The Greatness of Viṣṇu (Viṣṇor Māhātmya)

Verse 1

सनक उवाच । भूयः शृणुष्व विप्रेन्द्र माहात्म्यं परमेष्ठिनः । सर्वपापहरं पुण्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणाम् 1. ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ପୁନଃ ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣ; ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବପାପହର ଏବଂ ନରମାନଙ୍କୁ ଭୁକ୍ତି-ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ।

Verse 2

अहो हरिकथालोके पापघ्न पुण्यदायिनी । शृण्वतां वदतां चैव तद्भक्तानां विशेषतः ॥ २ ॥

ଆହା! ଏହି ଲୋକରେ ହରିକଥା ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରେ—ବିଶେଷତଃ ଯେ ହରିଭକ୍ତମାନେ ଏହା ଶୁଣନ୍ତି ଓ କହନ୍ତି।

Verse 3

हरिभक्तिरसास्वादमुदिता ये नरोत्तमाः । नमस्करोम्यहं तेभ्यो यत्सङ्गान्मुक्तिभाग्नरः ॥ ३ ॥

ହରିଭକ୍ତିର ରସ ଆସ୍ୱାଦନରେ ଯେ ନରୋତ୍ତମମାନେ ଆନନ୍ଦିତ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ତାଙ୍କ ସତ୍ସଙ୍ଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତିର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 4

हरिभक्तिपरा ये तु हरिनामपरायणाः । दुर्वृत्ता वा सुवृत्ता वा तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ ४ ॥

ଯେମାନେ ହରିଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଓ ହରିନାମରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରିତ—ତାଙ୍କ ଆଚରଣ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ହେଉ କି ସୁବୃତ୍ତ—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 5

संसारसागरं तर्तुं य इच्छेन्मुनिपुङ्गव । स भजेद्धरिभक्तानां भक्तान्वै पापहारिणः ॥ ५ ॥

ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ! ଯେ ସଂସାର-ସାଗର ତରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ହରିଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଭଜନ-ସେବନ କରୁ; ସେ ଭକ୍ତମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପ ହରଣକାରୀ।

Verse 6

दृष्टः स्मृतः पूजितो वा ध्यातः प्रणमितोऽपि वा । समुद्धरति गोविन्दो दुस्तराद्भवसागरात् ॥ ६ ॥

କେବଳ ଦର୍ଶନ, ସ୍ମରଣ, ପୂଜା, ଧ୍ୟାନ କିମ୍ବା ପ୍ରଣାମ—ଯେ କିଛି ହେଉ—ଗୋବିନ୍ଦ ଦୁସ୍ତର ଭବସାଗରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ପାର କରାନ୍ତି।

Verse 7

स्वपन् भुञ्जन् व्रजंस्तिष्ठन्नतिष्ठंश्च वदंस्तथा । चिन्तयेद्यो हरेर्नाम तस्मै नित्यं नमो नमः ॥ ७ ॥

ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ଖାଉଥିବାବେଳେ, ଚାଲୁଥିବାବେଳେ, ଠିଆହେଉଥିବାବେଳେ, ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା କଥା କହୁଥିବାବେଳେ—ଯେ ସଦା ହରିନାମ ଚିନ୍ତନ କରେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କରେ।

Verse 8

अहो भाग्यमहो भाग्यं विष्णुभक्तिरतात्मनाम् । येषां मुक्तिः करस्थैव योगिनामपि दुर्लभा ॥ ८ ॥

ଆହୋ, କେତେ ଭାଗ୍ୟ—କେତେ ମହାଭାଗ୍ୟ—ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ରମେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ଯେନ ହସ୍ତତଳରେ, ଯାହା ଯୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 9

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । वदतां शृण्वतां चैव सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ९ ॥

ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏହି ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଇତିହାସକୁ ଉଦାହରଣ ଭାବେ କହନ୍ତି; ଏହାକୁ ପଢ଼ୁଥିବା ଓ ଶୁଣୁଥିବା—ଦୁହେଁଙ୍କର—ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।

Verse 10

आसीत् पुरा महीपालः सोमवंशसमुद्भवः । जयध्वज इति ख्यातो नारायणपरायणः ॥ १० ॥

ପୁରାତନ କାଳରେ ସୋମବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଜଣେ ମହୀପାଳ ଥିଲେ; ‘ଜୟଧ୍ୱଜ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନାରାୟଣରେ ହିଁ ପରାୟଣ।

