Adhyaya 20
Aṣṭāvakra’s Visit to Kubera: Hospitality, Temptation, and the Ethics of Restraint (अष्टावक्र-वैश्रवणोपाख्यानम्)
Upa-parva: Aṣṭāvakra–Vaiśravaṇa (Kubera) Upākhyāna
Bhīṣma narrates Aṣṭāvakra’s northward journey to the Himālaya, including bathing at tīrthas and performing morning rites. The sage approaches Kailāsa’s environs, encounters Kubera’s guarded domain, and is ceremonially received: rākṣasas report to Vaiśravaṇa, who arrives, offers formal welcome, and arranges entertainment by apsaras with gandharva music. After an extended period in this refined setting, Aṣṭāvakra departs and reaches a remarkable, gem-like residence where seven captivating maidens appear and invite him inward. Inside, he meets an aged, ornamented woman who engages him in intimate solicitation, arguing from a desire-centered view of female motivation and social behavior. Aṣṭāvakra responds with a dharma-based refusal, explicitly rejecting contact with another’s spouse and affirming his intention to live for dharma and progeny rather than sensory indulgence. The woman advises him to remain until the appropriate time, and as evening approaches, Aṣṭāvakra requests water to perform twilight worship (saṃdhyā), emphasizing disciplined speech and controlled senses.
Chapter Arc: धर्मराज युधिष्ठिर के समक्ष ऋषि-परंपरा शिव-सहस्रनाम के पाठ की महिमा का उद्घोष करती है—यह केवल स्तुति नहीं, वरदान-मार्ग है, जिसे अनेक तपस्वियों ने अपने जीवन में सत्य पाया है। → एक-एक करके ऋषि अपने अनुभव सुनाते हैं: पुत्र-प्राप्ति हेतु घोर तप और स्तव-पाठ (V2), मनोवांछित कामनाओं की सिद्धि का आश्वासन (V3), काशी में शिवकृपा से अष्टगुण ऐश्वर्य का दान (V37), माता का करुण विलाप और पुत्र को वेद-विद्या से विभूषित करने की आकांक्षा (V53), तथा पाठ के फलस्वरूप स्वर्ग-वास की अतिशय दीर्घता का वर्णन (V83)। इन कथनों से प्रश्न तीक्ष्ण होता है—क्या केवल नाम-स्मरण से इतना महान फल संभव है? → महिमा का शिखर तब आता है जब कहा जाता है कि प्रसन्न रुद्र त्रैलोक्याधिपत्य तक दे सकते हैं (V643), और यहाँ तक कि लक्षणहीन या पापयुक्त मनुष्य भी यदि हृदय से शिव-ध्यान करे तो पाप-विनाश पा लेता है (V676)—भक्ति की सार्वभौमिकता और शिव-कृपा की असीम सीमा एक साथ उद्घाटित होती है। → कथन-श्रृंखला का निष्कर्ष यह बनता है कि शिव-सहस्रनाम का पाठ/ध्यान साधक की पात्रता को शुद्ध करता है, इच्छित सिद्धि देता है, और अंततः दुर्लभ पदों तक उठा सकता है—जैसे विश्वामित्र का क्षत्रिय से ब्राह्मण्य की ओर उठना ‘तत्प्रसादात्’ (V1636) के सूत्र में समाहित है। → युधिष्ठिर के मन में यह जिज्ञासा शेष रहती है कि इस स्तोत्र का विधि-विधान, नियम, और सर्वोत्तम आचरण-मार्ग क्या है—जिससे फल ‘अनुभव-सिद्ध’ हो सके।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--#रा< बछ। है २ >> अष्टादशो< ध्याय: शिवसहस्रनामके पाठकी महिमा तथा ऋषियोंका भगवान् शंकरकी कृपासे अभीष्ट सिद्धि होनेके विषयमें अपना- अपना अनुभव सुनाना और श्रीकृष्णके द्वारा भगवान् शिवजीकी महिमाका वर्णन वैशम्पायन उवाच महायोगी ततः प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनि: । पठस्व पुत्र भद्रं ते प्रीयतां ते महेश्वर:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ତାପରେ ମହାଯୋଗୀ ମୁନି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ (ବ୍ୟାସ) କହିଲେ— “ପୁତ୍ର! ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସ୍ତବ ପାଠ କର; ଯେପରି ମହେଶ୍ୱର ତୁମପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।”
Verse 2
पुरा पुत्र मया मेरी तप्यता परमं तप: । पुत्रहेतोर्महाराज स्तव एषो<नुकीर्तित:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ପୁତ୍ର, ହେ ମହାରାଜ! ପୂର୍ବକାଳରେ ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ମୁଁ ମେରୁପର୍ବତରେ ପରମ ତପ କରୁଥିଲି; ସେହି ସମୟରେ ମୁଁ ଏହି ସ୍ତବକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଅନୁକୀର୍ତ୍ତନ (ପାଠ) କରିଥିଲି।
Verse 3
लब्धवानीप्सितान् कामानहं वै पाण्डुनन्दन | तथा त्वमपि शर्वाद्धि सर्वान् कामानवाप्स्यसि
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ଏହି ପାଠଦ୍ୱାରା ମୁଁ ମୋର ଇପ୍ସିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲି; ସେହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କଠାରୁ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 4
कपिलभश्न ततः प्राह सांख्यर्षिदेवसम्मत: । मया जन्मान्यनेकानि भकक््त्या चाराधितो भव:
ତାପରେ କପିଲଭଶ୍ନ କହିଲେ—ସାଂଖ୍ୟ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜ୍ୟ—“ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ମୁଁ ଭକ୍ତିସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛି; ଏବେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତୁ।”
Verse 5
चारुशीर्षस्तत: प्राह शक्रस्य दयित: सखा | आलनम्बायन इत्येवं विश्रुतटः करुणात्मक:,तदनन्तर इन्द्रके प्रिय सखा आलम्बगोत्रीय चारुशीर्षने जो आलम्बायन नामसे ही प्रसिद्ध तथा परम दयालु हैं, इस प्रकार कहा--
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା, ଆଲମ୍ବ ଗୋତ୍ରୀୟ ଚାରୁଶୀର୍ଷ—‘ଆଲନମ୍ବାୟନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସ୍ୱଭାବତଃ କରୁଣାମୟ—ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 6
मया गोकर्णमासाद्य तपस्तप्त्वा शतं समा: | अयोनिजानां दान्तानां धर्मज्ञानां सुवर्चसाम्
ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ଗୋକର୍ଣ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଶତବର୍ଷ ତପ କରି ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି; ତାହାର ଫଳରେ ମୋତେ ଶତ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ—ଅୟୋନିଜ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦମୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ।
Verse 7
अजराणामदुः:खानां शतवर्षसहस्रिणाम् । लब्धं पुत्रशतं शर्वात् पुरा पाण्डुनूपात्मज
ହେ ପାଣ୍ଡୁରାଜପୁତ୍ର! ପୂର୍ବକାଳରେ ମୁଁ ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କଠାରୁ ଶତ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲି—ଯେମାନେ ଜରାରହିତ, ଦୁଃଖରହିତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲକ୍ଷବର୍ଷ ଆୟୁଷ୍ୟବାନ୍ ଥିଲେ।
Verse 8
