
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସନତ୍କୁମାର ନାରଦଙ୍କୁ ଦୁର୍ଲଭ ମହାବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଥ କରେ। ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ “ନାରାୟଣ” ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି-ଛନ୍ଦ-ଦେବତା-ବୀଜ-ଶକ୍ତି-ବିନିଯୋଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ/ଷଡଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ, ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ସୁଦର୍ଶନ-ଅସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ ବିଧି ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି। ବିଭୂତି-ପଞ୍ଜର ନ୍ୟାସ, ତତ୍ତ୍ୱାଭିଧ/ତତ୍ତ୍ୱ-ନ୍ୟାସ (ଆଠ ପ୍ରକୃତି, ବାର ତତ୍ତ୍ୱ), ଏବଂ କେଶବ-ପଦ୍ମନାଭ ଆଦି ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୁଗଳ କରି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶ୍ରୀ-ଭୂ ସହିତ ନାରାୟଣ ଧ୍ୟାନ, ଜପଫଳ କ୍ରମ (ଲକ୍ଷରୁ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ), ହୋମ/ଆସନ ମନ୍ତ୍ର, ପଦ୍ମ-ଯନ୍ତ୍ରରେ ବାସୁଦେବ-ସଙ୍କର୍ଷଣ-ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ-ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ରୀ ଆଦି ଶକ୍ତିଙ୍କ ଆବରଣ ପୂଜା ଅଛି। ପରେ ବିଷନାଶ ଓ ସର୍ପଦଂଶ ଶାନ୍ତି (ଗରୁଡ/ନୃସିଂହ), ଆରୋଗ୍ୟ-ଦୀର୍ଘାୟୁ, ସମୃଦ୍ଧି-ଭୂମିଲାଭ, ଏବଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ଶ୍ରୀକର, ଆଦି-ବରାହ, ଧରଣୀ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବିଶେଷ ପ୍ରୟୋଗ (ଆକର୍ଷଣ/ମୋହନ ସହ) ସଂଗ୍ରହ କରି, ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁ-ସାମ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବାର୍ଥସିଦ୍ଧି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ वक्ष्ये महाविष्णोर्मन्त्रान्लोकेषु दुर्लभान् । यान्प्राप्य मानवास्तूर्णं प्राप्नुवंति निजेप्सितम् ॥ १ ॥
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କହିବି। ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଅଭୀଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି।
Verse 2
ऽ । ब्रह्मादयोऽपि याञ्ज्ञात्वा समर्थाः स्युर्जगत्कृतौ ॥ २ ॥
ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଲା ପରେ ମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିମାନେ ଜଗତ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 3
तारहृत्पूर्वकं ङेंतं नारायणपदं भवेत् । अष्टाक्षरो मनुश्चास्य साध्यो नारायणो मुनिः ॥ ३ ॥
‘ତାର’ ଅକ୍ଷରକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଶେଷ ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ କଲେ ‘ନାରାୟଣ’ ପଦ ହୁଏ। ଏହା ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର; ଏହାର ଋଷି ନାରାୟଣ ମୁନି।
Verse 4
छन्दः प्रोक्तं च गायत्री देवता विष्णुख्ययः । ॐ बीजं यं च तथा शक्तिर्विनियोगोऽखिलाप्तये ॥ ४ ॥
ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ବୀଜ ‘ଓଁ’, ଏବଂ ‘ୟଂ’ ଶକ୍ତି ବୋଲି କଥିତ; ଏହାର ବିନିଯୋଗ ସର୍ବପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ।
Verse 5
क्रुद्धोल्काय हृदाख्यातं महोल्काय शिरः स्मृतम् । वीरोल्काय शिखा प्रोक्ता द्युल्काय कवचं मतम् ॥ ५ ॥
ହୃଦୟ ‘କ୍ରୁଦ୍ଧୋଲ୍କା’ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଶିର ‘ମହୋଲ୍କା’ର ବୋଲି ସ୍ମରଣ। ଶିଖା ‘ବୀରୋଲ୍କା’ର ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ; କବଚ ‘ଦ୍ୟୁଲ୍କା’ର ବୋଲି ମତ।
Verse 6
महोल्कायेति चास्रं स्यादित्थं पंचांगकल्पना । पुनः षडंगमंत्रोत्थैः षड्वर्णैश्च समाचरेत् ॥ ६ ॥
ଅସ୍ତ୍ର ‘ମହୋଲ୍କାୟ’ ହୁଏ; ଏଭଳି ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ-କଳ୍ପନା। ପରେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ-ମନ୍ତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଷଡ଼ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ପୁନର୍ବାର ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
अवशिष्टौ न्यसेत्कुक्षिपृष्टयोर्मंत्रवर्णकौ । सुदर्शनस्य मंत्रेण कुर्याद्दिग्बन्धनं ततः ॥ ७ ॥
ଅବଶିଷ୍ଟ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣକୁ ଉଦର ଓ ପୃଷ୍ଠରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ତାପରେ ସୁଦର୍ଶନ ମନ୍ତ୍ରରେ ଦିଗ୍ବନ୍ଧନ କରି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କରିବ॥
Verse 8
तारो नमश्चतुर्थ्यंतं सुदर्शनपदं वदेत् । अस्त्रायफडिति प्रोक्तो मंत्रो द्वादशवर्णवान् ॥ ८ ॥
ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରି, ଚତୁର୍ଥୀ-ଅନ୍ତ ‘ନମଃ’ (ଅସ୍ତ୍ରାୟ) କହି, ପରେ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରିବ। ଶେଷରେ ‘ଅସ୍ତ୍ରାୟ ଫଟ୍’—ଏହି ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଣ୍ଣୀ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି॥
Verse 9
दशावृत्तिमय न्यासं वक्ष्ये विभूतिपञ्चरम् । मूलार्णान्स्वतनौ न्यस्येदाधारे हृदये मुखे ॥ ९ ॥
ମୁଁ ଦଶ ଆବୃତ୍ତିରେ ବିନ୍ୟସିତ ‘ବିଭୂତି-ପଞ୍ଜର’ ନ୍ୟାସ କହୁଛି। ସାଧକ ମୂଳ ବୀଜାକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଦେହରେ—ଆଧାର, ହୃଦୟ ଓ ମୁଖରେ—ନ୍ୟାସ କରିବ॥
Verse 10
दोःपन्मूलेषु नासायां प्रथमावृत्तिरीरिता । गले नाभौ हृदि कुचपार्श्वपृष्टेषु तत्पराः ॥ १० ॥
ବାହୁମୂଳ ଓ ନାସିକାରେ ପ୍ରଥମ ଆବୃତ୍ତି କୁହାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ତତ୍ପର ସାଧକ କଣ୍ଠ, ନାଭି, ହୃଦୟ ଏବଂ ସ୍ତନପାର୍ଶ୍ୱ, ପାର୍ଶ୍ୱଦେଶ ଓ ପୃଷ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିବ॥
Verse 11
मूर्द्धास्यनेत्रश्रवणघ्राणेषु च तृतीयकाः । दोःपादसंध्यंगुलिषु वेदावृत्त्या च विन्यसेत् ॥ ११ ॥
ତୃତୀୟ (ସମୂହ)କୁ ମୂର୍ଧା, ମୁଖ, ନେତ୍ର, ଶ୍ରବଣ ଓ ଘ୍ରାଣରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବଂ ବେଦାବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ ବାହୁ-ପାଦର ସନ୍ଧିସ୍ଥାନ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ବିନ୍ୟାସ କରିବ॥
Verse 12
धातुप्राणेषु हृदये विन्यसेत्तदनंतरम् । शिरोनेत्रा स्यहृत्कुक्षिसोरुजंघापदद्वये ॥ १२ ॥
ତଦନନ୍ତରେ ସାଧକ ଧାତୁ ଓ ପ୍ରାଣବାୟୁମାନଙ୍କରେ, ହୃଦୟକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି, ମନ୍ତ୍ର-ନ୍ୟାସ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ପରେ ଶିର, ନେତ୍ର, ମୁଖ, ହୃଦୟ, ଉଦର, ଊରୁ, ଜଂଘା ଓ ଉଭୟ ପାଦରେ କ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 13
एकैकशो न्यसेद्वर्णान्मंत्रस्य क्रमतः सुधीः । न्यसेद्धृदंसोरुपदेष्वर्णान्वेदमितान्मनोः ॥ १३ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏକେକ କରି ଯଥାକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ପରେ ବେଦବିହିତ ପରିମାଣାନୁସାରେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣକୁ ହୃଦୟ, ଅଂଶ (କାନ୍ଧ), ଊରୁ ଓ ପାଦରେ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 14
चक्रशं खगदांभोजपदेषु स्वस्वमुद्रया । शेषांश्च न्यासवर्योऽयं विभूतिपञ्जराभिधः ॥ १४ ॥
ଚକ୍ର, ଶଙ୍ଖ, ଖଡ୍ଗ/ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ପାଦ-ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ନିଜନିଜ ମୁଦ୍ରାଦ୍ୱାରା ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶେଷ ନ୍ୟାସକ୍ରମ ‘ବିଭୂତି-ପଞ୍ଜର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 15
न्यसेन्मूलार्णमेकैकं सचंद्रं तारसम्पुटम् । अथवा वै नमोंतेन न्यसेदित्यपरे जगुः ॥ १५ ॥
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୂଳାକ୍ଷରକୁ ଏକେକ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର (ଂ) ସହିତ ଓ ତାରା (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୁଟିତ କରି, ନ୍ୟାସ କରିବ। କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେ କହନ୍ତି—ଶେଷରେ ‘ନମଃ’ ଯୋଗ କରି ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 16
तत्त्वन्यासं ततः कुर्याद्धिष्णुभावप्रसिद्धये । अष्टार्णोऽष्टप्रकृत्यात्मा गदितः पूर्वसूरिभिः ॥ १६ ॥
ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଭାବ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବା ପାଇଁ ତତ୍ତ୍ୱ-ନ୍ୟାସ କରିବ। ଅଷ୍ଟପ୍ରକୃତିସ୍ୱରୂପ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବ ସୂରିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦିଷ୍ଟ।
Verse 17
पृथिव्यादीनि भूतानि ततोऽहंकारमेव च । महांश्च प्रकृतिश्चैवेत्यष्टौ प्रकृतयो मताः ॥ १७ ॥
ପୃଥିବୀ ଆଦି ଭୂତଗୁଡ଼ିକ, ପରେ ଅହଂକାର, ଏବଂ ମହତ୍ ଓ ପ୍ରକୃତି—ଏହି ଆଠଟିକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି ମନାଯାଏ।
Verse 18
पादे लिंगे हृदि मुखे मूर्ध्नि वक्षसि हृत्स्थले । सर्वांगे व्यापकं कुर्यादेकेन साधकोत्तमः ॥ १८ ॥
ପାଦରେ, ଲିଙ୍ଗେ, ହୃଦୟରେ, ମୁଖରେ, ମୂର୍ଧ୍ନିରେ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଓ ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶରେ (ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି) ନ୍ୟାସ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ଏକ ମନ୍ତ୍ରରେ ତାହାକୁ ସର୍ବାଙ୍ଗେ ବ୍ୟାପକ କରୁ।
Verse 19
मंत्रार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम् । तत्तन्नाम समुच्चार्य्य न्यसेत्तत्तत्स्थले बुधः ॥ १९ ॥
ମନ୍ତ୍ରାକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହୃଦୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେଇ, ଆତ୍ମାର୍ଥେ ହୃଦୟ-ପ୍ରଦେଶର ଶେଷରେ ଅନ୍ତିମ (ଅକ୍ଷର) ସ୍ଥାପନ କରୁ; ତତ୍ତତ୍ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ତତ୍ତତ୍ ସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରୁ।
Verse 20
अयं तत्त्वाभिधो न्यासः सर्वन्यासोत्तमोत्तमः । मूर्तीर्न्यसेद्द्वादश वै द्वादशादित्यसंयुताः ॥ २० ॥
ଏହା ‘ତତ୍ତ୍ୱାଭିଧ’ ନାମକ ନ୍ୟାସ; ସମସ୍ତ ନ୍ୟାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମୋତ୍ତମ। ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ସହ ଯୁକ୍ତ ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ନିଶ୍ଚୟ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
द्वादशाक्षरवर्णाद्या द्वादशादित्यसंयुताः । अष्टार्णोऽयं मनुश्चाष्टप्रकृत्यात्मा समीरितः ॥ २१ ॥
ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣମାନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ସହ ଯୁକ୍ତ—ଏହି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଘୋଷିତ; ଏହାର ସ୍ୱରୂପ ଅଷ୍ଟ-ପ୍ରକୃତି-ଆତ୍ମକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 22
तासामात्मचतुष्कस्य योगादर्काक्षरो भवेत् । ललाटकुक्षिहृत्कंठदक्षपार्श्वांसकेषु च ॥ २२ ॥
