Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 153

Mahāviṣṇu-Mantras: Aṣṭākṣarī, Sudarśana-Astra, Nyāsa Systems, Āvaraṇa-Pūjā, and Prayogas

Devanagari script

सर्वबाणैर्भेदियुगं पाशेनांते कटद्वयम् । अंकुशेनेति संप्रोच्य ताडयद्वितयं पुनः ॥ १५३ ॥

Transliteration

sarvabāṇairbhediyugaṃ pāśenāṃte kaṭadvayam | aṃkuśeneti saṃprocya tāḍayadvitayaṃ punaḥ || 153 ||

Translation

“ସମସ୍ତ ବାଣରେ—ଯୁଗଳକୁ ଭେଦ” ବୋଲି ଜପ କରି ଯୁଗଳରେ ପ୍ରହାର କରିବ; ପରେ “ପାଶରେ—ଶେଷରେ ଦୁଇ ଚଟାଇ” ବୋଲି କହି ଶେଷରେ ଥିବା ଦୁଇ ଚଟାଇରେ ପ୍ରହାର କରିବ। ପୁଣି “ଅଙ୍କୁଶରେ” ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରି ଯୁଗଳରେ ପୁନର୍ବାର ପ୍ରହାର କରିବ।

Word by Word

• सर्व-बाणैः: with all arrows
• सर्व-बाणैः: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—सर्वे बाणाः (all arrows)

• भेदि-युगम्: the pierceable pair
• भेदि-युगम्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: भेदि (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित) + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—भेदनं/भेद्यं युगम् (a pair to be pierced/broken)

• पाशेन: with the noose
• पाशेन: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: अधिकरण (Adhikaraṇa/location)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• कट-द्वयम्: the two hips/sides
• कट-द्वयम्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: कट (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः—द्वौ कटौ (two hips/sides)

• अङ्कुशेन: with the goad
• अङ्कुशेन: करण (Karaṇa/instrument)
• Type: Noun
• Root: अङ्कुश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative particle)

• सम्प्रोच्य: having proclaimed
• सम्प्रोच्य: पूर्वकाल-क्रिया (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); ‘having uttered/declared’

• ताडयत्: strikes/should strike
• ताडयत्: क्रिया (Kriyā/verb)
• Type: Verb
• Root: ताडय् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• वितयम्: the pair
• वितयम्: कर्म (Karma/object)
• Type: Noun
• Root: वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (पाठभेदे ‘द्वितयम्’ अपेक्षितम्)

• पुनः: again
• पुनः: सम्बन्ध (Adverbial relation)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक क्रियाविशेषण (adverb ‘again’)

Speaker

Narada (instructional narration within a technical/ritual procedure)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes mantra–kriyā coordination: the efficacy of a rite depends on disciplined sequencing—uttering the prescribed words and performing the corresponding action precisely.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it models attentive, faithful execution of sacred instruction (śraddhā and niyama). Such careful obedience is a devotional attitude even within technical ritual practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure): it gives a rule-like sequence—specific mantra cues (“bāṇa/pāśa/aṅkuśa”) paired with concrete actions (tapping/striking designated objects).