Verse 11

विष्णोर्देवालये नित्यं सम्मार्जनपरायणः । दीपदानरतश्चैव सर्वभूतदयापरः ॥ ११ ॥

ସେ ନିତ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବାଳୟରେ ସମ୍ମାର୍ଜନ ସେବାରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ, ଦୀପଦାନରେ ରତ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୂତପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ନିବିଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 12

स कदाचिन्महीपालो रेवातीरे मनोरमे । विचित्रकुसुमोपेतं कृतवान्विष्णुमन्दिरम् ॥ १२ ॥

ଏକଦା ସେ ମହୀପାଳ ମନୋହର ରେବାତୀରେ ନାନାବିଧ ପୁଷ୍ପରେ ସୁଶୋଭିତ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 13

स तत्र नृपशार्दूलः सदा सम्मार्जने रतः । दीपदानपरश्चैव विशेषेण हरिप्रियः ॥ १३ ॥

ସେଠାରେ ସେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ ସଦା ମନ୍ଦିର-ପରିସର ସମ୍ମାର୍ଜନରେ ରତ ଥିଲେ, ଦୀପଦାନରେ ମଧ୍ୟ ପରାୟଣ ଥିଲେ; ଏବଂ ବିଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହେଲେ।

Verse 14

हरिनामपरो नित्यं हरिसंसक्तमानसः । हरिप्रणामनिरतो हरिभक्तजनप्रियः ॥ १४ ॥

ସେ ନିତ୍ୟ ହରିନାମରେ ପରାୟଣ, ମନ ହରିରେ ଆସକ୍ତ; ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାରେ ନିରତ, ଏବଂ ହରିଭକ୍ତଜନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

Verse 15

वीतिहोत्र इति ख्यातो ह्यासीत्तस्य पुरोहितः । जयध्वजस्य चरितं दृष्ट्वा विस्मयमागतः ॥ १५ ॥

ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ‘ବୀତିହୋତ୍ର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଥିଲେ; ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ସେ ବିସ୍ମୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 16

कदाचिदुपविष्टं तं राजानं विष्णुतत्परम् । अपृच्छद्वीतिहोत्रस्तु वेदवेदाङ्गपारगः ॥ १६ ॥

ଏକଦା ବିଷ୍ଣୁତତ୍ପର ସେ ରାଜା ଉପବିଷ୍ଟ ଥିବାବେଳେ, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀତିହୋତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 17

वीतिहोत्र उवाच । राजन्परमधर्मज्ञ हरिभक्तिपरायण । विष्णुभक्तिमतां पुंसां श्रेष्ठोऽसि भरतर्षभ ॥ १७ ॥

ବୀତିହୋତ୍ର କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ପରମ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ହରିଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ! ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 18

सम्मार्जनपरो नित्यं दीपदानरतस्तथा । तन्मे वद महाभाग किं त्वया विदितं फलम् ॥ १८ ॥

ଆପଣ ନିତ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସମ୍ମାର୍ଜନରେ ନିମଗ୍ନ ଓ ଦୀପଦାନରେ ମଧ୍ୟ ରତ। ହେ ମହାଭାଗ, କହନ୍ତୁ—ଏହାର ଫଳ ଆପଣ କ’ଣ ଜାଣିଛନ୍ତି?

Verse 19

संपादनेन वर्त्तीनां तैल संपादनेन च । संयुक्तोऽसि सदा भद्र यद्विष्णोर्गृहमार्जने ॥ १९ ॥

ହେ ଭଦ୍ର, ଆପଣ ସଦା ବତି ପ୍ରସ୍ତୁତି, ତେଲ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହ (ମନ୍ଦିର) ମାର୍ଜନରେ ନିୟୁକ୍ତ।

Verse 20

कर्माण्यन्यानि सन्त्येव विष्णोः प्रीतिकराणि च । तथापि किं महाभाग एतयोः सततोद्यतः ॥ २० ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର ଅନ୍ୟ କର୍ମମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ତଥାପି ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଦୁଇଟିରେ ହିଁ ଆପଣ ସଦା କାହିଁକି ଉଦ୍ୟତ?

