Adhyaya 110
उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit (Angiras Teaching)
Upa-parva: Upavāsa-Phala Anuśāsana (Fast-and-Merit Instruction Unit)
Yudhiṣṭhira observes that many yajñas require extensive materials and are difficult for the poor to accomplish; he requests from Bhīṣma a method accessible to economically constrained persons that yields results comparable to sacrificial rites. Bhīṣma cites a teaching attributed to Aṅgiras describing a graded regimen of fasting and regulated living, repeatedly coupled with offerings to Jātavedas (Agni) and ethical disciplines such as ahiṃsā, satya, dāna-śīla, kṣānti, dama, and control of anger. The chapter enumerates progressively spaced eating patterns (e.g., single meal after specified intervals, monthly regimes), each correlated—via phala statements—with the merit of named Vedic sacrifices (e.g., Agniṣṭoma, Atirātra, Vājapeya, Aśvamedha, Rājasūya) and with cosmological rewards described through vimāna imagery, divine companionship, and residence in various deva-lokas up to Brahmaloka. The discourse concludes by asserting the accessibility of this upavāsa-based ‘yajña-vidhi’ for the poor, while emphasizing purity, steadiness, avoidance of hypocrisy and harm, and devotion to deities and twice-born persons as qualifying conditions.
Chapter Arc: युधिष्ठिर पितामह भीष्म से जिज्ञासा करते हैं—यदि ब्राह्मण-क्षत्रिय के लिए नियम-उपवास विहित हैं, तो समस्त वर्णों और म्लेच्छों तक के लिए उपवास का विधान, विधि और फल क्या है? → भीष्म विविध तिथियों (पञ्चमी, षष्ठी, अष्टमी, कृष्णपक्ष चतुर्दशी आदि) के उपवास-नियम, ब्राह्मण-भोजन, जल-आहार, मासिक/वार्षिक व्रतों की क्रमिक सूची और उनके फल बताते जाते हैं; साधारण संयम से लेकर दीर्घकालिक तप तक फल-श्रुति उत्तरोत्तर विराट होती जाती है। → फल-श्रुति चरम पर पहुँचती है—वर्षभर नियत आहार/जल-नियम से ‘विश्वजित्’ जैसे महाफल, अतिरात्र यज्ञ-सदृश पुण्य, और रोगी/पीड़ित के उपवास से भी दीर्घ स्वर्ग-सुख, दिव्य विमान (सहस्रहंसयुक्त) तथा अप्सराओं-समृद्ध लोक का वर्णन। → भीष्म उपवास को सर्वसुलभ धर्म-साधन के रूप में प्रतिष्ठित करते हैं—नियम, श्रद्धा और संयम से देह-आरोग्य, वीर्य, तथा परलोक-गति का आश्वासन देते हुए युधिष्ठिर की जिज्ञासा का व्यवस्थित उत्तर पूर्ण करते हैं। → उपवास-व्रतों के बाद अन्य दान/व्रत/आचार-धर्मों की ओर संवाद के बढ़ने का संकेत।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बक। अऑि-्छऋाय षर्डाधिकशततमोब< ध्याय: मास
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ ଏବଂ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପବାସରେ ମନ ଲଗାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହାର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ମୋତେ ବୁଝାଯାଉନାହିଁ। ଉପବାସ କରିବାର ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି କାହିଁକି? ଦୟାକରି କାରଣ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
ब्रह्मक्षत्रेण नियमाश्च॒र्तव्या इति न: श्रुतम् उपवासे कथं तेषां कृत्यमस्ति पितामह
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ପିତାମହ! ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ନିୟମ-ସଂଯମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ଉପବାସ କରିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କିପରି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ମୋତେ ବୁଝାଯାଉନାହିଁ। ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ—ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପବାସ କିପରି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହୁଏ?
Verse 3
नियमांश्नोपवासां श्व सर्वेषां ब्रूहि पार्थिव । आप्रोति कां गतिं तात उपवासपरायण:
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ନିୟମ ଓ ଉପବାସମାନଙ୍କର ବିଧି ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ତାତ, ଉପବାସପରାୟଣ ମନୁଷ୍ୟ କେଉଁ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ?
Verse 4
उपवास: परं पुण्यमुपवास: परायणम् | उपोष्येह नरश्रेष्ठ कि फल प्रतिपद्यते,नरश्रेष्ठ) कहते हैं, उपवास बहुत बड़ा पुण्य है और उपवास सबसे बड़ा आश्रय है; परंतु उपवास करके यहाँ मनुष्य कौन-सा फल पाता है?
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପବାସ ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଉପବାସ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ତେବେ ଏହି ଲୋକରେ ଉପବାସ କରି ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ ଫଳ ପାଏ?
Verse 5
अधर्मान्मुच्यते केन धर्ममाप्नोति वा कथम् | स्वर्ग पुण्यं च लभते कथं भरतसत्तम
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଧର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ କିପରି ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ? ସେ କିପରି ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ?
