Dharmopadeśa-Śānti: Rules of Impurity, Expiations, and Ancestor Rites

Verse 1

धर्मराज उवाच । श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं वर्णानामनुपूर्वशः । प्रब्रवीमि नृपश्रेष्ट तं श्रृणुष्व समाहितः ॥ १ ॥

ଧର୍ମରାଜ କହିଲେ—ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଶ୍ରୁତି ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଉକ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ମୁଁ କ୍ରମାନୁସାରେ କହୁଛି; ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ଶୁଣ।

Verse 2

यो भुञ्जानोऽशुचिं वापि चाण्डालं पतितं स्पृशेत् । क्रोधादज्ञानतो वापिं तस्य वक्ष्यामि निष्कृतिम् ॥ २ ॥

ଯଦି କେହି ଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅଶୁଚି ବ୍ୟକ୍ତିକୁ, କିମ୍ବା ଚାଣ୍ଡାଳକୁ, କିମ୍ବା ପତିତକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ—କ୍ରୋଧରୁ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନରୁ—ତେବେ ସେହି କର୍ମର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ନିଷ୍କୃତି ମୁଁ କହିବି।

Verse 3

त्रिरात्रं वाथ षड्रात्रं यथासंख्यं समाचरेत् । स्नानं त्रिषवणं विप्रपञ्चगव्येन शुध्यति ॥ ३ ॥

ଯଥାକ୍ରମେ ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଛଅ ରାତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବ। ପ୍ରାତଃ‑ମଧ୍ୟାହ୍ନ‑ସାୟଂ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 4

भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचिजत्स्त्रवते गुदम् । उच्छिष्टत्वेऽशुचित्वे च तस्य शुद्धिं वदामि ते ॥ ४ ॥

କିନ୍ତୁ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କେବେ କେବେ ଗୁଦରୁ ସ୍ରାବ ହେଲେ, ସେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ‑ଦୋଷଯୁକ୍ତ ଓ ଅଶୁଚି ହୁଏ। ତାହାର ଶୁଦ୍ଧି ଉପାୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 5

पूर्वं कृत्वा द्विजः शौचं पश्चादप उपस्पृशेत् । अहोरात्रोषितो भूत्वा पञ्चगव्येन शुध्यति ॥ ५ ॥

ପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱିଜ ଶୌଚ କରି, ପରେ ଆଚମନ ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। ଯଦି ସେ ଏକ ଦିନ‑ରାତି ଅଶୁଚି ରହିଥାଏ, ତେବେ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 6

निगिरन्यदि मेहेत भुक्त्वा वा मेहने कृते । अहोरात्रोषितो भूत्वा जुहुयात्सर्पिषाऽनलम् ॥ ६ ॥

ଗିଳୁଥିବାବେଳେ ଯଦି ମୂତ୍ର ହୋଇଯାଏ, କିମ୍ବା ଭୋଜନ ପରେ ମୂତ୍ର କରାଯାଏ, ତେବେ ଏକ ଦିନ‑ରାତି ଉପବାସ/ନିୟମରେ ରହି ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ—ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ।

Verse 7

यदा भोजनकाले स्यादशुचिर्ब्राह्मणः क्वचित् । भूमौ निधाय तं ग्रासं स्नात्वा शुद्धिमवान्पुयात् ॥ ७ ॥

ଭୋଜନ ସମୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୌଣସି କାରଣରୁ ଅଶୁଚି ହେଲେ, ସେ ଗ୍ରାସଟିକୁ ଭୂମିରେ ରଖିଦେବ। ପରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଫେରି ଆସି ଭୋଜନ କରିବ।

Verse 8

भक्षयित्वा तु तद् आसमुपवालेन शुद्ध्यति । अशित्वा चैव तत्सर्वं त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ ८ ॥

ସେହି ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କଲେ ଉପବାସଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଟି ଖାଇଦେଲେ ତିନି ରାତି ଅଶୌଚ ରହେ।

Verse 9

अश्रतश्चेद्वमिः स्याद्वै ह्यस्वस्थस्त्रिश्रतं जपेत् । स्वस्थस्त्रीणि सहस्त्राणि गायत्र्याः शोधनं परम् ॥ ९ ॥

ଭୋଜନ ପରେ ବାନ୍ତି ହେଲେ, ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ଗାୟତ୍ରୀ ତିନିଶେ ଥର ଜପ କରିବ। ସୁସ୍ଥ ଥିଲେ ତିନିହଜାର ଥର—ଏହା ଗାୟତ୍ରୀଦ୍ୱାରା ପରମ ଶୋଧନ।

Verse 10

चाण्डालैः श्वपर्चैः स्पृष्टो विण्मूत्रे च कृते द्विजः ॥ १० ॥

ଚାଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ଶ୍ୱପଚର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଏବଂ ବିଷ୍ଠା-ମୂତ୍ର ସଂସର୍ଗରେ, ଦ୍ୱିଜ ଅଶୁଚି ହୁଏ—ଏହିପରି ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 11

त्रिरात्रं तु प्रकुर्वीत भुक्तोच्छिष्टः षडाचरेत् । उदक्यां सूतिकांवापि संस्पृशेदन्त्यजो यदि ॥ ११ ॥

ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଯଦି ରଜସ୍ୱଳା କିମ୍ବା ସୂତିକାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ତେବେ ତିନି ରାତି ଅଶୌଚ ପାଳନ କରିବ; ଭୁକ୍ତ-ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଛଅ ରାତି ଆଚରିବ।

Verse 12

त्रिरात्रेण विशुद्धिः स्यादिति शातातपोऽब्रवीत् । रजस्वला तु संस्पृष्टा श्वभिर्मातङ्गवायसैः ॥ १२ ॥

ଶାତାତପ କହିଲେ—“ତିନି ରାତିରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।” ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀକୁ କୁକୁର, ଚାଣ୍ଡାଳ (ମାତଙ୍ଗ) କିମ୍ବା କାଉଁ ଛୁଇଁଲେ ଅଶୌଚ ହୁଏ।