Verse 21

सर्वात्मना महापुण्यं नरेश विदितं च यत् । तद् ब्रूहि मे गुह्यतमं प्रीतिर्मयि तवास्ति चेत् ॥ २१ ॥

ହେ ନରେଶ, ଆପଣ ସର୍ବାତ୍ମନା ଯେ ମହାପୁଣ୍ୟକର ସତ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରୀତି ଥାଇଲେ ସେହି ପରମ ଗୁହ୍ୟ କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 22

पुरोधसैवमुक्तस्तु प्रहसन्स जयध्वजः । विनयावनतो भूत्वा प्रोवाचेदं कृताञ्जलि ॥ २२ ॥

ପୁରୋହିତ ଏପରି କହିବାରେ ଜୟଧ୍ୱଜ ହସିଲେ; ପରେ ବିନୟରେ ନମି, କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିସହ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 23

जयध्वज उवाच । शृणुष्व विप्रशार्दूल मयैवाचरितं पुरा । जातिस्मरत्वाज्जानामि श्रोतॄणां विस्मयप्रदम् ॥ २३ ॥

ଜୟଧ୍ୱଜ କହିଲେ— ହେ ବିପ୍ରଶାର୍ଦୂଳ! ମୁଁ ପୂର୍ବକାଳରେ ଯାହା କରିଥିଲି, ଶୁଣ। ଜାତିସ୍ମରଣ ଥିବାରୁ ମୁଁ ତାହା ଜାଣେ; ଶ୍ରୋତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ।

Verse 24

आसीत्पुरा कृतयुगे ब्रह्मन्स्वारोचिषेऽन्तरे । रैवतो नाम विप्रेन्द्रो वेदवेदाङ्गपारगः ॥ २४ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ପୁରାତନ କାଳରେ— କୃତୟୁଗରେ, ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ— ରୈବତ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 25

अयाज्ययाजकश्चैव सदैव ग्रामयाजकः । पिशुनो निष्ठुरश्चैव ह्यपण्यानां च विक्रयी ॥ २५ ॥

ଯେ ଅଯାଜ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଏ, ଯେ ସଦା ଗ୍ରାମଯାଜକ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣା ପାଇଁ କର୍ମ କରେ, ଯେ ପିଶୁନ ଓ ନିଷ୍ଠୁର, ଏବଂ ଯେ ଅପଣୀୟ ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ କରେ— ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ।

Verse 26

निषिद्धकर्माचरणात्परित्यक्तः स बन्धुभिः । दरिद्रो दुःखितश्चैव शीर्णाङ्गो व्याधितोऽभवत् ॥ २६ ॥

ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମ ଆଚରଣ କରିବାରୁ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ। ସେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲା; ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହେଲା।

Verse 27

स कदाचिद्धनार्थं तु पृथिव्यां पर्यटन् द्विजः । ममार नर्मदातीरे श्वासकासप्रपीडितः ॥ २७ ॥

ସେ ଦ୍ୱିଜ ଏକଦା ଧନାର୍ଥେ ପୃଥିବୀରେ ପର୍ଯ୍ୟଟନ କରୁଥିବାବେଳେ ନର୍ମଦାତୀରେ ଶ୍ୱାସକଷ୍ଟ ଓ କାଶରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।

Verse 28

तस्मिन्मृते तस्य भार्या नाम्ना बन्धुमती मुने । कामचारपरा सा तु परित्यक्ता च बन्धुभिः ॥ २८ ॥

ମୁନେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କର ‘ବନ୍ଧୁମତୀ’ ନାମକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରପରା ହେଲା ଏବଂ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 29

तस्यां जातोऽस्मि चण्डालो दण्डकेतुरिति श्रुतः । महापापरतो नित्यं ब्रह्मद्वेषपरायणः ॥ २९ ॥

ସେହି ଗର୍ଭ/ବଂଶରେ ମୁଁ ଚଣ୍ଡାଳ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲି, ‘ଦଣ୍ଡକେତୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସଦା ମହାପାପରେ ରତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଧର୍ମଦ୍ୱେଷରେ ପରାୟଣ।