Verse 6
भरतश्रेष्ठ! मनुष्य किस कर्मके द्वारा पापसे छुटकारा पाता है और क्या करनेसे किस प्रकार उसे धर्मकी प्राप्ति होती है? वह पुण्य और स्वर्ग कैसे पाता है? ।।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ କ’ଣ କରି, କିପରି, ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ? ସେ କିପରି ପୁଣ୍ୟ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ? ଆଉ ଯଦି ସେ ଉପବାସ କରେ, ତେବେ କ’ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ? ହେ ନରାଧିପ, ଯେ ଧର୍ମରେ ସୁଖ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ସେହି ଧର୍ମ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 7
वैशम्पायन उवाच एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मज्ञं धर्मतत्त्ववित् । धर्मपुत्रमिदं वाक््यं भीष्म: शान्तनवोडब्रवीत्
ବୈଶମ୍ପାୟନ କହିଲେ—ହେ ଜନମେଜୟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱବିଦ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏପରି ପଚାରିଲେ, ଶାନ୍ତନୁନନ୍ଦନ ଭୀଷ୍ମ ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।
Verse 8
भीष्म उवाच इदं खलु मया राजन् श्रुतमासीत् पुरातनम् । उपवासविधीौ श्रेष्ठा गुणा ये भरतर्षभ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଏହା ମୁଁ ପୂର୍ବକାଳରେ ଶୁଣିଥିବା ପୁରାତନ ଉପଦେଶ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉପବାସବିଧିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣମାନେ ମୁଁ କହୁଛି।
Verse 9
ऋषिमंगिरसं पूर्व पृष्टवानस्मि भारत । यथा मां त्वं तथैवाहं पृष्टवांस्तं तपोधनम्,भारत! जिस तरह आज तुमने मुझसे प्रश्न किया है इसी प्रकार मैंने भी पूर्वकालमें तपोधन अंगिरा मुनिसे प्रश्न किया था
ହେ ଭାରତ! ଆଜି ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବକାଳରେ ତପୋଧନ ଅଙ୍ଗିରା ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲି।
Verse 10
प्रश्रमेतं मया पृष्टो भगवानग्निसम्भव: । उपवासविधिं पुण्यमाचष्ट भरतर्षभ,भरतभूषण! जब मैंने यह प्रश्न पूछा, तब अग्निनन्दन भगवान् अंगिराने मुझे उपवासकी पवित्र विधि इस प्रकार बतायी
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ସହିତ, ଅଗ୍ନିସମ୍ଭବ ଭଗବାନ୍ ଅଙ୍ଗିରା ମୋତେ ଉପବାସର ପୁଣ୍ୟବିଧି କହିଲେ।
Verse 11
अंगियरा उवाच ब्रह्मक्षत्रे त्रिरात्रं तु विहितं कुरुनन्दन । द्विस्त्रिरात्रमथैकाहं निर्दिष्ट पुरुषर्षभ
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତିର ଉପବାସ ବିହିତ। ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଦୁଇ ତ୍ରିରାତ୍ର ଓ ପରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ—ମୋଟ ସାତ ଦିନ—ବୋଲି ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ।
Verse 12
वैश्या: शूद्राश्न यन्मोहादुपवासं प्रचक्रिरे । त्रिरात्रं वा द्विरात्रं वा तयोव््युष्टिन विद्यते,वैश्यों और शूद्रोंने जो मोहवश तीन रात अथवा दो रातका उपवास किया है, उसका उन्हें कोई फल नहीं मिला है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋହବଶତଃ ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଦୁଇ ରାତି ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
Verse 13
चतुर्थभक्तक्षपणं वैश्ये शूद्रे विधीयते । त्रिरात्रं नतु धर्मजिविंहितं धर्मदर्शिभि:
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେଉଛି ଚତୁର୍ଥ ଭୋଜନକାଳ ତ୍ୟାଗ; ଅର୍ଥାତ୍ ଦୁଇ ଦିନ ଓ ଦୁଇ ରାତି ମାତ୍ର ଉପବାସ। ଧର୍ମଦର୍ଶୀ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନି ରାତିର ଉପବାସକୁ ଧର୍ମଜୀବନର ନିୟମ ଭାବେ ବିଧାନ କରିନାହାନ୍ତି।
Verse 14
पज्चम्यां वापि षष्ठ्यां च पौर्णमास्यां च भारत । उपोष्य एकभक्तेन नियतात्मा जितेन्द्रिय:
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ମନକୁ ନିୟମିତ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜିତି, ଉପବାସ କରି ଏକବେଳେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ (ଅନ୍ୟ ବେଳେ ଉପବାସ ରଖେ), ସେ କ୍ଷମାଶୀଳ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଶ୍ରୁତିମାନ ହୁଏ। ଏମିତି ପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁରୁଷ କେବେ ସନ୍ତାନହୀନ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 15
क्षमावान् रूपसम्पन्न: श्रुतवांश्वैव जायते | नानपत्यो भवेत् प्राज्ञों दरिद्रो वा कदाचन
ସେ କ୍ଷମାଶୀଳ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଶ୍ରୁତିମାନ (ବିଦ୍ୱାନ) ହୁଏ। ହେ ଭାରତ! ପ୍ରାଜ୍ଞ ପୁରୁଷ କେବେ ସନ୍ତାନହୀନ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ। ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ ଓ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ମନ-ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି ଏକବେଳେ ଭୋଜନ (ଅନ୍ୟ ବେଳେ ଉପବାସ) କଲେ ଏହି ଫଳ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 16
यजिष्णु: पञ्चमीं षष्ठीं कुले भोजयते द्विजान् | अष्टमीमथ कौरव्य कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ଯଜ୍ଞଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠ ଥିବା ପୁରୁଷ କୁଳଧର୍ମାନୁସାରେ ପଞ୍ଚମୀ ଓ ଷଷ୍ଠୀ ତିଥିରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ (ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ) ଭୋଜନ କରାଏ; ହେ କୌରବ୍ୟ! ତଥା ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଓ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 17
मार्गशीर्ष तु यो मासमेकभक्तेन संक्षिपेत्
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସକୁ ଏକବେଳେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି କାଟେ, ସେ ସଂଯମବ୍ରତ ପାଳନ କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଏଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; କାରଣ ଏହା ଆତ୍ମନିଗ୍ରହକୁ ବଢ଼ାଏ ଓ ଧର୍ମମୟ ଜୀବନକୁ ପୋଷଣ କରେ।
