Adhyaya 151
कल्मषापहर-कीर्तनम् / Kīrtana for the Removal of Impurity
Upa-parva: Pāpa-nāśana-stava (Deva–Ṛṣi–Rājarṣi-kīrtana) Sub-episode
Yudhiṣṭhira opens with a normative inquiry: what is śreyas for a person, what conduct yields happiness, how one becomes free from pāpa, and what destroys kalmaṣa. Bhīṣma answers by prescribing a recitation characterized as ‘daivatavaṃśa’ and ‘ṛṣivaṃśa-samanvita,’ to be read at both twilight junctions (dvi-saṃdhyā), explicitly labeled as a supreme remover of impurity. The chapter then unfolds as a catalogic stava: it names major deities and cosmic authorities (including creator and preserver forms), assemblies of gods, celestial musicians and apsarases, ethical abstractions (dharma, satya, tapas, dīkṣā), time-units and astral bodies, followed by extensive sacred geography—rivers, tīrthas (e.g., Prayāga, Naimiṣa), and mountains (Himavān, Vindhya, Meru). A second catalog lists tapas-siddha ṛṣis aligned with directions, and then a long rājarṣi roll-call of exemplary kings. The discourse closes with protective and purificatory claims: one who praises, honors, and repeats these names is released from faults and fear, and the speaker appends a brief wish-prayer for freedom from obstacles and for steadfast success and higher destiny.
Chapter Arc: पार्वती का प्रश्न उठता है—मनुष्य किन शीलों, सदाचारों, कर्मों और किस प्रकार के दान से स्वर्गगति पाता है; धर्म का मार्ग एक जिज्ञासा नहीं, जीवन-मरण का निर्णय बनकर सामने आता है। → महेश्वर दान और लोकहित के कर्मों की विस्तृत सूची खोलते हैं—ब्राह्मण-सत्कार, दीन-आर्त-कृपणों पर करुणा, अन्न-जल-वस्त्र का दान, विश्राम-स्थल, सभा-गृह, कूप, प्रपा, पुष्करिणी आदि जनोपयोगी निर्माण; साथ ही संकेत देते हैं कि इन मर्यादाओं से विचलन नरक और पतन की ओर ले जाता है। → धर्म-उल्लंघन का कठोर फल उद्घाटित होता है—नरक से छूटने पर भी दीर्घकाल तक कुत्सित कुलों (श्वपाक, पुल्कस आदि) में जन्म का दारुण विधान; और इसके प्रतिपक्ष में निर्णायक वाक्य—‘प्राणों से प्रिय कुछ नहीं, इसलिए जैसे अपने प्रति वैसे ही पर-प्राणियों के प्रति दया’—अहिंसा/प्राणिदया को धर्म का शिखर बना देता है। → महेश्वर निष्कर्ष देते हैं कि यह ‘सतां धर्म’ कल्याणकारी है और मनुष्यों के हितार्थ कहा गया है; शास्त्र लोकधर्म की मर्यादाएँ स्थापित करते हैं, और जो उन्हें प्रमाण मानकर दृढ़व्रत रहते हैं वे उन्नति पाते हैं—संशय-च्छेदन के रूप में कुशल-अकुशल का धर्मसागर स्पष्ट हो जाता है।
Shlokas
Verse 1
पार्वतीने पूछा--भगवन्! मनुष्य किस प्रकारके शील, कैसे सदाचार और किन कर्मोसे युक्त होकर अथवा किस दानके द्वारा स्वर्गमें जाता है
ପାର୍ବତୀ ପଚାରିଲେ—“ଭଗବନ୍! ମନୁଷ୍ୟ କେମିତି ଶୀଳ, କେମିତି ସଦାଚାର ଓ କେଉଁ କର୍ମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, କିମ୍ବା କେଉଁ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ?”