ସେହି ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ଆତ୍ମ-ଚତୁଷ୍କ ସହ ଯୋଗରୁ ‘ଅର୍କ’ ଅକ୍ଷର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହାର ନ୍ୟାସ ଲଲାଟ, କୁକ୍ଷି, ହୃଦୟ, କଣ୍ଠ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱ ଓ କାନ୍ଧରେ କର।
Verse 23
गले च वामपार्श्वांसगलपृष्टेष्वनंतरम् । ककुद्यपि न्यसेन्मंत्री मूर्तीर्द्वादश वै क्रमात् ॥ २३ ॥
ତାପରେ କଣ୍ଠରେ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, କାନ୍ଧରେ, ଏବଂ ପରେ କଣ୍ଠର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ; ତଥା କକୁଦ୍ (ଉପର ପିଠି)ରେ ମଧ୍ୟ—ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ସାଧକ କ୍ରମେ ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରୁ।
Verse 24
धात्रा तु केशवं न्यस्यार्यम्ण नारायणं पुनः । मित्रेण माधवं न्यस्य गोविंदं वरुणेन च ॥ २४ ॥
ଧାତୃ ସହ କେଶବଙ୍କ ନ୍ୟାସ କର; ପୁନଃ ଅର୍ୟମନ୍ ସହ ନାରାୟଣଙ୍କ; ମିତ୍ର ସହ ମାଧବଙ୍କ ନ୍ୟାସ କରି, ବରୁଣ ସହ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମଧ୍ୟ କର।
Verse 25
विष्णुं चैवांशुना युक्तं भगेन मधुसूदनम् । न्यसेद्विवस्वता युक्तं त्रिविक्रममतः परम् ॥ २५ ॥
ଅଂଶୁ ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନ୍ୟାସ କର; ଭଗ ସହ ମଧୁସୂଦନଙ୍କ। ତାପରେ ବିବସ୍ୱାନ୍ ସହ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ନ୍ୟାସ କର।
Verse 26
वामनं च तथाद्रण पूष्णा श्रीधरमेव च । हृषीकेशं न्यसेत्पश्चात्पर्जन्येन समन्वितम् ॥ २६ ॥
ତାପରେ ପୂଷନ୍ ସହ ବାମନଙ୍କ ନ୍ୟାସ, ତଥା ଦ୍ରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ଶ୍ରୀଧରଙ୍କ ମଧ୍ୟ କର। ପରେ ପର୍ଜନ୍ୟ ସହ ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ନ୍ୟାସ କର।
Verse 27
त्वष्ट्रा युतं पद्मनाभं दामोदरं च विष्णुना । द्वादसार्णं ततो मंत्रं समस्ते शिरसि न्यसेत् ॥ २७ ॥
ତତ୍ପରେ ସାଧକ ଶିରେ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ନ୍ୟାସ କରୁ—ତ୍ୱଷ୍ଟୃସହିତ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁସହିତ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି।
Verse 28
व्यापकं विन्यसेत्पश्चात्किरीटमनुना सुधीः । ध्रुवःकिरीटकेयूरहारांते मकरेतिच ॥ २८ ॥
ତାପରେ ବ୍ୟାପକ-ନ୍ୟାସ କର; ପରେ କିରୀଟ-ମନ୍ତ୍ରରେ କିରୀଟ ସ୍ଥାପନ କର। ଧ୍ରୁବ, କିରୀଟ, କେୟୂର ଏବଂ ହାରାନ୍ତେ ‘ମକର’କୁ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କର।
Verse 29
कुंडलांते चक्रशंखगदांतेंऽभोजहस्ततः । पीतांबरांते श्रीवत्सां कितवक्षः स्थलेति च ॥ २९ ॥
ତାଙ୍କୁ କୁଣ୍ଡଳଧାରୀ, ଚକ୍ର-ଶଙ୍ଖ-ଗଦାଧାରୀ, ପଦ୍ମହସ୍ତ; ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ ଏବଂ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ—ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କର।
Verse 30
श्रीभूमिसहितस्वात्मज्योतिर्द्वयमतः परम् । वदेद्दीप्तिकरायांति सहस्रादित्यतेजसे ॥ ३० ॥
ଶ୍ରୀ-ଭୂମିସହିତ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାତ୍ମଜ୍ୟୋତିର ଦ୍ୱୟ ରୂପ ବୋଲି ଘୋଷଣା କର; ସେହି ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଦୀପ୍ତିଦାତା ସହସ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟତେଜ ପାଏ।
Verse 31
नमोंतो बाणषङ्वर्णैः किरीटमनुरीरितः । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेन्नारायणं विभुम् ॥ ३१ ॥
‘ନମୋ’ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ବାଣ’ ଓ ‘ଷଙ୍’ ବର୍ଣ୍ଣସମୂହ ସହିତ ଯେ କିରୀଟ-ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଛି; ଏଭଳି ନ୍ୟାସବିଧି ସମାପ୍ତ କରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 32
उद्यत्कोट्यर्कसदृशं शंखं चक्रं गदांबुजम् । दधतं च करैर्भूमिश्रीभ्यां पार्श्वद्वयांचितम् ॥ ३२ ॥
ଉଦୟମାନ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ପଦ୍ମ ହସ୍ତେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର; ତାଙ୍କ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭୂମିଦେବୀ ଓ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶୋଭିତ।
Verse 33
श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभामुक्तकन्धरम् । हारकेयूरवलयांगदं पीतांबरं स्मरेत् ॥ ३३ ॥
ଯାହାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନ, କଣ୍ଠେ ଦୀପ୍ତ କୌସ୍ତୁଭମଣି, ହାର-କେୟୂର-ବଳୟ-ଅଙ୍ଗଦ ଆଦି ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଏବଂ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ—ସେହି ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 34
वर्णलक्षं जपेन्मंत्रं विधिवन्नियतेंद्रियः । प्रथमेन तु लक्षेण स्वात्मशुद्धिर्भवेद् ध्रुवम् ॥ ३४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି ବିଧିମତେ ମନ୍ତ୍ରର ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣ ଜପ କର; ପ୍ରଥମ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ନିଶ୍ଚୟ ଆତ୍ମଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 35
लक्षद्वयजपेनाथ मंत्रशुद्धिमवाप्नुयात् । लक्षत्रयेण जप्तेन स्वर्लोकमधिगच्छति ॥ ३५ ॥
ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧି ପାଏ; ତିନି ଲକ୍ଷ ଜପ କଲେ ସ୍ୱର୍ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 36
विष्णोः समीपमाप्नोति वेदलक्षजपान्नरः । तथा च निर्मलं ज्ञानं पंचलक्षजपाद्भवेत् ॥ ३६ ॥
ବେଦର ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ମନୁଷ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମୀପତା ପାଏ; ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Verse 37
लक्षषष्टेन चाप्नोति मंत्री विष्णौ स्थिरा मतिम् । सप्तलक्षजपान्मंत्री विष्णोः सारूप्यमाप्नुयात् ॥ ३७ ॥
ଏକ ଲକ୍ଷ ସାଠି ହଜାର ଜପରେ ମନ୍ତ୍ରସାଧକଙ୍କ ମତି ବିଷ୍ଣୁରେ ସ୍ଥିର ହୁଏ; ସାତ ଲକ୍ଷ ଜପରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାରୂପ୍ୟ ପାଏ।
Verse 38
अष्टलक्षं जपेन्मंत्री निर्वाणमधिगच्छति । एवं जप्त्वा ततः प्राज्ञो दशांशं सरसीरुहैः ॥ ३८ ॥
ଅଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ ଜପ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ନିର୍ବାଣ (ମୋକ୍ଷ) ପାଏ। ଏଭଳି ଜପ ସମାପ୍ତ କରି ପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ପଦ୍ମଫୁଲରେ ଦଶାଂଶ ଅର୍ପଣ କରୁ।
Verse 39
मधुराक्तैः प्रजुहुयात्संस्कृते हव्यवाहने । मंडूकात्परतत्वांतं पीठे संपूज्य यत्नतः ॥ ३९ ॥
ମଧୁର ଦ୍ରବ୍ୟମିଶ୍ରିତ ହବିକୁ ସଂସ୍କୃତ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି)ରେ ଆହୁତି ଦିଅ। ପରେ ପୀଠରେ ମଣ୍ଡୂକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପରତତ୍ତ୍ୱ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନରେ ସମ୍ପୂଜନ କର।
Verse 40
विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा ततः परा । प्रह्वी सत्या तथेशाननुग्रहा नवमी मता ॥ ४० ॥
ନବମୀ ଶକ୍ତି ଏହିପରି ମନାଯାଏ—ବିମଲୋତ୍କର୍ଷିଣୀ, ଜ୍ଞାନା, କ୍ରିୟା, ଯୋଗା, ତଦନନ୍ତରେ ପରା; ଏବଂ ପ୍ରହ୍ୱୀ, ସତ୍ୟା, ଈଶାନାନୁଗ୍ରହା (ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପା)।
Verse 41
तारो नमनो भगवते विष्णवे सर्वभू ततः । तात्मने वासुदेवाय सर्वात्मेति पदं वदेत् ॥ ४१ ॥
ପ୍ରଥମେ ‘ତାର’ (ଓଁ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ‘ନମନଃ’ କହ; ତାପରେ ‘ଭଗବତେ ବିଷ୍ଣବେ’; ପରେ ‘ସର୍ବଭୂ’; ପରେ ‘ତାତ୍ମନେ’; ‘ବାସୁଦେବାୟ’; ଶେଷରେ ‘ସର୍ବାତ୍ମା’—ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା—ଏହି ପଦ କହ।
Verse 42
संयोगयोगपद्मांते पीठाय हृदयांतिमः । षड्विंशदक्षरः पीठमंत्रोऽनेनासनं दिशेत् ॥ ४२ ॥
ସଂଯୋଗ-ଯୋଗ ପଦ୍ମର ଶେଷେ ପୀଠାର୍ଥେ ହୃଦୟମନ୍ତ୍ରର ଅନ୍ତ୍ୟ ଅକ୍ଷର ଯୋଗ କରିବ। ଛବିଶ ଅକ୍ଷରବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ପୀଠମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆସନକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କରିବ।
Verse 43
मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यामावाह्य पूजयेत् । आदौ चांगानि संपूज्य मंत्राणां केशरेषु च ॥ ४३ ॥
ମୂଳମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଦେବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଂକଳ୍ପ କରି, ସେହି ରୂପରେ ଆବାହନ କରି ପୂଜା କରିବ। ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜି, ପରେ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ‘କେଶର’ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜିବ।
Verse 44
प्रागादिदिग्दले वासुदेवं संकर्षणं तथा । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च शक्तीः कोणेष्वथार्चयेत् ॥ ४४ ॥
ପୂର୍ବ ଆଦି ଦିଗର ଦଳଗୁଡ଼ିକରେ ବାସୁଦେବ, ତଥା ସଙ୍କର୍ଷଣ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ପୂଜିବ; ପରେ କୋଣଗୁଡ଼ିକରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।
Verse 45
शांतिं श्रियं सरस्वत्या रतिं संपूजयेत्क्रमात् । हेमपीततमालेंद्रनीलाभाः पीतवाससः ॥ ४५ ॥
କ୍ରମେ ଶାନ୍ତି, ଶ୍ରୀ, ସରସ୍ୱତୀ ଓ ରତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ସେମାନେ ଯଥାକ୍ରମେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ତମାଳବୃକ୍ଷସଦୃଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ, ଓ ନୀଳାଭ ବର୍ଣ୍ଣର; ଏବଂ ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ।
Verse 46
चतुर्भुजाः शंखचक्रगदांभघोजधरा इमे । सितकांचनगोदुग्धदूर्वावर्णाश्च शक्तयः ॥ ४६ ॥
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ଚତୁର୍ଭୁଜା; ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱେତ, କାଞ୍ଚନ, ଗୋଦୁଗ୍ଧ ଓ ଦୂର୍ବା ଘାସ ସଦୃଶ।
Verse 47
दलाग्रेषु चक्रशंखगदापंकजकौस्तुभान् । पूजयेन्मुसलं खङ्गं वनमालां यथाक्रमात् ॥ ४७ ॥
ଦଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଯଥାକ୍ରମେ ଚକ୍ର, ଶଙ୍ଖ, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ କୌସ୍ତୁଭମଣିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ; ତଥା ମୁସଳ, ଖଡ୍ଗ ଓ ବନମାଳାକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।
Verse 48
रक्ताजपीतकनकश्यामकृष्णासितार्जुनान् । कुंकुमाभं समभ्यर्च्येद्वहिरग्रे खगेश्वरम् ॥ ४८ ॥
ରକ୍ତ, କପିଶ, କନକ, ଶ୍ୟାମ, କୃଷ୍ଣ, ନୀଳାଭ ଓ ଅର୍ଜୁନବର୍ଣ୍ଣ—ଏହି ଭେଦଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରି, ଅଗ୍ନିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ କୁଙ୍କୁମ-ପ୍ରଭ ଖଗେଶ୍ୱର (ଗରୁଡ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ।
Verse 49
पार्श्वयोः पूजयेत्पश्चांखपद्मनिधी क्रमात् । मुक्तामाणिक्यसंकाशौ पश्चिमे ध्वजमपर्चयेत् ॥ ४९ ॥