Verse 13

निराहारा शुचिस्तिष्टेत्काले स्नानेन शुद्ध्यति । रजस्वले यदा नार्यावन्योन्यं स्पृशतः क्वचित् ॥ १३ ॥

ନିରାହାର ରହି ଶୁଚି ଅବସ୍ଥାରେ ଯଥାକାଳ ରହିବା ଉଚିତ; ଯଥାସମୟରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଯଦି କେବେ ରଜସ୍ୱଳା ନାରୀ ଥିବାବେଳେ ନାରୀମାନେ ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ତେବେ ବିଧିମତ ଶୌଚ ପାଳନୀୟ॥୧୩॥

Verse 14

शुद्धेते ब्रह्मकूर्चेन ब्रह्मकूर्चेन चोपरि । उच्छिष्टेन च संस्पृष्टो यो न स्नानं समाचरेत् ॥ १४ ॥

ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବିଧିରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପୁନଃ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା—ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ (ଜୁଠ/ଅଶୁଦ୍ଧ ଅବଶେଷ) ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂଷିତ ହୋଇ ଯେ ସ୍ନାନ ବିଧିମତ କରେ ନାହିଁ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ॥୧୪॥

Verse 15

ऋतौ तु गर्भं शङ्कित्वा स्नानं मैथुनिनः स्मृतम् । अनॄतौ तु स्त्रियं गत्वा शौचं मूत्रपुरीषवत् ॥ १५ ॥

ନାରୀର ଋତୁକାଳରେ ମୈଥୁନ ହେଲେ ଗର୍ଭସମ୍ଭାବନା ଭାବି ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ମୈଥୁନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ମୃତିନିୟମ। କିନ୍ତୁ ଅନୃତୁକାଳରେ ସ୍ତ୍ରୀଗମନ କଲେ, ମୂତ୍ର-ପୁରୀଷ ପରେ ଯେପରି ଶୌଚ, ସେପରି ଶୌଚ ବିଧେୟ॥୧୫॥

Verse 16

उभावप्यशुची स्यातां दम्पती याभसंगतौ । शयनादुत्थिता नारी शुचिः स्यादशुचिः पुमान् ॥ १६ ॥

ଅଶାସ୍ତ୍ରୀୟ (ୟାଭ) ସଙ୍ଗତିରେ ଦମ୍ପତି ଉଭୟ ଅଶୁଚି ହୁଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶୟନରୁ ଉଠିଲେ ନାରୀ ଶୁଚି ଗଣ୍ୟ, ପୁରୁଷ ଅଶୁଚି ଗଣ୍ୟ॥୧୬॥

Verse 17

भर्त्तुः शरीरशुश्रूषां दौरात्म्यादप्रकुर्वती । दण्ड्या द्वादशकं नारी वर्षं त्याज्या धनं विना ॥ १७ ॥

ଦୁଷ୍ଟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଶରୀର-ଶୁଶ୍ରୂଷା ନ କରୁଥିବା ନାରୀକୁ ବାର (ଦଣ୍ଡ-ଏକକ) ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ। ତଥାପି ସେ ନ ଶୁଧରିଲେ, ଧନ ନ ଦେଇ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ॥୧୭॥

Verse 18

त्यजन्तो पतितान्बन्धून्दण्ड्यानुत्तमसाहसम् । पिता हि पतितः कामं न तु माता कदाचन ॥ १८ ॥

ଯେଉଁମାନେ ଦଣ୍ଡନୀୟ ପତିତ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଘୋର ପାପ କରନ୍ତି । ପିତା ପତିତ ହୋଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମାତା କଦାପି ପତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।

Verse 19

आत्मानं घातयेद्यस्तु रज्ज्वादिभिरुपक्रमैः । मृते मेध्येन लेत्पव्यो जीवतो द्विशतं दमः ॥ १९ ॥

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ରଶି ଇତ୍ୟାଦି ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରେ, ଯଦି ସେ ମରିଯାଏ ତେବେ ପବିତ୍ର ଦ୍ରବ୍ୟ ଲେପନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ଜୀବିତ ରହେ ତେବେ ଦୁଇଶହ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ହେବ ।

Verse 20

दण्ड्यास्तत्पुत्रमित्राणि प्रत्येकं पाणिकं दमम् । प्रायश्चित्तं ततः कुर्युर्यथाशास्त्रप्रचोदितम् ॥ २० ॥

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଏକ ପଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ତା’ପରେ ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।

Verse 21

जलाग्न्युद्वन्धनभ्रष्टाः प्रव्रज्यानाशकच्युताः । विषप्रपतनध्वस्ताः शस्त्रघातहताश्च ये ॥ २१ ॥

ଯେଉଁମାନେ ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଫାଶୀ, ସନ୍ନ୍ୟାସରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ, ଅନଶନ ଭଙ୍ଗ, ବିଷ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରୁ ପତନ କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ରାଘାତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ।

Verse 22

न चैते प्रव्रत्यवसिताः सर्वलोकबहिष्कृताः । चान्द्रायणेन शुद्ध्यंन्ति तत्पकृच्छ्रद्वयेन वा ॥ २२ ॥

ଏମାନଙ୍କୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ପତିତ କିମ୍ବା ସମାଜରୁ ବହିଷ୍କୃତ ବୋଲି ମନେକରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସେମାନେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ଦୁଇଟି କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ।

Verse 23

उभयावसितः पापश्यामच्छबलकाच्च्युतः । चान्द्रायणाभ्यां शुद्ध्येत दत्त्वा धेनुं तथा वृषम् ॥ २३ ॥

ଯେ ‘ଉଭୟାବସିତ’ ନାମକ ଦୋଷରେ ପତିତ ହୋଇ ‘ପାପଶ୍ୟାମ’ ଓ ‘ଛ୍ଛବଲ’ ନାମକ ପାପକର୍ମରେ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇଛି, ସେ ଦୁଇଟି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି ଏବଂ ଧେନୁ ଓ ବୃଷଭ ଦାନ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 24