Verse 30

परदारपरद्र व्यलोलुपो जन्तुहिंसकः । गावश्च विप्रा बहवो निहता मृगपक्षिणः ॥ ३० ॥

ପରସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରଧନରେ ଲୋଭୀ ହୋଇ ସେ ଜନ୍ତୁହିଂସକ ହେଲା; ବହୁ ଗାଈ, ବହୁ ବିପ୍ର ଏବଂ ଅସଂଖ୍ୟ ମୃଗ-ପକ୍ଷୀ ନିହତ ହେଲେ।

Verse 31

मेरुतुल्यसुवर्णानि बहून्यपहृतानि च । मद्यपानरतो नित्यं बहुशो मार्गरोधकृत् ॥ ३१ ॥

ସେ ମେରୁତୁଲ୍ୟ ଅନେକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅପହରଣ କଲା; ସଦା ମଦ୍ୟପାନରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ବହୁବାର ମାର୍ଗ ରୋଧ କରୁଥିଲା।

Verse 32

पशुपक्षिमृगादीनां जन्तूनामन्तकोपमः । कदाचित्कामसन्तप्तो गन्तुकामो रतिं स्त्रियः ॥ ३२ ॥

ସେ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମୃଗ ଆଦି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ସମାନ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏକଦା କାମତାପେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ରତିସୁଖ ଚାହିଁ ବାହାରିଲା।

Verse 33

शून्यं विष्णुगृहं दृष्ट्वा प्रविष्टश्च स्त्रिया सह । निशि रामोपभोगार्थं शयितं तत्र कामिना ॥ ३३ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୃହ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି ସେ କାମୀ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ରାତିରେ ଭୋଗ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠାରେ ଶୋଇଲା।

Verse 34

ब्रह्मन्स्ववस्त्रप्रान्तेन कियद्देशः प्रमार्जितः । यावन्त्यः पांशुकणिकास्तत्र सम्मार्जिता द्विज ॥ ३४ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ନିଜ ବସ୍ତ୍ରର ପ୍ରାନ୍ତଦ୍ୱାରା ତୁମେ କେତେ ଭୂମି ପୋଛିଲ? ଏବଂ ସେଠାରେ କେତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳିକଣା ଝାଡ଼ି ଏକଠା କଲ, ହେ ଦ୍ୱିଜ!

Verse 35

तावज्जन्मकृतं पापं तदैव क्षयमागतम् । प्रदीपः स्थापितस्तत्र सुरतार्थं द्विजोत्तम ॥ ३५ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଜନ୍ମଠାରୁ ସଞ୍ଚିତ ଯେତେ ପାପ ଥିଲା, ସେହି କ୍ଷଣେ ନଶିଗଲା—ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ (ଦେବାରାଧନାର୍ଥେ) ଦୀପ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

Verse 36

तेनापि मम दुष्कर्म निःशेषं क्षयमागतम् । एवं स्थिते विष्णुगृहे ह्यागताः पुरपालकाः ॥ ३६ ॥

ସେହି କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ମୋର ଦୁଷ୍କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଶିଗଲା। ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ବିଷ୍ଣୁଗୃହକୁ ନଗର-ରକ୍ଷକମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 37

जारोऽयमिति मां तां च हतवन्तः प्रसह्य वै । आवां निहत्य ते सर्वे निवृत्ताः पुररक्षकाः ॥ ३७ ॥

“ଏ ଜାର!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି ନଗରରକ୍ଷକମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ମୋତେ ଓ ତାକୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଆମକୁ ମାରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 38

यदा तदैव सम्प्राप्ता विष्णुदूताश्चतुर्भुजाः । किरीटकुण्डलधरा वनमालाविभूषिताः ॥ ३८ ॥

ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ—କିରୀଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି, ବନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 39

तैस्तु स्रंपेरितावावां विष्णुदूतैरकल्मषैः । दिव्यं विमानमारुह्य सर्वभोगसमन्वितम् ॥ ३९ ॥

ନିର୍ମଳ ବିଷ୍ଣୁଦୂତମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗରେ ସମନ୍ୱିତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କଲୁ।

Verse 40

दिव्यदेहधरौ भूत्वा विष्णुलोकमुपागतौ । तत्र स्थित्वा ब्रह्मकल्पशतं साग्रं द्विजोत्तम ॥ ४० ॥

ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଆମେ ଦୁହେଁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲୁ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସେଠାରେ ଶତ ବ୍ରହ୍ମକଳ୍ପରୁ କିଛି ଅଧିକ କାଳ ରହିଲୁ।