ତାପରେ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରମେ ଶଙ୍ଖ ଓ ପଦ୍ମ—ଏହି ନିଧିଦ୍ୱୟକୁ ପୂଜା କରିବ। ପଶ୍ଚିମେ ମୁକ୍ତା ଓ ମାଣିକ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଧ୍ୱଜକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରିବ।
Verse 50
रक्तं विघ्नं तथाग्नेये श्याममार्यं च राक्षसे । दुर्गां श्यामां वायुकोणे सेनान्यं पीतमैश्वरे ॥ ५० ॥
ଆଗ୍ନେୟ କୋଣରେ ‘ବିଘ୍ନ’ ନାମକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ରୂପକୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ନୈଋତ୍ୟ (ରାକ୍ଷସ) କୋଣରେ ଶ୍ୟାମ ଓ ଆର୍ୟକୁ ରଖିବ। ବାୟବ୍ୟ କୋଣରେ ଦୁର୍ଗା ଓ ଶ୍ୟାମାକୁ ରଖିବ। ଈଶାନ କୋଣରେ ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ‘ସେନାନୀ’କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବ।
Verse 51
लोकेशा नायुधैर्युक्तान्बहिः संपूजयेत्सुधीः । एवमावरणैर्युक्तं योऽर्चजयेद्विष्णुमव्ययम् ॥ ५१ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ମୁଖ୍ୟ ମଣ୍ଡଳର ବାହାରେ ଲୋକେଶମାନଙ୍କୁ ଆୟୁଧବିହୀନ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବ। ଏପରି ଆବରଣସହିତ ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯେ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରେ, ତାହାର ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
Verse 52
भुक्त्वेहसकलान्भोगानंते विष्णुपदं व्रजेत् । क्षेत्रधान्यसुवर्णानां प्राप्तये धारणीं स्मरेत् ॥ ५२ ॥
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଭୋଗି ଶେଷେ ସାଧକ ବିଷ୍ଣୁପଦକୁ ଯାଏ। କ୍ଷେତ୍ର, ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଧାରଣୀକୁ ସ୍ମରଣ-ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 53
देवीं दूर्वादलश्यामां दधानां शालिमंजरीम् । चिंतयेद्भारतीं देवीं वीणापुस्तकधारिणीम् ॥ ५३ ॥
ଦୂର୍ବା ପତ୍ର ପରି ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ଶାଳିମଞ୍ଜରୀ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ବୀଣା ଓ ପୁସ୍ତକ ଧାରିଣୀ ଦେବୀ ଭାରତୀଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 54
दक्षिणे देवदेवस्य पूर्णचंद्रनिभाननाम् । क्षीराब्धिफेनपुंजाभे वसानां श्वेतवाससी ॥ ५४ ॥
ଦେବଦେବଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖବାଳୀ ଏକ ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ସେ କ୍ଷୀରସାଗରର ଫେନପୁଞ୍ଜ ପରି ଦୀପ୍ତିମତୀ ଏବଂ ଶ୍ୱେତବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ।
Verse 55
भारत्या सहितं यो वै ध्यायेद्द्वेवं परात्परम् । वेदवेदार्थतत्त्वज्ञो जायते सर्ववित्तमः ॥ ५५ ॥
ଯେ ଭକ୍ତ ଦେବୀ ଭାରତୀ ସହିତ ସେହି ପରାତ୍ପର ଦେବଙ୍କୁ ସତ୍ୟଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ହୋଇ ସର୍ବଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।
Verse 56
नारसिंहमिवात्मानं देवं ध्यात्वातिभैरवम् । शश्त्रं संमंत्र्य मंत्रेण शब्रून्हत्वा निवर्तते ॥ ५६ ॥
ଅତିଭୟଙ୍କର ନରସିଂହସ୍ୱରୂପ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଶସ୍ତ୍ରକୁ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି ପରେ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।
Verse 57
नारसिंहेन बीजेन मंत्रं संयोज्य साधकः । शतमष्टोत्तरं जपत्वा वामहस्ताभिमंत्रिताः ॥ ५७ ॥
ନୃସିଂହ-ବୀଜ ସହ ମନ୍ତ୍ରକୁ ସଂଯୋଜି ସାଧକ ଏହାକୁ ଏକଶ ଆଠଥର ଜପ କରୁ। ପରେ ବାମହସ୍ତରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଯଥାବିଧି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 58
पुनः पुनरपः सिंचेत्सर्पदष्टोऽपि जीवति । गारुडेन च संयोज्य पंचार्णेन जपेत्तदा ॥ ५८ ॥
ପୁନଃ ପୁନଃ ଜଳ ଛିଟାଇବା ଉଚିତ; ସର୍ପଦଂଶିତ ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ ରହିପାରେ। ପରେ ଗାରୁଡ ମନ୍ତ୍ର ସହ ସଂଯୋଜି ସେତେବେଳେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର।
Verse 59
निर्विषीकरणे ध्यायेद्विष्णुं गरुडवाहनम् । अशोकफलके तार्क्ष्यमालिख्याशोकसंहतौ ॥ ५९ ॥
ବିଷ ନିର୍ବିଷୀକରଣ ପାଇଁ ଗରୁଡବାହନ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଅଶୋକ କାଠର ଫଳକରେ ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ଅଙ୍କନ କରି ଅଶୋକ ପତ୍ର/ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛରେ ତାହାକୁ ବାନ୍ଧ।
Verse 60
अशोकपुष्पैः संपूज्य भगवंतं तदग्रतः । जुहुयात्तानि पुष्पाणि त्रिसंध्यं सप्तपत्रकम् ॥ ६० ॥
ଅଶୋକ ପୁଷ୍ପରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହିଁ ସେହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ହୋମରେ ଆହୁତି ଦିଅ। ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ସପ୍ତପତ୍ରକ ସହିତ, ଏହି ହୋମ କର।
Verse 61
प्रत्यक्षो जायते पक्षी वरमिष्टं प्रयच्छति । गाणपत्येन संयोज्य जपेल्लक्षं पयोव्रतः ॥ ६१ ॥
ତେବେ ପକ୍ଷୀ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଇଷ୍ଟ ବର ପ୍ରଦାନ କରେ। ଗାଣପତ୍ୟ ବିଧି ସହ ସଂଯୋଜି, ପୟୋବ୍ରତ ଧାରଣକାରୀ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରୁ।
Verse 62
महागणपतिं देवं प्रत्यक्षमिह पश्यति । वाणिबीजेन संयुक्तं षण्मासं योजयेन्नरः ॥ ६२ ॥
ଏହି ଜୀବନରେ ହିଁ ସେ ଦେବ ମହାଗଣପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ କରେ। ବାଣୀ (ସରସ୍ୱତୀ) ବୀଜମନ୍ତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଛଅ ମାସ ସାଧନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 63
महाकविवरो भूत्वा मोहयेत्सकलं जगत् । हुत्वा गुङ्चीशकलान्यर्द्धागुलमितानि च ॥ ६३ ॥
ମହାକବିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ ସେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରିପାରେ—ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଗୁଞ୍ଚୀ ବୀଜର ଅର୍ଧାଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣର ଖଣ୍ଡ ଆହୁତି ଦେଇ।
Verse 64
दधिमध्वाज्ययुक्तानि मृत्युं जयति साधकः । शनैश्वर दिने सम्यक् स्पृष्ट्वा श्वत्थं च पाणिना ॥ ६४ ॥
ଦଧି, ମଧୁ ଓ ଘୃତ ଯୁକ୍ତ ଆହୁତିଦ୍ୱାରା ସାଧକ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରେ; ଏବଂ ଶନୈଶ୍ୱର (ଶନିବାର) ଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ହାତରେ ପବିତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ବୃକ୍ଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ସେହି ଜୟ ସିદ્ધ ହୁଏ।
Verse 65
जप्त्वा चाष्टशतं युद्धे ह्यपमृत्युं जयत्यसौ । पञ्चविंशतिधा जप्त्वा नित्यं प्रातः पिबेज्जलम् ॥ ६५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହାକୁ ଏକଶେ ଆଠଥର ଜପ କଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅପମୃତ୍ୟୁ (ଅକାଳମୃତ୍ୟୁ)କୁ ଜୟ କରେ। ଏବଂ ପଚିଶଥର ଜପ କରି ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃକାଳେ ଜଳ ପିବା ଉଚିତ।
Verse 66
सर्वपापविनिर्मुक्तो ज्ञानवान् रोगवर्जितः । कुंभं संस्थाप्य विधिवदापूर्य शुद्धवारिणा ॥ ६६ ॥
ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ଜ୍ଞାନବାନ ଓ ରୋଗରହିତ ହୋଇ—ବିଧିପୂର୍ବକ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରି ତାହାକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 67
जप्त्वायुतं ततस्तेनाभिषेकः सर्वरोगनुत् । चंद्रसूर्योपरागे तु ह्युपोष्याष्टसहस्रकम् ॥ ६७ ॥
ତାହାକୁ ଦଶହଜାର ଥର ଜପ କରି, ସେହିଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ସମସ୍ତ ରୋଗ ନାଶ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଉପବାସ ରଖି ଆଠହଜାର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 68
स्पृष्ट्वा ब्राह्मीधृतं जप्त्वा पिबेत्साधकसत्तमः । मेधां कवित्वं वाक्सिद्धिं लभते नात्र संशयः ॥ ६८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମୀଯୁକ୍ତ ଘୃତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାଧକ ତାହା ପାନ କରୁ; ସେ ମେଧା, କବିତ୍ୱ ଓ ବାକ୍ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 69
जुहुयादयुतं विल्वैर्महाधनपतिर्भवेत् । नारायणस्य मन्त्रोऽयं सर्वमंत्रोत्तमोत्तमः ॥ ६९ ॥
ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦଶହଜାର ଆହୁତି ଦେଲେ, ସେ ମହାଧନପତି ହୁଏ। ଏହି ନାରାୟଣମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମୋତ୍ତମ।
Verse 70
आलयः सर्वसिद्धीनां कथितस्तव नारद । नारायणाय शब्दांते विद्महे पदमीरयेत् ॥ ७० ॥
ହେ ନାରଦ, ତୁମେ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଆଳୟ ବୋଲି କହିଛ। ଉଚ୍ଚାରଣର ଶେଷରେ ‘ବିଦ୍ମହେ’ କହି, ପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ପଦ (ଶେଷ ବାକ୍ୟ) ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
Verse 71
वासुदेवपदं ङेंतं धीमहीति ततो वदेत् । तन्नो विष्णुः प्रचोवर्णान्संवदेञ्चोदयादिति ॥ ७१ ॥
ତାପରେ ‘ବାସୁଦେବପଦ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପଛରେ ‘ଧୀମହି’ କହିବା ଉଚିତ। ‘ତନ୍ନୋ ବିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍’—ବିଷ୍ଣୁ ଆମ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମ ବାଣୀକୁ ପ୍ରବୋଧିତ କରନ୍ତୁ।
Verse 72
एषोक्ता विष्णुगायत्री सर्वपापप्रणाशिनी । तारो हृद्भगवान् ङेंतो वासुदेवाय कीर्तितः ॥ ७२ ॥
ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁ-ଗାୟତ୍ରୀ ଉପଦେଶିତ ହେଲା—ଏହା ସର୍ବପାପନାଶିନୀ। ‘ତାର’ (ଓଁ) ହୃଦୟସ୍ଥ ଭଗବାନ; ଏହା ବାସୁଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଷିତ।
Verse 73
द्वादशार्णो महामन्त्रो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः । स्त्रीशूद्राणां वितारोऽयं सतारस्तु द्विजन्मनाम् ॥ ७३ ॥
ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମହାମନ୍ତ୍ର ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହା ପ୍ରଣବ (ତାର) ବିନା ଦେବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ତାରସହିତ ଉପଦେଶ।
Verse 74
प्रजापतिर्मुनिश्चास्य गायत्री छन्द ईरितः । देवता वासुदेवस्तु बीजं शक्तिर्ध्रुवश्च हृत् ॥ ७४ ॥
ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ପ୍ରଜାପତି, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଦେବତା ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହାର ବୀଜ ଓ ଶକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଧ୍ରୁବକୁ ହୃଦୟରେ ଆଧାରରୂପେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା।
Verse 75
चन्द्राक्षिवेदपञ्चर्णैः समस्तेनांगकल्पनम् । मूर्ध्नि भाले दृशोरास्ये गले दोर्हृदये पुनः ॥ ७५ ॥
‘ଚନ୍ଦ୍ର-ଅକ୍ଷି-ବେଦ’ ଏହି ପଞ୍ଚାର୍ଣ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଙ୍ଗ-କଳ୍ପନା (ନ୍ୟାସ) କରିବା—ମୁଣ୍ଡରେ, ଲଲାଟରେ, ଚକ୍ଷୁରେ, ମୁଖରେ, କଣ୍ଠରେ, ବାହୁରେ, ଏବଂ ପୁନଃ ହୃଦୟରେ।
Verse 76
कुक्षौ नाभौ ध्वजे जानुद्वये पादद्वये तथा । न्यासेत्क्रमान् मन्त्रवर्णान्सृष्टिन्यासोऽयमीरितः ॥ ७६ ॥
ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ କୁକ୍ଷିରେ, ନାଭିରେ, ଧ୍ୱଜ-ପ୍ରଦେଶରେ, ଉଭୟ ଜାନୁରେ ଏବଂ ଉଭୟ ପାଦରେ ନ୍ୟାସ କରିବା। ଏହାକୁ ‘ସୃଷ୍ଟି-ନ୍ୟାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 77
हृदादिमस्तकांतं तु स्थितिन्यासं प्रचक्षते । पादादारभ्य मूर्द्धानं न्यासं संहारकं विदुः ॥ ७७ ॥
ହୃଦୟରୁ ମସ୍ତକ-ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ନ୍ୟାସକୁ ‘ସ୍ଥିତି-ନ୍ୟାସ’ କୁହାଯାଏ। ପାଦରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଶିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଇଥିବା ନ୍ୟାସ ‘ସଂହାର-ନ୍ୟାସ’ ଭାବେ ପରିଚିତ॥
Verse 78
तत्त्वन्यासं ततः कुर्यात्सर्वतंत्रेषु गोपितम् । बीवं प्राणं तथा चित्तं हृत्पद्मं सूर्यमण्डलम् ॥ ७८ ॥
ତାପରେ ସମସ୍ତ ତନ୍ତ୍ରରେ ଗୁପ୍ତ ରଖାଯାଇଥିବା ତତ୍ତ୍ୱ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ବୀଜମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରାଣ, ଚିତ୍ତ, ହୃଦୟ-ପଦ୍ମ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳକୁ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଥାପନ କରି॥
Verse 79
चन्द्राग्निमण्डले चैव वासुदेवं ततः परम् । संकर्षणं च प्रद्युम्नमनिरुद्धं ततः परम् ॥ ७९ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ ଓ ଅଗ୍ନି/ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାହାର ପରେ ସଂକର୍ଷଣ ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପରେ ପରମ ଅନିରୁଦ୍ଧ॥
Verse 80
नारायणं चक्रमतस्तत्त्वानि द्वादशैव तु । मूलार्णहृत्परायाद्यमात्मने हृदयांतिमम् ॥ ८० ॥
ଚକ୍ରଧାରୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱାଦଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ମୂଳାକ୍ଷରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହୃଦୟର ଅନ୍ତିମ ଅନ୍ତଃସାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆତ୍ମାରେ ବିନ୍ୟସ କରିବା ଉଚିତ॥
Verse 81
तत्त्वे नाम समुञ्चर्य्य न्यसेन्मूर्द्धादिषु क्रमात् । पूर्वोक्तं ध्यानमत्रापि भानुलक्षजपो मनोः ॥ ८१ ॥
ନାମକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ସମ୍ୟକ୍ ସଂଯୋଜନ କରି, ମସ୍ତକ ଆଦି ଅଙ୍ଗରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ॥
Verse 82
तदृशांशं तिलैराज्यलोलितैर्हवनं चरेत् । पीठे पूर्वोदिते मन्त्री मूर्ति संकल्प्य मूलतः ॥ ८२ ॥
ବିଧିଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଅଂଶ ନେଇ ଘିଅରେ ଭିଜା ତିଳଦ୍ୱାରା ହବନ କରିବ। ପରେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପୀଠରେ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ମୂଳତଃ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିର ସଂକଳ୍ପ କରି ମନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବ।
Verse 83
तस्यामावाह्य देवेशं वासुदेवं प्रपूजयेत् । अङ्गानि पूर्वमभ्यर्च्य वासुदेवादिकास्ततः ॥ ८३ ॥
ସେଥିରେ ଦେବେଶ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବ। ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରି, ପରେ ବାସୁଦେବାଦି ରୂପମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବ।
Verse 84
शांत्यादिशक्तयः पूज्याः प्राग्वद्दिक्षु विदिक्षु च । तृतीयावरणे पूज्याः प्रोक्ता द्वादश मूर्तयः ॥ ८४ ॥
ଶାନ୍ତି ଆଦି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବବତ୍ ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ତୃତୀୟ ଆବରଣରେ କଥିତ ଦ୍ୱାଦଶ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
Verse 85
इंद्राद्यानायुधैर्युक्तान् पूजयेद्धरणीगृहे । एवमावरणैरिष्ट्वा पञ्चभिर्विष्णुमव्ययम् ॥ ८५ ॥
ଧରଣୀଗୃହରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଆୟୁଧସହିତ ପୂଜିବ। ଏଭଳି ପାଞ୍ଚ ଆବରଣରେ ଇଷ୍ଟି କରି ଅବ୍ୟୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବ।
Verse 86
प्राप्नुयात्सकलानर्थानन्ते विष्णुपदे व्रजेत् । पुरुषोत्तमसंज्ञस्य विष्णोर्भेदचतुष्टयम् ॥ ८६ ॥
ସେ ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁପଦକୁ ଯାଏ। ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସଂଜ୍ଞାଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଏହି ଚତୁର୍ବିଧ ଭେଦ।
Verse 87
त्रैलोक्यमोहनस्तेषां प्रथमः परिकीर्तितः । श्रीकरश्च हृषीकेशः कृषअणश्चात्र चतुर्थकः ॥ ८७ ॥
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମଟି ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନ’ (ତିନି ଲୋକକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା) ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ପରେ ‘ଶ୍ରୀକର’ ଓ ‘ହୃଷୀକେଶ’; ଏଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ଭାବେ ‘କୃଷ୍ଣ’ ଉଲ୍ଲେଖିତ॥
Verse 88
तारः कामो रमा पश्चान् ङेंतः स्यात्पुरुषोत्तमः । वर्मास्त्राण्यग्निप्रियांतो मन्त्रो वह्नीन्दुवर्णवान् ॥ ८८ ॥
ତାପରେ ‘ତାର’, ‘କାମ’ ଓ ‘ରମା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ପରେ ନାସିକାନ୍ତ ‘ଙେଂତ’ ଯୋଗ ହେଲେ ତାହା ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ମନ୍ତ୍ରରୂପ ହୁଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର କବଚ-ରକ୍ଷା ଓ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରରେ ସଂଯୁକ୍ତ, ‘ଅଗ୍ନିପ୍ରିୟା’ରେ ଶେଷ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି-ଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ବର୍ଣ୍ଣବାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ॥
Verse 89
ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दः प्रोक्तोऽथ देवता । पुरुषोत्तमसंज्ञोऽत्र बीजशक्तीस्मरंदिरे ॥ ८९ ॥
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷି (ମୁନି) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ ବୋଲି ପ୍ରୋକ୍ତ; ଏବଂ ଅଧିଦେବତା ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’ ନାମେ ଉକ୍ତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବୀଜ, ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ମର (କୀଳକ) ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ॥
Verse 90
भूचंद्रैकरसाक्ष्यक्षिमंत्रवर्णोर्विभागतः । कृत्वांगानि ततो ध्यायेद्विधिवत्पुरुषोत्तमम् ॥ ९० ॥
ଭୂ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଏକ-ରସ-ଆକ୍ଷ୍ୟ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କୁ ବିଭାଗ କରି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରିବ; ତାପରେ ବିଧିମତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବ॥
Verse 91
समुद्यदादित्यनिभं शंखचक्रगदांबुजैः । लसत्करं पीतवस्रं स्मरेच्छ्रीपुरुषोत्तमम् ॥ ९१ ॥
ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା-ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜ୍ଵଳନ୍ତ କରଯୁକ୍ତ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଶ୍ରୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବ॥
Verse 92
महारत्नौघखचितस्फुरत्तोरणमंडपे । मौक्तिकौघशमदमविराजितवितानके ॥ ९२ ॥
ସେହି ମଣ୍ଡପରେ ମହାରତ୍ନର ଢେରେ ଖଚିତ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ତୋରଣଦ୍ୱାର ଥିଲା, ଏବଂ ମୁକ୍ତାର ରାଶିରେ ଶୋଭିତ ବିତାନ ଥିଲା; ତେଣୁ ସେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶୁଥିଲା।
Verse 93
नृत्यद्देवांगनावृंदक्वणात्किंकिणिनूपुरे । लसन्माणिक्यवेद्यां तु दीत्पार्कायुततेजसि ॥ ९३ ॥
ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟରତ ଦେବାଙ୍ଗନାବୃନ୍ଦର କିଙ୍କିଣୀ-ନୂପୁରର ଝଙ୍କାରରେ ସ୍ଥାନଟି ମୁଖରିତ ଥିଲା; ଏବଂ ଝଲମଲ ମାଣିକ୍ୟଖଚିତ ଦୀପ୍ତ ବେଦୀରେ ତାହା ଦଶଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ତେଜରେ ଜ୍ଵଳିଥିଲା।
Verse 94
वृंदारकव्रातकिरीटाग्ररत्नाभिचर्चिते । नवलक्षं जपेन्मंत्रं जुहुयात्तद्दशांशतः ॥ ९४ ॥
ଦେବଗଣଙ୍କ କିରୀଟଶିଖରର ରତ୍ନଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେହି ଦେବସ୍ୱରୂପରେ ମନ୍ତ୍ରକୁ ନଅ ଲକ୍ଷଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ପରିମାଣରେ ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 95
उत्फुल्लैः कमलैः पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवेऽर्चयेत् । एवमाराध्य देवेशं प्राप्नोति महतीं श्रियम् ॥ ९५ ॥
ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା କମଳଦ୍ୱାରା ଦେବେଶଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଆରାଧନା କଲେ ମହାନ ଶ୍ରୀ—ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 96
पुत्रान्पौत्रान्यशः कांतिं भुक्तिं मुक्तिं च विंदति । उत्तिष्टेति पदं पश्चाच्छ्रीकराग्निप्रियांतिमः ॥ ९६ ॥
ସେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ଯଶ, କାନ୍ତି, ଭୋଗ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପାଏ। ତା’ପରେ ସମାପନ ବାକ୍ୟ ହେଉଛି ‘ଉତ୍ତିଷ୍ଠ’ (ଉଠ); ଯାହା ଶ୍ରୀକର ଓ ଅଗ୍ନିପ୍ରିୟଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ।
Verse 97
अष्टार्णोऽस्य मुनिर्व्यासः पंक्तिश्छंद उदाहृतम् । श्रीकाराख्यो हरिः प्रोक्तो देवता सकलेष्टदः ॥ ९७ ॥
ଏହା ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର; ଏହାର ଋଷି ମୁନି ବ୍ୟାସ, ଛନ୍ଦ ପଙ୍କ୍ତି ବୋଲି ଘୋଷିତ। ‘ଶ୍ରୀକାର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହରି ଏହାର ଦେବତା; ସେ ସମସ୍ତ ଇଷ୍ଟଫଳ ଦିଅନ୍ତି।
Verse 98
भीषयद्वितयं हृत्स्यात् त्रासयद्वितयं शिरः । शिखा प्रमर्द्दयद्वंद्वं वर्म प्रध्वंसयद्वयम् ॥ ९८ ॥
‘ଭୀଷୟତ୍’ ନାମକ ଯୁଗ୍ମକୁ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟାସ କରିବ, ଏବଂ ‘ତ୍ରାସୟତ୍’ ନାମକ ଯୁଗ୍ମକୁ ଶିରରେ। ‘ଶିଖା-ପ୍ରମର୍ଦ୍ୟ’ ନାମକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଶିଖାରେ, ଏବଂ ‘ବର୍ମ-ପ୍ରଧ୍ୱଂସୟ’ ନାମକ ଯୁଗ୍ମକୁ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 99
अस्रं रक्षद्वयं सर्वे हुमंताः समुदीरिताः । मस्तके नेत्रयोः कंठहृदये नाभिदेशके ॥ ९९ ॥
ସମସ୍ତ ‘ଅସ୍ତ୍ର’ ରକ୍ଷାମନ୍ତ୍ର ଓ ଦ୍ୱିବିଧ ରକ୍ଷାକୁ ‘ହୁମ୍’ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହ କହିବ। ପରେ ମସ୍ତକ, ନେତ୍ର, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ ଓ ନାଭି-ଦେଶରେ ନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 100
ऊरूजंघांयुग्मेषु मंत्रवर्णान्क्रमान्न्यतसेत् । ततः पुरुषसूक्तोक्तमंत्रैर्न्यासं समाचरेत् ॥ १०० ॥
ଊରୁ ଓ ଜଂଘାର ଯୁଗ୍ମରେ ମନ୍ତ୍ରବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ତାପରେ ପୁରୁଷସୂକ୍ତରେ ଉକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ନ୍ୟାସ ଆଚରଣ କରିବ।
Verse 101
