Shloka 69
उपवासफलात्मकविधिः — Upavāsa as Yajña-Equivalent Merit
Angiras Teaching
परम बुद्धिमान् विश्वामित्रजी एक हजार दिव्य वर्षोंतक प्रतिदिन एक समय भोजन करके भूखका कष्ट सहते हुए तपमें लगे रहे। उससे उन्हें ब्राह्मणत्वकी प्राप्ति हुई ।।
parama-buddhimān viśvāmitraḥ sahasraṁ divya-varṣāṇi pratidinam eka-kāla-bhojī bhūksā-kleśaṁ sahamānas tapasi rato 'bhavat; tena tasya brāhmaṇatva-prāptiḥ. cyavano jamadagniś ca vasiṣṭho gautamo bhṛguḥ; sarva eva kṣamāvanto maharṣaya upavāsenaiva divam prāptāḥ.
ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ପରମ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ଏକବାର ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରି ଭୁଖର କଷ୍ଟ ସହି ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ରହିଲେ; ସେଇ ତପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଲେ। ଏହିପରି ଚ୍ୟବନ, ଜମଦଗ୍ନି, ବସିଷ୍ଠ, ଗୌତମ ଓ ଭୃଗୁ—ଏହି କ୍ଷମାଶୀଳ ମହର୍ଷିମାନେ ଉପବାସ ଓ ସଂଯମର ବଳେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
अंगियरा उवाच
Educational Q&A
Endurance (kṣamā) and disciplined austerity (tapas), especially restraint in eating and fasting, are presented as powerful ethical-spiritual practices that can transform one’s status and lead to higher attainments.
Aṅgiras cites Viśvāmitra’s long austerity—eating once daily for a thousand divine years—to explain his attainment of brāhmaṇa status, and then lists other renowned sages who reached heavenly realms through fasting and forbearance.