स्वश्रृगालप्लवङ्गाद्यैर्मानुषैश्च रतिं विना । स्पृष्टः स्त्रात्वा शुचिः सद्यो दिवा संध्यासु रात्रिषु ॥ २४ ॥

କୁକୁର, ଶୃଗାଳ, ବାନର ଆଦି କିମ୍ବା କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ (କାମସମ୍ବନ୍ଧ ବିନା) ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ସ୍ନାନ କରିଲେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୁଚି ହୁଏ—ଦିନେ, ସନ୍ଧ୍ୟାସମୟରେ କିମ୍ବା ରାତିରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 25

अज्ञानाद्वा तु यो भुक्त्वा चाण्डालान्नं कथंचन । गोमूत्रयावकाहारो मासार्द्धेन विशुद्ध्यति ॥ २५ ॥

କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କିପରି ହେଉ ଚାଣ୍ଡାଳର ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରିଦିଏ, ତେବେ ସେ ଗୋମୂତ୍ର ଓ ଯାବକ (ଯବାହାର) ଗ୍ରହଣ କରି ଅର୍ଧମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 26

गोब्राह्मणगृहं दग्ध्वा मृतं चोद्वन्धनादिना । पाशं छित्वा तथा तस्य कृच्छ्रमेकं चरेद्दिजः ॥ २६ ॥

ଗୋଶାଳା କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହ ଦଗ୍ଧ କରି, ଉଦ୍ବନ୍ଧନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇ, ଏବଂ ସେହି ପାଶ (ଦୋରି/ଫାସ) କାଟିଦେଲେ—ଦ୍ୱିଜ ଏକ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

चाण्डालपुल्पसानां च भुक्त्वा हत्वा च योषितम् । कृच्छ्रार्ध्दमाचरेज्ज्ञानादज्ञानादैन्दवद्वयम् ॥ २७ ॥

ଚାଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ପୁଲ୍ପସ ଲୋକଙ୍କ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରି, କିମ୍ବା ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି—ଜାଣିକି କିମ୍ବା ଅଜାଣିରେ—କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତର ଅର୍ଧ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦୁଇଟି ଐନ୍ଦବ (ଚନ୍ଦ୍ର-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 28

कोपालिकान्नभोक्तॄणां तन्नारीगामिनां तथा । अगम्यागमने विप्रो मद्यगो मांसभक्षणे ॥ २८ ॥

କାପାଳିକମାନଙ୍କ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କଲେ, ଅଗମ୍ୟା ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଗମନ କଲେ, ମଦ୍ୟପାନ ଓ ମାଂସଭକ୍ଷଣ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୋର ପତିତ ହୁଏ।

Verse 29

तपत्कृच्छ्रपरिक्षिप्तो मौर्वीहोमेन शुद्ध्यति । महापातककर्त्तारश्चत्वारोऽथ विशेषतः ॥ २९ ॥

ତପତ୍କୃଚ୍ଛ୍ର ନାମକ କଠୋର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରେ ନିୟୁକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ମୌର୍ବୀ-ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ମହାପାତକକର୍ତ୍ତା ଚାରି ପ୍ରକାର କୁହାଯାଇଛି।

Verse 30

अग्निं प्रविश्य शुद्ध्यन्तिस्थित्वा वा महति क्रतौ । रहस्यकरणोऽप्येवं मासमभ्यस्य पूरुषः ॥ ३० ॥

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; କିମ୍ବା ମହାନ୍ ବୈଦିକ କ୍ରତୁରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି ଗୁପ୍ତ ଅପରାଧ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ମାସ ନିୟମ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 31

अघमर्षणसूक्तं वा शुद्ध्येदन्तर्जले जपन् । रजकश्चर्मकारश्च नटो बुरुड एव च ॥ ३१ ॥

କିମ୍ବା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦାଁଡି ଅଘମର୍ଷଣ ସୂକ୍ତ ଜପ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ—ରଜକ, ଚର୍ମକାର, ନଟ ଏବଂ ବୁରୁଡ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

कैवर्त्तमेदभिल्लाश्व सत्पैते ह्यन्त्यजाः स्मृताः । भुक्त्वा चैषां स्त्रियो गत्वा पीत्वा यः प्रतिगृह्यते ॥ ३२ ॥

କୈବର୍ତ୍ତ, ମେଦ, ଭିଲ୍ଲ, ଅଶ୍ୱ ଓ ସତ୍ପୈତ—ଏମାନେ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଯେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ନ ଖାଏ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ସହ ପିଇ ତାଙ୍କ ଦାନ/ଆତିଥ୍ୟ গ্ৰହଣ କରେ, ସେ ଦୋଷଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 33

कृच्छ्रार्द्धमाचरेज्ज्ञानादैन्दवद्वयम् । मातरं गुरुपत्नीं च दुहितृभगिनीस्नुषाः ॥ ३३ ॥

ଯଦି କେହି ଜାଣିଶୁଣି ମାତା, ଗୁରୁପତ୍ନୀ, କନ୍ୟା, ଭଗିନୀ କିମ୍ବା ପୁତ୍ରବଧୂ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖେ, ତେବେ ସେ ଅର୍ଦ୍ଧ କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଐନ୍ଦବ ଉପବାସ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 34

संगम्य प्रविशेदग्निं नान्याशुद्धिर्विधीयते । राज्ञीं प्रव्रजितां धात्रीं तथावर्णोत्तमामपि ॥ ३४ ॥

ରାଣୀ, ସନ୍ନ୍ୟାସିନୀ, ଧାତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ସଙ୍ଗମ କଲେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଦ୍ଧି ନାହିଁ ।

Verse 35

गत्वाकृच्छ्रद्वयं कुर्यात्सगोत्रामभिगम्य च । अमूषु पितृगोत्रासु मातृगोत्रगतासु च ॥ ३५ ॥

ସଗୋତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀ, ସେ ପିତୃ ଗୋତ୍ରର ହେଉ ବା ମାତୃ ଗୋତ୍ରର, ତାହା ସହିତ ଗମନ କଲେ ଦୁଇଟି କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 36

परदारेषु सर्वेषु कृच्छ्रार्द्धं तपनं चरेत् । वेश्याभिगमने पापं व्यपोहन्ति द्विजास्तथा ॥ ३६ ॥

ପର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଗମନ କଲେ ଅର୍ଦ୍ଧ କୃଚ୍ଛ୍ର ଏବଂ ତପନ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ବେଶ୍ୟାଗମନ ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହିପରି ଦୂର କରନ୍ତି ।

Verse 37

पीत्वा सकृत्सुतत्पं च पञ्चरात्रं कुशोदकम् । गुरुतल्पगतो कुर्याद्रबाह्मणो विधिवद्रूतम् ॥ ३७ ॥

ଗୁରୁପତ୍ନୀ ସହିତ ଗମନ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏକବାର ସୁତପ୍ତ (ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗରମ) ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନ କରି ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ରାତି କୁଶୋଦକ ପାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍ ।

Verse 38

गोन्घस्य केचिदिच्छन्ति केचिच्चैवावकीर्णिनः । दण्डादूर्ध्वं प्रहारेण यस्तु गां विनिपातयेत् ॥ ३८ ॥

କେହି ଗୋହନ୍ତା ପାଇଁ ‘ଗୋଂଘା’ ନାମକ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହନ୍ତି, ଆଉ କେହି ‘ଅବକୀର୍ଣିନ’ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେ ଦଣ୍ଡର ମର୍ଯ୍ୟାଦାଠାରୁ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରି ଗାଈକୁ ପଡ଼ାଇଦିଏ, ସେ ଘୋର ଦୋଷର ଭାଗୀ; ସେହି ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 39

द्विगुणं गोव्रतं तस्य प्रायश्चितं विशोधयेत् । अङ्गुष्टमात्रस्थूलस्तु बाहुमात्रप्रमाणकः ॥ ३९ ॥

ସେହି ଦୋଷର ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ‘ଗୋବ୍ରତ’ ଆଚରଣ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଣ୍ଡ/ଉପକରଣ ଅଙ୍ଗୁଠାମାତ୍ର ମୋଟା ଏବଂ ବାହୁମାତ୍ର ଲମ୍ବା ହେବ।

Verse 40

सार्द्रकस्सपालाश्च गोदण्डः परिकीर्त्तितः । गवां निपातने चैव गर्भोऽपि संभवेद्यदि ॥ ४० ॥

ଭିଜା କାଠ ସହ ପଳାଶ କାଠରେ ତିଆରି ଦଣ୍ଡକୁ ‘ଗୋ-ଦଣ୍ଡ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇବା/ମାରିବା ସମୟରେ ଯଦି ଗର୍ଭପାତ ମଧ୍ୟ ହୁଏ, ସେଥି ମଧ୍ୟ ସେହି ଦୋଷରେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 41

एकैकशश्वरेत्कृच्छ्रं एषा गोन्घस्य निष्कृतिः । बन्धने रोधने चैव पोषणे वा गवां रुजाम् ॥ ४१ ॥

ପ୍ରତ୍ୟେକ (ଗାଈ ପାଇଁ) ଏକେକ କରି ‘କୃଚ୍ଛ୍ର’ ତପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାହିଁ ଗୋ-ପୀଡା (ଗୋଂଘ) ପାପର ନିଷ୍କୃତି। ଗାଈକୁ ବାନ୍ଧିବା, ରୋକି ରଖିବା/ବନ୍ଦ କରିବା, କିମ୍ବା ଗାଈମାନଙ୍କ ରୋଗରେ ଯଥାଯଥ ପୋଷଣ-ସେବା ନ କରିବା—ଏ ସବୁରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୋଷ ଲାଗେ।

Verse 42

संपद्यते चेन्मरणं निमित्तेनैव लिप्यते । मूर्च्छितः पतितो वापि दण्डेनाभिहतस्ततः ॥ ४२ ॥

ଯଦି ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ, ତେବେ ଦୋଷର ଲେଖା କେବଳ ତତ୍କାଳିକ କାରଣ ଅନୁସାରେ ହୁଏ। ସେ ମୂର୍ଛିତ ହେଉ, ପଡ଼ିଯାଇଥାଉ, କିମ୍ବା ପରେ ଦଣ୍ଡରେ ଆହତ ହେଉ—ଦାୟିତ୍ୱ ସେହି ବିଶେଷ ନିମିତ୍ତ ଅନୁସାରେ ହିଁ ଗଣାଯାଏ।

Verse 43

उत्थाय षट्पदं गच्छेत्सप्त पञ्चदशापि वा । ग्रासं वा यदि गृह्णीयात्तोयं वापि पिबेद्यदि ॥ ४३ ॥

ଯଦି କେହି ଉଠି ଛଅ ପଦକ୍ଷେପ—କିମ୍ବା ସାତ, ଅଥବା ପନ୍ଦର ମଧ୍ୟ—ଚାଲେ, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଗ୍ରାସ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରେ, କିମ୍ବା ଜଳ ପାନ କରେ, ତେବେ ନିୟମ/ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହେଲା ବୋଲି ଧରି ବିଧିମତେ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 44

सर्वव्याधिप्रनष्टानां प्रायश्चित्तं न विद्यते । कष्टलोष्टाश्मभिर्गावः शस्त्रैर्वा निहता यदि ॥ ४४ ॥

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଘୋର ବ୍ୟାଧିରେ ନଷ୍ଟପ୍ରାୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ବିଶେଷତଃ ଯଦି ଗାଈ କାଠ, ମାଟିର ଢେଲା, ପଥର କିମ୍ବା ଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହୋଇଥାଏ।