मुखे न्यसेद्ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीदिमं मनुम् । बाहुयुग्मे तथा बाहूंराजन्य इति विन्यसेत् ॥ १०१ ॥
ମୁଖରେ ‘ବ୍ରାହ୍ମଣୋऽସ୍ୟ ମୁଖମାସୀଦ୍’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ଏବଂ ବାହୁ-ଯୁଗ୍ମରେ ‘ବାହୂ ରାଜନ୍ୟଃ’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 102
ऊरू तदस्य यद्वैश्य इममूरुद्वये न्यसेत् । न्यसेत्पादद्वये मंत्री पद्भ्यां शूद्रो अजायत ॥ १०२ ॥
ବୈଶ୍ୟକୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଊରୁରେ ସ୍ଥାପନ କର। ମନ୍ତ୍ରୀକୁ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପାଦରେ ନ୍ୟାସ କର; ପାଦରୁ ଶୂଦ୍ର ଜନ୍ମିଲା।
Verse 103
चक्रं शंखं गदां पद्मं कराग्रेष्वथ विन्यसेत् । एवं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्पूर्वोक्तमण्डपे ॥ १०३ ॥
ତାପରେ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଚକ୍ର, ଶଙ୍ଖ, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ନ୍ୟାସ କର। ଏଭଳି ନ୍ୟାସବିଧି କରି ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମଣ୍ଡପରେ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 104
अरुणाब्जासनस्थस्य तार्क्ष्यस्योपरि संस्थितम् । पूर्वोक्तरूपिणं देवं श्रीकरं लोकमोहनम् ॥ १०४ ॥
ଅରୁଣ କମଳାସନରେ ଆସୀନ, ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ (ଗରୁଡ) ଉପରେ ସ୍ଥିତ, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ରୂପଧାରୀ ସେଇ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଯିଏ ଶ୍ରୀଦାୟକ ଓ ଲୋକମୋହନ।
Verse 105
ध्यात्वैवं पूजयेदष्टलक्षं मंत्री दशांशतः । रक्तांबुजैः समिद्भिश्च विल्वक्षीरिद्रुमोद्भवैः ॥ १०५ ॥
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ଅଷ୍ଟଲକ୍ଷ (ଜପ/ପୂଜା) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜନ କରୁ; ପରେ ତାହାର ଦଶାଂଶ ହୋମ କରୁ—ରକ୍ତ ପଦ୍ମ ଓ ବିଲ୍ୱ ଏବଂ କ୍ଷୀରିବୃକ୍ଷଜ ସମିଧାଦ୍ୱାରା।
Verse 106
पयोऽन्नैः सर्पिषा हुत्वा प्रत्येकं सुसमाहितः । अश्वत्थोदुंबरप्लक्षवटाः क्षीरिद्रुमाः स्मृता ॥ १०६ ॥
ଦୁଧ, ଅନ୍ନ ଓ ଘୃତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମରେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଆହୁତି ଦିଅ। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଉଦୁମ୍ବର, ପ୍ଲକ୍ଷ ଓ ବଟ—ଏମାନେ ‘କ୍ଷୀରି’ (ଦୁଧରସଧାରୀ) ବୃକ୍ଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 107
पूजयेद्वैष्णवे पीठे मूर्तिं संकल्प्य मूलतः । अंगावरणदिक्पालहेतिभिः सहितं विभुम् ॥ १०७ ॥
ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ମୂଳତଃ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ, ଆବରଣ, ଦିକ୍ପାଳ ଓ ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧ ସହିତ ସମର୍ଚ୍ଚନ କର।
Verse 108
इत्थं सिद्धे मनौ मत्री प्रयोगान्पूर्ववञ्चरेत् । तारो हृद्भगवान् ङेंतो वराहेति ततः परम् ॥ १०८ ॥
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ପୂର୍ବୋକ୍ତ କ୍ରମରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିବ—ପ୍ରଥମେ ‘ତାର’ (ଓଁ), ପରେ ‘ହୃତ୍’ (ହୃଦୟ) ସୂତ୍ର, ପରେ ‘ଭଗବାନ୍’, ପରେ ‘ଙେଂତ’ (ଅନ୍ତ୍ୟ) ଅଂଶ, ତାପରେ ‘ବରାହ’ ନାମ।
Verse 109
रूपाय भूर्भुवः स्वः स्याल्लोहितकामिका च ये । भूपतित्वं च मे देहि ददापय शुचिप्रिया ॥ १०९ ॥
ରୂପ-ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପାଇଁ ‘ଭୂଃ ଭୁବଃ ସ୍ୱଃ’ ବ୍ୟାହୃତି ଜପ ହେଉ, ଏବଂ ‘ଲୋହିତକାମିକା’ ମଧ୍ୟ। ‘ମୋତେ ରାଜତ୍ୱ ଦିଅ; ହେ ଶୁଚିପ୍ରିୟା, ଦାନ ହେବାକୁ କରାଅ’ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କର।
Verse 110
रामाग्निवर्णो मंत्रोऽयं भार्गवोऽस्य मुनिर्मतः । छन्दोऽनुष्टुब्देवतादिवराहः समुदीरितः ॥ ११० ॥
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ‘ରାମ’ ଓ ‘ଅଗ୍ନି’ ବର୍ଣ୍ଣର; ଏହାର ଋଷି ଭାର୍ଗବ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଦେବତା ଆଦି-ବରାହ—ଏମିତି ଘୋଷିତ।
Verse 111
एकदंष्ट्राय हृदयं व्योमोल्कायग शिरः स्मृतम् । शिखा तेजोऽधिपतये विश्वरूपाय वर्म च ॥ १११ ॥
ହୃଦୟ ‘ଏକଦଂଷ୍ଟ୍ର’ଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କର; ଶିର ‘ବ୍ୟୋମୋଲ୍କାୟଗ’ଙ୍କର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଶିଖା ‘ତେଜୋଽଧିପତି’ଙ୍କୁ, ଓ ବର୍ମ ‘ବିଶ୍ୱରୂପ’ଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କର।
Verse 112
महादंष्ट्राय चास्त्रं स्यात्पञ्चांगमिति कल्पयेत् । अथवा गिरिषट्सप्तबाणैर्वसुभिरक्षरैः ॥ ११२ ॥
ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ରକୁ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ରୂପେ କଳ୍ପନା କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ‘ଗିରି, ଷଟ୍, ସପ୍ତ, ବାଣ, ବସୁ’ ଏହି ସଂଖ୍ୟାସୂଚକ ଶବ୍ଦଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ ଅକ୍ଷରରେ ତାହାର ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 113
विभक्तैर्मंत्रवर्यस्य पञ्चागांनि प्रकल्पयेत् । ततौ ध्यायेदनेकार्कनिभमादिवराहकम् ॥ ११३ ॥
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରକୁ ବିଭାଗ କରି ତାହାର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଆଦି-ବରାହଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 114
आं ह्रीं स्वर्णनिभं जान्वोरधो नाभेः सितप्रभम् । इष्टाभीतिगदाशंखचक्रशक्त्यसिखेटकान् ॥ ११४ ॥
‘ଆଂ’ ‘ହ୍ରୀଂ’ ଏହି ବୀଜସହ ଧ୍ୟାନ କର—ଜାନୁ ତଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦୀପ୍ତି, ନାଭି ତଳେ ଶ୍ୱେତ ପ୍ରଭା। ଇଷ୍ଟବର ଓ ଅଭୟଦାତା; ଗଦା, ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଶକ୍ତି, ଖଡ୍ଗ ଓ ଖେଟକ ଧାରଣକାରୀ।
Verse 115
दधतं च करैर्दंष्ट्राग्रलसद्धरणिं स्मरेत् । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं सरसीरुहैः ॥ ११५ ॥
ହସ୍ତରେ ଧରଣୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଏବଂ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଧରଣୀ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କର; ତାହାର ଦଶାଂଶ କମଳପୁଷ୍ପରେ ହୋମରୂପେ ଅର୍ପଣ କର।
Verse 116
मध्वक्तैर्जुहयात्पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे यजेत् । मूलेन मूर्तिं सङ्कल्प्य तस्यां सम्पूजयेद्विभुम् ॥ ११६ ॥
ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ମଧୁ ଓ ଘୃତଦ୍ୱାରା ଆହୁତି ଦେଇ ସେଠାରେ ଯଜନ-ପୂଜା କର। ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ସମ୍ପୂଜା କର।
Verse 117
अङ्गावरणदिक्पालहेतियंत्रप्रसिद्धये । जपादेवावर्नि दद्याद्धनं धान्यं महीं श्रियम् ॥ ११७ ॥
ଅଙ୍ଗାବରଣ, ଦିକ୍ପାଳ, ଆୟୁଧ ଓ ଯନ୍ତ୍ରର ସିଦ୍ଧି-ପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କେବଳ ଜପ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଭୂମି ଓ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 118
सिंहार्के सितपक्षस्याष्टम्यां गव्येषु पञ्चसु । शिलां शुद्धां विनिक्षिप्य स्पृष्ट्वा तामयुतं जपेत् ॥ ११८ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସିଂହରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ, ଗୋପଞ୍ଚଗବ୍ୟରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶିଳା ରଖି ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମନ୍ତ୍ର ଦଶହଜାର ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 119
उदङ्मुखस्वतो मंत्री तां शिलां लिखनेद्भुवि । भूतप्रेताहिचौरादिकृतां बाधां निवारयेत् ॥ ११९ ॥
ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରସାଧକ ସେଇ ଶିଳାକୁ ଭୂମିରେ ଲେଖିବା ଉଚିତ; ଏହା ଭୂତ-ପ୍ରେତ, ସାପ, ଚୋର ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟ ବାଧାକୁ ନିବାରେ।
Verse 120
प्रातर्भृगुदिने साध्यभूतलान्मृदमाहरेत् । मंत्रितां मूलमंत्रेण विभजेत्तां त्रिधा पुनः ॥ १२० ॥
ଶୁକ୍ରବାର ପ୍ରଭାତେ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରୁ ମାଟି ଆଣିବା ଉଚିତ। ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି ସେଇ ମାଟିକୁ ପୁଣି ତିନି ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 121
चुल्ल्यामेकं समालिप्याप्यपरं पाकभाजने । गोदुग्धे परमालोड्य शोधितांस्तंदुलान् क्षिपेत् ॥ १२१ ॥
ଚୁଲ୍ହାକୁ ଲେପି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଓ ରନ୍ଧନ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ପାତ୍ର ରଖି, ଗୋଦୁଧକୁ ଭଲଭାବେ ମଥି ତାହାରେ ଶୁଦ୍ଧ କରା ଚାଉଳ ଦାଣା ପକାଇବା ଉଚିତ।
Verse 122
सम्यक् शुद्धे शुचिः केशे जपन्मंत्रं पचेञ्चरुम् । अवतार्य चरुं पश्चाद्वह्नौ देयं यथाविधि ॥ १२२ ॥
ଯଥାର୍ଥ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ କେଶକୁ ଶୁଚି ରଖି, ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି କରି ଚରୁ ପକାଉ। ପରେ ତାହାକୁ ନମାଇ, ବିଧିମତେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କର।
Verse 123
सम्पूज्य धूपदीपाद्यैः पश्चादाज्यप्लुतं चरुम् । जुहुयात्संस्कृते वह्नौ अष्टोत्तरशतं सुधीः ॥ १२३ ॥
ଧୂପ-ଦୀପ ଆଦିଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ପରେ ଘୃତସିକ୍ତ ଚରୁକୁ ସଂସ୍କୃତ ଅଗ୍ନିରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ୧୦୮ ଆହୁତି ଦିଅ।
Verse 124
एवं प्रजुहुयान्मंत्री कविवारेषु सप्तसु । विरोधो नश्यति क्षेत्रे शत्रुचौराद्युपद्रवाः ॥ १२४ ॥
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସାତଟି ଗୁରୁବାର ହୋମ କରୁ; ତେବେ କ୍ଷେତ୍ରର ବିରୋଧ ନଶିଯାଏ ଏବଂ ଶତ୍ରୁ-ଚୋର ଆଦି ଉପଦ୍ରବ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
Verse 125
भानूदयेप्यारवारे साध्यक्षेत्रान्मृदं पुनः । आदाय पूर्वविधिना हविरापाद्य पूर्ववत् ॥ १२५ ॥
ଆରବାର ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରୁ ପୁନଃ ପବିତ୍ର ମୃଦା ନେଇ, ପୂର୍ବବିଧି ଅନୁସାରେ ହବି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ପୂର୍ବବତ୍ କର।
Verse 126
जुहुयादेधिते वह्नौ पूर्वसंख्याकमादरात् । एवं स सप्तारवारेषु जुहुयात्क्षेत्रसिद्धये ॥ १२६ ॥
ଭଲଭାବେ ଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନିରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ସଂଖ୍ୟାନୁସାରେ ଆହୁତି ଦିଅ। ଏଭଳି ସାତ ଆରବାର ଦିନରେ କ୍ଷେତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହୋମ କର।
Verse 127
जुहुयाल्लक्षसंख्याकं गव्यै श्चैव सपायसैः । अभीष्टभूम्याधिपत्यं लभते नात्र संशयः ॥ १२७ ॥
ଗୋଜନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପାୟସ (କ୍ଷୀରାନ୍ନ) ସହ ଲକ୍ଷସଂଖ୍ୟକ ଆହୁତି ଦେଲେ, ଅଭୀଷ୍ଟ ଭୂମିର ଅଧିପତ୍ୟ ଲଭେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 128
उद्यद्दोः परिधं दिव्यं सितदंष्ट्राग्रभूधरम् । स्वर्णाभं पार्थिवे पीते मंडले सुसमाहितः ॥ १२८ ॥