भगवान् श्रीकृष्ण एवं विभिन्न महर्षियोंका युधिष्ठिरको उपदेश वाल्मीकिश्नाह भगवान् युधिष्ठटिरमिदं वच: । विवादे साग्निमुनिभिर्त्रह्मघ्नो वै भवानिति
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ବାଲ୍ମୀକି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହି ବଚନ କହିଲେ— “ଅଗ୍ନିସମ୍ବନ୍ଧୀ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ବିବାଦରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତା।”
Verse 9
उक्त: क्षणेन चाविष्टस्तेनाधर्मेण भारत । सो5हमीशानमनघममोघं शरणं गत:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ଭାରତ! ଏହା କୁହାଯାଇବା ସହିତେ ସହିତେ ସେଇ କ୍ଷଣରେ ସେ ଅଧର୍ମପ୍ରେରଣା ମୋତେ ଆବର୍ତ୍ତ କଲା। ତେଣୁ ମୁଁ ନିର୍ମଳ ଓ ଅମୋଘ ଈଶାନଙ୍କ ଶରଣ ଗଲି।
Verse 10
मुक्तश्नास्मि ततः पापैस्ततो दुःखविनाशन: । आह मां त्रिपुरघ्नो वै यशस्तेडग्रयं भविष्यति
ତେବେ ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି ଏବଂ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲି; ଦୁଃଖ ନଶିଗଲା। ତେବେ ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ (ଶିବ) ମୋତେ କହିଲେ—“ତୁମର ଯଶ ସର୍ବାଗ୍ର ହେବ।”
Verse 11
इसके बाद धर्मात्माओंमें श्रेष्ठ जमदग्निनन्दन परशुरामजी ऋषियोंके बीचमें खड़े होकर सूर्यके समान प्रकाशित होते हुए वहाँ कुन्तीकुमार युधिष्ठिरसे इस प्रकार बोले--
ତାପରେ ଧର୍ମାତ୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜମଦଗ୍ନିନନ୍ଦନ ପରଶୁରାମ ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସେଠାରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
Verse 12
पितृविप्रवधेनाहमार्तो वै पाण्डवाग्रज । शुचिर्भूत्वा महादेवं गतो5स्मि शरणं नूप
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ହେ ପାଣ୍ଡବାଗ୍ରଜ, ହେ ନରେଶ୍ୱର! ପିତୃତୁଲ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି ଏବଂ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ହତ୍ୟା କରି, ମୁଁ ପିତୃହତ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାର ପାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲି। ତେବେ ଶୁଚିଭାବ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣ ଗଲି। ଶରଣାଗତ ହୋଇ, ଏହି ନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି। ତାହାରେ ଭଗବାନ ମହାଦେବ ମୋପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ପରଶୁ ଓ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଦେଇ କହିଲେ—“ତୁମକୁ ପାପ ଲାଗିବ ନାହିଁ। ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଅଜେୟ ହେବ। ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ଉପରେ ବଶ ଚଳାଇପାରିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ଅଜର-ଅମର ହେବ।”
Verse 13
नामभिश्षास्तुव॑ं देवं ततस्तुष्टो5भवद् भव: । परशुं च ततो देवो दिव्यान्यस्त्राणि चैव मे
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ଭବ (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାପରେ ଦେବତା ମୋତେ ନିଜ ପରଶୁ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନ ଦାନ କରି କହିଲେ—‘ତୋପରେ ପାପ ଲାଗିବ ନାହିଁ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁ ଅଜେୟ ହେବୁ; ମୃତ୍ୟୁ ତୋପରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ କରିପାରିବ ନାହିଁ; ତୁ ଅଜର-ଅମର ହେବୁ।’”
Verse 14
पापं च ते न भविता अजेयश्व भविष्यसि । न ते प्रभविता मृत्युरजरश्न॒ भविष्यसि
“ତୋପରେ ପାପ ହେବ ନାହିଁ; ତୁ ଅଜେୟ ହେବୁ। ମୃତ୍ୟୁ ତୋପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରିବ ନାହିଁ; ତୁ ଅଜର ହେବୁ।”
Verse 15
आह मां भगवानेवं शिखण्डी शिवविग्रह: । तदवाप्तं च मे सर्व प्रसादात् तस्य धीमतः
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ଏହିପରି ଜଟାଧାରୀ, ଶିବମୟ ମଙ୍ଗଳବିଗ୍ରହ ଭଗବାନ ଶିବ ମୋତେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ତାହିଁ ଧୀମାନ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାପ୍ରସାଦରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।”
Verse 16
विश्वामित्रस्तदोवाच क्षत्रियो5हं तदाभवम् | ब्राह्मणो5हं भवानीति मया चाराधितो भव:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ତାପରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—“ସେତେବେଳେ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲି; ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ।” ଏହିପରି ମୋର ଆରାଧନାରେ ଭବ (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 17
इस प्रकार श्रीमह्ााभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें महादेवसहस्रनामस्तोत्रविषयक सत्रहवाँ अध्याय पूरा हुआ,असितो देवलश्वैव प्राह पाण्डुसुतं नृपम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ମହାଦେବ-ସହସ୍ରନାମ-ସ୍ତୋତ୍ରବିଷୟକ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ତାପରେ ଅସିତ ଓ ଦେବଲ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ନୃପଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।
Verse 18
शापाच्छक्रस्य कौन्तेय विभो धर्मोडनशत् तदा । तन्मे धर्म यशश्चाग्रयमायुश्चैवाददत् प्रभु:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର! ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ମହାବଳୀ ସେତେବେଳେ ଧର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଲା; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ଧର୍ମ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ। (ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ମେଘବାହନ’ ଆଖ୍ୟାନର ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।)
Verse 19
तत्पश्चात् असित देवलने पाण्डुकुमार राजा युधिष्ठिरसे कहा--“कुन्तीनन्दन! प्रभो! इन्द्रके शापसे मेरा धर्म नष्ट हो गया था; किंतु भगवान् शंकरने ही मुझे धर्म, उत्तम यश तथा दीर्घ आयु प्रदान की” ।।
ତାପରେ ଅସିତ-ଦେବଳ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ହେ ପ୍ରଭୁ! ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶାପରେ ମୋର ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ହିଁ ମୋତେ ଧର୍ମ, ଉତ୍ତମ ଯଶ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।” ତା’ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସଖା, ବୃହସ୍ପତି ସମ ତେଜସ୍ବୀ, ଗୃତ୍ସମଦ ନାମକ ଋଷି ଅଜମୀଢବଂଶୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 20
वरिष्ठो नाम भगवांश्षाक्षुषस्प मनो: सुतः । शतक्रतोरचिन्त्यस्य सत्रे वर्षमहस्त्रिके