Verse 41

दिव्यभोगसमायुक्तौ तावत्कालं दिवि स्थितौ । ततश्च भूभिभागेषु देवयोगेषु वै क्रमात् ॥ ४१ ॥

ଦିବ୍ୟ ଭୋଗରେ ସମାୟୁକ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ସେତେ କାଳ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିଲୁ। ପରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଦେବଯୋଗ ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀର ବିଭାଗମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କଲୁ।

Verse 42

तेन पुण्यप्रभावेण यदूनां वंशसंभवः । तेनैव मेऽच्युता संपत्तथा राज्यमकण्टकम् ॥ ४२ ॥

ସେହି ପୁଣ୍ୟପ୍ରଭାବରେ ଯଦୁବଂଶର ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ଏବଂ ସେହି ପୁଣ୍ୟରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୋତେ ଅକ୍ଷୟ ସମୃଦ୍ଧି ଓ କଣ୍ଟକହୀନ (ବାଧା-ଶତ୍ରୁହୀନ) ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲା।

Verse 43

ब्रह्मन्कृत्वोपभोगार्थमेवं श्रेयो ह्यवाप्तवान् । भक्त्या कुर्वन्ति ये सन्तस्तेषां पुण्यं न वेद्म्यहम् ॥ ४३ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଭୋଗାର୍ଥେ ଏଭଳି କର୍ମ କଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଶ୍ରେୟ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ସନ୍ତମାନେ ଭକ୍ତିରେ କରନ୍ତି—ତାଙ୍କ ପୁଣ୍ୟର ସୀମା ମୁଁ ଜାଣେନି।

Verse 44

तस्मात्संमार्जने नित्यं दीपदाने च सत्तम । यतिष्ये परया भक्त्या ह्यहं जातिस्मरो यतः ॥ ४४ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ସତ୍ତମ, ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପବିତ୍ରସ୍ଥାନର ସଂମାର୍ଜନ ଓ ଦୀପଦାନରେ ପରମ ଭକ୍ତିସହ ଯତ୍ନ କରିବି; କାରଣ ଏହି ସାଧନାରୁ ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମର ହୋଇଛି।

Verse 45

यः पूजयेज्जगन्नाथमेकाकी विगतस्पृहः । सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमं पदम् ॥ ४५ ॥

ଯେ ଏକାକୀ, ସ୍ପୃହାହୀନ ହୋଇ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 46

अवशेनापि यत्कर्म कृत्वेमां श्रियमागतः । भक्तिमद्भिः प्रशान्तैश्च किं पुनः सम्यगर्चनात् ॥ ४६ ॥

ଯଦି ଅବଶତାରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କର୍ମ କରି ଏହି ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ତେବେ ଭକ୍ତିମାନ ଓ ପ୍ରଶାନ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନ କଲେ ଫଳ କେତେ ମହାନ ହେବ—ଆଉ କ’ଣ କହିବି!

Verse 47

इति भूपवचः श्रुत्वा वीतिहोत्रो द्विजोत्तमः । अनन्ततुष्टिमापन्नो हरिपूजापरोऽभवत् ॥ ४७ ॥

ରାଜାଙ୍କ ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ବୀତିହୋତ୍ର ଅନନ୍ତ ସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀହରିପୂଜାରେ ପରାୟଣ ହେଲେ।

Verse 48

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र देवो नारायणोऽव्ययः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि पूजकानां विमुक्तिदः ॥ ४८ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ—ଅବ୍ୟୟ ଦେବ ନାରାୟଣ ଜ୍ଞାନରେ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରେ ପୂଜା କରୁଥିବା ପୂଜକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 49

अनित्या बान्धवाः सर्वे विभवो नैव शाश्वतः । नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ ४९ ॥

ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ଅନିତ୍ୟ, ବିଭବ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ନୁହେଁ। ମୃତ୍ୟୁ ସଦା ସନ୍ନିହିତ; ତେଣୁ ଧର୍ମସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 50

अज्ञो लोको वृथा गर्वं करिष्यति महोद्धतः । कायः सन्निहितापायो धनादीनां किमुच्यते ॥ ५० ॥

ଅଜ୍ଞ ଲୋକ ଅହଂକାରେ ମହୋଦ୍ଧତ ହୋଇ ବୃଥା ଗର୍ବ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଦେହ ନିଜେ ନାଶର ସନ୍ନିକଟ, ଧନାଦି ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବା?

