Varṇāśrama-ācāra: Common Virtues, Varṇa Duties, and the Four Āśramas
ସୂତ କହନ୍ତି—ସନକଙ୍କ ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ବ୍ରତଦିନ ବିଷୟକ ପୂର୍ବ ଉପଦେଶ ପରେ ନାରଦ ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ବ୍ରତର କ୍ରମବଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା ଚାହିଲେ; ପରେ ବର୍ଣ୍ଣନିୟମ, ଆଶ୍ରମଧର୍ମ ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସନକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—ଅକ୍ଷୟ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମାନୁକୂଳ ଆଚରଣରେ ହୁଏ। ସେ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉପନୟନଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ତିନି ଦ୍ୱିଜବର୍ଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି, ସ୍ୱଧର୍ମ ଓ ଗୃହ୍ୟକର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଉପରେ ଜୋର ଦେଲେ; ସ୍ମୃତିବିରୋଧ ନ ହେଲେ ଦେଶାଚାରକୁ ମାନ୍ୟ କଲେ। କଳିଯୁଗରେ ବର୍ଜ୍ୟ/ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଆଚାର, କିଛି ଯଜ୍ଞ ଓ ବିଶେଷ ବିଧି ଉଲ୍ଲେଖ କରି ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗରୁ ପାଖଣ୍ଡରେ ପତନ ହୁଏ ବୋଲି ସତର୍କ କଲେ। ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟ-ଶୂଦ୍ରଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସାଧାରଣ ଗୁଣ—ସରଳତା, ପ୍ରସନ୍ନତା, କ୍ଷମା, ବିନୟ—କହି, ଆଶ୍ରମକ୍ରମକୁ ପରମଧର୍ମସାଧନ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ। ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ କର୍ମଯୋଗକୁ ଅନାବୃତ୍ତି ପରମପଦର ପଥ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एतन्निशम्य सनकोदितमप्रमेयं पुण्यं हरेर्दिनभवं निखिलोत्तमं च । पापौघशांतिकरणं व्रतसारमेवं ब्रह्मात्मजः पुनरभाषत हर्षयुक्तः ॥ १ ॥
ସୂତ କହିଲେ—ସନକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥିତ, ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ବ୍ରତଦିନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପ୍ରମେୟ ପୁଣ୍ୟ, ସର୍ବୋତ୍ତମ, ପାପପ୍ରବାହ ଶାନ୍ତିକର, ବ୍ରତସାର ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହର୍ଷରେ ପୁନଃ କହିଲେ।
Verse 2
नारद उवाच । कथितं भवता सर्वं मुने तत्त्वार्थकोविद । व्रताख्यानं महापुण्यं यथावद्धरिभक्तिदम् ॥ २ ॥
ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥକୋବିଦ, ଆପଣ ସବୁ କଥା କହିଛନ୍ତି। ଏବେ ହରିଭକ୍ତି ଦେଇଥିବା ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ବ୍ରତର ଆଖ୍ୟାନ ଯଥାବତ୍ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
इदानीं श्रोतुमिच्छामि वर्णाचचारविधिं मुने । तथा सर्वाश्रमाचारं प्रायश्चित्तविधिं तथा ॥ ३ ॥
ଏବେ, ହେ ମୁନେ, ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣାଚାରର ବିଧି, ତଥା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମର ଆଚାରଧର୍ମ, ଏବଂ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ବିଧି ମଧ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
Verse 4
एतत्सर्वं महाभाग सर्वतत्त्वार्थकोविद । कृपया परया मह्यं यथावद्वक्तुमर्हसि ॥ ४ ॥
ହେ ମହାଭାଗ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ; ପରମ କୃପାକରି ଏହି ସବୁକୁ ମୋତେ ଯଥାବିଧି କ୍ରମେ କହନ୍ତୁ।
Verse 5
सनक उवाच । श्रृणुष्व मुनिशार्दूल यथा भक्तप्रियंकरः । वर्णाश्रमाचारपरैः पूज्यते हरिरव्ययः ॥ ५ ॥
ସନକ କହିଲେ—ହେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଳ! ଶୁଣ; ଭକ୍ତପ୍ରିୟକର ଅବ୍ୟୟ ହରିଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମାଚାରରେ ପରାୟଣ ଲୋକେ କିପରି ପୂଜନ୍ତି।
Verse 6
मन्वाद्यैरुदितं यच्च वर्णाश्रमनिबन्धनम् । तत्ते वक्ष्यामि विधिवद्भक्तोऽसि त्वमधोक्षजे ॥ ६ ॥
ମନୁ ଆଦି ଋଷିମାନେ ଯେ ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ-ନିବନ୍ଧନ କହିଛନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ କହିବି; କାରଣ ତୁମେ ଅଧୋକ୍ଷଜଙ୍କ ଭକ୍ତ।
Verse 7
