The Characteristics of Devotion to Hari

Verse 1

नारद उवाच । समाख्यातानि सर्वाणि योगाङ्गानि महामुने । इदानीमपि सर्वज्ञ यत्पृच्छामि तदुच्यताम् 1. ॥ १ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମହାମୁନି, ଯୋଗର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୋଇଛି। ଏବେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୁଁ ଯାହା ପଚାରୁଛି ତାହା କହନ୍ତୁ।

Verse 2

योगो भक्तिमतामेव सिध्यतीति त्वयोदितम् । यस्य तुष्यति सर्वेशस्तस्य भक्तिश्च शाश्वतम् ॥ २ ॥

ତୁମେ କହିଛ—ଯୋଗ କେବଳ ଭକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଯାହାପ୍ରତି ସର୍ବେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ, ତାହାର ଭକ୍ତି ଶାଶ୍ୱତ ହୁଏ।

Verse 3

यथा तुष्यति सर्वेशो देवदेवो जनार्दनः । तन्ममाख्याहि सर्वज्ञ मुने कारुण्यवारिधे ॥ ३ ॥

ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ ମୁନି, କରୁଣାର ସାଗର, କେମିତି ସର୍ବେଶ୍ୱର ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି—ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 4

सनक उवाच । नारायणं परं देवं सच्चिदानन्दविग्रहम् । भज सर्वात्मना विप्र यदि मुक्तिमभीप्ससि ॥ ४ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ର, ଯଦି ମୁକ୍ତି ଆକାଂକ୍ଷା କର, ତେବେ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ-ବିଗ୍ରହ ପରମଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସର୍ବାତ୍ମଭାବେ ଭଜ।

Verse 5

रिपवस्तं न हिंसन्ति न बाधन्ते ग्रहाश्च तम् । राक्षसाश्च न चेक्षन्ते नरं विष्णुपरायणम् ॥ ५ ॥

ଯେ ନର ବିଷ୍ଣୁପରାୟଣ, ଶତ୍ରୁମାନେ ତାକୁ ହିଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 6

भक्तिर्दृढा भवेद्यस्य देवदेवे जनार्दने । श्रैयांसि तस्य सिध्यन्ति भक्तिमन्तोऽधिकास्ततः ॥ ६ ॥

ଯାହାର ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦୃଢ଼ ହୁଏ, ତାହାର ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟ ଓ ମଙ୍ଗଳସିଦ୍ଧି ସଫଳ ହୁଏ; କାରଣ ଭକ୍ତମାନେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 7

पादौ तौ सफलौ पुंसां यौ विष्णुगृहगामिनौ । तौ करौ सफलौ ज्ञेयौ विष्णुपूजापरौ तु यौ ॥ ७ ॥

ମନୁଷ୍ୟର ସେଇ ଦୁଇ ପାଦ ହିଁ ସଫଳ, ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଗୃହ (ମନ୍ଦିର)କୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ନିବିଷ୍ଟ ସେଇ ଦୁଇ ହାତ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 8

ते नेत्रे सुफले पुंसां पश्यतो ये जनार्दनम् । सा जिह्वा प्रोच्यते सद्भिर्हरिनामपरा तु या ॥ ८ ॥

ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ସେଇ ନେତ୍ର ହିଁ ସୁଫଳ; ଏବଂ ହରିନାମରେ ପରାୟଣ ଯେ ଜିହ୍ୱା, ସେହିକୁ ସଦ୍ଜନମାନେ ସତ୍ୟ ଜିହ୍ୱା ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 9

सत्यं सत्यं पुनः सत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते । तत्त्वं गुरुसमं नास्ति न देवः केशवात्परः ॥ ९ ॥

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ—ଭୁଜା ଉଠାଇ ମୁଁ ଘୋଷଣା କରୁଛି। ଗୁରୁସମ ତତ୍ତ୍ୱ କିଛି ନାହିଁ; କେଶବଠାରୁ ପରେ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ।

Verse 10

सत्यं वच्मि हितं वच्मि सारं वच्मि पुनःपुनः । असारेऽस्मिस्तु संसारे सत्यं हरिसमर्चनम् ॥ १० ॥

ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ହିତକର କହୁଛି, ସାରକଥା ପୁନଃପୁନଃ କହୁଛି: ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ ସତ୍ୟ ହେଉଛି କେବଳ ହରିଙ୍କ ସମର୍ଚ୍ଚନ (ଆରାଧନା)।

Verse 11

संसारपाशं सुदृढं महामोहप्रदायकम् । हरिभक्तिकुठारेण च्छित्त्वात्यन्तसुखी भव ॥ ११ ॥

ମହାମୋହ ଦେଇଥିବା ଦୃଢ଼ ସଂସାରପାଶକୁ ହରିଭକ୍ତିର କୁଠାରରେ ଛେଦି ପରମ ସୁଖୀ ହେଅ।

Verse 12

तन्मनः संयुतं विष्णौ सा वाणी यत्परायणा । ते श्रोत्रे तत्कथासारपूरिते लोकवन्दिते ॥ १२ ॥

ବିଷ୍ଣୁରେ ଯୁକ୍ତ ମନ ଧନ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା କରିଥିବା ବାଣୀ ଧନ୍ୟ। ତାଙ୍କ କଥାସାରରେ ପୂରିତ, ଲୋକବନ୍ଦିତ କାନ ଧନ୍ୟ।

Verse 13

आनन्दमक्षरं शून्यमवस्थात्रितयैरपि । आकाशमध्यगं देवं भज नारद सन्ततम् ॥ १३ ॥

ହେ ନାରଦ! ଯେ ଦେବ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ଅକ୍ଷର, ଉପାଧିଶୂନ୍ୟ, ଜାଗ୍ରତ-ସ୍ୱପ୍ନ-ସୁଷୁପ୍ତି ତିନି ଅବସ୍ଥାରୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଏବଂ ଆକାଶମଧ୍ୟଗ (ସର୍ବବ୍ୟାପୀ)—ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭଜ।

Verse 14

स्थानं न शक्यते यस्य स्वरूपं वा कदाचन । निर्देष्टुं मुनिशार्दूल द्र ष्टुं वाप्यकृतात्मभिः ॥ १४ ॥

ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ଯାହାଙ୍କର ସ୍ଥାନ କିମ୍ବା ସ୍ୱରୂପ କେବେ ନିଖୁତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଇପାରେ ନାହିଁ; ଏବଂ ଅକୃତାତ୍ମା (ଅଶୁଦ୍ଧ ଅନ୍ତଃକରଣ) ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 15

समस्तैः करणैर्युक्तो वर्त्ततेऽसौ यदा तदा । जाग्रदित्युच्यते सद्भिरन्तर्यामी सनातनः ॥ १५ ॥

ଯେତେବେଳେ ସେ ସନାତନ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-କରଣ ସହିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସଦ୍ଜନମାନେ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ‘ଜାଗ୍ରତ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 16

यदान्तःकरणैर्युक्तः स्वेच्छया विचरत्यसौ । स्वपन्नित्युच्यते ह्यात्मा यदा स्वापविवर्जितः ॥ १६ ॥

ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା ମନ-ବୁଦ୍ଧି-ଅହଂକାର-ଚିତ୍ତ ରୂପ ଅନ୍ତଃକରଣମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ବିଚରେ, ସେ ‘ନିତ୍ୟ-ସ୍ୱପ୍ନଶୀଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ନିଦ୍ରାବିହୀନ ହେଲେ ସେ ‘ସ୍ୱାପାତୀତ’ ଆତ୍ମା।

Verse 17

न बाह्यकरणैर्युक्तो न चान्तः करणैस्तथा । अस्वरूपो यदात्मासौ पुण्यापुण्यविवर्जितः ॥ १७ ॥

ସେ ଆତ୍ମା ନ ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ, ନ ଅନ୍ତଃକରଣ ସହ ମଧ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରୂପରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ପୁଣ୍ୟ-ପାପ ଉଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ରହେ।

Verse 18

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तो ह्यानन्दो निर्गुणो विभुः । परब्रह्ममयो देवः सुषुप्त इति गीयते ॥ १८ ॥

ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ। ପରବ୍ରହ୍ମମୟ ସେ ଦେବ ‘ସୁଷୁପ୍ତି’ ଅବସ୍ଥା ବୋଲି ଗୀତ ହୁଏ।