ସୁସମାହିତ ହୋଇ ପାର୍ଥିବ ପୀତ ମଣ୍ଡଳରେ ସେହି ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତ ବିମ୍ବକୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଯାହାର ପରିଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଶ୍ୱେତ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାର ଅଗ୍ର ପର୍ବତଶିଖର ସଦୃଶ।
Verse 129
ध्यात्वाप्नोति महीं रम्यां वराहस्य प्रसादतः । वारुणे मण्डले ध्यायेद्वाराहं हिमसन्निभघम् ॥ १२९ ॥
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କଲେ ବରାହଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ରମ୍ୟ ଭୂମି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ବାରୁଣ ମଣ୍ଡଳରେ ହିମସଦୃଶ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀବରାହଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 130
महोपद्रवशांतिः स्यात्साधकस्य न संशयः । वश्यार्थं च सदा ध्यायेद्वह्र्याभं वह्निमण्डे ॥ १३० ॥
ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଉପଦ୍ରବର ଶାନ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ବଶ୍ୟାର୍ଥେ ଅଗ୍ନିମଣ୍ଡଳରେ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ରୂପକୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 131
ध्यायेदेवं रिपूञ्चाटे कृष्णाभं वायुमण्डले । ह्यमण्डलगतं स्वच्छं वाराहं सर्वसिद्धिदम् ॥ १३१ ॥
ଶତ୍ରୁ ଶମନ ଓ ଦୂରୀକରଣ ପାଇଁ ଏଭଳି ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରୀବରାହଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଯିଏ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିର୍ମଳ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ସର୍ବସିଦ୍ଧିଦାତା।
Verse 132
शत्रुभूतग्रहक्ष्वेडामयपीडादिशांतये । भग्वर्धीशयुतं व्योमबिंदुभूषितमस्तकम् ॥ १३२ ॥
ଶତ୍ରୁ, ଭୂତ, ଗ୍ରହପୀଡା, ଦୁଷ୍ପ୍ରଭାବ, ରୋଗ ଓ ତାପ ଆଦିର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭକ୍ତ ଭଗ, ବୃଦ୍ଧି ଓ ଈଶ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ମସ୍ତକରେ ବ୍ୟୋମବିନ୍ଦୁ ଭୂଷିତ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ-ପୂଜା କରୁ।
Verse 133
एकाक्षरो वराहस्य मन्त्रः कल्पद्रुमोऽपरः । पूजाद्यार्ध्यादिकं सर्वमस्यां पूर्वोक्तवञ्चरेत् ॥ १३३ ॥
ବରାହଦେବଙ୍କ ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ କଳ୍ପଦ୍ରୁମ ସମାନ। ଏହି ସାଧନାରେ ପୂଜା ଆରମ୍ଭ କରି ଅର୍ଘ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯଥାବତ୍ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 134
सवामकर्णानिद्रास्याद्वराहाय हृदंतिमः । ताराद्यो वसुवर्णोऽयं सर्वैश्वर्यप्रदायकः ॥ १३४ ॥
ବରାହଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ଏହାକୁ ହୃଦୟାନ୍ତିମ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁହ୍ୟ) ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଛି—‘ତାରା’ରୁ ଆରମ୍ଭ, ବସୁ-ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଏହା ସର୍ବ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 135
ब्रह्मा मुनिः स्याद्गायत्री छन्दो वाराहसंज्ञकः । देवश्चंद्रेंद्वब्धिनेत्रैः सवेणांगक्रिया मता ॥ १३५ ॥
ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା, ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏହା ‘ବାରାହ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଦେବତା ‘ଚନ୍ଦ୍ର–ଇନ୍ଦ୍ର–ଚନ୍ଦ୍ର–ଅବ୍ଧି–ନେତ୍ର’ ଏହି ସଙ୍କେତ ସଂଖ୍ୟାଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; କ୍ରିୟା ସାଙ୍ଗ (ଅଙ୍ଗସହିତ) ମନାଯାଇଛି।
Verse 136
ध्यानपूजाप्रयोगादि प्राग्वदस्यापि कल्पयेत् । प्रणवादौ च ङेन्तं च भगवतीति पदं ततः । धरणिद्वितयं पश्चाद्धरेर्द्वयमुदीरयेत् ॥ १३६ ॥
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା ଓ ପ୍ରୟୋଗାଦି କ୍ରମ ପୂର୍ବବତ୍ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ସହ ଙେ (ଦତ୍ତି) ବିଭକ୍ତି ଯୋଗ କରି, ପରେ ‘ଭଗବତୀ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କର; ତାପରେ ‘ଧରଣି’ର ଦୁଇ ଅକ୍ଷର, ଶେଷରେ ‘ହରେ’ର ଦୁଇ ଅକ୍ଷର କହ।
Verse 137
एकोनविंशत्यर्णाढ्यो मन्त्रो वह्निप्रियांतिमः । वराहोऽस्य मुनिश्छन्दो गायत्री निवृदादिका ॥ १३७ ॥
ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଏକୋଣେଇଶି ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ; ଏହାର ଅନ୍ତିମ ଭାଗ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି ବରାହ; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ, ନିବୃତ୍-ଆଦି ବିନ୍ୟାସରେ ଆରମ୍ଭ।
Verse 138
देवता धरणी बीजं तारःशक्तिर्वसुप्रिया । रामवेदाग्निबाणाक्षिनेत्रार्णैरंगरकल्पनम् ॥ १३८ ॥
ଦେବତା ଧରଣୀ; ବୀଜ ହେଉଛି ବୀଜାକ୍ଷର; ଶକ୍ତି ତାରା; (ମନ୍ତ୍ର) ବସୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ‘ରା, ମା, ୱେ, ଦ, ଅ, ଗ୍ନି, ବା, ଣ, ଅ, କ୍ଷି, ନେ, ତ୍ର’ ଅକ୍ଷରରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କର।
Verse 139
श्यामां चित्रविभूषाढ्यां पद्मस्थां तुंगसुस्तनीम् । नीलांबुजद्वयं शालिमंजरीं च शुक्रं करैः ॥ १३९ ॥
ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର—ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ଚିତ୍ରବିଚିତ୍ର ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତା, ପଦ୍ମାସନସ୍ଥା, ଉନ୍ନତ ସୁନ୍ଦର ସ୍ତନଯୁକ୍ତା; କରେ ଦୁଇ ନୀଳପଦ୍ମ, ଧାନର ମଞ୍ଜରୀ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତୁ ଧାରଣକାରିଣୀ।
Verse 140
दधतीं चित्रवसनां धरां भगवतीं स्मरेत् । एवं ध्यात्वा जपेल्लक्षं दशांशं पायसेन तु ॥ १४० ॥
ଚିତ୍ରବସନଧାରିଣୀ, ସର୍ବଭୂତଧାରିଣୀ ଭଗବତୀ ଧରାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କର, ପରେ ଦଶାଂଶ ପାୟସରେ ହୋମ କର।
Verse 141
साज्येन जुहुयान्मन्त्री विष्णोः पीठे समर्चयेत् । मूर्तिं संकल्प्य मूलेन तस्यां वसुमतीं यजेत् ॥ १४१ ॥
ମନ୍ତ୍ରୀ ଘୃତସହ ଆହୁତି ଦେଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୀଠରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରୁ। ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ମୂର୍ତ୍ତି ସଂକଳ୍ପ କରି, ସେହି ରୂପରେ ବସୁମତୀଙ୍କୁ ଯଜନ କରୁ।
Verse 142
अङ्गानि पूर्वमाराध्य भूवह्निजलमारुतान् । दिक्पात्रेषु च सम्पूज्य कोणपत्रेषु तत्कलाः ॥ १४२ ॥
ପ୍ରଥମେ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି, ପରେ ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବ। ଦିଗ୍ପାତ୍ରମାନେ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପୂଜ୍ୟ କରି, ଯନ୍ତ୍ରର କୋଣପତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କର ତାଙ୍କର କଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବ॥
Verse 143
निवृत्तिश्च प्रतिष्टा च विद्यानां तैश्च तत्कलाः । इंद्राद्यानपि वञ्चादीन्पूजयेत्तदनंतरम् ॥ १४३ ॥
ତାପରେ ବିଦ୍ୟାମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଶକ୍ତି—ନିବୃତ୍ତି ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା—ଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସେହି ବିଦ୍ୟାମାନଙ୍କର କଳାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ। ତଦନନ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଓ ବଞ୍ଚାଦି ସହଚର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ପୂଜିବ॥
Verse 144
एवं सिद्धे मनौ मंत्री साधयेदिष्टमात्मनः । धरणी प्रभजन्नेवं पशुरत्नांबरादिभिः ॥ १४४ ॥
ଏଭଳି ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ନିଜର ଇଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧନ କରିବ। ଏହିପରି ଧରଣୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ପଶୁ, ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଆଦିରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ॥
Verse 145
धरम्या वल्लभः स स्यात्सुखी जीवेच्छतं समा । त्रैलोक्यमोहनो मंत्रो जगन्नाथस्य कीर्त्यते ॥ १४५ ॥
ସେ ଧାର୍ମିକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ, ସୁଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ ଏବଂ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବିତ ରହିପାରେ। ଏହାକୁ ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନ’—ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର—ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି॥
Verse 146
तारः कामो रमा बीजं हृदंते पुरुषोत्तमः । श्रीकंठः प्रतिरूपांते लक्ष्मीति च निवासि च ॥ १४६ ॥
‘ତାର’ ଓ ‘କାମ’; ‘ରମା’ ହେଉଛି ବୀଜ। ହୃଦୟାନ୍ତେ ‘ପୁରୁଷୋତ୍ତମ’। ଶେଷରେ ‘ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ’; ପ୍ରତିରୂପାନ୍ତେ ‘ଲକ୍ଷ୍ମୀ’ ଶବ୍ଦ; ଏବଂ ସେ ‘ନିବାସୀ’ ମଧ୍ୟ॥
Verse 147
सकलांते जगत्पश्चात्क्षोभणेति पदं वदेत् । सर्वस्त्रीहृदयांते तु विदारणपदं वदेत् ॥ १४७ ॥
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ‘ଜଗତ୍’ ଶବ୍ଦ ପରେ ‘କ୍ଷୋଭଣ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ। ଏବଂ ‘ସର୍ବସ୍ତ୍ରୀହୃଦୟ’ ଶବ୍ଦାନ୍ତେ ‘ବିଦାରଣ’ ପଦ କହିବ॥୧୪୭॥
Verse 148
ततस्त्रिभुवनांतं तु मदोन्मादकरेति च । सुरासुरांते मनुजसुंदरीजनवर्णतः ॥ १४८ ॥
ତାପରେ ଏହାକୁ ତ୍ରିଭୁବନାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ମଦ-ଉନ୍ମାଦ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦେବ-ଅସୁର ସନ୍ଧିରେ ଏହା ମାନବ ସୁନ୍ଦରୀ ଓ ସୁନ୍ଦର ରୂପଧାରୀ ଜନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ନିରୂପିତ ହୁଏ॥୧୪୮॥
Verse 149
मनांसि तापयद्वंद्वं दीपयद्वितयं ततः । शोषयद्वितयं पश्चान्मारयद्वितयं ततः ॥ १४९ ॥
ପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ-ଯୁଗ ମନକୁ ତାପିତ କରେ; ପରେ ଦ୍ୱିବିଧ ଅଗ୍ନିକୁ ଦୀପ୍ତ କରେ। ତାପରେ ଦ୍ୱିବିଧ ଆଧାରକୁ ଶୋଷେ, ଏବଂ ଶେଷରେ ଦ୍ୱିବିଧ ପ୍ରାଣଶକ୍ତିକୁ ନାଶ କରେ॥୧୪୯॥
Verse 150
स्तंभयद्वितयं भूयो मोहयद्वितय ततः । द्रावयद्वितयं तावदाकर्षययुगं ततः ॥ १५० ॥
ପୁନର୍ବାର ସ୍ତମ୍ଭନ କର୍ମର ଦ୍ୱିବିଧ ପ୍ରୟୋଗ କରିବ; ତାପରେ ମୋହନ କର୍ମର ଦ୍ୱିବିଧ ପ୍ରୟୋଗ କରିବ। ପରେ ଦ୍ରାବଣ/ମୃଦୁକରଣ କର୍ମର ଦ୍ୱିବିଧ ପ୍ରୟୋଗ କରିବ; ତାପରେ ଆକର୍ଷଣ କର୍ମର ଯୁଗଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିବ॥୧୫୦॥
Verse 151
समस्तपरमो येन सुभगेन च संयुतम् । सर्वसौभाग्यशब्दांते करसर्वपदं वदेत् ॥ १५१ ॥
ଯାହାଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ରଟି ସମସ୍ତରୂପେ ପରମ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଫଳଦାୟକ) ହୁଏ, ସେହି ଶୁଭ ‘ସୁଭଗ’ ପଦ ସହ ‘ସର୍ବସୌଭାଗ୍ୟ’ ଶବ୍ଦାନ୍ତେ ‘କରସର୍ବ’ ପଦ କହିବ॥୧୫୧॥
Verse 152
कामप्रदादमुन्ब्रह्मासेंदुर्हनुयुगं ततः । चक्रेण गदया पश्चात्खङ्गेन तदनंतरम् ॥ १५२ ॥
