Adhyaya 92

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अरिष्टकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଅରିଷ୍ଟକଥନ’ ନାମକ ଏକାନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ମହାମତି ସୂତ, ଯଦି ବାରାଣସୀ ଏତେ ପୁଣ୍ୟ, ତେବେ ଏହାର ପ୍ରଭାବ ଏବେ ଆମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 2

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम् विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ଶୋଭନ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଆମର ଭାରି କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 3

सूत उवाच देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् अविमुक्त वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सुशोभनम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान् भवः

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଓ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବାରାଣସୀର ଶୁଶୋଭନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅବିମୁକ୍ତର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଭଗବାନ୍ ଭବ (ଶିବ) ଯେପରି କହିଛନ୍ତି ସେପରି କହିବି।

Verse 4

विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना शक्यते नैव विप्रेन्द्रा वर्षकोटिशतैरपि

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ମୁଁ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ, କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ କହିପାରିବୁ ନାହିଁ।

Verse 5

देवः पुरा कृतोद्वाहः शङ्करो नीललोहितः हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः

ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବ ଶଙ୍କର—ନୀଳଲୋହିତ—ଦେବୀ ହୈମବତୀଙ୍କ ସହ ବିଧିପୂର୍ବକ ବିବାହ କଲେ; ଏବଂ ହିମବାନ୍‌ର ଶିଖରରୁ ଗଣେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ସହ ଆସିଲେ।

Verse 6

वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः

ବାରାଣସୀକୁ ପହଞ୍ଚି ଶଙ୍କର ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ ଏବଂ ସେ ତଥାଏବ ନିବାସ କଲେ।

Verse 7

वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये तुङ्गेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत्

ଯେ ବାରାଣସୀ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀପର୍ବତ, ମହାଳୟ, ତୁଙ୍ଗେଶ୍ୱର ଓ କେଦାରରେ ଯତି ହୋଇ ବସେ, ସେ ସେହି ଶିବପୀଠର ଫଳ ପାଏ।

Verse 8

योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्

ପାଶୁପତ-ଯୋଗରେ ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଣିଷ ଏକ ଦିନରେ ଯତି ହୁଏ; ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ପଶୁପତି-ପରାୟଣ ପାଶୁପତ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କର।

Verse 9

देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्

ସେଠାରେ ଦେବୋଦ୍ୟାନରେ, ଶର୍ବଙ୍କ ଅନୁତ୍ତମ ଉଦ୍ୟାନରେ ସେ ବସିଲା; ଏବଂ ରୁଦ୍ର ମନସା ସଙ୍କଳ୍ପମାତ୍ରେ ଅତି ଶୋଭନ ବିମାନ ନିର୍ମାଣ କଲେ।

Verse 10

दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः

ତେବେ ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ପରମେଶ୍ୱର—ସନନ୍ଦୀ ସହିତ—ହୈମବତୀଙ୍କୁ ସେହି ଅନୁତ୍ତମ ଦେବୋଦ୍ୟାନ ଦେଖାଇଲେ।

Verse 11

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः

ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଭବରୂପ ଶଙ୍କର, ପରମେଶାନ, ଅବିମୁକ୍ତ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲେ—ଏହା ଶିବ କେବେ ତ୍ୟାଗ ନକରୁଥିବା ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର।

Verse 12

प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश् च केतकैः

ବାହାରୁ ସେ ଉଦ୍ୟାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା—ନାନାପ୍ରକାର ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ଗୁଲ୍ମରେ ଶୋଭିତ, ପ୍ରସାରିତ ଲତା-ପ୍ରତାନରେ ହୃଦୟହାରୀ। ଚାରିଦିଗରେ ପୁଷ୍ପଭାରିତ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ଗଛ ଓ ସୁପୁଷ୍ପିତ କଣ୍ଟକିତ କେତକୀ ଝାଡ଼ିରେ ଏହା ଘେରା ଥିଲା।

Verse 13

तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर् निकामपुष्पैर्वकुलैश् च सर्वतः अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर् द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः

ସୁଗନ୍ଧିତ ତମାଳ ଗୁଲ୍ମରେ ସେ ଘନ ଭାବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଏବଂ ସବୁଦିଗରେ ଅଧିକ ପୁଷ୍ପଧାରୀ ବକୁଳ ଗଛ ଥିଲେ। ଶତଶଃ ଅଶୋକ ଓ ପୁନ୍ନାଗ ଗଛ ସୁପୁଷ୍ପିତ ଥିଲେ; ପୁଷ୍ପସଞ୍ଚୟରେ ଭ୍ରମରମାଳା ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୋଇ ଭିଡ଼ କରୁଥିଲା।

Verse 14

क्वचित् प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर् विहङ्गमैश् चानुकलप्रणादिभिः विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश् च सर्वतः

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କମଳର ପରାଗରେଣୁରେ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ଭୂଷିତ ଥିଲା ଏବଂ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧୁର ଲୟବଦ୍ଧ ନାଦରେ ନିନାଦିତ। ସର୍ବତ୍ର ସାରସ ଓ ଚକ୍ରବାକର ଡାକ, ଏବଂ ପ୍ରମୋଦିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାତ୍ୟୂହ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନି ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥିଲା—ଏହି ପବିତ୍ର ନାଦ ପଶୁ (ଜୀବ)କୁ ସ୍ଥିର କରି ମନକୁ ପତି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ କରେ।

Verse 15

क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम् क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर् भ्रमराङ्गनादिभिः

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଭ ମୟୂର କେକାରବରେ ନିନାଦିତ, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀର ନାଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ। ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ମତ୍ତ ଭ୍ରମରଦଳରେ ଘନ ହୋଇଥିଲା, ଯେନେ ମକରନ୍ଦମତ୍ତ ଭ୍ରମରାଙ୍ଗନାମାନେ ତାହାକୁ ଚଞ୍ଚଳ କରୁଛନ୍ତି—ଏଭଳି ଉଦ୍ୟାନ ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁଙ୍କ ବନ୍ଧନ ଶିଥିଳ କରୁଥିବା ପତି ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।

Verse 16

निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित् सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः लतोपगूढैस्तिलकैश् च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସୁନ୍ଦର ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପରେ ସେ ସେବିତ ଥିଲା, କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସୁପୁଷ୍ପିତ ସହକାର (ଆମ୍ବ) ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ। ଲତାରେ ଆବୃତ ଓ ତିଳ ଗଛରେ ଗୁପ୍ତ ଥିବା ସେ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନ ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣଙ୍କ ଗୀତରେ ନିନାଦିତ ଥିଲା—ପତି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଯୋଗ୍ୟ ପରିବେଶ।

Verse 17

प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः

ସେଠାରେ ଆଗକୁ ବଢୁଥିବା ନୃତ୍ୟକୁ ଅନୁସରି ଅପ୍ସରାଗଣ ହର୍ଷରେ ନାଚୁଥିଲେ; ନାନାପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ଆନନ୍ଦରେ ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ସେବନ କରୁଥିଲେ। ନୃତ୍ୟରତ ହରିତ ଟିଆମାନଙ୍କ କଲରବରେ ସ୍ଥାନଟି ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଏବଂ ସିଂହନାଦର କୋଳାହଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ମଦମତ୍ତ ହୋଇଉଠିଲା—ଏମିତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ-ରସରେ ପଶୁ-ଆତ୍ମାର ପାଶ ଶିଥିଳ ହୋଇ ପତି, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ହୁଏ।

Verse 18

क्वचित् क्वचिद् गन्धकदम्बकैर् मृगैर् विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम् प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्

କେଉଁଠି କେଉଁଠି କସ୍ତୁରୀ-ମୃଗମାନଙ୍କ ଦଳ ଘୁରୁଥିଲା; କେଉଁଠି ନବେ ଉପଡ଼ା ଦର୍ଭାଙ୍କୁର ଓ ସଂଗୃହୀତ ପୁଷ୍ପର ଢେର ଥିଲା। ଆଉ କେଉଁଠି ନାନାପ୍ରକାର ସୁନ୍ଦର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ସରୋବର ଓ ତଡ଼ାଗ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଅଞ୍ଚଳ ଶୋଭିତ ଥିଲା—ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ଭାବେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରଟି ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥିଲା।

Verse 19

विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम् कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्