Verse 19

भावनामयमेतद्वै जगत्स्थावरजङ्गमम् । विद्युद्विलोलं विप्रेन्द्र भज तस्माज्जनार्दनम् ॥ १९ ॥

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସହିତ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଭାବନାମୟ; ବିଦ୍ୟୁତ୍‌ର ଝଲକ ପରି ଚଞ୍ଚଳ। ତେଣୁ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ଭଜ।

Verse 20

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । वर्तन्ते यस्य तस्यैव तुष्यते जगतां पतिः ॥ २० ॥

ଯାହାର ମଧ୍ୟରେ ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଅସ୍ତେୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ଓ ଅପରିଗ୍ରହ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ସେହି ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ମାତ୍ର ଜଗତଙ୍କ ପତି ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 21

सर्वभूतदयायुक्तो विप्रपूजा परायणः । तस्य तुष्टो जगन्नाथो मधुकैटभमर्दनः ॥ २१ ॥

ଯେ ସର୍ବଭୂତଦୟାଯୁକ୍ତ ଏବଂ ବିପ୍ରପୂଜାରେ ପରାୟଣ, ତାହାରେ ଜଗନ୍ନାଥ—ମଧୁକୈଟଭମର୍ଦ୍ଦନ—ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 22

सत्कथायां च रमते सत्कथां च करोति यः । सत्सङ्गो निरहङ्कारस्तस्य प्रीतो रमापतिः ॥ २२ ॥

ଯେ ସତ୍କଥାରେ ରମେ ଏବଂ ସତ୍କଥା ପ୍ରଚାର କରେ, ଯେ ସତ୍ସଙ୍ଗୀ ଓ ନିରହଙ୍କାର—ତାହାରେ ରମାପତି (ବିଷ୍ଣୁ) ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 23

नामसङ्कीर्त्तनं विष्णोः क्षुत्तृट्प्रस्खलितादिषु । करोति सततं यस्तु तस्य प्रीतो ह्यधोक्षजः ॥ २३ ॥

କ୍ଷୁଧା, ତୃଷ୍ଣା, ପ୍ରସ୍ଖଳନ ଆଦି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନ କରେ—ତାହାରେ ଅଧୋକ୍ଷଜ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 24

या तु नारी पतिप्राणा पतिपूजापरायणा । तस्यास्तुष्टो जगन्नाथो ददाति स्वपदं मुने ॥ २४ ॥

ହେ ମୁନେ! ଯେ ନାରୀ ପତିପ୍ରାଣା ଏବଂ ପତିପୂଜା-ସେବାରେ ପରାୟଣ, ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଜଗନ୍ନାଥ ତାକୁ ନିଜ ପରମ ପଦ ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 25

असूयारहिता ये तु ह्यहङ्कारविवर्जिताः । देवपूजापराश्चैव तेषां तुष्यति केशवः ॥ २५ ॥

ଯେମାନେ ଅସୂୟାରହିତ (ଇର୍ଷ୍ୟାମୁକ୍ତ), ଅହଙ୍କାରବିବର୍ଜିତ ଏବଂ ଦେବପୂଜାରେ ପରାୟଣ—ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 26

तस्माच्छृणुष्व देवर्षे भजस्व सततं हरिम् । मा कुरुष्व ह्यहङ्कारं विद्युल्लोलश्रिया वृथा ॥ २६ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବର୍ଷି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ ଏବଂ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ଭଜ। ଅହଙ୍କାର କରନି; ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଶ୍ରୀ ପାଇଁ ବ୍ୟର୍ଥ ଗର୍ବ ନିଷ୍ଫଳ।

Verse 27

शरीरं मृत्युसंयुक्तं जीवनं चाति चञ्चलम् । राजादिभिर्धनं बाध्यं सम्पदः क्षणभङ्गुराः ॥ २७ ॥

ଏହି ଶରୀର ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ବନ୍ଧିତ, ଜୀବନ ଅତି ଚଞ୍ଚଳ। ଧନ ରାଜା ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହୋଇପାରେ; ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର।

Verse 28

किं न पश्यसि देवर्षे ह्यायुषार्द्धं तु निद्र या । हतं च भोजनाद्यैश्च कियदायुः समाहृतम् ॥ २८ ॥

ହେ ଦେବର୍ଷି, ତୁମେ କି ଦେଖୁନାହଁ—ଆୟୁଷର ଅର୍ଧ ନିଦ୍ରାରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ? ଭୋଜନ ଆଦିରେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ତେବେ ଉଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ କେତେ ଆୟୁ ରହିଲା?