Verse 2
श्रीमहेश्वर उवाच दाता ब्राह्मणसत्कर्ता दीनार्तकृपणादिषु । भक्ष्यभोज्यान्नपानानां वाससां च प्रदायक:
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦାତା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରେ ଏବଂ ଦୀନ, ଆର୍ତ୍ତ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପା ରଖେ; ଯେ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ, ଅନ୍ନ-ପାନ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ—ସେ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ।
Verse 3
प्रतिश्रयान् सभा: कूपान् प्रपा: पुष्करिणीस्तथा । नैत्यकानि च सर्वाणि किमिच्छकमतीव च
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! (ଦାନରୂପେ) ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନ, ସଭାଗୃହ, କୂଆ, ପ୍ରପା (ପାନୀୟଜଳ ଠାର), ପୁଷ୍କରିଣୀ (ପୋଖରୀ) ଇତ୍ୟାଦି କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟଦାନ—ବିଶେଷକରି ଗ୍ରହୀତା କ’ଣ ଚାହେଁ ପଚାରି—ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 4
आसन शयनं यान गृहं रत्नं धनं तथा । सस्यजातानि सर्वाणि गा: क्षेत्राण्यथ योषित:
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! (ଦାନରୂପେ) ଆସନ, ଶୟନ, ଯାନ, ଗୃହ, ରତ୍ନ ଓ ଧନ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସସ୍ୟ-ଧାନ୍ୟ, ଗାଈ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଯୋଷିତଃ—ଅର୍ଥାତ୍ ବିବାହଦାନରେ କନ୍ୟାଦାନ ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଏ।
Verse 5
सुप्रतीतमना नित्यं यः प्रयच्छति मानव: । एवंभूतो नरो देवि देवलोकेडभिजायते
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନମନା ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେହିପରି ନର, ଦେବୀ, ଦେବଲୋକରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।
Verse 6
तत्रोष्य सुचिरं काल॑ भुक्त्वा भोगाननुत्तमान् | सहाप्सतेभिमुदितो रमते नन्दनादिषु,वहाँ चिरकालतक निवास करके उत्तम भोगोंका भोग करते हुए ननन््दन आदि वनोंमें अप्सराओंके साथ प्रसन्नतापूर्वक रमण करता है
ସେଠାରେ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ବସି ଅନୁତ୍ତମ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ; ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ନନ୍ଦନ ଆଦି ବନମାନେ ରମଣ କରେ।
Verse 7
तस्मात् स्वर्गाच्च्युतो लोकान् मानुषेषु प्रजायते । महाभोगकुले देवि धनधान्यसमन्वित:
ଏହେତୁ, ହେ ଦେବୀ! ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ସେ ତଳ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଫେରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାଭୋଗସମ୍ପନ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 8
तत्र कामगुणै: सर्वे: समुपेतो मुदा युतः । महाभोगो महाकोशो धनी भवति मानव:
ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଗୁଣରେ ସମୁପେତ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ରହେ। ତାହାର ନିକଟେ ମହାଭୋଗ ସାମଗ୍ରୀ ସଞ୍ଚିତ ଥାଏ, ତାହାର କୋଷ ମଧ୍ୟ ବିଶାଳ ହୁଏ, ଏବଂ ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଧନୀ ହୁଏ।
Verse 9
एते देवि महाभागा: प्राणिनो दानशीलिन: । ब्रह्मणा वै पुरा प्रोक्ता: सर्वस्य प्रियदर्शना:
ହେ ଦେବୀ! ଏହି ଦାନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ। ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଏମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଥିଲେ; ଏମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରିୟ ଓ ମନୋହର।
Verse 10
देवि! ये दानशील प्राणी ही ऐसे महान् सौभाग्यसे सम्पन्न होते हैं। पूर्वकालमें ब्रह्माजीने इनका ऐसा ही परिचय दिया है। दाता मनुष्य सभीकी दृष्टि में प्रिय होते हैं ।।
କିନ୍ତୁ, ହେ ଦେବୀ! ଅନେକ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଦାନରେ କୃପଣ। ସେମାନେ ଅବୁଦ୍ଧି; ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଯାଚନା କଲେ କିଛି ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 11
दीनान्धकृपणान् दृष्टवा भिक्षुकानतिथीनपि । याच्यमाना निवर्तन्ते जिह्वालोभसमन्विता:
ସେମାନେ ଦୀନ, ଅନ୍ଧ ଓ ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କୁ—ଭିକ୍ଷୁକମାନଙ୍କୁ, ଏପରିକି ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ—ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ଫେରିଯାଆନ୍ତି। ଯାଚନା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଜିହ୍ୱା-ଲୋଭରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 12