Verse 18
सर्वकल्याणसम्पूर्ण: सर्वोषधिसमन्वित:
ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଙ୍ଗଳକର ସାଧନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ଏବଂ ଅନ୍ନ-ଫଳ ଆଦି ସମସ୍ତ ଔଷଧି ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଉପବାସ କଲେ ସେ ପରଜନ୍ମରେ ରୋଗରହିତ ଓ ବଳବାନ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ତାହାର କୃଷି-ଜୀବିକାର ସୁବିଧା ହୁଏ ଏବଂ ସେ ବହୁ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 19
उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते । कृषिभागी बहुधनो बहुधान्यश्व॒ जायते
ଉପବାସ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗରହିତ ଓ ବଳବାନ ହୋଇ ଜନ୍ମେ। ସେ କୃଷିର ଭାଗ ଓ ସାଧନ ପାଏ; ବହୁ ଧନ, ବହୁ ଧାନ୍ୟ ଏବଂ ଅଶ୍ୱସମ୍ପଦ ସହିତ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରେ।
Verse 20
पौषमासं तु कौन्तेय भक्तेनैकेन यः क्षिपेत् । सुभगो दर्शनीयश्व यशोभागी च जायते,कुन्तीनन्दन! जो पौष मासको एक वक्त भोजन करके बिताता है, वह सौभाग्यशाली, दर्शनीय और यशका भागी होता है
ହେ କୌନ୍ତେୟ! ଯେ ପୌଷ ମାସକୁ ଦିନକୁ ଏକବାର ଭୋଜନ କରି ବ୍ୟତୀତ କରେ, ସେ ସୌଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଦର୍ଶନୀୟ ଏବଂ ଯଶର ଭାଗୀ ହୁଏ।
Verse 21
माघं तु नियतो मासमेकभक्तेन य:ः क्षिपेत् श्रीमत्कुले ज्ञातिमध्ये स महत्त्व प्रपद्यते
ଯେ ମାଘ ମାସକୁ ନିୟମପୂର୍ବକ ଦିନକୁ ଏକବାର ଭୋଜନ କରି ବ୍ୟତୀତ କରେ, ସେ ଧନୀ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ନିଜ ଜ୍ଞାତିମଧ୍ୟରେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
Verse 22
भगदैवतमासं तु एकभक्तेन यः क्षिपेत् । स्त्रीषु वललभतां याति वश्याश्चास्य भवन्ति ता:,जो फाल्गुन मासको एक समय भोजन करके व्यतीत करता है, वह स्त्रियोंको प्रिय होता है और वे उसके अधीन रहती हैं
ଯେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସକୁ ଦିନକୁ ଏକବାର ଭୋଜନ କରି ବ୍ୟତୀତ କରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ପ୍ରିୟ ହୁଏ ଏବଂ ସେମାନେ ତାହାର ବଶରେ ରହନ୍ତି।
Verse 23
चैत्र तु नियतो मासमेकभक्तेन यः क्षिपेत् । सुवर्णमणिमुक्ताढ्ये कुले महति जायते,जो नियमपूर्वक रहकर चैत्रमासको एक समय भोजन करके बिताता है, वह सुवर्ण, मणि और मोतियोंसे सम्पन्न महान् कुलमें जन्म लेता है
ଯେ ନିୟମପୂର୍ବକ ଚୈତ୍ର ମାସଟି ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି କାଟେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ସମୃଦ୍ଧ ମହାନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରେ।
Verse 24
निस्तरेदेकभक्तेन वैशाखं यो जितेन्द्रिय: । नरो वा यदि वा नारी ज्ञातीनां श्रेष्ठतां ब्रजेत्
ଯେ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ହୋଇ ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନର ବ୍ରତରେ ବୈଶାଖ ମାସ ପାଳନ କରେ, ସେ (ପାପ-ଦୁଃଖରୁ) ତରିଯାଏ। ସେ ପୁରୁଷ ହେଉ କି ନାରୀ, ନିଜ ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଏ।
Verse 25
जो स्त्री अथवा पुरुष इन्द्रियसंयमपूर्वक एक समय भोजन करके वैशाख मासको पार करता है, वह सजातीय बन्धु-बान्धवोंमें श्रेष्ठताको प्राप्त होता है ।।
ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ଯେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମପୂର୍ବକ ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ବୈଶାଖ ମାସ ପାର କରେ, ସେ ନିଜ ସଜାତୀୟ ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଏ। ଏବଂ ଯେ ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ କାଟେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ଅତୁଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 26
आषाढमेकभ क्तेन स्थित्वा मासमतन्द्रित: । बहुधान्यो बहुधनो बहुपुत्रश्न जायते,जो आषाढ़ मासमें आलस्य छोड़कर एक समय भोजन करके रहता है, वह बहुत-से धन-धान्य और पुत्रोंसे सम्पन्न होता है
ଯେ ଆଷାଢ଼ ମାସରେ ଆଳସ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ମାସଟି ସାରା ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ରହେ, ସେ ବହୁ ଧାନ୍ୟ, ବହୁ ଧନ ଓ ବହୁ ପୁତ୍ରରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 27
श्रावणं नियतो मासमेकभक्तेन य: क्षिपेत् यत्र तत्राभिषेकेण युज्यते ज्ञातिवर्धन:
ଯେ ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂଯମରେ ରଖି ଦିନକୁ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ଶ୍ରାବଣ ମାସ କାଟେ, ସେ ନାନା ତୀର୍ଥରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରିବା ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ ଏବଂ ନିଜ କୁଟୁମ୍ବ-ଜ୍ଞାତିମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି କରେ।
Verse 28
प्रौष्ठदं तु यो मासमेकाहारो भवेन्नर: । गवाद्यं स्फीतमचलमैश्चर्य प्रतिपद्यते,जो मनुष्य भाद्रपद मासमें एक समय भोजन करके रहता है, वह गोधनसे सम्पन्न, समृद्धिशील तथा अविचल ऐश्वर्यका भागी होता है
ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ (ଭାଦ୍ରପଦ) ମାସରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି ରହେ, ସେ ଗୋଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସମୃଦ୍ଧିଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ।
Verse 29
तथैवाश्वयुजं मासमेकभक्तेन य: क्षिपेत् मृजावान् वाहनाद्यश्व बहुपुत्रश्न जायते,जो आश्विन मासको एक समय भोजन करके बिताता है, वह पवित्र, नाना प्रकारके वाहनोंसे सम्पन्न तथा अनेक पुत्रोंसे युक्त होता है
ସେହିପରି ଯେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ (ଆଶ୍ୱିନ) ମାସକୁ ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି କାଟେ, ସେ ଆଚରଣରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ନାନା ପ୍ରକାର ଯାନବାହନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଅନେକ ପୁତ୍ର ପାଏ।