Verse 29

कियदायुर्बालभावाद् वृद्धभावात्कियद् बृथा । कियद्विषयभोगैश्च कदा धर्मान्करिष्यति ॥ २९ ॥

କେତେ ଆୟୁ ବାଲ୍ୟରେ ଯାଏ, କେତେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ, କେତେ ବ୍ୟର୍ଥ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କେତେ ବିଷୟଭୋଗରେ କଟେ—ତେବେ ଧର୍ମ କେବେ କରିବ?

Verse 30

बालभावे च वार्द्धक्ये न घटेताच्युतार्चनम् । वयस्येव ततो धर्मान्कुरु त्वमनहङ्कृतः ॥ ३० ॥

ବାଲ୍ୟ ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଆର୍ଚ୍ଚନା ଯଥାଯଥ ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ ଯୌବନରେ ଥିବାବେଳେ ଅହଙ୍କାର ଛାଡ଼ି ଧର୍ମ କର।

Verse 31

मा विनाशं व्रज मुने मग्नः संसारगह्वरे । वपुर्विनाशनिलयमापदां परमं पदम् ॥ ३१ ॥

ହେ ମୁନେ, ସଂସାର-ରୂପ ଗହ୍ୱରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ବିନାଶକୁ ଯାଅ ନାହିଁ। ଏହି ଦେହ କ୍ଷୟର ନିଳୟ, ଆପଦାମାନଙ୍କର ପରମ ପଦ।

Verse 32

शरीरं भोगनिलयं मलाद्यैः परिदूषितम् । किमर्थं शाश्वतधिया कुर्यात्पापं नरो वृथा ॥ ३२ ॥

ଏହି ଶରୀର ଭୋଗର ନିଳୟ ଏବଂ ମଳ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂଷିତ। ଶାଶ୍ୱତ-ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ନର କାହିଁକି ବ୍ୟର୍ଥ ପାପ କରିବ?

Verse 33

असारभूते संसारे नानादुःखसमन्विते । विश्वासो नात्र कर्त्तव्यो निश्चितं मृत्युसङ्कुले ॥ ३३ ॥

ନାନା ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଅସାର ସଂସାରରେ କୌଣସି ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ମୃତ୍ୟୁସଙ୍କୁଳ।

Verse 34

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र सत्यमेतद् ब्रवीम्यहम् । देहयोगनिवृत्यर्थं सद्य एव जनार्दनम् ॥ ३४ ॥

ତେଣୁ ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ—ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟ କହୁଛି: ଦେହ-ଯୋଗ ବନ୍ଧନର ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଶରଣ ନିଅ।

Verse 35

मानं त्यक्त्वा तथा लोभं कामक्रोधविवर्जितः । भजस्व सततं विष्णुं मानुष्यमतिदुर्लभम् ॥ ३५ ॥

ମାନ ଓ ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, କାମ-କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ହେଅ। ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭଜ; ମାନବଜନ୍ମ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 36

कोटिजन्मसहस्रेषु स्थावरादिषु सत्तम । सम्भ्रान्तस्य तु मानुष्यं कथञ्चित्परिलभ्यते ॥ ३६ ॥

ହେ ସତ୍ତମ! ସ୍ଥାବରାଦି ଯୋନିମାନଙ୍କରେ ହଜାର—କୋଟି ଜନ୍ମ ପରେ, ଅନ୍ତରେ ଜାଗ୍ରତ ଜୀବକୁ ମାତ୍ର କିଛିପରି ମାନବଜନ୍ମ ମିଳେ।

Verse 37

तत्रापि देवताबुद्धिर्दानबुद्धिश्च सत्तम । भोगबुद्धिस्तथा नॄणां जन्मान्तरतपः फलम् ॥ ३७ ॥

ହେ ସତ୍ତମ! ସେହି ମାନବଦେହରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଦାନବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଭୋଗାସକ୍ତି—ଏସବୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ତପସ୍ୟାର ଫଳ।

Verse 38

मानुष्यं दुर्लभं प्राप्य यो हरिं नार्चयेत्सकृत् । मूर्खः कोऽस्ति परस्तस्माज्जडबुद्धिरचेतनः ॥ ३८ ॥

ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଦେହ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେ ହରିଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେନି, ତାହାଠାରୁ ବଡ଼ ମୂର୍ଖ କିଏ? ଜଡବୁଦ୍ଧି, ଅବିବେକୀ!