Verse 45

प्रायश्चित्तं स्मृतं तत्र शस्त्रे शस्त्रे निगद्यते । काष्टे सान्तपनं प्रोक्तं प्राजापत्यं तु लोष्टके ॥ ४५ ॥

ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଶସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ କୁହାଯାଇଛି। କାଠ ଦ୍ୱାରା (ହିଂସା) ହେଲେ ସାନ୍ତପନ, ଏବଂ ମାଟିର ଢେଲା ଦ୍ୱାରା ହେଲେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 46

तप्तकृच्छ्रं तु पाषाणे शस्त्रे चाप्यतिकृच्छ्रकम् । औषधं स्नेहमाहारं दद्याद्गोब्राह्मणेषु च ॥ ४६ ॥

ପଥର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧରେ ତପ୍ତକୃଚ୍ଛ୍ର, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅପରାଧରେ ଅଧିକ କଠୋର ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ତଦୁପରି ଔଷଧ, ଘୃତାଦି ସ୍ନେହଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଆହାର ଦାନ—ବିଶେଷତଃ ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ—ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 47

दीयमाने विपत्तिः स्यात्प्रायश्चित्तं तदा नहि । तैलभेषजपाने च भेषजानां च भक्षणे ॥ ४७ ॥

ଦାନ/ଅର୍ପଣ ଦେଉଥିବା ବେଳେ ଯଦି କୌଣସି ବିପତ୍ତି ଘଟେ, ତେବେ ସେତେବେଳେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ। ଏହିପରି ତେଲ କିମ୍ବା ଔଷଧ ପାନରେ, ଏବଂ ଔଷଧ ଭକ୍ଷଣରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୁହେଁ।

Verse 48

निशल्यकरणे चैव प्रायश्चित्तं न विद्यते । वत्सानां कण्ठबन्धेन क्रिययाभेषजेन तु ॥ ४८ ॥

ନିଶଲ୍ୟକରଣ କର୍ମ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନାହିଁ; ବଛାମାନଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କଣ୍ଠବନ୍ଧନ ଆଦି ବ୍ୟବହାରିକ କ୍ରିୟା ଓ ଔଷଧ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଉପଚାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 49

सायं संगोपनार्थं च त्वदोषो रोषबन्धयोः । पादे चैवास्य रोमाणि द्विपादे श्मश्रु केवलम् ॥ ४९ ॥

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଗୋପନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦୋଷ କ୍ରୋଧ ଓ ବୈର-ବନ୍ଧନରେ। ତାହାର ଦେହରେ—ପାଦରେ ରୋମ ଥାଏ, ଦ୍ୱିପାଦ ମନୁଷ୍ୟରେ କେବଳ ଦାଢ଼ି ମାତ୍ର।

Verse 50

त्रिपादे तु शिखावर्तं मूले सर्वं समाचरेत् । सर्वान्केशान्समुद्धृत्य छेदयेदङ्गुलद्वयम् ॥ ५० ॥

ଶିରର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ଶିଖାବର୍ତ୍ତକୁ ମୂଳେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ କେଶ ଏକତ୍ର କରି ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଳ ପରିମାଣ ରଖି ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

एवमेव तु नारीणां मुण्डनं शिरसः स्मृतम् । न स्त्रिया वपनं कार्यं न च वीरासनं स्मृतम् ॥ ५१ ॥

ଏହିପରି ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶିରୋମୁଣ୍ଡନ ସ୍ମୃତ। କିନ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବପନ (ନିତ୍ୟ ପ୍ରଥାରୂପେ) କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୀରାସନ ମଧ୍ୟ ସ୍ମୃତ ନୁହେଁ।

Verse 52

न च गोष्टे निवासोऽस्ति न गच्छन्तीमनुव्रजेत् । राजा वा राजपुत्रो वा ब्राह्मणो वा बहुश्रुतः ॥ ५२ ॥

ଗୋଷ୍ଠେ (ଗୋଶାଳାରେ) ନିବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ କେଉଁଠିକି ଯାଉଥିବା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ପଛୁଆଇ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ସେ ରାଜା ହେଉ, ରାଜପୁତ୍ର ହେଉ, କିମ୍ବା ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଉ।

Verse 53

अकृत्वा वपनं तेषां प्रायश्चित्तं विनिर्द्दिशेत् । केशानां रक्षणार्थं च द्विगुणं व्रतमादिशेत् ॥ ५३ ॥

ଯଦି ସେମାନେ ବପନ (ମୁଣ୍ଡନ) କରିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ କେଶରକ୍ଷା ପାଇଁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବ୍ରତ ଆଦେଶ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

द्विगुणे गतु व्रते चीर्णे द्विगुणा व्रतदक्षिणा ॥ ५४ ॥

ବ୍ରତକୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ, ସେହି ବ୍ରତର ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 55

पापं न क्षीयते हन्तुर्दाता च नरकं व्रजेत् । अश्रौतस्मार्तविहितं प्रायश्चित्तं वदन्ति ये ॥ ५५ ॥

ହନ୍ତାର ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ, ଏବଂ ଯେ ଆଦେଶ/ଅନୁମତି ଦିଏ ସେ ନରକକୁ ଯାଏ—ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତିବିହିତ ନୁହେଁ ଏମିତି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହୁଥିବାମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି।

Verse 56

तान्धर्मविन्घकर्तॄंश्च राजा दण्डेन पीडयेत् । न चैतान्पीडयेद्राजा कथंचित्काममोहितः ॥ ५६ ॥

ଧର୍ମକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ରାଜା ଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ଦମନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ କାମମୋହରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ରାଜା କେବେ ବି ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 57

तत्पापं शतधाभूत्वा तमेव परिसर्पति । प्रायश्चित्ते ततश्चीर्णे कुर्याद्ब्राह्मणभोजनम् ॥ ५७ ॥

ସେହି ପାପ ଶତଗୁଣ ହୋଇ ସେଇ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ପୁଣି ସରିଆସେ। ତେଣୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 58