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ବରିଷ୍ଠ’ ନାମକ ଜଣେ ପୂଜ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଥିଲେ। ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତକ୍ରତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏକ ସହସ୍ରବର୍ଷୀୟ ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଘଟିଲା।
Verse 21
वर्तमाने<ब्रवीद् वाक््यं साम्नि ह्युच्चारिते मया । रथन्तरे द्विजश्रेष्ठ न सम्यगिति वर्तते
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ମୁଁ ସାମଗାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ସାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବା ପରେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ରଥନ୍ତର ସାମର ପାଠ ସମ୍ୟକ ଭାବେ ହେଉନାହିଁ।”
Verse 22
समीक्षस्व पुनर्बुद्ध्या पापं त्यक्त्वा द्विजोत्तम । अयज्ञवाहिनं पापमकार्षास्त्वं सुदुर्मते
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ପାପବୁଦ୍ଧି ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନଃ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ବିଚାର କର। ହେ ଦୁର୍ମତି! ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଗତିକୁ ଅବରୋଧ କରୁଥିବା ଘୋର ପାପକର୍ମ କରିଛ।”
Verse 23
“विप्रवर! तुम पापपूर्ण आग्रह छोड़कर फिर अपनी बुद्धिसे विचार करो। सुदुर्मते! तुमने ऐसा पाप कर डाला है, जिससे यह यज्ञ ही निष्फल हो गया' ।।
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ପାପମୟ ହଠ ଛାଡ଼ି ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ପୁନଃ ବିଚାର କର। ହେ ଦୁର୍ମତି! ତୁମେ ଏମିତି ପାପ କରିଛ, ଯାହାରେ ଏହି ଯଜ୍ଞ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଗଲା।” ଏପରି କହି ମହାକ୍ରୋଧୀ ବରିଷ୍ଠ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖି ପୁନର୍ବାର କହିଲେ— “ବିବେକହୀନ, ଦୁଃଖୀ ଓ ସଦା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ତୁମେ ବନଚାରୀ ହେବ। ଏଗାର ହଜାର ଆଠଶେ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଓ ବାୟୁ ବିନା; ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିତ୍ୟକ୍ତ; କେବଳ ରୁରୁ ଓ ସିଂହମାନଙ୍କ ସହିତ; ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏମିତି ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଥିବା ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟରେ ବସି—ମନଶୂନ୍ୟ, ଶୋକାକୁଳ, ନିରନ୍ତର ତ୍ରସ୍ତ, ମହାକଷ୍ଟରେ ଡୁବିଥିବା, କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବର ପଶୁ ହୋଇ ରହିବ।”
Verse 24
दशवर्षसहस्राणि दशाष्टी च शतानि च । नष्टपानीयपवने मृगैरन्यैश्न वर्जिते
ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ, ତାହା ସହ ଆଉ ଦଶ ଓ ଆଠଶେ—ଅର୍ଥାତ୍ ଦଶ ହଜାର ଆଠଶେ ବର୍ଷ—ଯେଉଁ ଅରଣ୍ୟରେ ପାନୀୟ ଜଳ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ନଷ୍ଟ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ସାଥ ମଧ୍ୟ ନ ଥାଇ (ତୁମେ ରହିବ)।
Verse 25
अयज्ञीयद्रुमे देशे रुकुसिंहनिषेविते | भविता त्वं मृग: क्रूरो महादुः:खसमन्वित:
ଯଜ୍ଞଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ଏମିତି ବୃକ୍ଷରେ ଭରିଥିବା ଦେଶରେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବଳ ରୁରୁ ଓ ସିଂହମାନେ ଚରନ୍ତି, ସେଠାରେ ତୁମେ କ୍ରୂର ମୃଗ ହେବ ଏବଂ ମହାଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ରହିବ।
Verse 26
तस्य वाक्यस्य निधने पार्थ जातो हाहं मृगः । ततो मां शरणं प्राप्तं प्राह योगी महेश्वर:
ହେ ପାର୍ଥ! ସେହି ବାକ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେବାମାତ୍ରେ—ହା ହା!—ମୁଁ ମୃଗ ହୋଇଗଲି। ତାପରେ ଶରଣ ନେବାକୁ ମୁଁ ଯୋଗୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି; ଶରଣାଗତ ମୋତେ ଦେଖି ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ।
Verse 27
अजरश्नामरश्रैव भविता दुःखवर्जित: । साम्यं ममास्तु ते सौख्यं युवयोर्वर्धतां क्रतु:
ତୁମେ ଜରା-ମରଣରହିତ ହେବ, ଦୁଃଖବର୍ଜିତ ହେବ। ମୋ ସମାନ ସୁଖ ତୁମକୁ ମିଳୁ; ଏବଂ ତୁମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ—ଯଜମାନ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ—ଏହି ଯଜ୍ଞ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ସମୃଦ୍ଧ ହେଉ।
Verse 28
अनुग्रहानेवमेष करोति भगवान् विभु: । परं धाता विधाता च सुखदु:खे च सर्वदा
ଏହିପରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ଭଗବାନ୍ ଶଙ୍କର ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି। ସେଇ ପରମ ଧାତା ଓ ବିଧାତା; ସଦା ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ବିଧାନ ମଧ୍ୟ ସେଇ କରନ୍ତି।
Verse 29
अचिन्त्य एष भगवान् कर्मणा मनसा गिरा । न मे तात युधिश्रेष्ठ विद्यया पण्डित: सम:
ତାତ! ସମରଭୂମିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୀର! ଏହି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ଶିବ ମନ, ବାଣୀ ଓ କର୍ମଦ୍ୱାରା ଆରାଧ୍ୟ। ତାଙ୍କ ଆରାଧନାର ଫଳ ଏହି—ଆଜି ବିଦ୍ୟାରେ ମୋ ସମାନ କୌଣସି ପଣ୍ଡିତ ନାହିଁ।
Verse 30
वासुदेवस्तदोवाच पुनर्मतिमतां वर: । सुवर्णाक्षो महादेवस्तपसा तोषितो मया
ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାସୁଦେବ ପୁଣି କହିଲେ—“ମୋ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ନେତ୍ର ମହାଦେବଙ୍କୁ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲି।”
Verse 31
ततो5थ भगवानाह प्रीतो मां वै युधिष्ठिर । अर्थात् प्रियतर: कृष्ण मत्प्रसादाद् भविष्यसि
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ କହିଲେ—“ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆହୁରି ପ୍ରିୟ ହେବ।”
Verse 32
एवं सहस्नशश्नान्यान् महादेवो वरं ददौ,“इस तरह महादेवजीने मुझे और भी सहस्रों वर दिये। पूर्वकालमें अन्य अवतारोंके समय मणिमन्थ पर्वतपर मैंने लाखों-करोड़ों वर्षोतक भगवान् शंकरकी आराधना की थी
ଏହିପରି ମହାଦେବ ମୋତେ ଏକ ବର ଦେଲେ; ଏବଂ ସେହିଭଳି ହଜାର ହଜାର ଅନ୍ୟ ବରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 33
मणिमन्थे<थ शैले वै पुरा सम्पूजितो मया । वर्षायुतसहस्राणां सहस्नं शतमेव च
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ପୂର୍ବକାଳରେ ମଣିମନ୍ଥ ନାମକ ପର୍ବତରେ ମୁଁ ମହାଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିଥିଲି। ହଜାର-ହଜାର ବର୍ଷ, ଏପରିକି ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଇ ଉପାସନାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲି।
Verse 34
ततो मां भगवान् प्रीत इदं वचनमत्रवीत् । वरं वृणीष्व भद्रें ते यस्ते मनसि वर्तते
ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋତେ କହିଲେ—“ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୋ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ସେହି ଅନୁସାରେ ବର ମାଗ।”
Verse 35
ततः प्रणम्य शिरसा इदं वचनमन्रुवम् । यदि प्रीतो महादेवो भक्त्या परमया प्रभु:
ତାପରେ ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲି—“ଯଦି ମୋର ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ହେ ଈଶାନ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ନିତ୍ୟ-ନିରନ୍ତର ଅଚଳ ରହୁ।” ଏହା କହି ଭଗବାନ୍ ଶିବ “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 36
नित्यकालं तवेशान भक्तिर्भवतु मे स्थिरा । एवमस्त्विति भगवांस्तत्रोक्त्वान्तरधीयत
“ହେ ଈଶାନ! ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ସଦାକାଳ ଅଚଳ ରହୁ।” ଏହିପରି କହି ଭଗବାନ୍ “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 37
जैगीषव्य उवाच ममाष्टगुणमैश्वर्य दत्त भगवता पुरा | यत्नेनान्येन बलिना वाराणस्यां युधिष्ठिर
ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ପୂର୍ବକାଳରେ ବାରାଣସୀରେ ମୋର ଏକ ଭିନ୍ନ ଓ ପ୍ରବଳ ତପୋଯତ୍ନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ଶିବ ମୋତେ ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟବିଧ ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ସିଦ୍ଧି ଦାନ କରିଥିଲେ।”
Verse 38
गर्ग उवाच चतुःषष्ट्यड्रमददत् कलाज्ञानं ममाद्भुतम् | सरस्वत्यास्तटे तुष्टो मनोयज्ञेन पाण्डव
ଗର୍ଗ କହିଲେ—ହେ ପାଣ୍ଡବ! ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ମୁଁ ମନୋଯଜ୍ଞ କରି ଶର୍ବ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲି। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ସେ ମୋତେ ଚଉଷଠି କଳାର ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ।
Verse 39
तुल्यं मम सहस्र॑ तु सुतानां ब्रह्मवादिनाम् । आयुश्चैव सपुत्रस्य संवत्सरशतायुतम्
ଗର୍ଗ କହିଲେ—ମୋ ସମାନ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଏକ ସହସ୍ର ପୁତ୍ର ମୋର ଅଛନ୍ତି; ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର ଆୟୁ ଶତ-ଅୟୁତ ସଂବତ୍ସର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।
Verse 40
पराशर उवाच प्रसाद्येह पुरा शर्व मनसाचिन्तयं नृप । महातपा महातेजा महायोगी महायशा:
ପରାଶର କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ପୂର୍ବକାଳରେ ଏହିଠାରେ ମୁଁ ଶର୍ବ (ମହାଦେବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ମନରେ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲି—ତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୋତେ ମହାତପସ୍ୱୀ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ମହାଯୋଗୀ, ମହାଯଶସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ମିଳୁ ଭାବେ।
Verse 41
वेदव्यास: श्रियावासो ब्राह्मण: करुणान्वित: । अप्यसावीप्सित: पुत्रो मम स्याद् वै महेश्वरात्
ପରାଶର କହିଲେ—ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଶ୍ରୀର ଆବାସ, କରୁଣାନ୍ୱିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଇ ବେଦବ୍ୟାସ ମୋର ଇପ୍ସିତ ପୁତ୍ର ହେଉ।
Verse 42
इति मत्वा हृदि मतं प्राह मां सुरसत्तम: । मयि सम्भावना यास्या: फलात्कृष्णो भविष्यति
ହୃଦୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋର ଏହି ମନୋଭାବ ଜାଣି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ (ଶିବ) ମୋତେ କହିଲେ—“ମୁନେ! ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧା-ଆକାଙ୍କ୍ଷା, ତାହାର ଫଳରେ ତୁମକୁ ‘କୃଷ୍ଣ’ ନାମକ ପୁତ୍ର ମିଳିବ।”
Verse 43
प्रीतश्च भगवान् ज्ञानं ददौ मम भवान्तकम् | “तत्पश्चात् वहाँ सांख्यके आचार्य देवसम्मानित कपिलने कहा--“मैंने भी अनेक जन्मोंतक भक्तिभावसे भगवान् शंकरकी आराधना की थी। इससे प्रसन्न होकर भगवानने मुझे भवभयनाशक ज्ञान प्रदान किया था”
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ଭବଭୟ-ନାଶକ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ। ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ସାଂଖ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ କପିଳ କହିଲେ— “ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଧରି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭଗବାନ୍ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲି। ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ସଂସାରଭୟ-ନାଶକ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥିଲେ। ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିଚକ୍ରରେ ସେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେବ; ସେ ବେଦର ବକ୍ତା ଏବଂ କୁରୁବଂଶର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ମଧ୍ୟ ହେବ।”
Verse 44
इतिहासस्य कर्ता च पुत्रस्ते जगतो हित: । भविष्यति महेन्द्रस्य दयित: स महामुनि:
ପରାଶର କହିଲେ— ତୁମ ପୁତ୍ର ଇତିହାସର କର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଜଗତର ହିତକାରୀ ହେବ। ସେ ମହାମୁନି ମହେନ୍ଦ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ ହେବ।
Verse 45
अजरश्नामरश्वैव पराशर सुतस्तव । एवमुक्त्या स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत
ପରାଶର କହିଲେ— “ଅଜରାଶ୍ନ ଓ ଅମରାଶ୍ୱ— ଏହି ଦୁଇଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ତୁମ ପୁତ୍ର, ହେ ପରାଶରପୁତ୍ର।” ଏପରି କହି ସେ ପୂଜ୍ୟ ମହର୍ଷି ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 46
युधिष्ठिर महायोगी वीर्यवानक्षयोडव्यय: । 'सावर्णिक मन्वन्तरके समय जो सृष्टि होगी
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ନରେଶ୍ୱର! ମୁଁ ଚୋର ନଥିଲି, ତଥାପି ଚୋରିର ସନ୍ଦେହରେ ମୋତେ ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ କରାଗଲା। ସେଠାରୁ ମୁଁ ମହାଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି। ତେବେ ସେ ମୋତେ କହିଲେ— “ବିପ୍ରବର! ତୁମେ ଶୂଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ; ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହିବ। ଶୂଳ ଦେହକୁ ବିଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କୌଣସି ପୀଡ଼ା ଅନୁଭବ କରିବ ନାହିଁ; ତୁମେ ଆଧି-ବ୍ୟାଧିରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।”
Verse 47
तत्रस्थेन स्तुतो देव: प्राह मां वै नरेश्वर । मोक्ष प्राप्स्यसि शूलाच्च जीविष्यसि समार्बुदम्
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ— ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେଠାରେ ଶୂଳରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲି। ତେବେ ସେ ଦେବ ମୋତେ କହିଲେ— “ତୁମେ ଶୂଳରୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇବ; ଦଶ କୋଟି ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହିବ।”
Verse 48
रुजा शूलकृता चैव न ते विप्र भविष्यति । आधिभिव्यधिभिश्रैव वर्जितस्त्वं भविष्यसि
ମାଣ୍ଡବ୍ୟ କହିଲେ—“ହେ ବିପ୍ର! ଶୂଳଜନିତ ବେଦନା ତୁମର ହେବ ନାହିଁ; ଏବଂ ମାନସିକ ଆଧି ଓ ଶାରୀରିକ ବ୍ୟାଧି—ଦୁହିଁଠାରୁ ତୁମେ ମୁକ୍ତ ରହିବ।”