न धनानि न वासांसि न भोगान् न च काउचनम् । न गावो नान्नविकृतिं प्रयच्छन्ति कदाचन,वेन धन, न वस्त्र, न भोग, न सुवर्ण, न गौ और न अन्नकी बनी हुई नाना प्रकारकी खाद्य वस्तुओंका कभी दान करते हैं
ଶ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ସେମାନେ କେବେ ଦାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ— ନ ଧନ, ନ ବସ୍ତ୍ର, ନ ଭୋଗ, ନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ; ନ ଗାଈ, ନ ଅନ୍ନରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାନା ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ। ଏଭଳି ସେମାନେ ଉଦାରତା ଓ ଦାନଧର୍ମରୁ ସଦା ବିମୁଖ ରହନ୍ତି।
Verse 13
अप्रवृत्ताश्न ये लुब्धा नास्तिका दानवर्जिता: | एवंभूता नरा देवि निरयं यान्त्यबुद्धय:,देवि! ऐसे अकर्मण्य, लोभी, नास्तिक तथा दानधर्मसे दूर रहनेवाले बुद्धिहीन मनुष्य नरकमें पड़ते हैं
ଶ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ! ଯେମାନେ କର୍ମରେ ଅପ୍ରବୃତ୍ତ, ପରିଶ୍ରମକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ଲୋଭୀ, ନାସ୍ତିକ ଏବଂ ଦାନଧର୍ମରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି— ସେହି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଲୋକ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 14
ते वै मनुष्यतां यान्ति यदा कालस्य पर्ययात् | धनरिक्ते कुले जन्म लभन्ते स्वल्पबुद्धयः,यदि कालचक्रके फेरसे वे मन्दबुद्धि मानव पुनः मनुष्ययोनिमें जन्म लेते हैं तो निर्धन कुलमें ही उत्पन्न होते हैं
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— କାଳଚକ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟତ୍ୱକୁ ଫେରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ସେମାନେ ଧନଶୂନ୍ୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରନ୍ତି।
Verse 15
क्षुत्पिपासापरीताश्व सर्वलोकबहिष्कृता: । निराशा: सर्वभोगेभ्यो जीवन्त्यधर्मजीविकाम्
ସେମାନେ ଭୁଖ-ପିଆସରେ ପୀଡିତ ରହନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବହିଷ୍କୃତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ପ୍ରତି ନିରାଶ ହୋଇ ଅଧର୍ମର ଜୀବିକାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
Verse 16
अल्पभोगकुले जाता अल्पभोगरता नरा: । अनेन कर्मणा देवि भवन्त्यधनिनो नरा:,देवि! इस पापकर्मसे ही मनुष्य अल्प भोगवाले कुलमें जन्म लेता है, थोड़े-से ही भोग भोगते और सदा निर्धन रहते हैं
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ! ଏହି ପାପକର୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଳ୍ପଭୋଗ ଥିବା କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ; ସ୍ୱଳ୍ପ ଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ସଦା ଧନହୀନ ରହେ।
Verse 17
अपरे स्तम्भिनो नित्यं मानिन: पापतो रता: । आसनार्हसय ये पीठं न प्रयच्छन्त्यचेतस:
ଏମାନଙ୍କ ଛଡ଼ା ଆଉ କେତେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ସଦା ଦମ୍ଭ ଓ ଅହଙ୍କାରରେ ଫୁଲିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପାପରେ ରତ ରହନ୍ତି। ସେଇ ମୂଢ଼ମାନେ ଆସନାର୍ହ ପୂଜ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବସିବା ପାଇଁ ପିଢ଼ା କିମ୍ବା ଚଉକି ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 18
मार्गहिस्थ च ये मार्ग न यच्छन्त्यल्पबुद्धय: । पाद्या्हस्य च ये पाद्यं न ददत्यल्पबुद्धय:
ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ—ମାର୍ଗରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ମାର୍ଗ ଦେବା ଉଚିତ ସେମାନଙ୍କୁ ମାର୍ଗ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ପାଦ୍ୟାର୍ହ ପୂଜ୍ୟ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ (ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ ଜଳ) ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 19
अर्घ्यहिन् न च सत्कारैरर्चयन्ति यथाविधि । अर्घ्यमाचमनीयं वा न यच्छन्त्यल्पबुद्धय:
ଏତିକି ନୁହେଁ; ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ମାନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ସତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ସେଇ ମୂଢ଼ମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଚମନୀୟ ମଧ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 20
गुरु चाभिगतं प्रेम्णा गुरुवन्न बुभूषते । अभिमानप्रवृत्तेन लोभेन समवस्थिता:
ଗୁରୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ପ୍ରେମପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ—ଗୁରୁବତ୍ ସମ୍ମାନ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଭିମାନରୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ଲୋଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମ୍ମାନନୀୟଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ବଡ଼-ବୁଢ଼ାଙ୍କୁ ତିରସ୍କାର କରନ୍ତି।