Verse 39

दुर्लभं प्राप्य मानुष्यं नार्चयन्ति च ये हरिम् । तेषामतीव मूर्खाणां विवेकः कुत्र तिष्ठति ॥ ३९ ॥

ଦୁର୍ଲଭ ମାନବଜନ୍ମ ପାଇ ମଧ୍ୟ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କର ବିବେକ କେଉଁଠି ରହେ?

Verse 40

आराधितो जगन्नाथो ददात्यभिमतं फलम् । कस्तं न पूजयेद्विप्र संसाराग्निप्रदीपितः ॥ ४० ॥

ଆରାଧିତ ହେଲେ ଜଗନ୍ନାଥ ଅଭିଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ର! ସଂସାରାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ କିଏ ଅଛି ଯେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବ ନାହିଁ?

Verse 41

चण्डालोऽपि मुनिश्रेष्ठ विष्णुभक्तो द्विजाधिकः । विष्णुभक्तिविहीनश्च द्विजोऽपि श्वपचाधमः ॥ ४१ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଚଣ୍ଡାଳ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହୁଏ, ସେ ଦ୍ୱିଜଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିହୀନ ଦ୍ୱିଜ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ୱପଚସମ ଅଧମ।

Verse 42

तस्मात्कामादिकं त्यक्त्वा भजेत हरिमव्ययम् । यस्मिंस्तुष्टेऽखिलं तुष्येद्यतः सर्वगतो हरिः ॥ ४२ ॥

ଏହେତୁ କାମାଦି ଦୋଷ ତ୍ୟାଗ କରି ଅବ୍ୟୟ ହରିଙ୍କୁ ଭଜନ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଯାହାଙ୍କ ତୁଷ୍ଟିରେ ସମସ୍ତ ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେହି ହରି ସର୍ବଗତ।

Verse 43

यथा हस्तिपदे सर्वं पदमात्रं प्रलीयते । तथा चराचरं विश्वं विष्णावेव प्रलीयते ॥ ४३ ॥

ଯେପରି ହାତୀର ପଦଚିହ୍ନରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପଦଚିହ୍ନ ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଚରାଚର ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଶେଷେ ବିଷ୍ଣୁରେ ହିଁ ଲୟ ପାଏ।

Verse 44

आकाशेन यथा व्याप्तं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तथैव हरिणा व्याप्तं विश्वमेतच्चराचरम् ॥ ४४ ॥

ଯେପରି ଆକାଶ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ସେପରି ଏହି ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ସମଗ୍ର ହରିଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 45

जन्मनो मरणं नॄणां जन्म वै मृत्युसाधनम् । उभे ते निकटे विद्धि तन्नाशो हरिसेवया ॥ ४५ ॥

ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ପରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ। ଏ ଦୁଇଟି ଅତି ନିକଟ ବୋଲି ଜାଣ; ତାହାର ନାଶ ହରି-ସେବାରେ ହୁଏ।

Verse 46

ध्यातः स्मृतः पूजितो वा प्रणतो वा जनार्दनः । संसारपाशविच्छेदी कस्तं न प्रतिपूजयेत् ॥ ४६ ॥

ଧ୍ୟାନ କଲେ, ସ୍ମରଣ କଲେ, ପୂଜା କଲେ କିମ୍ବା ପ୍ରଣାମ କଲେ—ଜନାର୍ଦନ ହିଁ ସଂସାରପାଶ ଛେଦକ; ତେବେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିପୂଜା ନ କରିବ?