Verse 30
कार्तिक तु नरो मासं यः कुयदिकभोजनम् | शूरश्न बहुभार्यश्व कीर्तिमांश्नैव जायते,जो मनुष्य कार्तिक मासमें एक समय भोजन करता है, वह शूरवीर, अनेक भार्याओंसे संयुक्त और कीर्तिमान् होता है
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦିନକୁ ଏକଥର ଭୋଜନ କରିବାର ବ୍ରତ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଶୂରବୀର, ଅନେକ ପତ୍ନୀଯୁକ୍ତ ଓ କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍ ହୁଏ।
Verse 31
इति मासा नरव्याघ्र क्षिपतां परिकीर्तिता: । तिथीनां नियमा ये तु शृणु तानपि पार्थिव
ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ଏହିପରି ଏକଭୁକ୍ତ ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାସମାନଙ୍କ ଫଳ କହିଦେଲି। ହେ ପାର୍ଥିବ, ଏବେ ତିଥିମାନଙ୍କ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
Verse 32
पक्षे पक्षे गते यस्तु भक्तमश्नाति भारत | गवाढ्यो बहुपुत्रश्न बहुभार्य: स जायते,भरतनन्दन! जो पंद्रह-पंद्रह दिनपयर भोजन करता है, वह गोधनसे सम्पन्न और बहुत-से पुत्र तथा स्त्रियोंसे युक्त होता है
ହେ ଭାରତ! ଯେ ପ୍ରତି ପକ୍ଷେ (ପନ୍ଦର ଦିନକୁ ଏକଥର) ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଗୋଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଅନେକ ପୁତ୍ର ଏବଂ ଅନେକ ପତ୍ନୀଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 33
मासि मासि त्रिरात्राणि कृत्वा वर्षाणि द्वादश | गणाधिपत्यं प्राप्रोति निःसपत्नमनाविलम्
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ମାସେ ମାସେ ତ୍ରିରାତ୍ରି-ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ତାହାକୁ ବାରୋ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିରତ ରଖେ, ସେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀହୀନ ଓ କଳୁଷହୀନ—ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ଏବଂ ନିର୍ମଳ—ଆଧିପତ୍ୟ ପାଏ।
Verse 34
एते तु नियमा: सर्वे कर्तव्या: शरदो दश | द्वे चानये भरतश्रेष्ठ प्रवृत्तिमनुवर्तता,भरतश्रेष्ठ! प्रवृत्तिमा्गकका अनुसरण करनेवाले पुरुषको ये सभी नियम बारह वर्षोंतक पालन करने चाहिये
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଏହି ସମସ୍ତ ନିୟମ ଦଶ ଶରଦ୍ (ଦଶ ବର୍ଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଳନୀୟ; ଏବଂ ପ୍ରବୃତ୍ତିମାର୍ଗ ଅନୁସରଣକାରୀଙ୍କୁ ଆଉ ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 35
यस्तु प्रातस्तथा सायं भुञ्जानो नान्तरा पिबेत् । अहिंसानिरतो नित्यं जुह्मॉानो जातवेदसम्
କିନ୍ତୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ପାନ କରେ ନାହିଁ; ଯେ ସଦା ଅହିଂସାରେ ନିରତ ରହେ ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନି)ରେ ଆହୁତି ଦିଏ—ସେ ସଂଯମିତ ଧାର୍ମିକ ନିୟମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ।
Verse 36
षड्भि: स वर्षै्न॑पते सिध्यते नात्र संशय: । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फल प्राप्नोति मानव:
ହେ ନୃପତେ! ଛଅ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 37
जो मनुष्य प्रतिदिन सबेरे और शामको भोजन करता है, बीचमें जलतक नहीं पीता तथा सदा अहिंसा-परायण होकर नित्य अन्निहोत्र करता है, उसे छः: वर्षोमें सिद्धि प्राप्त हो जाती है। इसमें संशय नहीं है तथा नरेश्वर! वह अग्निष्टोम यज्ञका फल पाता है ।।
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରାତଃ ଓ ସାୟଂ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ, ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ମଧ୍ୟ ପାନ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସଦା ଅହିଂସା-ପରାୟଣ ହୋଇ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ—ସେ ଛଅ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧି ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ନରେଶ୍ୱର! ସେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତାପରେ ସେ ପୁଣ୍ୟବାନ, ରଜୋଗୁଣହୀନ ପୁରୁଷ ନୃତ୍ୟ-ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଅଧିବାସରେ, ସହସ୍ର ସହସ୍ର ଦିବ୍ୟ ରମଣୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରେ, ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରେ।
Verse 38
तप्तकाञ्चनवर्णाभं विमानमधिरोहति । पूर्ण वर्षमहस्रं च ब्रह्मलोके महीयते
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରେ, ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ଓ ମହିମାନ୍ୱିତ ହୁଏ।
Verse 39
यस्तु संवत्सरं पूर्णमेकाहारो भवेन्नर:
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—କିନ୍ତୁ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିନକୁ ମାତ୍ର ଏକଥର ଆହାର କରେ…
Verse 40
दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे च स महीयते
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 41
यस्तु संवत्सरं पूर्ण चतुर्थ भक्तमश्लुते
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ (ସାଧାରଣ ଭୋଜନର) ଚତୁର୍ଥାଂଶ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ…
Verse 42
अहिंसानिरतो नित्यं सत्यवाग विजितेन्द्रिय: । वाजपेयस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्षुते
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ଯେ ସଦା ଅହିଂସାରେ ନିରତ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ—ସେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ସେହି ଫଳକୁ ଲାଭ କରେ।
Verse 43
दशवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । जो पूरे एक वर्षतक दो-दो दिनपर भोजन करके रहता है तथा साथ ही अहिंसा, सत्य और इन्द्रिय-संयमका पालन करता है, वह वाजपेय यज्ञका फल पाता है और दस हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है । ४१-४२ ई ।।