Verse 49
पादाच्चतुर्थात् सम्भूत आत्मा यस्मान्मुने तव । त्वं भविष्यस्यनुपमो जन्म वै सफल॑ कुरु,“मुने! तुम्हारा यह शरीर धर्मके चौथे पाद सत्यसे उत्पन्न हुआ है। अतः तुम अनुपम सत्यवादी होओगे। जाओ, अपना जन्म सफल करो
“ହେ ମୁନି! ତୁମ ଆତ୍ମା ଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ପାଦ—ସତ୍ୟ—ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତେଣୁ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠାରେ ତୁମେ ଅନୁପମ ହେବ। ଯାଅ, ନିଜ ଜନ୍ମକୁ ସଫଳ କର।”
Verse 50
तीर्थाभिषेक॑ सकल त्वमविध्नेन चाप्स्यसि । स्वर्ग चैवाक्षयं विप्र विदधामि तवोर्जितम्
“ହେ ବିପ୍ର! କୌଣସି ବିଘ୍ନ ବିନା ତୁମେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନର ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଇବ; ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ, ତେଜସ୍ବୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି।”
Verse 51
एवमुकक्त्वा तु भगवान् वरेण्यो वृषवाहन: । महेश्वरो महाराज कृत्तिवासा महाद्युति:
ଏପରି କହି, ବୃଷବାହନ ଭଗବାନ୍ ବରେଣ୍ୟ—ମହେଶ୍ୱର, ମହାରାଜ, କୃତ୍ତିବାସ, ମହାଦ୍ୟୁତି—ଆଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 52
गालव उवाच विश्वामित्रा भ्यनुज्ञातो हाहं पितरमागत:
ଗାଲବ କହିଲେ—“ରାଜନ୍! ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଘରକୁ ଆସିଛି; କିନ୍ତୁ ହାୟ, ତାତ! ଅନଘ! ତୁମ ପିତା ତୁମକୁ—ଏହି ଯୁବକ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ—କୁ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ।”
Verse 53
अब्रवीन्मां ततो माता दुःखिता रुदती भृशम् | कौशिकेनाभ्यनुज्ञातं पुत्र वेदविभूषितम्
ତାପରେ ମୋ ମା ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଭାରି କାନ୍ଦୁଥିବାବେଳେ ମୋତେ କହିଲେ— “ପୁତ୍ର! କୌଶିକ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେ ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ଭୂଷିତ।”
Verse 54
श्रुत्वा जनन्या वचन निराशो गुरुदर्शने
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଗୁରୁଦର୍ଶନର ଆଶା ହାରାଇ ମୁଁ ନିରାଶ ହେଲି।
Verse 55
नियतात्मा महादेवमपश्यं सो<ब्रवीच्च माम् | पिता माता च ते त्वं च पुत्र मृत्युविवर्जिता:
ମନକୁ ସଂଯମ କରି ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲା; ତାପରେ ସେ ମୋତେ କହିଲେ— “ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ ପିତା ଓ ମାତା; ତୁ ମୋର ପୁତ୍ର ହେବୁ— ମୃତ୍ୟୁବିହୀନ।”
Verse 56
भविष्यथ विश क्षिप्रं द्रष्टासि पितरं क्षये । माताकी बात सुनकर मैं पिताके दर्शनसे निराश हो गया और मनको संयममें रखकर महादेवजीकी आराधना करके उनका दर्शन किया। उस समय वे मुझसे बोले--“वत्स! तुम्हारे पिता
ଗାଲବ କହିଲା— “ଶୀଘ୍ର ଘରେ ପ୍ରବେଶ କର; ନିରାଶାର ଶେଷରେ ତୁମେ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିବ।” ଏହା ଶୁଣି ମୁଁ ନିରାଶା ତ୍ୟାଗ କଲି, ମନକୁ ସଂଯମ କରି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲି। ତାପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ— “ବତ୍ସ! ତୁମ ପିତା, ମାତା ଓ ତୁମେ— ତିନିଜଣେ ମୃତ୍ୟୁବିହୀନ ହେବ। ଏବେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଘରେ ପ୍ରବେଶ କର; ସେଠାରେ ପିତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିବ।” ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରି ଯଜ୍ଞ କଲି ଏବଂ ଯଜ୍ଞଶାଳାରୁ ବାହାରୁଥିବା ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲି— ତାଙ୍କ ହାତରେ ସମିଧା, କୁଶ ଓ ଗଛରୁ ଆପେଆପେ ପଡ଼ିଥିବା ପକ୍କ ଫଳ ଆଦି ହବ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ଥିଲା।
Verse 57
अपश्य॑ पितरं तात इष्टिं कृत्वा विनि:सृतम् । उपस्पृश्य गृहीत्वेध्मं कुशांश्ष शरणाकुरून्
ଇଷ୍ଟି ସମାପ୍ତ କରି ଯଜ୍ଞଶାଳାରୁ ବାହାରୁଥିବା ପିତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି। ସେ ଆଚମନ କରି ସମିଧା, କୁଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯଜ୍ଞୋପକରଣ ଧରିଥିଲେ।
Verse 58
तान् विसृज्य च मां प्राह पिता सास्राविलेक्षण: । प्रणमन्तं परिष्वज्य मूर्ध्न्युपाप्राय पाण्डव
ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ମୋ ପିତା—ଅଶ୍ରୁମୟ ନୟନରେ—ମୋତେ କହିଲେ। ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବାବେଳେ ସେ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ମୋ ମସ୍ତକରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ।
Verse 59
वैशम्पायन उवाच एतान्यत्यदभुतान्येव कर्माण्यथ महात्मन:
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ଜନମେଜୟ! ମୁନିମାନଙ୍କ ମୁଖରୁ ମହାତ୍ମା ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କର୍ମ ଶୁଣି ଧର୍ମନିଧି ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ପୁରୁହୂତ ଦେବେନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି କହନ୍ତି, ସେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 60
प्रोक्तानि मुनिभि: श्रुत्वा विस्मयामास पाण्डव: । ततः कृष्णो<ब्रवीद् वाक्य पुनर्मतिमतां वर:
ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ଉପଦେଶ ଶୁଣି ପାଣ୍ଡବ ବିସ୍ମୟଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
Verse 61
वायुदेव उवाच उपमन्युर्मयि प्राह तपन्निव दिवाकर:
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ତପସ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ ଉପମନ୍ୟୁ ଏକଥର ମୋତେ କହିଥିଲେ: “ଯେମାନେ ପାପକର୍ମ କରି ମନକୁ କଳୁଷିତ କରିଛନ୍ତି—ଯାହାଙ୍କ ବୃତ୍ତି ତମସିକ କିମ୍ବା ରାଜସିକ—ସେମାନେ ଈଶ୍ୱର ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି ନାହିଁ।”
Verse 62
अशुभै: पापकर्माणो ये नरा: कलुषीकृता: । ईशान न प्रपद्यन्ते तमोराजसवृत्तय:
ଅଶୁଭ ଆଚରଣରେ ପାପକର୍ମ କରି କଳୁଷିତ ହୋଇଥିବା ନରମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ବୃତ୍ତି ତମସିକ କିମ୍ବା ରାଜସିକ—ସେମାନେ ଈଶାନ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 63
ईश्वरं सम्प्रपद्यन्ते द्विजा भावितभावना: । सर्वथा वर्तमानो5पि यो भक्त: परमेश्वरे
ବାୟୁ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣ ସାଧିତ ଓ ସଂସ୍କୃତ, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି। ଏବଂ ଯେ କେହି ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ରହୁଥିବେ, ଯଦି ସେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତ, ତେବେ ସେ ପରମ କଲ୍ୟାଣରେ ସ୍ଥିତ।
Verse 64
सदृशो<5रण्यवासीनां मुनीनां भावितात्मनाम् | “जिनका अन्त:ःकरण पवित्र है, वे ही द्विज महादेवजीकी शरण लेते हैं। जो परमेश्वर शिवका भका है, वह सब प्रकारसे बर्तता हुआ भी पवित्र अन्तःकरणवाले वनवासी मुनियोंके समान है || ६३ $ ।।