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चत्वार एव ते । वर्णा इति समाख्याता एतेषु ब्राह्मणोऽधिकः ॥ ७ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ଏହି ଚାରିଜଣେ। ଏମାନଙ୍କୁ ‘ବର୍ଣ୍ଣ’ କୁହାଯାଏ; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଧିକ (ପ୍ରଧାନ) ମନାଯାଏ।
Verse 8
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या द्विजाः प्रोक्तास्त्रयस्तथा । मातृतश्चोपनयनाद्दिजत्वं प्राप्यते त्रिभिः ॥ ८ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ—ଏହି ତିନିଜଣ ‘ଦ୍ୱିଜ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ତିନିଜଣ ଉପନୟନ-ସଂସ୍କାରରେ (ମାତୃପକ୍ଷ ନିୟମାନୁସାରେ) ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 9
एतैर्वर्णैः सर्वधर्माः कार्या वर्णानुरुपतः । स्ववर्णधर्मत्यागेन पाषंडः प्रोच्यते बुधैः ॥ ९ ॥
ଏହି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣାନୁରୂପ ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ତାକୁ ପାଷଣ୍ଡ କହନ୍ତି।
Verse 10
स्वगृह्यचोदितं कर्मद्विजः कुर्वन्कृती भवेत् । अन्यथा पतितो भूयात्सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ १० ॥
ଯେ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ଗୃହ୍ୟପରମ୍ପରାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରେ, ସେ କୃତାର୍ଥ ହୁଏ; ନଚେତ୍ ସେ ପତିତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଧର୍ମାନୁଷ୍ଠାନରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୁଏ।
Verse 11
युगधर्मः परिग्राह्यो वेर्णैरेतैर्यथोचितम् । देशाचारास्तथाग्राह्याः स्मृतिधर्माविरोधतः ॥ ११ ॥
ଯୁଗଧର୍ମକୁ ଏହି ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ନିଜ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ସ୍ମୃତିଧର୍ମକୁ ବିରୋଧ ନ କରିଲେ ଦେଶାଚାରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରାହ୍ୟ।
Verse 12
कर्मणा मनसा वाचा यत्नाद्धर्म्मं समाचरेत् । अस्वर्ग्यं लोकविद्विष्टं धर्म्यमप्याचरेन्नतु ॥ १२ ॥
କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗଦାୟକ ନୁହେଁ ଓ ଲୋକନିନ୍ଦିତ, ତାହା ଧର୍ମ୍ୟ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 13
समुद्रयात्रास्वीकारः कमंडलुविधारणम् । द्विजानामसवर्णासु कन्यासूपयमस्तथा ॥ १३ ॥
ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର/ପରିହାର, କମଣ୍ଡଲୁ ଧାରଣ, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଅସବର୍ଣ୍ଣ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହ ଉପୟମ (ବିବାହ)—ଏହି ସବୁ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
Verse 14
देवराच्च सुतोत्पत्तिर्मधुपर्के पशोर्वधः । मांसादनं तथा श्राद्धे वानप्रस्थाश्रमस्तथा ॥ १४ ॥
ଦେବର ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ରୋତ୍ପତ୍ତି, ମଧୁପର୍କରେ ପଶୁବଧ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ମାଂସଭକ୍ଷଣ ଏବଂ ବାନପ୍ରସ୍ଥାଶ୍ରମର ନିୟମ—ଏସବୁ ନିଜ ନିଜ ବିଧି-ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ହିଁ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
Verse 15
दत्ताक्षतायाः कन्यायाः पुनर्दानं वराय च । नैष्टिकं ब्रह्मचर्यं च नरमेधाश्चमेधकौ ॥ १५ ॥
ଅକ୍ଷତ-ବିଧିରେ ଏକଥର ଦତ୍ତ ହୋଇଥିବା କନ୍ୟାକୁ ପୁନଃ ଦାନ କରି ଅନ୍ୟ ବରକୁ ଦେବା; ନୈଷ୍ଠିକ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟର କଠୋର ବ୍ରତ; ଏବଂ ନରମେଧ ଓ ମେଧକ ଯଜ୍ଞ—ଏଠାରେ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନିନ୍ଦନୀୟ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 16
महाप्रस्थानगमनं गोमेधश्च तथा मखः । एतान्धर्मान्कलियुके वर्ज्यानाहुर्मनीषिणः ॥ १६ ॥
ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ-ଗମନ, ଗୋମେଧ ଓ ମଖ ନାମକ କିଛି ଯଜ୍ଞକର୍ମ—ଏହି ଧର୍ମରୂପ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ କଳିଯୁଗରେ ବର୍ଜନୀୟ ବୋଲି ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି।
Verse 17