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ‘ଷଷ୍ଠକାଳ’ ନିୟମ—ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଦିନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦିନ ଭୋଜନ—ପାଳନ କରି, ସହିତ ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ସଂଯମ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଏବଂ ଦଶହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ।
Verse 44
अश्वमेधस्य यज्ञस्य फल प्राप्रोति मानव: । कुन्तीनन्दन! जो एक सालतक छठे समय अर्थात् तीन-तीन दिनोंपर भोजन करता है, वह मनुष्य अश्वमेध यज्ञका फल पाता है ।। ४३ इ ।। चक्रवाकप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ହେ କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ! ଯେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ‘ଷଷ୍ଠକାଳ’—ଅର୍ଥାତ୍ ତିନି ଦିନକୁ ଥରେ—ଭୋଜନ କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳ ଲାଭ କରେ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ସେ ଉଚ୍ଚ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗମନ କରେ।
Verse 45
अष्टमेन तु भक्तेन जीवन् संवत्सरं नृप
ହେ ରାଜନ୍! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ‘ଅଷ୍ଟମ ଭକ୍ତି’ ସହିତ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ନିୟମିତ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ସେ ଅଭିପ୍ରେତ ଧର୍ମଫଳ ପାଏ; କାରଣ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶାସିତ ଭକ୍ତି ନିଜେ ଧର୍ମସାଧନ।
Verse 46
हंससारसयुक्तेन विमानेन स गच्छति
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହଂସ ଓ ସାରସ ଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ସେ ଗମନ କରେ।
Verse 47
पक्षे पक्षे गते राजन् यो5श्रीयाद् वर्षमेव तु
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷ (ପନ୍ଦର ଦିନ) ଗତ ହେବା ସହିତ—ଏଭଳି ସମଗ୍ର ବର୍ଷ—ନିଜ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିରେ କ୍ଷୟ ପାଉଥାଏ, ସେ କାଳକ୍ରମେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଅବନତିକୁ ଯାଉଛି ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
Verse 48
षष्टिवर्षसहस्राणि दिवमावसते च स:,प्रजानाथ! वह साठ हजार वर्षोतक स्वर्गमें निवास करता है और वहाँ वीणा, वल्लकी, वेणु आदि वाद्योंके मनोरम घोष तथा सुमधुर शब्दोंद्वारा उसे सोतेसे जगाया जाता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ। ସେଠାରେ ବୀଣା, ବଲ୍ଲକୀ, ବେଣୁ ଆଦି ବାଦ୍ୟର ମନୋହର ଘୋଷ ଓ ଅତିମଧୁର ଶବ୍ଦରେ ତାକୁ ନିଦ୍ରାରୁ ଜଗାଯାଏ।
Verse 49
वीणानां वल्लकीनां च वेणूनां च विशाम्पते । सुघोषैर्मधुरै: शब्द: सुप्त: स प्रतिबोध्यते
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ବିଶାମ୍ପତେ, ନରାଧିପ! ବୀଣା, ବଲ୍ଲକୀ ଓ ବେଣୁର ମଧୁର ଓ ମନୋହର ଘୋଷରେ ନିଦ୍ରିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସୌମ୍ୟଭାବେ ଜଗାଯାଏ।
Verse 50
संवत्सरमिहैक॑ तु मासि मासि पिबेदप: । फल विश्वजितस्तात प्राप्रोति स नरो नृप,तात! नरेश्वर! जो मनुष्य एक वर्षतक प्रतिमास एक बार जल पीकर रहता है, उसे विश्वजित् यज्ञका फल मिलता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ତାତ, ହେ ନୃପ! ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିମାସ ଏକଥର କେବଳ ଜଳ ପାନ କରି ନିୟମ ପାଳନ କରେ, ସେ ବିଶ୍ୱଜିତ୍ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 51
सिंहव्याप्रप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति । सप्ततिं च सहस््राणि वर्षाणां दिवि मोदते
ସିଂହ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ର ଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ସତରି ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 52
वह सिंह और व्याप्र जुते हुए विमानसे यात्रा करता है और सत्तर हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें सुख भोगता है ।।
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର! ଏକ ମାସରୁ ଅଧିକ ଉପବାସର ବିଧାନ ନାହିଁ। ହେ ପାର୍ଥ! ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ ଅନଶନର ଏହି ବିଧିକୁ ହିଁ କହନ୍ତି।
Verse 53
अनार्तों व्याधिरहितो गच्छेदनशनं तु यः । पदे पदे यज्ञफलं स प्राप्नोति न संशय:,जो बिना रोग-व्याधिके अनशन व्रत करता है, उसे पद-पदपर यज्ञका फल मिलता है, इसमें संशय नहीं है
ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଃଖରହିତ ଓ ରୋଗ-ବ୍ୟାଧିରହିତ ହୋଇ ଅନଶନ-ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ପଦେ ପଦେ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 54
दिवं हंसप्रयुक्तेन विमानेन स गच्छति । शतं वर्षसहसत्राणां मोदते स दिवि प्रभो
ସେ ହଂସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ; ହେ ପ୍ରଭୋ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 55
आर्तों वा व्याधितो वापि गच्छेदनशनं तु यः
ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହେଉ କି ରୋଗପୀଡ଼ିତ ହେଉ, ତଥାପି ଯେ ଅନଶନ କରିବାକୁ ଯାଏ…
Verse 56
काज्चीनूपुरशब्देन सुप्तश्चैव प्रबोध्यते
କାଞ୍ଚୀ ଓ ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ଶୁଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଜାଗିଉଠେ।
Verse 57
स गत्वा स्त्रीशताकीर्णे रमते भरतर्षभ
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ଭରତବୃଷଭ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଶତଶତ ରମଣୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ମହଳରେ ରମଣ କରେ। ଏହି ଲୋକରେ ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷିତ ହୋଇ ପୁଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ; ଘାଉ ହୋଇଥିଲେ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହୋଇଯାଏ; ରୋଗୀ ନିଜ ରୋଗନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଔଷଧସମୂହ ପାଏ; କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ଧନ ଓ ମାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବା ପୁରୁଷର ଦୁଃଖନିବାରଣ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ଓ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଚାହେ, ତାହାକୁ ଏହି ଲୋକର ସୁଖର ଏମିତି କଥା ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ।