ସେ ପବିତ୍ର ଅନ୍ତଃକରଣବାନ୍ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ମୁନିମାନଙ୍କ ସଦୃଶ। ତାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ମିଳୁ, କେଶବତ୍ୱ ମିଳୁ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଶକ୍ରତ୍ୱ—
Verse 65
मनसापि शिवं तात ये प्रपद्यन्ति मानवा:,विधूय सर्वपापानि देवै: सह वसन्ति ते । “तात! जो मनुष्य मनसे भी भगवान् शिवकी शरण लेते हैं, वे सब पापोंका नाश करके देवताओंके साथ निवास करते हैं
ବାୟୁ କହିଲେ—ତାତ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଶରଣ ନେନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପ ଝାଡ଼ିଦେଇ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି।
Verse 66
भित्त्वा भित्त्वा च कूलानि हुत्वा सर्वमिदं जगत्
ବାରମ୍ବାର କୂଳବନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି, ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିରେ ଆହୁତି କରିଦେବା ପରି ଗ୍ରସି ଦହିଦେବା।
Verse 67
यजेद् देवं विरूपाक्षं न स पापेन लिप्यते । “बारंबार तालाबके तटभूमिको खोद-खोदकर उन्हें चौपट कर देनेवाला और इस सारे जगत्को जलती आगमें झोंक देनेवाला पुरुष भी यदि महादेवजीकी आराधना करता है तो वह पापसे लिप्त नहीं होता है ।।
ଯେ ପୁରୁଷ ଦେବ ବିରୂପାକ୍ଷ (ମହାଦେବ)ଙ୍କୁ ଯଜେ/ଆରାଧନା କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣହୀନ ହେଉ କି ସମସ୍ତ ପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ହେଉ—ମହାଦେବ-ପୂଜାରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ ସେ କଳୁଷିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 68
कीटपक्षिपतड्ानां तिरश्षामपि केशव
ବାୟୁ କହିଲେ— “ହେ କେଶବ! କୀଟ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପତଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ଏବଂ ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ—ଧର୍ମର ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।”
Verse 69
महादेवप्रपन्नानां न भयं विद्यते क्वचित् । “केशव! कीट, पतंग, पक्षी तथा पशु भी यदि महादेवजीकी शरणमें आ जाया तो उन्हें भी कहीं किसीका भय नहीं प्राप्त होता है ।।
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ— “ମହାଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଥିବାମାନଙ୍କୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଭୟ ନାହିଁ। ହେ କେଶବ! କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମହାଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ କାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଭୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏଇ ପୃଥିବୀରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମହାଦେବଭକ୍ତ, ସେମାନେ ସଂସାରବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ।” ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ—
Verse 70
न ते संसारवशगा इति मे निश्चिता मति: । ततः कृष्णो<ब्रवीद् वाक््यं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्
“ସେମାନେ ସଂସାରର ବଶରେ ନୁହନ୍ତି”—ଏହା ମୋର ଦୃଢ଼ ମତ। ତାପରେ କୃଷ୍ଣ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
Verse 71
विष्णुरुवाच आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च द्यौर्भूमिरापो वसवो<थ विश्वे । धातार्यमा शुक्रबृूहस्पती च रुद्रा: ससाध्या वरुणो5थगोप:
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର; ବାୟୁ ଓ ଅଗ୍ନି; ଦ୍ୟୌ ଓ ଭୂମି; ଜଳ; ବସୁ ଓ ବିଶ୍ୱଦେବ; ଧାତା ଓ ଅର୍ୟମା; ଶୁକ୍ର ଓ ବୃହସ୍ପତି; ସାଧ୍ୟଗଣ ସହିତ ରୁଦ୍ରଗଣ; ଏବଂ ବରୁଣ ଓ ଲୋକପାଳ—ଏ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟଶକ୍ତି ମହାଦେବରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବୋଲି ଜାଣ।”
Verse 72
ब्रह्मा शक्रो मारुतो ब्रह्म सत्यं वेदा यज्ञा दक्षिणा वेदवाहा: । सोमो यष्टा यच्च हव्यं हविश्व रक्षा दीक्षा संयमा ये च केचित्
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ— “ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ମୁଁ (ମାରୁତ/ବାୟୁ); ବ୍ରହ୍ମ ଓ ସତ୍ୟ; ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦକ୍ଷିଣା; ବେଦବାହକ; ସୋମ; ଯଜମାନ; ହବ୍ୟ ଓ ହବି; ରକ୍ଷା, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଯେ କିଛି ସଂଯମ—ଏ ସବୁ ମହାଦେବଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ନିହିତ, ଏମିତି ଜାଣ।”
Verse 73
स्वाहा वौषट ब्राह्मणा: सौरभेयी धर्म चाग्रयं कालचक्रं बल॑ च | यशो दमो बुद्धिमतां स्थितिश्न शुभाशुभं ये मुनयश्न सप्त
ବାୟୁ କହିଲେ— ଯଜ୍ଞକ୍ରମରେ ‘ସ୍ୱାହା’ ଓ ‘ବୌଷଟ୍’, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୌରଭେୟୀ ଗାଈ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ, କାଳଚକ୍ର ଓ ବଳ ଅଛି। ଏହିପରି ଯଶ, ଦମ, ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ସ୍ଥିରତା, ଶୁଭାଶୁଭ କର୍ମଫଳ ଓ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ—ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦିବ୍ୟତତ୍ତ୍ୱସମୂହ ସହ—ମହାଦେବଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 74
अग्रया बुद्धिर्मनसा दर्शने च स्पर्शक्षाग्रय: कर्मणां या च सिद्धि: । गणा देवानामूष्मपा: सोमपाश्न लेखा: सुयामास्तुषिता ब्रह्मुकाया:
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ— ଅନ୍ତଃକରଣର ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନ, ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଶକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ କର୍ମକୁ ଅଭୀଷ୍ଟ ସଫଳତାକୁ ପହଞ୍ଚାଉଥିବା ସିଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଦେବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଊଷ୍ମପ, ସୋମପ, ଲେଖ, ସୁୟାମ, ତୁଷିତ ଓ ବ୍ରହ୍ମକାୟ ନାମକ ବର୍ଗ ଅଛନ୍ତି।
Verse 75
आभासुरा गन्धपा धूमपाश्च वाचा विरुद्धाश्ष मनोविरुद्धा: । शुद्धाश्न निर्माणरताश्च देवा: स्पर्शाशना दर्शपा आज्यपाक्ष
ବାୟୁ କହିଲେ— କେତେକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେବଗଣ ଗନ୍ଧ ଓ ଧୂମକୁ ‘ପାନ’ କରନ୍ତି। କେତେକଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସାଧାରଣ ବାଣୀର ବିରୋଧୀ ଏବଂ ସାଧାରଣ ମନର ମଧ୍ୟ ବିରୋଧୀ। କେତେକ ଶୁଦ୍ଧ ଦେବ ସୃଷ୍ଟି-ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ। କେହି ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ଆହାର କରନ୍ତି, କେହି ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାନୀୟରସ ପାନ କରନ୍ତି, ଆଉ କେହି ଘୃତ ପାନ କରନ୍ତି।
Verse 76
चिन्त्यद्योता ये च देवेषु मुख्या ये चाप्यन्ये देवताश्नाजमीढ । सुपर्णगन्धर्वपिशाचदानवा यक्षास्तथा चारणपन्नगाश्ष