Verse 21
सम्मान्यांश्षावमन्यन्ते वृद्धान् परिभवन्ति च । एवंविधा नरा देवि सर्वे निरयगामिन:
ସେମାନେ ସମ୍ମାନନୀୟଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରନ୍ତି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପରିଭବ କରନ୍ତି। ଦେବି! ଏପରି ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ନରକଗାମୀ।
Verse 22
ते वै यदि नरास्तस्मान्निरयादुत्तरन्ति वै । वर्षपूगैस्ततो जन्म लभन्ते कुत्सिते कुले
ସେମାନେ ଯଦି ଶେଷରେ ସେହି ନରକରୁ ବାହାରି ଆସନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ତେବେ ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ ମାତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ମିଳେ—ଏବଂ ସେହି ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ, ହୀନ କୁଳରେ। ଏହିପରି ଗୁରୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନ କରୁଥିବାମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ମୁକ୍ତି ପରେ ମଧ୍ୟ ନିନ୍ଦିତ ସମୁଦାୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇ କର୍ମଫଳ ପାଆନ୍ତି।
Verse 23
श्वरपाकपुल्कसादीनां कुत्सितानामचेतसाम् | कुलेषु तेषु जायन्ते गुरुवृद्धापचायिन:
ସେହି ନରକରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା ପରେ, ନୀଚବୁଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଶ୍ୱପାକ, ପୁଲ୍କସ ଆଦି ନିନ୍ଦିତ ସମୁଦାୟର କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି। ଯେମାନେ ଗୁରୁ ଓ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଅଧମମାନେ ସେହି ନିନ୍ଦିତ ବଂଶରେ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
Verse 24
न स्तम्भी न च मानी यो देवताद्विजपूजक: । लोकपूज्यो नमस्कर्ता प्रश्मितो मधुरं वच:
ହେ ଦେବି! ଯେ ନ ଦର୍ପୀ, ନ ଅଭିମାନୀ; ଯେ ଦେବତା ଓ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପୂଜେ; ଯେ ଲୋକେ ପୂଜ୍ୟ ବୋଲି ମାନନ୍ତି; ଯେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଯେ ବିନୟୀ ଓ ମଧୁର ବଚନ କହେ—ସେ ଏହି ଧର୍ମଲକ୍ଷଣରେ ଧର୍ମପଥ ଅନୁସରଣ କରେ।
Verse 25
सर्ववर्णप्रियकर: सर्वभूतहित: सदा । अद्वेषी सुमुख: श्लक्षण: स्निग्धवाणीप्रद: सदा
ହେ ଦେବି! ଯେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସଦା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହିତରେ ନିରତ; ଯେ ଦ୍ୱେଷହୀନ; ଯାହାର ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ; ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ କୋମଳ; ଏବଂ ଯେ ସଦା ସ୍ନେହମୟ ବଚନ କହେ—ସେ ଲୋକେ ସମ୍ମାନ ପାଏ, ଶୁଭ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ପରେ ମନୁଷ୍ୟଯୋନିରେ ଆସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 26
स्वागतेनैव सर्वेषां भूतानामविहिंसक: । यथार्हसत्क्रियापूर्वमर्चचन्तवतिष्ठति
ହେ ଦେବି! ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଅହିଂସକ, ଯେ ସ୍ନେହରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରେ, ଏବଂ ଯେ ଯଥାର୍ହ ସତ୍କାର-ପୂର୍ବକ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜା-ଆଦର କରି ରହେ—ସେ ଯଥୋଚିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରର କର୍ମଦ୍ୱାରା ସଦା ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
Verse 27
मार्गार्हाय ददन्मार्ग गुरुं गुरुवदर्चयन् । अतिथियद्रग्रहरतस्तथाभ्यागतपूजक:
ଯେ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ପଥ ଦେଇଥାଏ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗୁରୁବତ୍ ସମ୍ମାନ କରେ, ଅତିଥି-ସ୍ୱୀକାର ଓ ସେବାରେ ନିରତ ରହେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ—ହେ ଦେବୀ, ଏପରି ଶିଷ୍ଟାଚାରନିଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ପରେ ମାନବଯୋନିକୁ ଫେରି ଆସି ବିଶିଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 28
एवंभूतो नरो देवि स्वर्गतिं प्रतिपद्यते । ततो मानुषतां प्राप्प विशिष्टकुलजो भवेत्
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ଏପରି ଆଚରଣ ଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ପରେ ମାନବତ୍ୱକୁ ପାଇ ବିଶିଷ୍ଟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ।
Verse 29
तत्रासौ विपुलैभोंगै: सर्वरत्नसमायुतः । यथार्हदाता चार्हेषु धर्मचर्यापरो भवेत्
ସେହି ଜନ୍ମରେ ସେ ବିପୁଳ ଭୋଗସମ୍ପଦରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୁଏ; ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଦାନ ଦେଇ ଧର୍ମାଚରଣରେ ପରାୟଣ ରହେ।
Verse 30