Verse 47

यन्नामोच्चारणादेव महापातकनाशनम् । यं समभ्यर्च्य विप्रर्षे मोक्षभागी भवेन्नरः ॥ ४७ ॥

ହେ ବିପ୍ରର୍ଷେ! ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରେ ମହାପାତକ ନାଶ ହୁଏ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ନର ମୋକ୍ଷଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 48

अहो चित्रमहो चित्रमहो चित्रमिदं द्विज । हरिनाम्नि स्थिते लोकः संसारे परिवर्त्तते ॥ ४८ ॥

ଆହୋ, କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ହରିନାମ ଥିଲେ ସଂସାରର ଆବର୍ତ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 49

भूयो भूयोऽपि वक्ष्यामि सत्यमेतत्तपोधन । नीयमानो यमभटैरशक्तो धर्मसाधनैः ॥ ४९ ॥

ହେ ତପୋଧନ! ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ କହୁଛି—ଏହା ସତ୍ୟ: ଯମଭଟମାନେ ଟାଣିନେଉଥିବାବେଳେ ନର ଧର୍ମସାଧନରେ ଅଶକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 50

यावन्नेन्द्रि यवैकल्यं यावद्व्याधिर्न बाधते । तावदेवार्चयेद्विष्णुं यदि मुक्तिमभीप्सति ॥ ५० ॥

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାଧି ବାଧା ଦେଉନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛା କଲେ—ବିଳମ୍ବ ନ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

मातुर्गर्भाद्विनिष्क्रान्तो यदा जन्तुस्तदैव हि । मृत्युः संनिहितो भूयात्तस्माद्धर्मपरो भवेत् ॥ ५१ ॥

ମାତୃଗର୍ଭରୁ ବାହାରିବା ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ ହିଁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନିକଟେ ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ନିହିତ ଥାଏ; ତେଣୁ ଧର୍ମପରାୟଣ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 52

अहो कष्टमहो कष्टमहोकष्टमिदं वपुः । विनश्वरं समाज्ञाय धर्मं नैवाचरत्ययम् ॥ ५२ ॥

ହାୟ, କେତେ କଷ୍ଟଦାୟକ—କେତେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଏହି ଶରୀର! ଏହା ନଶ୍ୱର ବୋଲି ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେନାହିଁ।

Verse 53

सत्यं सत्यं पुनःसत्यमुद्धृत्य भुजमुच्यते । दम्भाचारं परित्यज्य वासुदेवं समर्चयेत् ॥ ५३ ॥

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନଃ ସତ୍ୟ—ଭୁଜ ଉଠାଇ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। ଦମ୍ଭାଚାର ତ୍ୟାଗ କରି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ସମର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

भूयो भूयो हितं वच्मि भुजमुद्धृत्य नारद । विष्णुः सर्वात्मना पूज्यस्त्याज्यासूया तथानृतम् ॥ ५४ ॥

ହେ ନାରଦ, ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ହିତକର ବଚନ କହୁଛି—ଭୁଜ ଉଠାଇ: ସର୍ବାତ୍ମନା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ; ଅସୂୟା ଓ ଅନୃତକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 55

क्रोधमूलो मनस्तापः क्रोधः संसारबन्धनम् । धर्मक्षयकरः क्रोधस्तस्मात्तं परिवर्जयेत् ॥ ५५ ॥

ମନସ୍ତାପର ମୂଳ କ୍ରୋଧ; କ୍ରୋଧ ହିଁ ସଂସାରବନ୍ଧନ। କ୍ରୋଧ ଧର୍ମକ୍ଷୟ କରେ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 56

काममूलमिदं जन्म कामः पापस्य कारणम् । यशःक्षयकरः कामस्तस्मात्तं परिवर्जयेत् ॥ ५६ ॥

ଏହି ଦେହଧାରୀ ଜନ୍ମ କାମନାମୂଳ। କାମ ପାପର କାରଣ ଏବଂ ଯଶକ୍ଷୟକାରୀ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 57

समस्तदुःखजालानां मात्सर्यं कारणं स्मृतम् । नरकाणां साधनं च तस्मात्तदपि सन्त्यजेत् ॥ ५७ ॥

ସମସ୍ତ ଦୁଃଖଜାଲର କାରଣ ମାତ୍ସର୍ୟ (ଇର୍ଷ୍ୟା) ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହା ନରକଗମନର ସାଧନ ମଧ୍ୟ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । तस्मात्तदभिसंयोज्य परात्मनि सुखी भवेत् ॥ ५८ ॥