विंशतिर्गा वृषं चैकं दद्यात्तेषां च दक्षिणाम् । क्रिमिभिस्तृण संभूतैर्मक्षिकादिनिपातितैः ॥ ५८ ॥

ବିଶଟି ଗାଈ ଓ ଗୋଟିଏ ବୃଷଭ ସହିତ ଯଥାବିଧି ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତୃଣରୁ ଜନ୍ମିତ କୃମି ଓ ମକ୍ଷିକା ଆଦି ପଡ଼ିବାରୁ ହୋଇଥିବା ଦୋଷ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 59

कृच्छ्रार्द्धं स प्रकुर्वीत शक्त्या दद्याच्च दक्षिणाम् । प्रायश्चित्तं च कृत्वा वै भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ५९ ॥

ସେ ଅର୍ଧ-କୃଚ୍ଛ୍ର ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଧିପୂର୍ବକ କରି ପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 60

सुवर्णमानिकं दद्यात्ततः शुद्धिर्विधीयते । चाण्डालश्वपचैः स्पृष्टे निशि स्नानं विधीयते ॥ ६० ॥

ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପରିମାଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ବିଧିତ ହୁଏ। ଚାଣ୍ଡାଳ କିମ୍ବା ଶ୍ୱପଚର ସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ରାତିରେ ସ୍ନାନ କରିବାର ବିଧାନ ଅଛି।

Verse 61

न वसेत्तत्र रात्रौ तु सद्यः स्नानेन शुद्ध्यति । वसेदथ यदा रात्रावज्ञानादविचक्षणः ॥ ६१ ॥

ସେଠାରେ ରାତିରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସ୍ନାନ କଲେ ସତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯଦି କେହି ଅବିଚକ୍ଷଣ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ରାତିରେ ରହିଯାଏ, ତେବେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 62

तदा तस्य तु तत्पापं शतधा परिवर्तते । उद्गच्छन्ति च नक्षत्राण्युपरिष्टाच्च ये ग्रहाः ॥ ६२ ॥

ତେବେ ତାହାର ସେହି ପାପ ଶତଗୁଣ ବଢ଼ିଯାଏ; ଏବଂ ଉପରେ ଗତି କରୁଥିବା ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ (ସାକ୍ଷୀରୂପେ) ଉଦୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 63

संस्पृष्टे रश्मिभिस्तेषामुदकस्नानमाचरेत् । याश्चान्तर्जलवल्मीकमूषिकोषरवर्त्मसु ॥ ६३ ॥

ସେହି (ଜଳ) ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ସଂସ୍ପୃଷ୍ଟ ହେଲେ ଜଳସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଜଳପଥରେ—ଯଥା ବାଁବି, ମୂଷିକ ଗର୍ତ୍ତ, ଲବଣିୟ ଭୂମି ଓ ପଥପାଦର ମାର୍ଗରେ—ଥିବା ଜଳ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ।

Verse 64

श्मशाने शौचशेषे च न ग्राह्याः सत्प मृत्तिकाः । इष्टापूर्तं तु कर्त्तव्यं ब्राह्मणेन प्रयत्नतः ॥ ६४ ॥

ଶ୍ମଶାନରେ ଓ ଶୌଚ ପରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶୌଚ ଶେଷ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରୟୋଗର ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଇଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ତ୍ତ—ଯଜ୍ଞାଦି ଓ ଲୋକହିତ ଦାନ—କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

इष्टेन लभते स्वर्गं मोक्षं पूर्त्तेन चान्पुयात् । वित्तक्षेपो भवेदिष्टं तडागं पूर्त्तमुच्यते ॥ ६५ ॥

ଇଷ୍ଟ କର୍ମରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ପୂର୍ତ୍ତ କର୍ମରେ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ। ଯଜ୍ଞ-ପୂଜାରେ ଧନବ୍ୟୟ ‘ଇଷ୍ଟ’; ତଡାଗ (ପୋଖରୀ) ନିର୍ମାଣ ‘ପୂର୍ତ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 66

आरामश्च विशेषेण देवद्रोण्यस्तथैव च । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च ॥ ६६ ॥

ବିଶେଷକରି ଉଦ୍ୟାନ-ଆରାମ ସୃଷ୍ଟି କରିବା, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦେବଦ୍ରୋଣୀ (ଜଳକୁଣ୍ଡ) ସ୍ଥାପନ; ଏବଂ ବାପୀ/ବାଉଳି, କୂପ, ତଡାଗ ନିର୍ମାଣ, ଦେବତାଙ୍କ ଆୟତନ/ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ—ଏସବୁ ମହାପୁଣ୍ୟ।

Verse 67

पतितान्युद्धरेद्यस्तु स पूर्वफलमश्नुते । शुक्लाया आहरेन्मूत्रं कृष्णाया गोः शकृत्तथा ॥ ६७ ॥

ଯେ ପତିତମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ (ସତ୍ପଥେ ଆଣେ), ସେ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ଭୋଗ କରେ। ଶୁକ୍ଳ ଗାଈର ଗୋମୂତ୍ର ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଗାଈର ଗୋମୟ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଣିବା ଉଚିତ।

Verse 68

ताम्रायाश्च पयो ग्राह्यं श्वेतायाश्च दधि स्मृतम् । कपिलाया घृतं ग्राह्यं महापातकनाशनम् ॥ ६८ ॥

ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣା ଗାଈର କ୍ଷୀର ଗ୍ରହଣୀୟ, ଶ୍ୱେତ ଗାଈର ଦହି ସ୍ମୃତ ଅଟେ। କପିଲା ଗାଈର ଘୃତ ଗ୍ରହଣୀୟ—ଏହା ମହାପାତକନାଶକ।

Verse 69

कुशैस्तीर्थनदीतौयैः सर्वद्रव्यं पृथक् पृथक् । आहृत्य प्रणवेनैव उत्थाप्य प्रणवेन च ॥ ६९ ॥