सम्मतः सर्वभूतानां सर्वलोकनमस्कृत: । स्वकर्मफलमाप्रोति स्वयमेव नर: सदा,वहाँ सब प्राणी उसका सम्मान करते हैं और सब लोग उसके सामने नतमस्तक होते हैं। इस प्रकार मनुष्य अपने कर्मोका फल सदा स्वयं ही भोगता है
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ହୁଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ସଦା ନିଜେ ହିଁ ପାଏ।
Verse 31
उदात्तकुलजातीय उदात्ताभिजन: सदा । एष धर्मों मया प्रोक्तो विधात्रा स्वयमीरित:
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଧର୍ମାତ୍ମା ମନୁଷ୍ୟ ସଦା ଉଦାତ୍ତ କୁଳ ଓ ଉଦାତ୍ତ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ। ଏହି ଧର୍ମକୁ ମୁଁ ଘୋଷଣା କଲି—ଯାହାକୁ ସ୍ୱୟଂ ବିଧାତା ପ୍ରଥମେ କହିଥିଲେ।
Verse 32
यस्तु रौद्रसमाचार: सर्वसत्त्वभयंकर: । हस्ताभ्यां यदि वा पदभ्यां रज्ज्वा दण्डेन वा पुन:
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେ ଲୋକର ଆଚରଣ ଉଗ୍ର ଓ କ୍ରୁର, ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର—ସେ ହାତରେ ମାରୁ କି ପାଦରେ, କିମ୍ବା ପୁଣି ରଶି କି ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା—ଏହିପରି ହିଂସ୍ର ବ୍ୟବହାର ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
Verse 33
लोष्टै: स्तम्भैरायुधैर्वा जन्तून् बाधति शोभने । हिंसार्थ निकृतिप्रज्ञ: प्रोद्ेजयति चैव ह
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଶୋଭନେ! କୁଟିଲ ବୁଦ୍ଧିର ଲୋକ ହିଂସାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ—ଢେଲାରେ, ଦଣ୍ଡ କି ସ୍ତମ୍ଭରେ, କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ରରେ। କ୍ଷତି କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ଜାଣିଶୁଣି ଭୟ ଓ ଉଦ୍ବେଗ ଜନମାଇ ହିଂସାକୁ ଉକ୍ତେଜିତ କରେ।
Verse 34
उपक्रामति जनन््तूंश्च उद्वेशजनन: सदा । एवंशीलसमाचारो निरयं प्रतिपद्यते
ଯେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ସଦା ଦ୍ୱେଷ ଜନମାଏ—ଏପରି ଶୀଳ-ଆଚରଣ ଥିବା ଲୋକ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 35
शोभने! जिस मनुष्यका आचरण क्रूरतासे भरा हुआ है
ଶ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଶୋଭନେ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟର ଆଚରଣ କ୍ରୁରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ; ଯେ ହାତ-ପାଦରେ, ରଶି, ଦଣ୍ଡ ଓ ଢେଲାରେ ମାରି, ସ୍ତମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧି, ଘାତକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରହାର କରି ଜୀବଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ; ଯେ ଛଳ-କପଟରେ ପ୍ରବୀଣ ହୋଇ ହିଂସା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଓ ଉଦ୍ବେଗ ଜଗାଏ; ଏବଂ ନିଜେ ଭୟଜନକ ହୋଇ ସଦା ସେହି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରେ—ଏପରି ସ୍ୱଭାବ ଓ ଆଚରଣବାନ୍ ମନୁଷ୍ୟ ନରକରେ ପତିତ ହୁଏ। ଏବଂ କାଳଚକ୍ରର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ସେ ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମ ପାଇଲେ, ଅନେକ ବିଘ୍ନ-ବାଧାରେ କ୍ଲେଶିତ ଅଧମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 36
लोकद्देष्यो5धम: पुंसां स्वयं कर्मफलै: कृत्तै: एष देवि मनुष्येषु बोद्धव्यो ज्ञातिबन्धुषु
ଶ୍ରୀ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ସେଇ, ଯେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଦ୍ୱେଷ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ହେ ଦେବୀ! ମନୁଷ୍ୟଜୀବନରେ ଏହା ବିଶେଷତଃ ଜ୍ଞାତି-ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ବୁଝିବା ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 37
देवि! ऐसा मनुष्य अपने ही किये हुए कर्मोके फलके अनुसार मनुष्योंमें तथा जाति- बन्धुओंमें नीच समझा जाता है और सब लोग उससे द्वेष रखते हैं ।।
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଦେବୀ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏପରି ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ନିଜ ଜାତି-ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନୀଚ ବୋଲି ଗଣ୍ୟ ହୁଏ; ସମସ୍ତେ ତାହାକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ବିପରୀତ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କରୁଣାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଭାବେ ମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପରେ ପିତାସମ ସ୍ନେହ ରଖେ, କାହା ସହିତ ବୈର କରେ ନାହିଁ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖେ—ହାତପା ଆଦିକୁ ଅଧୀନରେ ରଖି କୌଣସି ଜୀବକୁ ନ ଉଦ୍ବେଗ କରେ, ନ ହତ୍ୟା କରେ; ଯାହାପରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି; ଯେ ଦୋରି, ଦଣ୍ଡ, ଢେଲା କିମ୍ବା ଘାତକ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦିଏ ନାହିଁ; ଯାହାର କର୍ମ କୋମଳ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଏବଂ ଯେ ସଦା ଦୟାପରାୟଣ—ସେହି ପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ଧାରଣ କରେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ଭବନରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରେ।”