ମନ ହିଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ବନ୍ଧନ ଓ ମୋକ୍ଷର କାରଣ। ତେଣୁ ସେଇ ମନକୁ ପରମାତ୍ମାରେ ଯୋଗ କଲେ ସୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 59

अहो धैर्यमहो धैर्यमहो धैर्यमहो नृणाम् । विष्णौ स्थिते जगन्नाथे न भजन्ति मदोद्धताः ॥ ५९ ॥

ଆହୋ, ନରମାନଙ୍କର କି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଧୃଷ୍ଟତା—କି ଧୃଷ୍ଟତା—କି ଧୃଷ୍ଟତା! ଜଗନ୍ନାଥ ବିଷ୍ଣୁ ସନ୍ନିହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମଦୋଦ୍ଧତ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଭଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 60

अनाराध्य जगन्नाथं सर्वधातारमच्युतम् । संसारसागरे मग्नाः कथं पारं प्रयान्ति हि ॥ ६० ॥

ଜଗନ୍ନାଥ—ସର୍ବଧାତା ଅଚ୍ୟୁତ—ଙ୍କୁ ଆରାଧନା ନ କରି, ସଂସାରସାଗରେ ମଗ୍ନ ଲୋକେ କିପରି ନିଶ୍ଚୟ ପାରକୁ ଯିବେ?

Verse 61

अच्युतानन्तगोविन्दनामोच्चारणभेषजात् । नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ ६१ ॥

ଅଚ୍ୟୁତ, ଅନନ୍ତ ଓ ଗୋବିନ୍ଦ—ଏହି ନାମୋଚ୍ଚାରଣ-ରୂପ ଔଷଧରେ ସମସ୍ତ ରୋଗ ନଶିଯାଏ। ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟই—ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 62

नारायण जगन्नाथ वासुदेव जनार्दन । इतीरयन्ति ये नित्यं ते वै सर्वत्र वन्दिताः ॥ ६२ ॥

ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ନିରନ୍ତର ‘ନାରାୟଣ, ଜଗନ୍ନାଥ, ବାସୁଦେବ, ଜନାର୍ଦନ’ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବତ୍ର ବନ୍ଦିତ।

Verse 63

अद्यापि च मुनिश्रेष्ठ ब्रह्माद्या अपि देवताः । यत्प्रभावं न जानन्ति तं याहि शरणं मुने ॥ ६३ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆଜି ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ସୁଦ୍ଧା ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ମୁନେ, ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଯାଅ।

Verse 64

अहो मौर्ख्यमहो मौर्ख्यमहो मौर्ख्यं दुरात्मनाम् । हृत्पद्मसंस्थितं विष्णुं न विजानन्ति नारद ॥ ६४ ॥

ହାୟ! କେତେ ମୂର୍ଖତା, କେତେ ମୂର୍ଖତା—ଦୁରାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଏହି ଘୋର ମୂର୍ଖତା! ହୃଦୟ-ପଦ୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେମାନେ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ନାରଦ।

Verse 65

शृणुष्व मुनिशार्दूल भूयो भूयो वदाम्यहम् । हरिः श्रद्धावतां तुष्येन्न धनैर्न च बान्धवैः ॥ ६५ ॥

ଶୁଣ, ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ମୁଁ ପୁନଃ ପୁନଃ କହୁଛି: ହରି ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନଙ୍କରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଧନରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ବାନ୍ଧବ-ବନ୍ଧୁରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 66

बन्धुमत्वं धनाढ्यत्वं पुत्रवत्त्वं च सत्तम । विष्णुभक्तिमतां नॄणां भवेज्जन्मनि जन्मनि ॥ ६६ ॥

ହେ ସତ୍ତମ! ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ନରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମେ ଜନ୍ମେ ବନ୍ଧୁବୃଦ୍ଧି, ମହାଧନ ଓ ପୁତ୍ରସୁଖ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 67

पापमूलमयं देहः पापकर्मरतस्तथा । एतद्विदित्वा सततं पूजनीयो जनार्दनः ॥ ६७ ॥

ଏହି ଦେହ ପାପମୂଳମୟ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ପାପକର୍ମରେ ଆସକ୍ତ। ଏହା ଜାଣି ସଦା ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 68