ବାୟୁ କହିଲେ— ହେ ଅଜମୀଢ! ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ମୁଖ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ; ତଥା ସୁପର୍ଣ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଚାରଣ ଓ ନାଗ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମହାଦେବଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 77
स्थूलं सूक्ष्मं मृदु चाप्यसूक्ष्मं दुःखं सुखं दुःखमनन्तरं च । सांख्य॑ योगं तत्पराणां परं च शर्वाज्जातं विद्धि यत् कीर्तितं मे
ବାୟୁ କହିଲେ— ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, କୋମଳ ଓ ଅସୂକ୍ଷ୍ମ; ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ, ଏବଂ ପରେ ଆସୁଥିବା ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ; ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗ, ଏବଂ ସେଥିରେ ତତ୍ପର ଲୋକମାନଙ୍କ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ମୁଁ ଯାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ଶର୍ବ (ଶିବ) ଠାରୁ ଜନିତ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 78
तत्सम्भूता भूतकृतो वरेण्या: सर्वे देवा भुवनस्यास्य गोपा: । आविश्येमां धरणीं ये5भ्यरक्षन् पुरातनीं तस्य देवस्य सृष्टिम्
ଭୂତସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସେଇ ପରମ ବରରୁ ଜନ୍ମିତ, ପୂଜ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଜଗତର ରକ୍ଷକ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଇ ଦେବଙ୍କ ପୁରାତନ ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କଲେ ଏବଂ ଲୋକଧର୍ମକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିଲେ।
Verse 79
जो इस भूतलमें प्रवेश करके महादेवजीकी पूर्वकृत सृष्टिकी रक्षा करते हैं, जो समस्त जगतके रक्षक, विभिन्न प्राणियोंकी सृष्टि करनेवाले और श्रेष्ठ हैं, वे सम्पूर्ण देवता भगवान् शिवसे ही प्रकट हुए हैं ।।
ବାୟୁ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଏହି ଭୂତଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମହାଦେବଙ୍କ ପୂର୍ବକୃତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେମାନେ ସମଗ୍ର ଜଗତର ରକ୍ଷକ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ସେ ସମସ୍ତ ଦେବତା କେବଳ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ତପସ୍ୟାରେ ସେଇ ଗଭୀର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଖୋଜୁଥିବା ମୁଁ, ପ୍ରାଣରକ୍ଷାର୍ଥେ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଆମେ ଯାହାକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛୁ, ସଦା ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ ସେ ଦେବ ଏଠାରେ ଆମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 80
ऋषि-मुनि तपस्याद्वारा जिसका अन्वेषण करते हैं, उस सदा स्थिर रहनेवाले अनिर्वचनीय परम सूक्ष्म तत्त्वस्वरूप सदाशिवको मैं जीवन-रक्षाके लिये नमस्कार करता हूँ। जिन अविनाशी प्रभुकी मेरे द्वारा सदा ही स्तुति की गयी है, वे महादेव यहाँ मुझे अभीष्ट वरदान दें ।।
ବାୟୁ କହିଲେ—ଋଷି-ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଯାହାକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରନ୍ତି, ସେଇ ସଦା ସ୍ଥିର, ଅନିର୍ବଚନୀୟ, ପରମ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରାଣରକ୍ଷାର୍ଥେ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଯାହାଙ୍କୁ ମୁଁ ସଦା ସ୍ତୁତି କରିଛି, ସେ ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ ମହାଦେବ ଏଠାରେ ମୋତେ ଅଭୀଷ୍ଟ ବର ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେ ପୁରୁଷ ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ କରି ପବିତ୍ର ହୋଇ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରିବ ଏବଂ ନିୟମପୂର୍ବକ ଏକ ମାସ ଅଖଣ୍ଡ ଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ ଚାଲାଇବ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମ ଫଳ ପାଇବ।
Verse 81
वेदान् कृत्स्नान् ब्राह्मण: प्राप्तुयात् तु जयेन्नूप: पार्थ महीं च कृत्स्नाम् । वैश्यो लाभ प्राप्त॒यान्नैपुणं च शूद्रो गतिं प्रेत्य तथा सुखं च
ବାୟୁ କହିଲେ—କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ! ଏହାର ପାଠରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମସ୍ତ ବେଦସ୍ୱାଧ୍ୟାୟର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ। କ୍ଷତ୍ରିୟ—ହେ ପାର୍ଥ—ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଉପରେ ବିଜୟ ଲାଭ କରେ। ବୈଶ୍ୟ ବ୍ୟାପାରରେ ନୈପୁଣ୍ୟ ଓ ମହାଲାଭ ପାଏ। ଶୂଦ୍ର ଇହଲୋକରେ ସୁଖ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ପରଲୋକରେ ସଦ୍ଗତି ପାଏ।
Verse 82
स्तवराजमिमं कृत्वा रुद्राय दघधिरे मन: । सर्वदोषापहं पुण्यं पवित्रं च यशस्विन:
ବାୟୁ କହିଲେ—ଯେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଏହି ସ୍ତବରାଜ ପାଠ କରି ମନକୁ ତାଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ନିବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଶସ୍ବୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ସ୍ତବରାଜ ସମସ୍ତ ଦୋଷକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ପାଠକଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।
Verse 83
यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपाणि भारत । तावन्त्यब्दसहस््राणि स्वर्गे वसति मानव:
ବାୟୁଦେବ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ମନୁଷ୍ୟର ଶରୀରରେ ଯେତେ ରୋମକୂପ ଅଛି, ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପାଠ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ।
Verse 131
इसके बाद भगवान् वाल्मीकिने राजा युधिष्ठिरसे इस प्रकार कहा--'भारत! एक समय अन्निहोत्री मुनियोंके साथ मेरा विवाद हो रहा था। उस समय उन्होंने कुपित होकर मुझे शाप दे दिया कि “तुम ब्रह्महत्यारे हो जाओ।” उनके इतना कहते ही मैं क्षणभरमें उस अधर्मसे व्याप्त हो गया। तब मैं पापरहित एवं अमोघ शक्तिवाले भगवान् शंकरकी शरणमें गया। इससे मैं उस पापसे मुक्त हो गया। फिर उन दुःखनाशन त्रिपुरहन्ता रुद्रने मुझसे कहा -- तुम्हें सर्वश्रेष्ठ सुयश प्राप्त होगा” ।। जामदग्न्यश्न कौन्तेयमिदं धर्मभूतां वर: । ऋषिमध्ये स्थित: प्राह ज्वलन्निव दिवाकर:
ତେବେ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ (ପରଶୁରାମ)—ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଋଷିମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଜ୍ୱଳିତ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 313