Verse 38
नोद्वेजयति भूतानि न विधातयते तथा । हस्तपादै: सुनियतैरविश्वास्य: सर्वजन्तुषु
ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ବେଗ କରାଏ ନାହିଁ, ତଥା ସେମାନଙ୍କୁ ନାଶ ମଧ୍ୟ କରେ ନାହିଁ। ହାତପା ଭଲଭାବେ ସଂଯମରେ ରଖି ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ। ଏପରି କୋମଳ ଆଚରଣ, ଅହିଂସକ କର୍ମ ଏବଂ ଦୟାରେ ଅଟୁଟ ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ପାଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରେ।
Verse 39
न रज्ज्वा न च दण्डेन न लोष्टैर्नायुधेन च । उद्वेजयति भूतानि श्लक्षणकर्मा दयापर:
ସେ ନ ଦୋରିରେ, ନ ଦଣ୍ଡରେ, ନ ଢେଲାରେ, ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ—କୌଣସି ଉପାୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରେ ନାହିଁ। ତାହାର କର୍ମ କୋମଳ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ସେ ଦୟାପରାୟଣ।
Verse 40
एवंशीलसमाचार: स्वर्गे समुपजायते । तत्रासौ भवने दिव्ये मुदा वसति देववत्
ଏପରି ଶୀଳ ଓ ଏପରି ଆଚରଣ ଥିବା ପୁରୁଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ସେଠାରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଭବନରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରେ।
Verse 41
स चेत् कर्मक्षयान्मर्त्यों मनुष्येष्पजायते । अल्पाबाधो निरातड्क: स जात: सुखमेधते
ମହାଦେବ କହିଲେ—“ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ଯଦି ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଜନ୍ମ ନେଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଅତ୍ୟଳ୍ପ ଦୁଃଖ-ବାଧା ଆକ୍ରମଣ କରେ; ସେ ଭୟ ଓ ଉଦ୍ବେଗରୁ ମୁକ୍ତ ରହେ। ଏପରି ଜନ୍ମ ପାଇ ସେ ସୁଖରେ ଉନ୍ନତି କରେ—କଲ୍ୟାଣର ଭାଗୀ ହୋଇ, ଶ୍ରମ ଓ ଅଶାନ୍ତି ରହିତ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ। ଦେବୀ! ଏହା ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ପଥ; ଯେଉଁଠାରେ ବିଘ୍ନ-ବାଧା ପ୍ରବେଶ କରିପାରେ ନାହିଁ।”
Verse 42
सुखभागी निरायासो निरुद्धवेग: सदा नर: । एष देवि सतां मार्गो बाधा यत्र न विद्यते
ଏପରି ପୁରୁଷ ସୁଖର ଭାଗୀ ହୁଏ—ନିରାୟାସ, ବେଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଏବଂ ସଦା ସ୍ଥିର। ହେ ଦେବି! ଏହିଏ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମାର୍ଗ; ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବାଧା କିମ୍ବା ବିଘ୍ନ ଆଶ୍ରୟ ପାଉନାହିଁ।
Verse 43
उमोवाच इमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदा: । ज्ञानविज्ञानसम्पन्ना: प्रज्ञावन्तो<र्थकोविदा:
ଉମା କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ଉହାପୋହରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଏବଂ ଅର୍ଥ-ବ୍ୟବହାରରେ କୁଶଳ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
Verse 44
दुष्प्रज्ञाश्नापरे देव ज्ञानविज्ञानवर्जिता: । केन कर्मविशेषेण प्रज्ञावान् पुरुषो भवेत्
ହେ ଦେବ! କେତେକ ଅନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନରୁ ବଞ୍ଚିତ ଏବଂ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କେଉଁ ବିଶେଷ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ହୋଇପାରିବ?
Verse 45
अल्पप्रज्ञो विरूपाक्ष कथं भवति मानव: । एतन्मे संशयं छिन्धि सर्वधर्मविदां वर,विरूपाक्ष! मनुष्य मन्दबुद्धि कैसे होता है? सम्पूर्ण धर्मज्ञोंमें श्रेष्ठ महादेव! आप मेरे इस संदेहका निवारण कीजिये
ହେ ବିରୂପାକ୍ଷ! ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ଅଲ୍ପପ୍ରଜ୍ଞ ହୁଏ? ସମସ୍ତ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଦେବ! ମୋର ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଛେଦ କରନ୍ତୁ।
Verse 46
जात्यन्धाक्षापरे देव रोगार्ताश्षापरे तथा । नरा: क्लीबाश्व दृश्यन्ते कारणं ब्रूहि तत्र वै,देव! कुछ लोग जन्मान्ध, कुछ रोगसे पीड़ित और कितने ही नपुंसक देखे जाते हैं। इसका क्या कारण है? यह मुझे बताइये
ହେ ଦେବ! କେତେକ ଲୋକ ଜନ୍ମାନ୍ଧ, କେତେକ ରୋଗାର୍ତ୍ତ, ଏବଂ କେତେକ ନପୁଂସକ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 47
श्रीमहेश्वर उवाच ब्राह्मणान् वेदविदुष: सिद्धान् धर्मविदस्तथा । परिपृच्छन्त्यहरह: कुशला: कुशलं तथा