देशाचाराः परिग्राह्यास्तत्तद्देशगतैर्नरैः । अन्यथा पतितो ज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ १७ ॥
ମଣିଷ ଯେ ଦେଶରେ ବସେ, ସେହି ଦେଶର ଆଚାର-ବ୍ୟବହାର গ্ৰହଣ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ସେ ପତିତ—ସମସ୍ତ ଧର୍ମକର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ—ବୋଲି ଜଣାଯିବ।
Verse 18
ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च द्विजोत्तमा । क्रियाः सामान्यतो वक्ष्ये तच्छृणुष्व समाहितः ॥ १८ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ର—ଏମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ-କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଏବେ ସାଧାରଣ ଭାବେ କହିବି; ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।
Verse 19
दानं दद्याद्ब्राह्मणेभ्यस्तथा यज्ञैर्यजेत्सुरान् । वृत्त्यर्थं याचयेच्चैव अन्यानध्यापयेत्तथा ॥ १९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ଏବଂ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଜୀବିକାର୍ଥେ ଯାଚନା କରିପାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟାପନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 20
याजयेद्यजने योग्यान्विप्रो नित्योदकी भवेत् । कुर्य्याच्च वेदग्रहणं तथाग्रेश्च परिग्रहम् ॥ २० ॥
ବିପ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଯଜମାନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରାଇବା ଉଚିତ; ସେ ନିତ୍ୟ ଜଳଶୁଦ୍ଧି (ସ୍ନାନ-ଆଚମନ) ରେ ପବିତ୍ର ରହିବା ଉଚିତ। ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ-ଧାରଣ କରିବା ସହ ଆଚାରାନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା/ପରିଗ୍ରହ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
ग्राह्ये द्र्व्ये च पारक्ये समबुद्धिर्भवेत्तथा । सर्वलोकहितं कृर्यान्मृदुवाक्यमुदीरयेत् ॥ २१ ॥
ଗ୍ରାହ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପରକୀୟ ସମ୍ପତ୍ତି—ଉଭୟରେ ସମବୁଦ୍ଧି ରଖିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ କରିବା ଏବଂ ମୃଦୁ ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ।
Verse 22
ऋतावभिगमः पत्न्यां शस्यते ब्राह्मणस्य वै । न कस्याप्यहितं ब्रूयाद्विष्णुपूजापरो भवेत् ॥ २२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କେବଳ ଋତୁକାଳରେ ଅଭିଗମନ କରିବା ପ୍ରଶଂସନୀୟ। କାହାର ଅହିତ ହେବ ଏମିତି କଥା ନ କହି, ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରେ ପରାୟଣ ରହିବା ଉଚିତ।
Verse 23
दद्याद्दानानि विप्रेभ्यः क्षत्रियोऽपि द्विजोत्तम । कुर्य्याच्च वेदग्रहणं यज्ञैर्द्देवान्यजेत्तथा ॥ २३ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ-ଧାରଣ କରିବା ସହ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
शस्त्राजीवी भवेच्चैव पालयेद्धर्मतो महीम् । दुष्टानां शासनं कुर्य्याच्छिष्टानां पालनं तथा ॥ २४ ॥
ସେ ଶସ୍ତ୍ରଜୀବୀ ହୋଇ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉ ଏବଂ ଶିଷ୍ଟ-ସଦାଚାରୀମାନଙ୍କୁ ତଥା ପାଳନ କରୁ।
Verse 25
पाशुपाल्यं च वाणिज्यं कृंषिश्च द्विजसत्तम । वेदस्याध्ययनं चैव वैश्यस्यापि प्रकीर्त्तितम् ॥ २५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ପଶୁପାଳନ, ବାଣିଜ୍ୟ ଓ କୃଷି—ଏହିମାନେ ବୈଶ୍ୟର କର୍ମ ଘୋଷିତ; ଏବଂ ବୈଶ୍ୟ ପାଇଁ ବେଦାଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ବିହିତ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
Verse 26
कुर्याच्च दारग्रहणं धर्माश्चैव समाचरेत् । क्रयविक्रयजर्वापि धनैः कारुक्रियोद्भवैः ॥ २६ ॥
ସେ ବିବାହ କରୁ ଏବଂ ଧର୍ମକର୍ତ୍ତବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି ଆଚରଣ କରୁ। ଶିଳ୍ପକର୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଧନଦ୍ୱାରା କ୍ରୟ-ବିକ୍ରୟ ମଧ୍ୟ କରୁ।
Verse 27
दद्याद्दानानि शूद्रोऽपि पाकयज्ञैर्यजेन्न च । ब्राह्मणक्षत्रियविशां शुश्रूषानि रतो भवेत् ॥ २७ ॥
ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦାନ ଦେଉ; କିନ୍ତୁ ପାକଯଜ୍ଞ (ବୈଦିକ ପାକ-ଯାଗ) କରୁ ନାହିଁ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ରତ ରୁହୁ।
Verse 28
ऋतुकालाभिगामीच स्वदारेषु भवेत्तथा । सर्वलोकहितोषित्वं मंगलं प्रियवादिता ॥ २८ ॥
ସେ ଋତୁକାଳରେ ମାତ୍ର ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସମୀପ କରୁ। ଏବଂ ସର୍ବଲୋକହିତରେ ରତ ରୁହୁ—ଆଚରଣରେ ମଙ୍ଗଳମୟ, କଥାରେ ପ୍ରିୟ ହେଉ।
Verse 29
अनायासो मनोहर्षस्तितिक्षा नातिमानिता । सामान्यं सर्ववर्णानां मुनिभिः परिकीर्तितम् ॥ २९ ॥
ଅନାୟାସ (ସରଳତା), ମନୋହର୍ଷ, ସହନଶୀଳତା ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ଅଭିମାନର ଅଭାବ—ଏହିଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସାଧାରଣ ଗୁଣ ବୋଲି ମୁନିମାନେ କହିଛନ୍ତି।
Verse 30
सर्वे च मुनितां यांति स्वाश्रमोचितकर्मणा । ब्राह्मणः क्षत्रियाचारमाश्रयेदापदि द्विज ॥ ३० ॥
ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମୋଚିତ କର୍ମ କରି ମୁନିଭାବ ପାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆପଦାକାଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷତ୍ରିୟାଚାର ଆଶ୍ରୟ କରିପାରେ।
Verse 31
क्षत्रियोऽपि च विड्वृत्तिमत्यापदि समाश्रयेत् । नाश्रयेच्छूद्रवृत्तिं तु अत्यापद्यपि वै द्विजः ॥ ३१ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟାପଦାରେ ବୈଶ୍ୟବୃତ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜ ଘୋର ଆପଦାରେ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ରବୃତ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 32
यद्याश्रयेद्दिजो मूढस्तदा चांडासतां व्रजेत् । ब्राह्मणक्षत्रियविशां त्रयाणां मुनिसत्तम ॥ ३२ ॥
ଯଦି ମୂଢ ଦ୍ୱିଜ ଅଯୋଗ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରେ, ତେବେ ସେ ଚାଣ୍ଡାଳତ୍ୱକୁ ପତିତ ହୁଏ; ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ-ବୈଶ୍ୟ ଏଇ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 33
चत्वार आश्रमाः प्रोक्ताः पंचमो नोपपद्यते । ब्रह्मचारी गृही वानप्रस्थो भिक्षुश्च सत्तम ॥ ३३ ॥
ଚାରିଟି ଆଶ୍ରମ ମାତ୍ର କୁହାଯାଇଛି; ପଞ୍ଚମଟି ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ। ସେଗୁଡ଼ିକ—ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହୀ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଭିକ୍ଷୁ (ସନ୍ନ୍ୟାସୀ), ହେ ସତ୍ତମ।
Verse 34
चतुर्भिराश्रमैरेभिः साध्यते धर्म उत्तमः । विष्णुस्तुष्यति विप्रेंद्र कर्मयोगरतात्मनः ॥ ३४ ॥
ଏହି ଚାରି ଆଶ୍ରମର ସମ୍ୟକ୍ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପରମ ଧର୍ମ ସାଧ୍ୟ ହୁଏ। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, କର୍ମଯୋଗରେ ରତ ଚିତ୍ତବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି॥
Verse 35
निःस्पृहाशांतमनसः स्वकर्मनिरतस्य च । ततो याति परं स्थानं यतो नावर्त्तते पुनः ॥ ३५ ॥
ଯେ ନିଃସ୍ପୃହ, ଶାନ୍ତମନା ଏବଂ ସ୍ୱକର୍ମରେ ନିରତ—ସେ ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରା ନାହିଁ॥
Frequently Asked Questions
Because the text frames svadharma and one’s inherited ritual discipline (gṛhya) as the stabilizing basis of dharmic identity; abandoning them is treated as pāṣaṇḍa-like deviation that disrupts both social order and the devotional aim of worshipping Hari through regulated karma.
It presents a yuga-sensitive dharma: certain severe, exceptional, or archaic rites (especially those involving extreme vows or sacrificial categories) are declared avoidable in Kali, while dharma is redirected toward attainable conduct—ethical speech, restraint, service, gifts, and Viṣṇu-centered karma-yoga.
The four āśramas are taught as the complete framework by which highest dharma is fulfilled; when performed without craving and with tranquility, they culminate in karma-yoga that pleases Viṣṇu and leads to the supreme abode (non-return).