् ॥ १५३ ॥

ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିଦେବତାରୂପ ଏବଂ ମୁଦ୍ରାର ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତାମାନେ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭାବେ—ପାଦତଳରୁ ମସ୍ତକଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 154

इदं ते कथितं सत्यं सावित्रीपंजरं मया । संध्ययोः प्रत्यहं भक्त्या जपकाले विशेषतः ॥ १५४ ॥

ଏହି ସତ୍ୟ ‘ସାବିତ୍ରୀ-ପଞ୍ଜର’ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଛି। ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଭକ୍ତିସହ, ବିଶେଷକରି ଜପକାଳେ, ଏହା ପାଠ କରିବା ଉଚିତ॥୧୫୪॥

Verse 155

पठनीयं प्रयत्नेन भुक्तिं मुक्तिं समिच्छता । भूतिदा भुवना वाणी महावसुमती मही ॥ १५५ ॥

ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏହାକୁ ପ୍ରୟାସସହ ପାଠ କରୁ। ଏହା ଐଶ୍ୱର୍ୟଦାୟିନୀ; ଭୁବନଧାରିଣୀ ବାଣୀ; ମହାବସୁମତୀ ପୃଥିବୀ ନିଜେ॥୧୫୫॥

Verse 156

हिरण्यजननी नन्दा सविसर्गा तपस्विनी । यशस्विनी सती सत्या वेदविच्चिन्मयी शुभा ॥ १५६ ॥

ସେ ହିରଣ୍ୟଜନନୀ (ସମୃଦ୍ଧିର ଜନନୀ), ନନ୍ଦା (ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପା), ସୃଷ୍ଟି-ପ୍ରବର୍ତ୍ତିନୀ ଓ ତପସ୍ୱିନୀ। ସେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ସତୀ, ସତ୍ୟା, ବେଦବିଦ୍, ଚିନ୍ମୟୀ ଓ ଶୁଭା॥୧୫୬॥

Verse 157

विश्वा तुर्या वरेण्या च निसृणी यमुना भुवा । मोदा देवी वरिष्ठा च धीश्च शांतिर्मती मही ॥ १५७ ॥

ବିଶ୍ୱା, ତୁର୍ୟା, ବରେଣ୍ୟା, ନିସୃଣୀ, ଯମୁନା, ଭୁବା; ଏବଂ ମୋଦା, ଦେବୀ, ବରିଷ୍ଠା, ଧୀ, ଶାନ୍ତି, ମତି, ମହୀ—ଏହି ପୂଜ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା॥୧୫୭॥

Verse 158

धिषणा योगिनी युक्ता नदी प्रज्ञाप्रचोदनी । दया च यामिनी पद्मा रोहिणी रमणी जया ॥ १५८ ॥

ଧିଷଣା, ଯୋଗିନୀ, ଯୁକ୍ତା, ନଦୀ, ପ୍ରଜ୍ଞା-ପ୍ରଚୋଦନୀ; ଏବଂ ଦୟା, ଯାମିନୀ, ପଦ୍ମା, ରୋହିଣୀ, ରମଣୀ, ଜୟା—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲା॥୧୫୮॥

Verse 159

सेनामुखी साममयी बगला दोषवार्जिता । माया प्रज्ञा परा दोग्ध्री मानिनी पोषिणी क्रिया ॥ १५९ ॥

ସେ ସେନାମୁଖୀ, ସାମମୟୀ, ବଗଲା ଓ ଦୋଷବର୍ଜିତା। ସେ ମାୟା, ପ୍ରଜ୍ଞା, ପରା; ବରଦାନ-ରସ ଦୋହନକାରିଣୀ ଦୋଗ୍ଧ୍ରୀ, ମାନିନୀ, ପୋଷିଣୀ ଏବଂ ପବିତ୍ର କ୍ରିୟା ସ୍ୱୟଂ।

Verse 160

ज्योत्स्ना तीर्थमयी रम्या सौम्यामृतमया तथा । ब्राह्मी हैमी भुजंगी च वशिनी सुंदरी वनी ॥ १६० ॥

ସେ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା, ତୀର୍ଥମୟୀ, ରମ୍ୟା ଏବଂ ସୌମ୍ୟାମୃତମୟୀ। ସେ ବ୍ରାହ୍ମୀ, ହୈମୀ, ଭୁଜଙ୍ଗୀ, ବଶିନୀ, ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ବନୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 161

ॐकारहसिनी सर्वा सुधा सा षड्गुणावती । माया स्वधा रमा तन्वी रिपुघ्नी रक्षणणी सती ॥ १६१ ॥

ସେ ଓଁକାରହାସିନୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପିନୀ, ସ୍ୱୟଂ ସୁଧା; ଷଡ୍ଗୁଣବତୀ। ସେ ମାୟା, ସ୍ୱଧା, ରମା (ଶ୍ରୀ), ସୂକ୍ଷ୍ମତନ୍ୱୀ, ରିପୁଘ୍ନୀ, ରକ୍ଷଣୀ ଓ ସତୀ।

Verse 162

हैमी तारा विधुगतिर्विषघ्नी च वरानना । अमरा तीर्थदा दीक्षा दुर्धर्षा रोगहारिणी ॥ १६२ ॥

ସେ ହୈମୀ, ତାରା, ବିଧୁଗତି, ବିଷଘ୍ନୀ ଓ ବରାନନା। ସେ ଅମରା, ତୀର୍ଥଦା, ଦୀକ୍ଷା, ଦୁର୍ଧର୍ଷା ଓ ରୋଗହାରିଣୀ—ଏହି ନାମରେ ସ୍ତୁତ୍ୟ।

Verse 163

नानापापनृशंसघ्नी षट्पदी वज्रिणी रणी । योगिनी वमला सत्या अबला बलदा जया ॥ १६३ ॥

ସେ ନାନା ପାପ ଓ ନୃଶଂସ କର୍ମ ନାଶିନୀ; ଷଟ୍ପଦୀ, ବଜ୍ରିଣୀ ଓ ରଣଶୂରୀ। ସେ ଯୋଗିନୀ, ବିମଳା, ସତ୍ୟା, ଅବଳା (କୋମଳ କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ବଳ ନୁହେଁ), ବଳଦା ଓ ଜୟା।

Verse 164

गोमती जाह्नवी रजावी तपनी जातवेदसा । अचिरा वृष्टिदा ज्ञेया ऋततंत्रा ऋतात्मिका ॥ १६४ ॥

ଗୋମତୀ, ଜାହ୍ନବୀ, ରଜାବୀ, ତପନୀ, ଜାତବେଦସା; ଏବଂ ଅଚିରା, ବୃଷ୍ଟିଦା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପୁଣ୍ୟ ସରିତା ବୋଲି ଜ୍ଞେୟ। ଋତତନ୍ତ୍ରା ଓ ଋତାତ୍ମିକା ମଧ୍ୟ, ଋତ (ଦିବ୍ୟ ନିୟମ)ରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଓ ଋତସ୍ୱରୂପିଣୀ।

Verse 165

सर्वकामदुधा सौम्या भवाहंकारवर्जिता । द्विपदा या चतुष्पदा त्रिपदा या च षट्पदा ॥ १६५ ॥

ସେ ସୌମ୍ୟା ଓ ମଙ୍ଗଳମୟୀ, ସମସ୍ତ କାମନାର ଦୁଗ୍ଧ ଦାନକାରିଣୀ, ଭବ ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ। ସେଇ ଦ୍ୱିପଦ, ଚତୁଷ୍ପଦ, ତ୍ରିପଦ ଓ ଷଟ୍ପଦ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 166

अष्टापदी नवपदी सहस्राक्षाक्षरात्मिका । अष्टोत्तरशतं नाम्नां सावित्र्या यः पठेन्नरः ॥ १६६ ॥

ଅଷ୍ଟାପଦୀ, ନବପଦୀ, ସହସ୍ରାକ୍ଷରାତ୍ମିକା ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ୧୦୮ ନାମ ଯେ ନର ପଢ଼େ, ସେ ସେହି ଜପର ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 167

स चिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् । एतत्ते कथितं विप्र पंचप्रकृतिलक्षणम् ॥ १६७ ॥

ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ସୁଖୀ ହୁଏ, ପୁତ୍ରସମ୍ପନ୍ନ, ବିଜୟୀ ଓ ବିନୟୀ ହୁଏ। ହେ ବିପ୍ର, ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତିର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 168

मंत्राराधनपूर्वं च विश्वकामप्रपूरणम् ॥ १६८ ॥

ମନ୍ତ୍ରାରାଧନାକୁ ପୂର୍ବକରି ସମସ୍ତ କାମନାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିପୂରଣ ହୁଏ।

Verse 169

इति श्रीबृहन्नारदीय पुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने तृतीयपादे पञ्चप्रकृतिमन्त्रादिनिरूपणं नाम त्र्यशीतितमोऽध्यायः ॥ ८३ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ବୃହଦୁପାଖ୍ୟାନର ତୃତୀୟ ପାଦରେ ‘ପଞ୍ଚପ୍ରକୃତି ଓ ମନ୍ତ୍ରାଦି ନିରୂପଣ’ ନାମକ ତ୍ର୍ୟଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥ ୮୩ ॥