Verse 58
क्षीणस्याप्यायन दृष्ट क्षतस्प क्षतरोहणम् । व्याधितस्यौषधग्राम: क्रुद्धस्य च प्रसादनम्
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—କ୍ଷୀଣ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁନଃପୋଷଣ ଦେଖାଯାଏ; ଆହତଙ୍କ ଘାଉ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ ଓ ନୂଆ ମାଂସ ଗଜେ; ରୋଗୀ ପାଇଁ ଔଷଧର ସମୂହ ଅଛି, କ୍ରୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିକରଣ ଅଛି।
Verse 59
दुःखितस्यार्थमानाभ्यां दुःखानां प्रतिषेधनम् । न चैते स्वर्गकामस्य रोचन्ते सुखमेधस:
ଦୁଃଖିତ ମଣିଷ ଧନ ଓ ମାନ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖକୁ ରୋକିବାକୁ ଚାହେ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱର୍ଗକାମୀ, ଉଚ୍ଚ ସୁଖରେ ବୁଦ୍ଧି ନିବିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ଉପାୟ ରୁଚେ ନାହିଁ।
Verse 60
अत: स कामसंयुक्ते विमाने हेमसंनिभे । रमते स्त्रीशताकीर्णे पुरुषोडलंकृत शुचि:
ଏହିପରି ସେ ପୁରୁଷ—ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଶୁଚି—କାମସଂଯୁକ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ବିମାନରେ, ଶତଶତ ନାରୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ରମଣ କରେ।
Verse 61
स्वस्थ: सफलसंकल्प: सुखी विगतकल्मष: । अतः वह पवित्रात्मा पुरुष वस्त्राभूषणोंसे अलंकृत हो सैकड़ों स्त्रियोंसे भरे हुए और इच्छानुसार चलनेवाले सुवर्ण-सदृश विमानपर बैठकर रमण करता है। वह स्वस्थ, सफलमनोरथ, सुखी एवं निष्पाप होता है ।।
ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ, ତାହାର ସଙ୍କଳ୍ପ ସଫଳ ହୁଏ, ସେ ସୁଖୀ ଓ ପାପରହିତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେ ପବିତ୍ରାତ୍ମା ପୁରୁଷ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ଶତଶତ ନାରୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଚଳିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣସଦୃଶ ବିମାନରେ ବସି ରମଣ କରେ। ଯେ ମଣିଷ ଅନଶନ-ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଏହି ଫଳ ପାଏ—ପ୍ରାତଃସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣକାନ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଖଚିତ, ବୀଣା ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ନାଦରେ ନିନାଦିତ, ପତାକା ଓ ଦୀପରେ ଆଲୋକିତ, ଦିବ୍ୟ ଘଣ୍ଟାନାଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ—ସହସ୍ର ଅପ୍ସରାସହିତ ବିମାନରେ ବସି ସେ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।
Verse 62
बालसूर्यप्रतीकाशे विमाने हेमवर्चसि । वैदूर्यमुक्ताखचिते वीणामुरजनादिते
ପ୍ରାତଃକାଳର ବାଳସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୀପ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଚ୍ଛସ୍ୱୀ ବିମାନରେ—ବୈଦୂର୍ୟ ଓ ମୁକ୍ତାରେ ଖଚିତ, ବୀଣା ଓ ମୁରଜ ନାଦରେ ନିନାଦିତ, ପତାକା ଓ ଦୀପରେ ଆଲୋକିତ, ଦିବ୍ୟ ଘଣ୍ଟାନାଦରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ—ସହସ୍ର ଅପ୍ସରାସହିତ ସେ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ।
Verse 63
पताकादीपिकाकीर्णे दिव्यघण्टानिनादिते । स्त्रीसहस्रानुचरिते स नर: सुखमेधते
ପତାକା ଓ ଦୀପରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ଘଣ୍ଟାନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ସହସ୍ର ନାରୀଙ୍କ ଅନୁଗତ ସେହି ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆସୀନ ହୋଇ ସେ ନର ପରମ ସୁଖରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 64
यावन्ति रोमकूपाणि तस्य गात्रेषु पाण्डव | तावन्त्येव सहस््राणि वर्षाणां दिवि मोदते,पाण्डुनन्दन! उसके शरीरमें जितने रोमकूप होते हैं, उतने ही सहस्र वर्षोतक वह स्वर्गलोकमें सुखपूर्वक निवास करता है
ହେ ପାଣ୍ଡବ! ତାହାର ଅଙ୍ଗରେ ଯେତେ ରୋମକୂପ ଅଛି, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 65
नास्ति वेदात् परं शास्त्र नास्ति मातृसमो गुरु: । न धर्मात् परमो लाभस्तपो नानशनात् परम्
ବେଦଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ମାତା ସମ ଗୁରୁ ନାହିଁ; ଧର୍ମଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ନାହିଁ, ଅନଶନ-ଉପବାସଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପ ନାହିଁ।
Verse 66
ब्राह्मणेभ्य: परं नास्ति पावनं दिवि चेह च । उपवासैस्तथा तुल्यं तपःकर्म न विद्यते,जैसे इस लोक और परलोकमें ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मणोंसे बढ़कर कोई पावन नहीं है, उसी प्रकार उपवासके समान कोई तप नहीं है
ସ୍ୱର୍ଗରେ ଓ ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମବେତ୍ତା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ପାବନ କିଛି ନାହିଁ; ଏବଂ ଉପବାସ ସମ ତପୋକର୍ମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 67
उपोष्य विधिवद् देवास्त्रिदिवं प्रतिपेदिरे । ऋषयश्न परां सिद्धिमुपवासैरवाप्रुवन्,देवताओंने विधिवत् उपवास करके ही स्वर्ग प्राप्त किया है तथा ऋषियोंको भी उपवाससे ही सिद्धि प्राप्त हुई है
ଦେବତାମାନେ ବିଧିମତ ଉପବାସ କରି ତ୍ରିଦିବ (ସ୍ୱର୍ଗ) ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପବାସଦ୍ୱାରା ପରମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କଲେ।
Verse 68
दिव्यवर्षसहस्राणि विश्वामित्रेण धीमता । क्षान्तमेकेन भक्तेन तेन विप्रत्वमागत:
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିସହ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି କ୍ଷମାରେ ସବୁ ସହିଲେ; ସେଇ ଅଚଳ କ୍ଷମା-ତପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଲେ।