Verse 51

जन्मकोटिसहस्रेषु पुण्यं यैः समुपार्जितम् । तेषां भक्तिर्भवेच्छुद्धा देवदेवे जनार्दने ॥ ५१ ॥

କୋଟି-ସହସ୍ର ଜନ୍ମରେ ପୁଣ୍ୟ ସଂଚୟ କରିଥିବାମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରତି ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ଉଦୟ ହୁଏ।

Verse 52

सुलभं जाह्नवीस्नानं तथैवातिथिपूजनम् । सुलभाः सर्वयज्ञाश्च विष्णुभक्तिः सुदुर्लभा ॥ ५२ ॥

ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)ରେ ସ୍ନାନ ସୁଲଭ, ଅତିଥି-ପୂଜନ ମଧ୍ୟ ସୁଲଭ; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ସାଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 53

दुर्लभा तुलसीसेवा दुर्लभः सङ्गमः सताम् । सर्वभूतदया वापि सुलभा यस्य कस्यचित् ॥ ५३ ॥

ତୁଳସୀ-ସେବା ଦୁର୍ଲଭ, ସତ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ; କିନ୍ତୁ ସର୍ବଭୂତ ପ୍ରତି ଦୟା କାହାରୋ ନ କାହାରୋ ପାଇଁ ତୁଳନାମୂଳକ ଭାବେ ସୁଲଭ।

Verse 54

सत्सङ्गस्तुलसीसेवा हरिभक्तिश्च दुर्लभा ॥ ५४ ॥

ସତ୍ସଙ୍ଗ, ତୁଳସୀ-ସେବା ଓ ଶ୍ରୀହରି-ଭକ୍ତି—ଏ ତିନୋଟି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 55

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं न तथा गमयेद् बुधः । अर्चयेद्धि जगन्नाथं सारमेतद् द्विजोत्तम ॥ ५५ ॥

ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ଜ୍ଞାନୀ ତାହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ ନ କଟାଉ; ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ କରୁ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଏହିଁ ସାର।

Verse 56

तर्त्तुं यदीच्छति जनो दुस्तरं भवसागरम् । हरिभक्तिपरो भूयादेतदेव रसायनम् ॥ ५६ ॥

ଯଦି କେହି ଦୁସ୍ତର ଭବସାଗରକୁ ତରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଶ୍ରୀହରି-ଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହେଉ; ଏହିଁ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ରସାୟନ।

Verse 57

भ्रातराश्रय गोविन्दं मा विलम्बं कुरु प्रिय । आसन्नमेव नगरं कृतान्तस्य हि दृश्यते ॥ ५७ ॥

ଭାଇ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ; ପ୍ରିୟ, ବିଳମ୍ବ କରନି। କୃତାନ୍ତ (ମୃତ୍ୟୁ)ର ନଗର ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଉଛି।

Verse 58

नारायणं जगद्योनिं सर्वकारणकारणम् । समर्चयस्व विप्रेन्द्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ५८ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ମୁକ୍ତି ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଜଗଦ୍ୟୋନି ଓ ସର୍ବକାରଣକାରଣ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କର।

Verse 59

सर्वाधारं सर्वयोनिं सर्वान्तर्यामिणं विभुम् । ये प्रपन्ना महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः ॥ ५९ ॥

ସର୍ବାଧାର, ସର୍ବୟୋନି, ସର୍ବାନ୍ତର୍ୟାମୀ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କୃତାର୍ଥ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

ते वन्द्यास्ते प्रपूज्याश्च नमस्कार्या विशेषतः । येऽचयन्ति महाविष्णुं प्रणतार्तिप्रणाशनम् ॥ ६० ॥

ସେମାନେ ବନ୍ଦନୀୟ, ସେମାନେ ପ୍ରପୂଜ୍ୟ, ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ—ଯେମାନେ ପ୍ରଣତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ନାଶକ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 61

ये विष्णुभक्ता निष्कामा यजन्ति परमेश्वरम् । त्रिःसप्तकुलसंयुक्तास्ते यान्ति हरिमन्दिरम् ॥ ६१ ॥

ଯେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ନିଷ୍କାମ ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକୋଇଶ କୁଳ ସହିତ ହରିମନ୍ଦିର (ହରିଧାମ)କୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 62

विष्णुभक्ताय यो दद्यान्निष्कामाय महात्मने । पानीयं वा फलं वापि स एव भगवत्प्रियः ॥ ६२ ॥

ଯେ ନିଷ୍କାମ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଙ୍କୁ ଜଳ କିମ୍ବା ଫଳ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 63

विष्णुभक्तिपराणां तु शुश्रूषां कुर्वते तु ये । ते यान्ति विष्णुभुवनं यावदाभूतसंप्लवम् ॥ ६३ ॥

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭୁବନକୁ ଯାଇ ଭୂତ-ସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଠାରେ ରହନ୍ତି।

Verse 64

ये यजन्ति स्पृहाशून्या हरिभक्तान् हरिं तथा । त एव भुवनं सर्वं पुनन्ति स्वाङिघ्रपांशुना ॥ ६४ ॥

ଯେମାନେ ସ୍ପୃହାଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ହରିଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଓ ସ୍ୱୟଂ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପାଦରଜରେ ସମଗ୍ର ଭୁବନକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।

Verse 65

देवपूजापरो यस्य गृहे वसति सर्वदा । तत्रैव सर्वदेवाश्च तिष्ठन्ति श्रीहरिस्तथा ॥ ६५ ॥

ଯାହାର ଘରେ ଦେବପୂଜାରେ ସଦା ନିରତ ଜନ ବସନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଶ୍ରୀହରି ମଧ୍ୟ ନିବାସ କରନ୍ତି।

Verse 66

पूज्यमाना च तुलसी यस्य तिष्ठति वेश्मनि । तत्र सर्वाणि श्रेयांसि वर्द्धन्त्यहरहर्द्विज ॥ ६६ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଯେଉଁ ଘରେ ପୂଜିତ ତୁଳସୀ ବିରାଜେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 67

शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः । न बाधन्ते ग्रहास्तत्र भूतवेतालकादयः ॥ ६७ ॥

ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାରୂପେ କେଶବ ବିରାଜିତ, ସେଠି ଗ୍ରହଦୋଷ ଦୁଃଖ ଦେଉନାହିଁ; ଭୂତ-ବେତାଳ ଆଦି ମଧ୍ୟ ଉପଦ୍ରବ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 68

शालग्रामशिला यत्र तत्तीर्थं तत्तपोवनम् । यतः सन्निहितस्तत्र भगवान्मधुसूदनः ॥ ६८ ॥

ଯେଉଁଠି ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳା ଅଛି, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥ, ସେଠି ତପୋବନ; କାରଣ ସେଠି ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ସନ୍ନିହିତ।

Verse 69

यद् गृहे नास्ति देवर्षे शालग्रामशिलार्चनम् । श्मशानसदृशं विद्यात्तद् गृहं शुभवर्जितम् ॥ ६९ ॥

ହେ ଦେବର୍ଷି! ଯେ ଘରେ ଶାଳଗ୍ରାମଶିଳାର ଅର୍ଚ୍ଚନା ନାହିଁ, ସେ ଘରକୁ ଶ୍ମଶାନସଦୃଶ ଜାଣ; ସେ ଶୁଭହୀନ।

Verse 70

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्राणि च द्विज । साङ्गा वेदास्तथा सर्वे विष्णो रूपं प्रकीर्तितम् ॥ ७० ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପୁରାଣ, ନ୍ୟାୟ, ମୀମାଂସା, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ଏବଂ ଅଙ୍ଗସହିତ ସମସ୍ତ ବେଦ—ଏ ସବୁକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରୂପ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଇଛି।

Verse 71

भक्त्या कुर्वन्ति ये विष्णोः प्रदक्षिणचतुष्टयम् । तेऽपि यान्ति परं स्थानं सर्वकर्मनिबर्हणम् ॥ ७१ ॥

ଯେମାନେ ଭକ୍ତିସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଚାରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ସେ ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତ କର୍ମବନ୍ଧନ ନାଶକ।

Verse 72

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे विष्णुमाहात्म्यंनामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥ ३९ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବୃହନ୍ନାରଦୀୟପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ‘ବିଷ୍ଣୁମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଉଣଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା ॥ ୩୯ ॥