କୁଶ ଓ ତୀର୍ଥ-ନଦୀଜଳ ନେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଆଣି, କେବଳ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତକୁ ଉତ୍ଥାପନ/ସଂସ୍କାର କରି, ପୁନଃ ପ୍ରଣବରେ ଉତ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 70

प्रणवेन समालोड्य प्रणवेनैव संपिबेत् । पालाशे मध्यमे पर्णे भाण्डे ताम्रमये शुभे ॥ ७० ॥

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଜପ କରି ଭଲଭାବେ ମିଶାଇ, ପ୍ରଣବ ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ହିଁ ପାନ କରିବ। ମଧ୍ୟରେ ପଲାଶପତ୍ର ରଖା ଶୁଭ ତାମ୍ରପାତ୍ରରେ ଥିବା ଦ୍ରବ୍ୟ।

Verse 71

पिबेत्पुष्करपर्णे वा मृन्मये वा कुशोदकम् । सूतके तु समुत्पन्ने द्वितीये समुपस्थिते ॥ ७१ ॥

ସୂତକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଆସିଲେ, କୁଶୋଦକକୁ ପଦ୍ମପତ୍ରରେ କିମ୍ବା ମୃଣ୍ମୟ ପାତ୍ରରେ ରଖି ପାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 72

द्वितीये नास्ति दोषस्तु प्रथमेनैव शुध्यति । जातेन शुध्यते जातं मृतेन मृतकं तथा ॥ ७२ ॥

ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ପ୍ରଥମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 73

गर्भसंस्त्रवणे मासे त्रीण्यहानि विनिर्दिशेत् ॥ ७३ ॥

ଯେ ମାସରେ ଗର୍ଭସ୍ରାବ (ଗର୍ଭପାତ) ହୁଏ, ସେଥିରେ ତିନି ଦିନର ଶୌଚକାଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्त्रावे विशुद्ध्यति । रजस्युपरते साध्वी स्नानेन स्त्री रजस्वला ॥ ७४ ॥

ଗର୍ଭସ୍ରାବରେ ଯେତେ ମାସ ଗର୍ଭ ଥିଲା, ସେତେ ରାତି ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ। ରଜସ୍ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 75

स्वगोत्राद्भृश्यते नारी विवाहात्सप्तमे पदे । स्वामिगोत्रेण कर्त्तव्यास्तस्याः पिण्डोदकक्रियाः ॥ ७५ ॥

ବିବାହର ସପ୍ତମ ପଦକ୍ଷେପରେ ସ୍ତ୍ରୀ ନିଜ ଗୋତ୍ରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ମନାଯାଏ; ତାପରେ ତାଙ୍କର ପିଣ୍ଡ-ଉଦକାଦି କ୍ରିୟା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଗୋତ୍ରରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 76

उद्देश्यं पिण्डदाने स्यात्पिण्डे पिण्डे द्विनामतः । षण्णां देयास्त्रयः पिण्डा एवं दाता न मुह्यति ॥ ७६ ॥

ପିଣ୍ଡଦାନରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ (ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଣ୍ଡରେ ଦୁଇଟି ନାମ କୁହାଯିବ। ଛଅ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ଏଭଳି କଲେ ଦାତା ଭ୍ରମିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 77

स्वेन भर्त्रा सहस्त्राब्दं माताभुक्ता सुदैवतम् । पितामह्यपि स्वेनैव स्वेनैव प्रपितामही ॥ ७७ ॥

ମାତା ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହ, ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଦୈବାନୁଗ୍ରହରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସହସ୍ର ବର୍ଷ ଦାମ୍ପତ୍ୟସୁଖ ଭୋଗ କଲେ; ଏହିପରି ପିତାମହୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପତିଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ପ୍ରପିତାମହୀ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।

Verse 78

वर्षे तु कुर्वीत मातापित्रोस्तु सत्कृतिम् । अदैवं भोजयेच्छ्राद्धं पिण्डमेकं तु निर्वपेत् ॥ ७८ ॥

ବର୍ଷରେ ଏକଥର ମାତାପିତାଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ। ଦେବାର୍ପଣବିହୀନ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିମନ୍ତ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରିବା।

Verse 79

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं वृद्धिश्राद्धमथापरम् । पार्वणं चेति विज्ञेयं श्राद्धं प़ञ्चविधं बुधैः ॥ ७९ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି—ନିତ୍ୟ, ନୈମିତ୍ତିକ, କାମ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧି-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ପାର୍ବଣ ଶ୍ରାଦ୍ଧ।

Verse 80

ग्रहोपरागे संक्रान्तौ पर्वोत्सवमलालये । निर्वपेत्र्रीन्नरः पिण्डानेकमेव मृतेऽहनि ॥ ८० ॥

ଗ୍ରହଣ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ପର୍ବ-ଉତ୍ସବ ଓ ଆପଦାକାଳରେ ମନୁଷ୍ୟ ତିନିଟି ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ମୃତ୍ୟୁଦିନରେ ଏକମାତ୍ର ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରିବା।

Verse 81

अनूढ न पृथक्कन्या पिण्डे गोत्रे च सूतके । पाणिग्रहणमन्त्राभ्यां स्वगोत्राद्भ्रश्यते ततः ॥ ८१ ॥

ଅବିବାହିତ କନ୍ୟା ପିଣ୍ଡ, ଗୋତ୍ର ଓ ସୂତକ ବିଷୟରେ ପିତୃକୁଳରୁ ପୃଥକ୍ ମନାଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ପାଣିଗ୍ରହଣ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ବିବାହ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ସେ ନିଜ (ପୈତୃକ) ଗୋତ୍ରରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 82

येन येन तु वर्णेन या कान्या परिणीयते । तत्समं सूतकं याति तथापिण्डोदकेऽपि च ॥ ८२ ॥

କନ୍ୟା ଯେଉଁ ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିବାହିତ ହୁଏ, ସେହି ବର୍ଣ୍ଣ ସମାନ ସୂତକ ତାହାକୁ ଲାଗେ; ପିଣ୍ଡ ଓ ଉଦକ (ତର୍ପଣ) ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ନିୟମ ହିଁ।