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ କାମନା ପୂରଣକାରୀ ବର ଦେଲେ; ପରେ ମହାବଳ ପଶୁ ପରି ଜହ୍ନାର ଯୁଗଳ ମଧ୍ୟ ଦାନ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦାରେ ଶତ୍ରୁକୁ ପ୍ରହାର କରି, ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଖଡ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଆଘାତ କଲା।
Verse 153
सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनांते कटद्वयम् । अंकुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः ॥ १५३ ॥
“ସମସ୍ତ ବାଣରେ—ଯୁଗଳକୁ ଭେଦ” ବୋଲି ଜପ କରି ଯୁଗଳରେ ପ୍ରହାର କରିବ; ପରେ “ପାଶରେ—ଶେଷରେ ଦୁଇ ଚଟାଇ” ବୋଲି କହି ଶେଷରେ ଥିବା ଦୁଇ ଚଟାଇରେ ପ୍ରହାର କରିବ। ପୁଣି “ଅଙ୍କୁଶରେ” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରି ଯୁଗଳରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରହାର କରିବ।
Verse 154
कुरुशब्दद्वयमथो किं तिष्टसि पदं वदेत् । तावद्यावत्पदस्यांते समाहितमनंतरम् । ततो मे सिद्धिराभास्य भवमन्ते च वर्म फट् ॥ १५४ ॥
ତାପରେ ‘କୁରୁ’ ଏହି ଦ୍ୱିଅକ୍ଷର ଶବ୍ଦ କହିବ—କାହିଁକି ଠିଆ ହେଉଛ? ମନ୍ତ୍ର-ପଦ ଉଚ୍ଚାର କର। ପଦର ଶେଷ ଅକ୍ଷର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକାଗ୍ର ରୁହ; ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୋର ସିଦ୍ଧି ପ୍ରକାଶିତ ହେବ। ଶେଷରେ ‘ଭବ, ବର୍ମ, ଫଟ୍’ କହିବ।
Verse 155
हृदंतोऽयं महामंत्रो द्विशतार्णः समीरितः । जैमिनिर्मुनिरस्योक्तश्छंदश्चामितमीरितम् ॥ १५५ ॥
ଏହି ମହାମନ୍ତ୍ର ‘ହୃତ୍’ ଅକ୍ଷରରେ ଶେଷ ହୁଏ (ହୃଦନ୍ତ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା ଦୁଇଶେ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ଏହାର ଋଷି ଜୈମିନି ମୁନି, ଛନ୍ଦ ଅମିତ (ଅପରିମେୟ) ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 156
देवता जगतां मोहे जगन्नाथः प्रकीर्तितः । कामो बीजं रमा शक्तिर्विनियोगो।़खिलाप्तये ॥ १५६ ॥
ଜୀବମାନଙ୍କ ମୋହ/ମାୟା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟାରେ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ଭାବେ ଜଗନ୍ନାଥ କୀର୍ତ୍ତିତ। ବୀଜ ‘କାମ’; ଶକ୍ତି ରମା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ); ବିନିଯୋଗ ସମସ୍ତ ଅଭୀଷ୍ଟ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ।
Verse 157
पुरुषोत्तमत्रिभुवनोन्मादकांतेऽग्निवर्म च । हृदयं कीर्तितं पश्चाज्जगत्क्षोभणशब्दतः ॥ १५७ ॥
ତାପରେ “ପୁରୁଷୋତ୍ତମ”, “ତ୍ରିଭୁବନୋନ୍ମାଦକାନ୍ତେ” ଏବଂ “ଅଗ୍ନିବର୍ମନ୍” ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ହୃଦୟ-ମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ ହୁଏ; ତା’ପରେ “ଜଗତ୍କ୍ଷୋଭଣ” (ଜଗତକୁ କମ୍ପାଇବା) ଶବ୍ଦ କହିବା ଉଚିତ।
Verse 158
लक्ष्मीदयितवर्मान्तः शिरः प्रोक्तं शिखा पुनः । मन्मथो तमशब्दांते मंगजे पदमीरयेत् ॥ १५८ ॥
“ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ଦୟିତ-ବର୍ମନ୍” ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷକୁ ‘ଶିରଃ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ‘ଶିଖା’ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି। “ତମସ୍” ଶବ୍ଦ ପରେ “ମଙ୍ଗଜ” ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ, ଏବଂ “ମନ୍ମଥ” ପଦକୁ ଯଥାସ୍ଥାନେ ବିନ୍ୟାସ କରିବ।
Verse 159
कामदायेति हुं प्रोच्य न्यसेद्वम ततः परम् । परमांते भृगुकर्णाभ्यां च सर्वपदं ततः ॥ १५९ ॥
“କାମଦାୟ” ମନ୍ତ୍ରକୁ “ହୁଂ” ସହ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନ୍ୟାସ କରିବ। ତା’ପରେ ପରମାନ୍ତେ “ଭୃଗୁ” ଓ “କର୍ଣ୍ଣ” ଅକ୍ଷରଦ୍ୱୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ତଦନନ୍ତର ‘ସର୍ବପଦ’ ସୂତ୍ର ଯୋଗ କରିବ।
Verse 160
सौभाग्यकरवर्मांते कवचं पारिकीर्तितम् । सुरासुरांते मनुजसुंदरीति पदं वदेत् ॥ १६० ॥
“ସୌଭାଗ୍ୟକର-ବର୍ମନ୍” ବର୍ମ-ମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ କବଚ ଯଥାବିଧି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। “ସୁରାସୁର” ଅନ୍ତେ ସମାପ୍ତ ହେଲେ “ମନୁଜସୁନ୍ଦରୀ” ପଦ କହିବ।
Verse 161
हृदयांते विदा पश्चाद्रणसर्वपदं वदेत् । ततः प्रहरणधरसर्वकामुकतत्पदम् ॥ १६१ ॥
ହୃଦୟ-ନ୍ୟାସର ଶେଷରେ, ପରେ “ବିଦା” ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି “ରଣସର୍ବ” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର-ଖଣ୍ଡ କହିବ। ତା’ପରେ “ପ୍ରହରଣଧର” ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି “ସର୍ବକାମୁକତତ୍” ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର-ଖଣ୍ଡ ଜପ କରିବ।
Verse 162
हनयुग्मं च हृदयं बंधनानि ततो वदेत् । आकर्षयद्वयं पश्चान्महाबलपदं ततः ॥ १६२ ॥
ତତ୍ପରେ ‘ହନ’ ଦ୍ୱିଅକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରି ‘ହୃଦୟ’ ମନ୍ତ୍ର କହିବ। ତାପରେ ‘ବନ୍ଧନ’ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ପଢ଼ିବ। ପଛରେ ‘ଆକର୍ଷୟ’ ଦୁଇଥର ଜପି ଶେଷେ ‘ମହାବଳ’ ପଦମନ୍ତ୍ର କହିବ॥
Verse 163
वर्म चास्त्रं समाख्यातं नेत्रं स्यात्तदनंतरम् । वदेत्रिभुवनं पश्चाच्चर सर्वजनेति च ॥ १६३ ॥
‘ବର୍ମ’କୁ ଅସ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ପରେ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ‘ନେତ୍ର’ ହେବ। ପଛରେ ‘ତ୍ରିଭୁବନ’ କହି, ତାପରେ ‘ଚର’ ଓ ‘ସର୍ବଜନ’ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିବ॥
Verse 164
मनांसि हरयुग्मांते दारयद्वितयं च मे । वशमानय वर्मांते नेत्रमंत्रः समीरितः ॥ १६४ ॥
‘ହର’ ଦ୍ୱୟର ଶେଷରେ ‘ମନାଂସି’ ପଦ ଯୋଗ କରି, ‘ମେ ଦାରୟଦ୍’ ଦୁଇଥର ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ିବ। ‘ବର୍ମ’ ଶେଷରେ ‘ବଶମାନୟ’ ଯୋଗ କର—ଏହିପରି ନେତ୍ରମନ୍ତ୍ର କୁହାଗଲା॥
Verse 165
षडंगमंत्रास्ताराद्याः फट्नमोंताः प्रकीर्तिताः । तारस्त्रैलोक्यशब्दांते मोहनेति पदं वदेत् ॥ १६५ ॥
ଷଡଅଙ୍ଗ ଉପମନ୍ତ୍ରମାନେ ‘ଓଁ’ (ତାରା) ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ‘ଫଟ୍’ ଓ ‘ନମଃ’ ଦ୍ୱାରା ଶେଷ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ‘ଓଁ’ କହି ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ’ ଶବ୍ଦାନ୍ତେ ‘ମୋହନେ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରିବ॥
Verse 166
हृषीकेशेति संप्रोच्याप्रतिरूपादिशब्दतः । मम्नथानंतरं सर्वस्त्रीणां हृदयमीरयेत् ॥ १६६ ॥
‘ହୃଷୀକେଶ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରି, ବିଧିଅନୁସାରେ ‘ପ୍ରତିରୂପ’ ଆଦି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କ ଅକ୍ଷର କହିବ। ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ମନ୍ତ୍ରକ୍ରମରେ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ମଥି—ଅର୍ଥାତ୍ ଆକର୍ଷିତ—କରିବ॥
Verse 167
आकर्षणपदा गच्छदागच्छहृदयांतिमः । अनेन व्यापकं कृत्वा जगन्नाथं स्मरेत् सुधीः ॥ १६७ ॥
ମନ୍ତ୍ରକୁ ‘ଆକର୍ଷଣ’ ପଦରେ ନ୍ୟାସ କରି, ପରେ ‘ଗଚ୍ଛଦାଗଚ୍ଛ’ ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ଗମନ-ପ୍ରତ୍ୟାଗମନ କରାଇ, ଶେଷରେ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିର କର। ଏହିପରି ଦେହକୁ ବ୍ୟାପି ଜ୍ଞାନୀ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁ।
Verse 168
क्षीराब्धेस्तु तटे रम्यं सुरद्रुमलतांचितम् । उद्यदर्काभुजालाभं स्वधाम्नोज्वालदिङ्मुखम् ॥ १६८ ॥
କ୍ଷୀରସାଗରର ରମ୍ୟ ତଟରେ ଏକ ମନୋହର ଧାମ ଅଛି, ଯାହା କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଲତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣଜାଲ ପରି ଦୀପ୍ତ, ନିଜ ତେଜରେ ଦିଗମୁଖକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରେ।
Verse 169
प्रसूनावलिसौरभ्यमाद्यन्मधुकरारवम् । दिव्यवातोञ्चलत्कंजपरागोद्धूलितांबरम् ॥ १६९ ॥
ସେଠା ପ୍ରସୂନାବଳିର ସୌରଭ୍ୟରେ ସୁଗନ୍ଧିତ, ପ୍ରଥମ ମଧୁ ପାନ କରୁଥିବା ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖର; ଦିବ୍ୟ ପବନରେ ଡୋଳୁଥିବା କମଳର ପରାଗରେ ବସ୍ତ୍ର ଧୂଳିଧୂସର।
Verse 170
स्वर्वधूगीतमाधुर्याभिराम चिंतयेद्वनम् । तदंतर्मणिसम्पत्तिस्फुरत्तोरणमण्डपे ॥ १७० ॥
ସ୍ୱର୍ଗବଧୂମାନଙ୍କ ଗୀତମାଧୁର୍ୟରେ ରମ୍ୟ ଏହି ବନକୁ ଧ୍ୟାନ କର; ଏବଂ ତାହାର ଭିତରେ ମଣିସମ୍ପତ୍ତିର ଦୀପ୍ତିରେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ତୋରଣଯୁକ୍ତ ମଣ୍ଡପକୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତନ କର।
Verse 171
विलसन्मौक्तिकोद्दामदामराजद्वितानके । मणिवेद्यादि वियत्किरीटाग्रसमर्चिते ॥ १७१ ॥
ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ମୁକ୍ତାମାଳାର ଦୀପ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ରାଜଛତ୍ର ବିଲସୁଥିଲା। ମଣିମୟ ବେଦୀ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଏହା ଅଧିକ ଅଲଙ୍କୃତ; ଆକାଶସ୍ପର୍ଶୀ ଶିଖରମାନେ ଯେନେ ଉପରୁ ତାହାକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିଲେ।
Verse 172
दिव्यसिंहासने विप्र समासीनं स्मरेद्विभुम् । शंखपाशेषु चापानि मुसलं नंदकं गदाम् ॥ १७२ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ଦିବ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ଆସୀନ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର—ଯିଏ ଶଙ୍ଖ, ପାଶ, ଧନୁଷମାନ, ମୁସଳ, ନନ୍ଦକ ଖଡ୍ଗ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 173
अंकुशं दधतं दोर्भिः श्लिष्टे कमलयोरसि । पश्यत्यंकस्थयांभोजश्रिया रागोल्लसदृशा ॥ १७३ ॥
ଭୁଜମାନେ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରି, କମଳସଦୃଶ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରାଗରେ ଦୀପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିଜ ଅଙ୍କରେ ବସିଥିବା କମଳଶ୍ରୀକୁ ନିହାରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।
Verse 174
ध्यात्वैवं प्रजपेल्लक्षचतुष्कं तद्दशांशतः । कुंडेऽर्द्धचंद्रे पद्मैर्वा जातीपुष्पैश्च होमयेत् ॥ १७४ ॥
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି ମନ୍ତ୍ରର ଚାରି ଲକ୍ଷ ଜପ କର; ପରେ ତାହାର ଦଶମାଂଶ ଅନୁସାରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର କୁଣ୍ଡରେ ପଦ୍ମ କିମ୍ବା ଜାତୀ (ଜୁଇ) ପୁଷ୍ପରେ ହୋମ କର।
Verse 175
यागभूमिं तथात्मानं यागोपकरणं तथा । पूजयिष्यन् जगन्नाथं गायत्र्या प्रोक्षयेद्वुधः ॥ १७५ ॥
ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଯାଗଭୂମି, ନିଜକୁ ଏବଂ ଯାଗୋପକରଣମାନଙ୍କୁ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ କରି ପବିତ୍ର କରୁ।
Verse 176
त्रैलोक्यमोहनायांते विद्महे पदमीरयेत् । स्मराय धीमहीत्युक्त्वा तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् ॥ १७६ ॥
ମନ୍ତ୍ରଟି ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କର: ‘ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମୋହନାୟାନ୍ତେ ବିଦ୍ମହେ’; ପରେ ‘ସ୍ମରାୟ ଧୀମହି’; ଶେଷରେ ‘ତନ୍ନୋ ବିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଚୋଦୟାତ୍’ ଜପ କର।
Verse 177
गायत्र्येषा समाख्याता सर्वशुद्धिकरी परा । कल्पयेदासनं पीठे पूर्वोक्ते वैष्णवे सुधीः ॥ १७७ ॥
ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ପରମ ପବିତ୍ରକାରିଣୀ, ସର୍ବଶୁଦ୍ଧିଦାୟିନୀ ବୋଲି କଥିତ। ସୁଧୀ ସାଧକ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ବୈଷ୍ଣବ ପୀଠରେ ଆସନ ବିନ୍ୟାସ କରୁ।
Verse 178
पक्षिराजाय ठद्वंद्वं पीठमंत्रोऽयमीरितः । मूर्तिं संकल्पमूलेन तस्यामावाहयेदतः ॥ १७८ ॥
ପକ୍ଷିରାଜ ଗରୁଡଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପୀଠମନ୍ତ୍ର କଥିତ। ତଦନନ୍ତରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଆଧାରେ ସେହି ପୀଠରେ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଆବାହନ କରିବ।
Verse 179
व्यापकन्यासमंत्रेण ततः सम्पूज्य भक्तितः । श्रीवत्सहृदयं तेन श्रीवत्सं स्तनयोर्यजेत् ॥ १७९ ॥
ତାପରେ ବ୍ୟାପକ-ନ୍ୟାସ ମନ୍ତ୍ରରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସମ୍ପୂଜନ କରିବ। ସେହି ଭାବେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ହୃଦୟକୁ ପୂଜି, ଦୁଇ ସ୍ତନରେ ଥିବା ଶ୍ରୀବତ୍ସ-ଚିହ୍ନକୁ ଆରାଧନା କରିବ।
Verse 180
कौस्तुभाय हृदंतेन यजेद्वक्षसि कौस्तुभम् । पूजयेद्वनमालायै हृदंतेन गले च ताम् ॥ १८० ॥
‘ହୃଦନ୍ତ’ ଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ରରେ ବକ୍ଷସ୍ଥଳର କୌସ୍ତୁଭ ମଣିକୁ ପୂଜିବ। ଏବଂ ସେହି ‘ହୃଦନ୍ତ’ ଦ୍ୱାରା ଗଳାରେ ଶୋଭିତ ବନମାଳାକୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବ।
Verse 181
कर्णिकायां ततोऽभ्यर्चयेद्विधिवञ्चांगदेवताः । दलेषु पूजयेत्पश्चाल्लक्ष्म्याद्यावृत्तचामराः ॥ १८१ ॥
ତାପରେ ପଦ୍ମର କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅଙ୍ଗଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅଭ୍ୟର୍ଚ୍ଚନ କରିବ। ପରେ ଦଳମାନେ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଦି, ଚାମର ଧରି ଝାଳୁଥିବା ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବ।
Verse 182
बन्धूककुसुमाभासाःमुक्ताहारलसत्कुचाः । उत्फुल्लांभघोजनयना मदविभ्रममंथराः ॥ १८२ ॥
ସେମାନେ ବନ୍ଧୂକ ପୁଷ୍ପ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ମୁକ୍ତାହାରର ଶୋଭାରେ ତାଙ୍କର ସ୍ତନଯୁଗଳ ଝଲମଲ କରୁଥିଲା। ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମସଦୃଶ ନୟନ ବିସ୍ତୃତ, ରତି-କ୍ରୀଡାର ମଦରେ ମନ୍ଥର ଦୋଳାୟମାନ ଗତି ଥିଲା।
Verse 183
लक्ष्मी सरस्वती चैव धृतिः प्रीतिस्ततः परम् । कांतिः शांतिस्तुष्टिपुष्टिबीजाद्या ङेनमोंतिकाः ॥ १८३ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଧୃତି, ପ୍ରୀତି; ତଦୁପରି କାନ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ସହିତ ତୁଷ୍ଟି, ପୁଷ୍ଟି ଓ ବୀଜାକ୍ଷରାଦି ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱ—ଏସବୁ ‘ଙ’ ଆରମ୍ଭ ନାସିକ୍ୟ-ବର୍ଗ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ନାମ/ରୂପ।
Verse 184
भृगुः खड्राशचन्द्राढ्यो देव्या बीजमुदाहृतम् । ह्रस्वत्रयक्लीबसर्वरहितस्वरसंयुतम् ॥ १८४ ॥
ଦେବୀଙ୍କ ବୀଜମନ୍ତ୍ର ‘ଭୃଗୁ’ ସହ ‘ଖଡ୍’ ଧ୍ୱନି-ସୂଚକ ଅକ୍ଷର ଓ ‘ଚନ୍ଦ୍ର’ ତତ୍ତ୍ୱଯୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହା ସ୍ୱରସଂଯୁକ୍ତ, ତିନି ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ସହ, ସମସ୍ତ ‘କ୍ଲୀବ’ ଯୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 185
देव्या बीजं क्रमादासामादौ च विनियोजयेत् । दलाग्रेषु यजेच्छंखं शार्ङ्गं चक्रमसिं गदाम् ॥ १८५ ॥
ଏହି (ନ୍ୟାସ-ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ) କ୍ରମକ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ଦେବୀଙ୍କ ବୀଜର ବିନିଯୋଗ କରିବ। ପରେ ଦଳର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଶଙ୍ଖ, ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁ, ଚକ୍ର, ଅସି (ଖଡ୍ଗ) ଓ ଗଦାକୁ ପୂଜିବ।
Verse 186
अंकुशं मुसलं पाशं स्वमुद्रामनुभिः पृथक् । महाजलचरा यांते वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ॥ १८६ ॥
ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଅନୁଗାମୀ ମୁଦ୍ରା ସହ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଙ୍କୁଶ, ମୁସଳ ଓ ପାଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ମହାଜଳଚରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗତି କରନ୍ତି; ରକ୍ଷାର୍ଥେ ବର୍ମାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ସେମାନେ ଅଗ୍ନିପ୍ରିୟ।
Verse 187
पांचजन्या प्रताराद्यो नमोंतः शंखपूजने । शार्ङ्गाय सशयांते च वर्मास्त्रं वह्निवल्लभा ॥ १८७ ॥
ଶଙ୍ଖପୂଜାରେ ‘ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟା…’ ରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ନମୋ’ନ୍ତଃ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଶାର୍ଙ୍ଗ (ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧନୁ) ପୂଜାରେ ‘ସଶୟାନ୍ତ’ ଶେଷ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର; ଏବଂ ବର୍ମାସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ‘ବହ୍ନିବଲ୍ଲଭା’ ମନ୍ତ୍ର।
Verse 188
शार्ङ्गाय हृदयं मन्त्रो महाद्यः शार्ङ्गपूजने । सुदर्शनमहांते तु चक्रराजपदं वदेत् ॥ १८८ ॥
ଶାର୍ଙ୍ଗପୂଜାରେ ହୃଦୟମନ୍ତ୍ର ‘ମହା…’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସୁଦର୍ଶନମନ୍ତ୍ରର ଶେଷରେ ‘ଚକ୍ରରାଜ’ ପଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 189
हययुग्मं सर्वदुष्टभयमन्ते कुरुद्वयम् । छिंधिद्वयं ततः पश्चाद्विदारययुगं ततः ॥ १८९ ॥
ଶେଷରେ ‘ହୟଯୁଗ୍ମ’ ନାମକ ଯୁଗଳକୁ, ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଭୟ ନାଶକ ଭାବେ, ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ‘କୁରୁଦ୍ୱୟ’, ତାପରେ ‘ଛିଂଧିଦ୍ୱୟ’, ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ‘ବିଦାରୟଯୁଗ’ କ୍ରମେ ସ୍ଥାପନ କରିବା।
Verse 190
परमन्त्रान् ग्रसद्वन्द्वं भक्षयद्वितयं पुनः । भूकानि त्रासयद्वंद्वं वर्मफड्वह्निसुंदरी ॥ १९० ॥
ଏହି (ମନ୍ତ୍ରରୂପ) ପରମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରସେ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଜୟ କରେ; ପୁନଃ ଦ୍ୱିବିଧ ବାଧାକୁ ଭକ୍ଷ କରେ। ଏହା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ତ୍ରାସ ଦିଏ; ଏହା କବଚ, ‘ଫଟ୍’ ପ୍ରତିଘାତଶକ୍ତି, ଅଗ୍ନି ଏବଂ ଶୁଭ ରକ୍ଷାଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପ।
Verse 191
सुदर्शनाय हृदयं प्रोक्तश्चक्रर्चने मनुः । महाखङ्गतीक्ष्णपदाच्छिवियुग्मं समीरयेत् ॥ १९१ ॥
ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ର ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ସୁଦର୍ଶନଙ୍କ ‘ହୃଦୟ’ ନାମକ ମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ। ‘ମହାଖଙ୍ଗ’ ଓ ‘ତୀକ୍ଷ୍ଣପଦ’ ରୁ ଆରମ୍ଭ ଖଣ୍ଡରୁ ‘ଶିବି’ ଏହି ଯୁଗ୍ମାକ୍ଷର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା।
Verse 192
हुं फट् स्वाहा च खङ्गाय नमः खङ्गार्चने मनुः । महाकौमोदकीत्यन्ते वदेञ्चैव महाबले ॥ १९२ ॥
“ହୁଂ”, “ଫଟ୍”, “ସ୍ୱାହା” ଏବଂ “ଖଡ୍ଗାୟ ନମଃ”—ଏହା ଖଡ୍ଗ-ଅର୍ଚ୍ଚନର ମନ୍ତ୍ର। ଶେଷରେ, ହେ ମହାବଳବାନ, “ମହାକୌମୋଦକୀ” ନାମ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାର କର।
Verse 193
सर्वासुरांतके पश्चात्प्रसीदयुगलेति च । वर्मास्त्रवह्निजायांतकौमोदकि हृक्षतिमः ॥ १९३ ॥
“ସର୍ବାସୁରାନ୍ତକ” କହି ସାରିଲେ ପରେ “ପ୍ରସୀଦ-ୟୁଗଳ” ବୋଲିବ। ଏଥିରେ “ବର୍ମାସ୍ତ୍ର”, “ବହ୍ନି”, “ଜାୟାନ୍ତ”, “କୌମୋଦକୀ”, “ହୃକ୍ଷତି”, “ତିମଃ” ଏହି ପଦମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
Verse 194
कौमोदक्यर्चने प्रोक्तो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः । महांकुशपदात्कुट्चयुग्मं हुंफट्वसुप्रिया ॥ १९४ ॥
କୌମୋଦକୀ ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ସର୍ବାର୍ଥସାଧକ ମନ୍ତ୍ର କୁହାଯାଇଛି। “ମହାଙ୍କୁଶ” ପଦରୁ “କୁଟ୍-ଚ” ଯୁଗ୍ମ ନେଇ, ପରେ “ହୁଂ”, “ଫଟ୍” ଓ “ବସୁପ୍ରିୟା” ଯୋଗ କର।
Verse 195
अंकुशाय नमः प्रोक्तो मन्त्रग्रौवाकुशर्चने । संवर्तकमहांते तु मुसलेति पदं वदेत् ॥ १९५ ॥
ମନ୍ତ୍ରକ୍ରମରେ ଅଙ୍କୁଶ-ପୂଜା ପାଇଁ “ଅଙ୍କୁଶାୟ ନମଃ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ମହା ସଂବର୍ତ୍ତକର ଶେଷରେ “ମୁସଲ” ପଦ ଉଚ୍ଚାର କର।
Verse 196
योधयद्वितयं वर्म फडंते वह्निसुंदरी । मुसलाय नमः प्रोक्तो मन्त्रो सुसलपूजने ॥ १९६ ॥
ସୁସଲା ପୂଜାର ମନ୍ତ୍ର ଏପରି କୁହାଯାଇଛି—“ଯୋଧୟଦ୍ୱିତୟଂ, ବର୍ମ, ଫଡନ୍ତେ, ବହ୍ନି-ସୁନ୍ଦରୀ”; ଏବଂ “ମୁସଲାୟ ନମଃ”।
Verse 197
महापाश हदादघटयमाकर्षयद्वयम् । हुं फटे स्वाहा च पाशाय नमः पाशार्चने मनुः ॥ १९७ ॥
(ଜପ କର:) “ହେ ମହାପାଶ! ଧର, ପତନ କରା, ନିର୍ବଳ କର ଏବଂ (ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ) ମୋ ପାଖକୁ ଆକର୍ଷଣ କର—ହୁଁ ଫଟ୍ ସ୍ୱାହା। ପାଶକୁ ନମସ୍କାର।” ଏହା ପାଶାର୍ଚ୍ଚନ ମନ୍ତ୍ର।
Verse 198
ताराद्या मनवो ह्येते ततः शक्रादिकान्यजेत् ॥ १९८ ॥
ଏହି ମନୁଗୁଡ଼ିକ ‘ତାରା’ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ; ତାପରେ ‘ଶକ୍ର’ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 199
वज्राद्यानपि संपूज्य सर्वसिद्धीश्वरो भवेत् । मासमात्रं तु कुसुमैः पूजयित्वा हयारिजैः ॥ १९९ ॥
‘ବଜ୍ର’ ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜିଲେ ସାଧକ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିର ଈଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏବଂ କେବଳ ଏକ ମାସ ହୟାରି (ବିଷ୍ଣୁ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁଷ୍ପରେ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
Verse 200
कुमुदैर्वा प्रजुहुयादष्टोत्तरसहस्रकम् । मासमात्रेण वश्यास्स्युस्तस्य सर्वे नृपोत्तमाः ॥ २०० ॥
କିମ୍ବା କୁମୁଦ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଏକ ସହସ୍ର ଅଷ୍ଟ (୧୦୦୮) ଆହୁତି ଦିଅ। କେବଳ ଏକ ମାସରେ ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ରାଜା ତାହାର ବଶୀଭୂତ ହେବେ।
It is presented as the foundational Vaiṣṇava mantra whose full efficacy arises only when its mantra-lakṣaṇa (ṛṣi/chandas/devatā/bīja/śakti/viniyoga) and embodied installations (nyāsa, protection, meditation) are correctly performed, culminating in graded fruits up to mokṣa.
It functions as a protective ‘weapon-formula’ used for dik-bandhana (sealing the quarters), repelling obstacles, and safeguarding the practitioner and the rite; it is integrated after bodily placements to complete a protective perimeter around the sādhaka.
It explicitly assigns japa thresholds for purification, mantra-śuddhi, svarga, knowledge, sārūpya, and mokṣa, while also embedding Vrata-kalpa-like prayogas (health, poison, victory, wealth, land) to show a single mantra-stream supporting bhukti and mukti.