Verse 69
परम बुद्धिमान् विश्वामित्रजी एक हजार दिव्य वर्षोंतक प्रतिदिन एक समय भोजन करके भूखका कष्ट सहते हुए तपमें लगे रहे। उससे उन्हें ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति हुई ।।
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ପରମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ଏକବାର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି ଭୁଖର କଷ୍ଟ ସହି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ; ସେଇ ତପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଲେ। ଏହିପରି ଚ୍ୟବନ, ଜମଦଗ୍ନି, ବସିଷ୍ଠ, ଗୌତମ ଓ ଭୃଗୁ—ଏହି କ୍ଷମାଶୀଳ ମହର୍ଷିମାନେ ଉପବାସ ଓ ସଂଯମର ବଳେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
Verse 70
इदमज्ञिरसा पूर्व महर्षि भ्य: प्रदर्शितम् । यः प्रदर्शयते नित्यं न स दुःखमवाप्लुते
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ଏହି ଶିକ୍ଷା ପୂର୍ବେ ଅଙ୍ଗିରା ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରିଥିଲେ। ଯେ ନିତ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇ ଦିଗ୍ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଦୁଃଖରେ ପତିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 71
पूर्वकालमें अंगिरा मुनिने महर्षियोंको इस अनशन-व्रतकी महिमाका दिग्दर्शन कराया था। जो सदा इसका लोगोंमें प्रचार करता है, वह कभी दुःखी नहीं होता ।।
କୌନ୍ତେୟ! ମହର୍ଷି ଅଙ୍ଗିରା ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରିଥିବା ଏହି ଉପବାସ-ବ୍ରତର ବିଧିକୁ ଯେ ପ୍ରତିଦିନ ପଢ଼େ ଓ ଶୁଣେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟର ପାପକଲୁଷ ରହେ ନାହିଁ।
Verse 72
विमुच्यते चापि स सर्वसंकरै- न चास्य दोषैरभिभूयते मन: । वियोनिजानां च विजानते रुत॑ं ध्रुवां च कीर्ति लभते नरोत्तम:
ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମିଶ୍ର ଓ ଜଟିଳ ପାପରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ତାହାର ମନ କେବେ ଦୋଷଦ୍ୱାରା ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତଦୁପରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନର ଅନ୍ୟ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି-ବାକ୍ୟ ବୁଝିପାରେ ଏବଂ ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରେ।
Verse 105
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें बड़े और छोटे भाईका पारस्परिक बरतावनामक एक सौ पाँचवाँ अध्याय पूरा हुआ
ଏହିପରି ପବିତ୍ର ମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବାନ୍ତର୍ଗତ ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ‘ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ କନିଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କର ପାରସ୍ପରିକ ଆଚରଣ’ ନାମକ ଏକଶ ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 106
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि उपवासविधौ षडधिकशततमो<ध्याय:
ଇତି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଅନୁଶାସନପର୍ବର ଦାନଧର୍ମପର୍ବରେ ଉପବାସବିଧି ବିଷୟକ ଏକଶ ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Verse 166
उपोष्य व्याधिरहितो वीर्यवानभिजायते । कुरुनन्दन! जो पुरुष भगवान्की आराधनाका इच्छुक होकर पंचमी
ଉପବାସ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗରହିତ ଓ ବୀର୍ୟବାନ ହୁଏ। ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! ଯେ ପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କ ଆରାଧନାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ପଞ୍ଚମୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ଅଷ୍ଟମୀ ଏବଂ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ନିଜ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ ନିଜେ ଉପବାସ ରହେ, ସେ ନିରୋଗ ଓ ବଳବାନ ହୁଏ।
Verse 176
भोजयेच्च द्विजान् शक्त्या स मुच्येद् व्याधिकिल्बिषै: । जो मार्गशीर्ष मासको एक समय भोजन करके बिताता है और अपनी शक्तिके अनुसार ब्राह्मणोंको भोजन कराता है, वह रोग और पापोंसे मुक्त हो जाता है
ଯେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ବ୍ୟାଧିଜନିତ କଲ୍ମଷ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଯେ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରି ରହେ ଏବଂ ଯଥାଶକ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ରୋଗ ଓ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 383
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते । इतना ही नहीं
ସେଠାରେ ଅର୍ଜିତ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଏହି ଲୋକକୁ ଆସି ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ସମ୍ମାନିତ ସ୍ଥାନ ପାଏ। ତଦୁପରି, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ କାନ୍ତିମାନ ହୋଇ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବସେ; ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଏହି ଲୋକକୁ ଫେରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଲଭେ।
Verse 393
अतितात्रस्य यज्ञस्य स फलं समुपाश्षुते जो मानव पूरे एक वर्षतक प्रतिदिन एक बार भोजन करके रहता है, वह अतिरात्रयज्ञका फल भोगता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ଯେ ମଣିଷ ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ମାତ୍ର ଏକଥର ଭୋଜନ କରି ନିୟମରେ ରହେ, ସେ ଅତିରାତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ; ଏହି ସଂଯମ ହିଁ ସେଇ ଯଜ୍ଞ ସମ ଫଳଦାୟକ।
Verse 403
तत्क्षयादिह चागम्य माहात्म्यं प्रतिपद्यते । वह पुरुष दस हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें प्रतिष्ठित होता है। फिर पुण्यक्षीण होनेपर इस लोकमें आकर महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त कर लेता है
ସେହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସେ ଏଠାକୁ ଫେରି ଆସି ମହିମା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଏ। ଏମିତି ପୁରୁଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ; ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଏହି ଲୋକକୁ ଆସି ପୂଜ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ସ୍ଥାନ ଲଭେ।
Verse 446
चत्वारिंशत् सहस््राणि वर्षाणां दिवि मोदते । वह चक्रवाकोंद्वारा वहन किये हुए विमानसे स्वर्गलोकमें जाता है और वहाँ चालीस हजार वर्षोतक आनन्द भोगता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚାଳିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ। ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯୁକ୍ତ ଥିବା ବିମାନରେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଚାଳିଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।
Verse 453
गवामयस्यथ यज्ञस्य फल प्राप्नोति मानव: । नरेश्वर! जो मनुष्य चार दिनोंपर भोजन करता हुआ एक वर्षतक जीवन धारण करता है, उसे गवामय यज्ञका फल प्राप्त होता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ହେ ନରେଶ୍ୱର! ଯେ ମଣିଷ ଚାରି ଦିନରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଜୀବନ ଧାରଣ କରେ, ସେ ଗବାମୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
Verse 463
पजञ्चाशतं सहस्राणि वर्षाणां दिवि मोदते । वह हंस और सारसोंसे जुते हुए विमानद्वारा जाता है और पचास हजार वर्षोतक स्वर्गलोकमें सुख भोगता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ପଚାଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରେ। ହଂସ ଓ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଯୁକ୍ତ ବିମାନରେ ଯାଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ପଚାଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।
Verse 473
षण्मासानशनं तस्य भगवानड्िराडब्रवीत् । राजन्! जो एक-एक पक्ष बीतनेपर भोजन करता है और इसी तरह एक वर्ष पूरा कर देता है, उसको छः: मासतक अनशन करनेका फल मिलता है। ऐसा भगवान् अंगिरा मुनिका कथन है
ଭଗବାନ୍ ଅଙ୍ଗିରା ମୁନି କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଲାପରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ ଏବଂ ଏହିପରି ଏକ ବର୍ଷ ପୂରଣ କରେ, ସେ ଛଅ ମାସ ଉପବାସର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ; ଏହା ଭଗବାନ୍ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଘୋଷଣା।
Verse 543
शतं चाप्सरस: कन्या रमयन्त्यपि त॑ं नरम् | प्रभो! ऐसा पुरुष हंस जुते हुए दिव्य विमानसे यात्रा करता है और एक लाख वर्षोतक देवलोकमें आनन्द भोगता है, सैकड़ों कुमारी अप्सराएँ उस मनुष्यका मनोरंजन करती हैं
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ନରକୁ ଶତ କୁମାରୀ ଅପ୍ସରାମାନେ ରମାନ୍ତି। ପ୍ରଭୋ! ସେ ହଂସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଯାତ୍ରା କରେ ଏବଂ ଦେବଲୋକରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କରେ; ଶତଶତ କୁମାରୀ ଅପ୍ସରା ତାହାକୁ ବିନୋଦିତ କରନ୍ତି।
Verse 556
शतं वर्षसहसत्राणां मोदते स दिवि प्रभो । प्रभो! रोगी अथवा पीड़ित मनुष्य भी यदि उपवास करता है तो वह एक लाख वर्षोतक स्वर्गमें सुखपूर्वक निवास करता है
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ପ୍ରଭୋ! ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦ କରେ। ନିଶ୍ଚୟ, ରୋଗୀ କିମ୍ବା ପୀଡିତ ମନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଉପବାସ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖରେ ବସେ।
Verse 559
भरतश्रेष्ठ! वह स्वर्गमें जाकर सैकड़ों रमणियोंसे भरे हुए महलमें रमण करता है। इस जगतमें दुर्बल मनुष्यको हृष्ट-पुष्ट होते देखा गया है। जिसे घाव हो गया है
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ ଶତଶତ ସୁନ୍ଦରୀ ରମଣୀମାନେ ଭରିଥିବା ପ୍ରାସାଦରେ ରମଣ କରେ। ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ—ଦୁର୍ବଳ ମନୁଷ୍ୟ ହୃଷ୍ଟ-ପୁଷ୍ଟ ହେଉଥିବା, ଘାଉ ହେଲେ ଘାଉ ଭରିଯାଉଥିବା, ରୋଗୀ ରୋଗନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଔଷଧସମୂହ ପାଉଥିବା, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉପାୟ ମିଳୁଥିବା, ଧନ ଓ ମାନ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଲୋକର ଶୋକ ନିବାରଣ ହେଉଥିବା—ଏସବୁ ଦେଖାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଚାହେ, ତାହା ପାଇଁ ଏସବୁ କେବଳ ଏହି ଲୋକର ସୁଖ; ତେଣୁ ତାହାକୁ ରୁଚେ ନାହିଁ।
Verse 563
सहस्रहंसयुक्तेन विमानेन तु गच्छति । वह सो जानेपर दिव्य रमणियोंकी कांची और नूपुरोंकी झनकारसे जागता है और ऐसे विमानसे यात्रा करता है, जिसमें एक हजार हंस जुते रहते हैं
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ସେ ସହସ୍ର ହଂସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଗମନ କରେ।
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns dharma’s accessibility: how can those lacking wealth attain sacrificial merit without the resources required for elaborate yajñas, while still remaining within an orthodox framework of regulated practice?
The chapter teaches that disciplined restraint—fasting with ethical conduct, consistent worship, and self-control—can serve as an alternative vehicle of merit, integrating inner regulation with ritual intention rather than relying solely on material expenditure.
Yes. The discourse repeatedly states equivalences between graded upavāsa observances and the fruits of specific yajñas, culminating in an explicit assurance that such results are attainable even by the poor when undertaken with purity, steadiness, and avoidance of deceit and harm.