Verse 83

विवाहे चैव संवृत्ते चतुर्थेऽहनिरात्रिषु । एकत्वं सा व्रजेद्भर्तुः पिण्डे गोत्रे च सूतके ॥ ८३ ॥

ବିବାହ ଯଥାବିଧି ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲାପରେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନ-ରାତିରେ ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ୱ ପାଏ—ପିଣ୍ଡ, ଗୋତ୍ର ଓ ସୂତକରେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାଙ୍କର ସହଭାଗିନୀ ହୁଏ।

Verse 84

प्रथमेऽह्नि द्वितीये वा तृतीये वा चतुर्थके । अस्थिसंचयनं कार्यं बन्धुभिर्हितबुद्धिभिः ॥ ८४ ॥

ପ୍ରଥମ ଦିନ, ଦ୍ୱିତୀୟ, ତୃତୀୟ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଥ—ଏହି ଦିନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଦିନ ହିତବୁଦ୍ଧି ଥିବା ବନ୍ଧୁମାନେ ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

चतुर्थे पञ्चमे चैव सत्पमे नवमे तथा । अस्थिसंचयनं प्रोक्तं वर्णानामनुपूर्वशः ॥ ८५ ॥

ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଅନୁକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଅସ୍ଥି-ସଂଚୟ ଚତୁର୍ଥ, ପଞ୍ଚମ, ସପ୍ତମ ଓ ନବମ ଦିନରେ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 86

एकादशाहे प्रेतस्य यस्य चोत्सृज्यते वृषः । मुच्यते प्रेतलोकात्स स्वर्गलोके महीयते ॥ ८६ ॥

ଯାହାର ପ୍ରେତନିମିତ୍ତ ଏକାଦଶାହରେ ବୃଷଭ-ଉତ୍ସର୍ଜନ କରାଯାଏ, ସେ ପ୍ରେତଲୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 87

नाभिमात्रे जले स्थित्वा हृदयेन तु चिन्तयेत् । आगच्छन्तु मे पितरो गृह्णन्त्वेताञ्जाञ्जलीन् ॥ ८७ ॥

ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି ହୃଦୟରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତନ କରିବ—“ମୋ ପିତୃମାନେ ଆସନ୍ତୁ, ମୋର ଏହି ଅଞ୍ଜଳି-ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”

Verse 88

हस्तौ कृत्वा तु संयुक्तौ पूरचित्वा जलेन च । गोश्रृङ्गमात्रमुद्धृत्य जलमध्ये विनिः क्षिपेत् ॥ ८८ ॥

ଦୁଇହାତ ଯୋଡ଼ି ଜଳରେ ପୂରି, ଗୋଶୃଙ୍ଗମାତ୍ର ଜଳ ଉଠାଇ, ସେଇ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ପୁନଃ ନିକ୍ଷେପ କରିବ।

Verse 89

आकाशे च क्षिपेद्वारि वारिस्थो दक्षघिणामुखः । पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणादिक् तथैव च ॥ ८९ ॥

ଜଳରେ ଦାଁଡ଼ି ଦକ୍ଷିଣମୁଖ ହୋଇ, ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତରେ ଜଳ ନେଇ ଆକାଶକୁ ଛିଟାଇବ; ପିତୃମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଆକାଶ ଓ ଦିଗ ଦକ୍ଷିଣ।

Verse 90

आपो देवगणाः प्रोक्ता आपः पितृगणास्तथा । तस्मादस्य जलं देयं पितॄणां हितमिच्छता ॥ ९० ॥

‘ଆପଃ’ ଦେବଗଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ‘ଆପଃ’ ପିତୃଗଣ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ପିତୃମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଜଳ ଦେବ।

Verse 91

दिवासूर्यांशुसंतत्पं रात्रौ नक्षत्रमारुतैः । मध्ययोरप्युभाभ्यां च पवित्रं सर्वदा जलम् ॥ ९१ ॥

ଦିନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ତପ୍ତ, ରାତିରେ ନକ୍ଷତ୍ରତଳର ବାୟୁରେ ପ୍ରଭାବିତ; ଏହି ଦୁଇର ମଧ୍ୟବେଳେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ସଦା ପବିତ୍ର।

Verse 92

स्वभावयुक्तमव्यक्तममेध्येन सदा शुचिः । भाण्डस्थं धरणीस्थं वा पवित्रं सर्वदा जलम् ॥ ९२ ॥

ଜଳ ସ୍ୱଭାବତଃ ଅବ୍ୟକ୍ତ ନିର୍ମଳ ଓ ସଦା ଶୁଚି; ଅପବିତ୍ର ସଂସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପାତ୍ରରେ ହେଉ କି ଧରଣୀରେ—ଜଳ ସର୍ବଦା ପବିତ୍ରକାରୀ।

Verse 93

देवतानां पितॄणां च जलं दद्याज्जलाञ्जलीन् । असंस्कृतप्रमीतानां स्थले दद्याद्विचक्षणः ॥ ९३ ॥

ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅଞ୍ଜଳିରୂପେ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସଂସ୍କାର ବିନା ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିବେକୀ ଯଥାସ୍ଥାନେ ଜଳ ଦେଉ।

Verse 94

श्राद्धे हवनकाले च दद्यादेकेन पाणिना । उभाभ्यां तर्पणे दद्यादेष धर्मो व्यवस्थितः ॥ ९४ ॥

ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ଓ ହବନକାଳେ ଏକ ହାତରେ ଦେବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣରେ ଦୁଇ ହାତରେ ଦେବା—ଏହି ଧର୍ମ ସୁସ୍ଥିର।

Verse 95

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे धर्मशान्तिनिर्देशो नाम चतुर्दशोऽध्यायः ॥ १४ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗ, ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ‘ଧର୍ମଶାନ୍ତିନିର୍ଦ୍ଦେଶ’ ନାମକ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।