अपराजितश्न युद्धेषु तेजश्ैवानलोपमम् । “युधिष्ठिर! तब भगवान् शिवने मुझसे प्रसन्नता-पूर्वक कहा--'श्रीकृष्ण! तुम मेरी कृपासे प्रिय पदार्थोकी अपेक्षा भी अत्यन्त प्रिय होओगे। युद्धमें तुम्हारी कभी पराजय नहीं होगी तथा तुम्हें अग्निके समान दुस्सह तेजकी प्राप्ति होगी”
“ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଅପରାଜିତ ରହିବ; ଅଗ୍ନି ସମ ଦୁସ୍ସହ ତେଜ ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।”
Verse 513
सगणो दैवतश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत । महाराज! ऐसा कहकर कृत्तिवासा, महातेजस्वी, वृषभवाहन तथा वरणीय सुरश्रेष्ठ भगवान् महेश्वर अपने गणोंके साथ वहीं अन्तर्धान हो गये
ଏପରି କହି ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହେଶ୍ୱର ନିଜ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 536
न तात तरुण दान्तं पिता त्वां पश्यतेडनघ । गालवजीने कहा--राजन! विश्वामित्र मुनिकी आज्ञा पाकर मैं अपने पिताजीका दर्शन करनेके लिये घरपर आया। उस समय मेरी माता वैधव्यके दुःखसे दुःखी हो जोर-जोरसे रोती हुई मुझसे बोली--'तात! अनघ! कौशिक मुनिकी आज्ञा लेकर घरपर आये हुए वेदविद्यासे विभूषित तुझ तरुण एवं जितेन्द्रिय पुत्रको तुम्हारे पिता नहीं देख सके'
“ତାତ! ଅନଘ! କୌଶିକ ମୁନିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ଘରକୁ ଫେରିଥିବା, ବେଦବିଦ୍ୟାରେ ଭୂଷିତ, ଯୁବକ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ତୁମକୁ ତୁମ ପିତା ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।”
Verse 583
दिष्ट्या दृष्टोडसि मे पुत्र कृतविद्य इहागत: । पाण्डुनन्दन! उन्हें देखते ही मैं उनके चरणोंमें पड़ गया; फिर पिताजीने भी उन समिधा आदि वस्तुओंको अलग रखकर मुझे हृदयसे लगा लिया और मेरा मस्तक सूँघकर नेत्रोंसे आँसू बहाते हुए मुझसे कहा--“बेटा! बड़े सौभाग्यकी बात है कि तुम विद्वान होकर घर आ गये और मैंने तुम्हें भर आँख देख लिया”
ଗାଲବ କହିଲେ— “ସୌଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ପୁତ୍ର! ତୁମେ ବିଦ୍ୟା ସମାପ୍ତ କରି ଘରକୁ ଫେରିଆସିଛ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିଲି। ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ! ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଦତଳେ ପଡ଼ିଗଲି। ତାପରେ ମୋ ପିତା ସମିଧା ଆଦି କର୍ମସାମଗ୍ରୀ ପାଖକୁ ରଖି, ହୃଦୟପୂର୍ବକ ମୋତେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସ୍ନେହରେ ମୋ ମସ୍ତକ ଘ୍ରାଣ କରି, ଅଶ୍ରୁଭରା ନୟନରେ କହିଲେ— ‘ବେଟା! ତୁମେ ବିଦ୍ୱାନ ହୋଇ ଫେରିଆସିଛ, ଏହା ମହା ସୌଭାଗ୍ୟ; ଆଉ ମୁଁ ତୁମକୁ ଭରି ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିପାରିଲି, ଏହା ମହା ଆଶୀର୍ବାଦ।’”
Verse 603
युधिष्टिरं धर्मनिरधि पुरुहृतमिवेश्वर: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! मुनियोंके कहे हुए महादेवजीके ये अद्भुत चरित्र सुनकर पाण्डुनन्दन युधिष्ठिरको बड़ा विस्मय हुआ। फिर बुद्धिमानोंमें श्रेष्ठ श्रीकृष्णने धर्मनिधि युधिष्ठिरसे उसी प्रकार कहा जैसे श्रीविष्णु देवराज इन्द्रसे कोई बात कहा करते हैं
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ— “ହେ ଜନମେଜୟ! ମୁନିମାନେ କହିଥିବା ମହାଦେବଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ଶୁଣି ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଧର୍ମନିଧି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କଥା କହନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ, ସେହିପରି ଧର୍ମନିଧି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।”
Verse 643
त्रैलोक्यस्याधिपत्यं वा तुष्टो रुद्र: प्रयच्छति । “भगवान् रुद्र संतुष्ट हो जायँ तो वे ब्रह्मपद, विष्णुपद, देवताओंसहित देवेन्द्रपद अथवा तीनों लोकोंका आधिपत्य प्रदान कर सकते हैं
ବାୟୁ କହିଲେ— “ରୁଦ୍ର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେ ତ୍ରିଲୋକର ଆଧିପତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରନ୍ତି। ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମପଦ, ବିଷ୍ଣୁପଦ, ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ଦେବେନ୍ଦ୍ରପଦ କିମ୍ବା ତିନି ଲୋକର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିପାରନ୍ତି।”
Verse 676
सर्व तुदति तत्पापं भावयज्छिवमात्मना । “समस्त लक्षणोंसे हीन अथवा सब पापोंसे युक्त मनुष्य भी यदि अपने हृदयसे भगवान् शिवका ध्यान करता है तो वह अपने सारे पापोंको नष्ट कर देता है
ବାୟୁ କହିଲେ— “ମନୁଷ୍ୟକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଯେ ପାପ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ, ଆତ୍ମାର ସମଗ୍ରତାରେ ଶିବଙ୍କୁ ଭାବିଲେ ସେ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରୁ ବଞ୍ଚିତ କିମ୍ବା ଅନେକ ପାପରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯଦି ହୃଦୟରୁ ଭଗବାନ୍ ଶିବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ତେବେ ସେ ନିଜ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦହିଦିଏ।”
Verse 1636
तत्प्रसादान्मया प्राप्तं ब्राह्मुण्यं दुर्लभ महत् | तदनन्तर विश्वामित्रजीने कहा
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ— “ତାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ମୁଁ ମହାନ୍ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି। ରାଜନ୍! ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ମନରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ହେଲା— ‘ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବି’; ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୁଁ ଭଗବାନ୍ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲି, ଏବଂ ତାଙ୍କ କୃପାରେ ଏହି ଦୁଷ୍ପ୍ରାପ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ଲାଭ କଲି।”
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether an ascetic may consent to an invitation framed as sexual/romantic engagement within a wealthy divine setting; Aṣṭāvakra treats it as a dharma-violating proposition when it implicates para-dāra (approaching another’s spouse).
Ethical integrity is demonstrated through consistency of practice—ritual discipline, controlled senses, and principled refusal—showing that dharma is maintained not by isolation from temptation but by regulated response to it.
No explicit phalaśruti appears in the provided excerpt; the chapter functions as exemplum (illustrative narrative) within Bhīṣma’s instruction, embedding its ‘result’ implicitly as moral clarity and purification through restraint and proper observance.