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଦେବି! ଯେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବେଦବିଦ୍, ସିଦ୍ଧ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର କୁଶଳକ୍ଷେମ ପ୍ରତିଦିନ ପଚାରନ୍ତି, ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅଶୁଭ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ଶୁଭ କର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଇହଲୋକରେ ନିତ୍ୟ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
Verse 48
वर्जयन्तो5शुभं कर्म सेवमाना: शुभं तथा । लभन्ते स्वर्गतिं नित्यमिहलोके तथा सुखम्
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଅଶୁଭ କର୍ମକୁ ବର୍ଜନ କରି ନିରନ୍ତର ଶୁଭ କର୍ମ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗଗତି ଓ ଇହଲୋକରେ ସ୍ଥିର ସୁଖ ପାଆନ୍ତି।
Verse 49
स चेन्मानुषतां याति मेधावी तत्र जायते । श्रुतं प्रज्ञानुगं यस्य कल्याणमुपजायते
ଏପରି ଆଚରଣବାନ୍ ପୁରୁଷ ଯଦି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଫେରି ପୁଣି ମନୁଷ୍ୟଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଏ, ସେ ମେଧାବୀ ହୁଏ। ତାହାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶାସ୍ତ୍ରଶ୍ରୁତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ତାହାର ପ୍ରଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରେ; ତେଣୁ ତାହା ପାଇଁ ସଦା କଲ୍ୟାଣ ଉପଜେ।
Verse 50
परदारेषु ये चापि चक्षुर्दुष्ट प्रयुझ्जते । तेन दुष्टस्वभावेन जात्यन्धास्ते भवन्ति ह
ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯେମାନେ ପରଦାରାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୁଷ୍ଟ ଓ କାମାତୁର ଦୃଷ୍ଟି ପ୍ରୟୋଗ କରନ୍ତି, ସେହି ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର ଫଳରେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 51
जो परायी स्त्रियोंके प्रति सदा दोषभरी दृष्टि डालते हैं, उस दुष्ट स्वभावके कारण वे जन्मान्ध होते हैं ।।
ଦୁଷିତ ମନରେ ନଗ୍ନା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଯେ ନିହାରନ୍ତି, ସେହି ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ପୁରୁଷମାନେ ଇହଲୋକରେ ହିଁ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 52
ये तु मूढा दुराचारा वियोनौ मैथुने रता: । पुरुषेषु सुदुष्प्रज्ञा क्लीबत्वमुपयान्ति ते
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେମାନେ ମୂଢ଼ ଓ ଦୁରାଚାରୀ, ଅୟୋନି/ବିପରୀତ ମୈଥୁନରେ ରତ, ଏବଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିକୃତ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ କ୍ଳୀବତ୍ୱ (ନପୁଂସକତା)କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 53
जो दुराचारी, दुर्बुद्धि एवं मूढ़ मनुष्य पशु आदिकी योनिमें मैथुन करते हैं, वे पुरुषोंमें नपुंसक होते हैं ।।
ମହେଶ୍ୱର ଘୋଷଣା କରନ୍ତି—ଯେମାନେ ପଶୁହତ୍ୟା କରାନ୍ତି, ଯେମାନେ ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟ୍ୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ/ଅବିବେକୀ ମୈଥୁନରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ—ସେମାନେ କ୍ଳୀବ (ନପୁଂସକ) ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
Verse 54
उमोवाच सावद्यं किन्नु वै कर्म निरवद्यं तथैव च । श्रेय: कुर्वन्नवाप्रोति मानवो देवसत्तम,पार्वतीने पूछा--देवश्रेष्ठ] कौन सदोष कर्म हैं और कौन निर्दोष, कौन-सा कर्म करके मनुष्य कल्याणका भागी होता है?
ଉମା କହିଲେ—ହେ ଦେବସତ୍ତମ! କେଉଁ କର୍ମ ସଦୋଷ ଏବଂ କେଉଁ କର୍ମ ନିର୍ଦୋଷ? କେଉଁ କର୍ମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେୟ (କଲ୍ୟାଣ) ପାଏ?
Verse 55
श्रीमहेश्वर उवाच श्रेयांसं मार्गमन्विच्छन् सदा य: पृच्छति द्विजान् । धर्मान्विषी गुणाकांक्षी स स्वर्ग समुपाश्षुते
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଶ୍ରେୟସ୍ର ମାର୍ଗ ଖୋଜି ସଦା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ପଚାରୁଥିବା, ଧର୍ମାନ୍ୱେଷୀ ଓ ଗୁଣାକାଙ୍କ୍ଷୀ ଯେ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 56
श्रीमहेश्वरने कहा--जो श्रेष्ठ मार्गको पानेकी इच्छा रखकर सदा ही ब्राह्मणोंसे उसके विषयमें पूछता है, धर्मका अन्वेषण करता और सद्गुणोंकी अभिलाषा रखता है, वही स्वर्गलोकके सुखका अनुभव करता है ।।
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗ ପାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତାହା ବିଷୟରେ ପଚାରୁଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିବା ଏବଂ ସଦ୍ଗୁଣକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା—ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକର ସୁଖ ଅନୁଭବ କରେ। ଏବଂ ହେ ଦେବୀ! ସେ ଯଦି କେବେ ମାନବ ଯୋନିକୁ ଆସେ, ତେବେ ପ୍ରାୟଃ ମେଧାବୀ ଓ ଧାରଣାଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 57
एष देवि सतां धर्मो मन्तव्यो भूतिकारक: । नृणां हितार्थाय मया तव वै समुदाह्ृत:
ହେ ଦେବୀ! ଏହିଏ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଧର୍ମ; ଏହାକୁ ସତ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧିର କାରଣ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ଏହି ଉପଦେଶ ତୁମକୁ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛି।
Verse 58
उमोवाच अपरे स्वल्पविज्ञाना धर्मविद्वेषिणो नरा: । ब्राह्मणान् वेदविदुषो नेच्छन्ति परिसर्पितुम्
ଉମା କହିଲେ—ଭଗବନ୍! ଅନ୍ୟ କେତେକ ମନୁଷ୍ୟ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ହେତୁ ଧର୍ମକୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 59
व्रतवन्तो नरा: केचिच्छुद्धा धर्मपरायणा: । अव्रता भ्रष्टनियमास्तथान्ये राक्षसोपमा:,कुछ मनुष्य व्रतधारी, श्रद्धालु और धर्मपरायण होते हैं तथा दूसरे व्रतहीन, नियमश्रष्ट तथा राक्षसोंके समान होते हैं
କେତେକ ମନୁଷ୍ୟ ବ୍ରତଧାରୀ—ଶୁଦ୍ଧାଚାରୀ ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୁଅନ୍ତି; ଆଉ କେତେକ ଅନ୍ୟେ ବ୍ରତହୀନ, ନିୟମଭ୍ରଷ୍ଟ ଏବଂ ଆଚରଣରେ ରାକ୍ଷସସମାନ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 60
यज्वानश्न तथैवान्ये निहॉमाश्ष तथापरे । केन कर्मविपाकेन भवन्तीह वदस्व मे
କେତେକ ଲୋକ ଯଜ୍ଞଶୀଳ, ଆଉ କେତେକ ହୋମ-ଯଜ୍ଞରୁ ବିମୁଖ। କେଉଁ କର୍ମବିପାକରେ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଏପରି ପରସ୍ପରବିରୋଧୀ ସ୍ୱଭାବ ହୁଏ? ମୋତେ କହ।
Verse 61
श्रीमहेश्वर उवाच आगमा लोकधर्माणां मर्यादा: सर्वनिर्मिता: । प्रामाण्येनानुवर्तन्ते दृश्यन्ते च दूढब्रता:
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଆଗମମାନେ ଲୋକଧର୍ମମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ମାନଦଣ୍ଡ; ସେଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବତ୍ର ସ୍ଥାପିତ। ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରମାଣ ମାନି ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ଜନ ସେଥିରେ ଅଚଳ ଭାବେ ଅଟୁଟ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
Verse 62
श्रीमहेश्वरने कहा--देवि! शास्त्र लोकधर्मोकी उन मर्यादाओंको स्थापित करते हैं, जो सबके हितके लिये निर्मित हुई हैं। जो उन शास्त्रोंको प्रमाण मानते हैं, वे दृढ़तापूर्वक उत्तम व्रतका पालन करते देखे जाते हैं ।।
ଶ୍ରୀମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଦେବି! ଶାସ୍ତ୍ର ଲୋକଧର୍ମର ସେହି ସୀମା-ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥାପନ କରେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ। ଯେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୃଢ଼ତାରେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମୋହବଶେ ଅଧର୍ମକୁ ‘ଧର୍ମ’ କହନ୍ତି—ବ୍ରତହୀନ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗକାରୀ—ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।
Verse 63
ते चेत्कालकृतोद्योगात् सम्भवन्तीह मानुषा: । नि्ोमा निर्वषट्कारास्ते भवन्ति नराधमा:,वे मनुष्य यदि कालयोगसे इस संसारमें मनुष्य होकर जन्म लेते हैं तो होम और वषट्कारसे रहित तथा नराधम होते हैं
କାଳକୃତ ଉଦ୍ୟୋଗର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ଏଠାରେ ମାନବଜନ୍ମ ନେଲେ ମଧ୍ୟ, ହୋମ ଓ ‘ବଷଟ୍’କାର ବିହୀନ ହୋଇ ସେମାନେ ନରାଧମ ହୋଇଯାନ୍ତି।
Verse 64
एष देवि मया सर्व: संशयच्छेदनाय ते । कुशलाकुशलो नृणां व्याख्यातो धर्मसागर:
ଦେବି! ତୁମ ସନ୍ଦେହ ଛେଦନ ପାଇଁ ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ କୁଶଳ–ଅକୁଶଳ ଆଚରଣ ସହିତ ଧର୍ମସାଗରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି।
Verse 145
न हि प्राणै: प्रियतमं लोके किंचन विद्यते । तस्मात् प्राणिदया कार्या यथा55त्मनि तथा परे ।।
ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା କରିବା ଉଚିତ—ଯେପରି ନିଜ ପାଇଁ ଦୟା ଆକାଂକ୍ଷିତ, ସେପରି ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira’s fourfold inquiry: what constitutes śreyas, what conduct produces happiness, by what one becomes free from pāpa, and what practice destroys kalmaṣa (moral impurity).
Regular, disciplined remembrance and praise—reciting an authoritative list of devas, ṛṣis, rājarṣis, and sacred places at both twilight junctions—functions as a purificatory practice shaping conduct and reducing moral stain.
Yes. The text states that one who kīrtanas, praises, and honors these enumerated beings and loci is freed from faults (kilbiṣa/pāpa), protected from fear, and the closing prayer seeks absence of obstacles and attainment of steady success and higher destiny.