पुत्रमित्रकलत्राद्या बहवः स्युश्च संपदः । हरिपूजारतानां तु भवन्त्येव न संशयः ॥ ६८ ॥

ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର, କଳତ୍ର ଆଦି ଓ ବହୁ ପ୍ରକାର ସମ୍ପଦ ହୋଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ହରିପୂଜାରେ ରତମାନଙ୍କୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 69

इहामुत्र सुखप्रेप्सुः पूजयेत्सततं हरिम् । इहामुत्रासुखप्रेप्सुः परनिन्दापरो भवेत् ॥ ६९ ॥

ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକର ସୁଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏଠି-ସେଠି ଦୁଃଖ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପରନିନ୍ଦାରେ ଲଗିଯାଏ।

Verse 70

धिग्जन्म भक्तिहीनानां देवदेवे जनार्दने । सत्पात्रदानशून्यं यत्तद्धनं धिक्पुनः पुनः ॥ ७० ॥

ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିହୀନମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ। ଏବଂ ସତ୍ପାତ୍ରଦାନରେ ନ ଲାଗୁଥିବା ଧନ ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୁନଃ ଧିକ୍କାରଯୋଗ୍ୟ।

Verse 71

न नमेद्विष्णवे यस्य शरीरं कर्मभेदिने । पापानामाकरं तद्वै विज्ञेयं मुनिसत्तम ॥ ७१ ॥

ଯେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେନାହିଁ—ଯିଏ କର୍ମାନୁସାରେ ଶରୀରଭେଦ କରନ୍ତି—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପର ଆକର ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 72

सत्पात्रदानरहितं यद्द्र व्यं येन रक्षितम् । चौर्येण रक्षितमिव विद्धि लोकेषु निश्चितम् ॥ ७२ ॥

ସତ୍ପାତ୍ରକୁ ଦାନ ନଦେଇ ଯେ ଧନ କେହି ରକ୍ଷା କରେ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାହା ନିଶ୍ଚୟ ଚୋରିରେ ରକ୍ଷିତ ଧନ ସମାନ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 73

तडिल्लोलश्रिया मत्ताः क्षणभङ्गुरशालिनः । नाराधयन्ति विश्वेशं पशुपाशविमोचकम् ॥ ७३ ॥

ବିଜୁଳି ପରି ଚଞ୍ଚଳ ଶ୍ରୀରେ ମତ୍ତ ଓ କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁର ସମ୍ପଦରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକେ, ପଶୁପାଶବିମୋଚକ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 74

सृष्टिस्तु विविधा प्रोक्ता देवासुरविभेदतः । हरिभक्तियुता दैवी तद्धीना ह्यासुरी महा ॥ ७४ ॥

ଦେବ-ଅସୁର ଭେଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ବିଭିନ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହରିଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଦୈବୀ; ତାହାହୀନ ମହା ଆସୁରୀ।

Verse 75

तस्माच्छृणुष्व विप्रेन्द्र हरिभक्तिपरायणाः । श्रेष्ठाः सर्वत्र विख्याता यतो भक्तिः सुदुर्लभा ॥ ७५ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଣ: ହରିଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଲୋକେ ସର୍ବତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବିଖ୍ୟାତ; କାରଣ ଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 76

असूयारहिता ये च विप्रत्राणपरायणाः । कामादिरहिता ये च तेषां तुष्यति केशवः ॥ ७६ ॥

ଯେମାନେ ଅସୂୟାରହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ପରାୟଣ, ଏବଂ କାମାଦି ବିକାରରହିତ—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 77

सम्मार्जनादिना ये तु विष्णुशुश्रूषणे रताः । सत्पात्रदाननिरताः प्रयान्ति परमं पदम् ॥ ७७ ॥

ଝାଡ଼ୁଦେବା-ସଫାକରିବା ଇତ୍ୟାଦି ସେବାଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ରତ ଏବଂ ସତ୍ପାତ୍ରକୁ ଦାନରେ ନିରତ ଲୋକେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 78

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे हरिभक्ति लक्षणं नामचतुस्त्रिंशोऽध्यायः ॥ ३४ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ‘ହରିଭକ୍ତି-ଲକ୍ଷଣ’ ନାମକ ଚଉତିରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।