ସେ ଗଛଗୁଚ୍ଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ, ନୀଳକଣ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ରମଣୀୟ; ମଦମୁଦିତ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧୁର ନାଦରେ ତାକୁ ଆହୁରି ମନୋହର କରୁଥିଲେ। କୁସୁମିତ ଶାଖାରେ ମତ୍ତ ଭ୍ରମରମାନେ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଶାଖାମାନେ ନବ କିସଲୟର ଶୋଭାରେ ଦୀପ୍ତ—ପାଶବିମୋଚକ ପତି ଶିବଙ୍କ ଉପାସନାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଏକ ମଙ୍ଗଳ ଉପବନ।

Verse 20

क्वचिच्च दन्तक्षतचारुवीरुधं क्वचिल्लतालिङ्गितचारुवृक्षकम् /* क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर् निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः

କେଉଁଠି ସୁନ୍ଦର ଲତାମାନେ ଦାନ୍ତକ୍ଷତର ଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ ଥିଲେ; କେଉଁଠି ଲତାର ଆଲିଙ୍ଗନରେ ଘେରା ମନୋହର ଗଛମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଆଉ କେଉଁଠି ବିଲାସମୟ, ଆଳସ୍ୟଭରା ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା କିଂପୁରୁଷ କନ୍ୟାମାନେ ସେଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ—ଏହା ଜଗତର ମୋହ, ଯାହା ପଶୁକୁ ବାନ୍ଧେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ନ ଫେରେ।

Verse 21

पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैर् अभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर् विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः

ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା—ପାରାବତର କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ଶୃଙ୍ଗମାନେ, ମେଘକୁ ଚୁମ୍ବନ କରୁଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ, ଶ୍ୱେତ ଓ ମନୋହର ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ପୁଷ୍ପରାଶିରେ ଆବୃତ ସ୍ଥାନମାନେ ହଂସମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦଳରେ ବିଚରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ତ୍ରିଦଶ ଦେବକୁଳର ଦିବ୍ୟତା ଦ୍ୱାରା ସେ ଆହୁରି ଶୋଭିତ। ଏମିତି ପବିତ୍ର ଧାମରେ ପତି ଶିବ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ଅନୁଭୂତ ହୁଅନ୍ତି; ନିଜ ଆବାସର ପବିତ୍ରତା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦ୍ୱାରା ପଶୁମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଗକୁ ଆକର୍ଷଣ କରନ୍ତି।

Verse 22

फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर् विविधैरुपेतम्

ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପଥ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ ଉତ୍ପଳ ଓ ପଦ୍ମର ବିତାନରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ଚାରିଦିଗରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ସରୋବର ଓ ଜଳାଶୟ ତାହାକୁ ଶୋଭିତ କରୁଥିଲେ। ଶାଖାପଥମାନେ ବିଚିତ୍ର ରଚନାର ପୁଷ୍ପପଙ୍କ୍ତି ଓ ନାନା ପ୍ରକାର ଗୁଲ୍ମ-ଲତା-ବିଟପରେ ସମୃଦ୍ଧ—ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ପଥ।

Verse 23

तुङ्गाग्रैर् नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर् दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर् भासितान्तं मनोज्ञैः रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्

ଉଚ୍ଚ ଅଶୋକବୃକ୍ଷମାନେ ସେଇ ମନୋହର ବିସ୍ତାରକୁ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିଲେ—ଗାଢ଼ ନୀଳ ପୁଷ୍ପସ୍ତବକର ଭାରେ ଉଚ୍ଚ ଶାଖାମାନେ ନତ, ଏବଂ ଦୋଳାର ପ୍ରାନ୍ତରେ ଉଠୁଥିବା ନୀଳାଭ ଗୁଞ୍ଜନ ଶ୍ରବଣକୁ ସୁଖ ଦେଉଥିଲା। ରାତିରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସହ ଏକାକାର ହୋଇ, ଯେନ ଫୁଲିଥିବା ତିଳକଚିହ୍ନରେ ଅଙ୍କିତ। ଛାୟାରେ ହରିଣଦଳ କେବେ ଶୁଏ, ପୁଣି ଜାଗି ନିଶ୍ଚଳ ଦାଁଡ଼ାଏ; ଦୂର୍ବା ଅଙ୍କୁରର ଅଗ୍ରଭାଗ ମଧ୍ୟ ଦଳିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏମିତି ପବିତ୍ର ନିରବତାରେ ପଶୁର ପାଶ ଶିଥିଲ କରୁଥିବା ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଧ୍ୟାନ-ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ମନ ସ୍ୱତଃ ଝୁକେ।

Verse 24

हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्

ସେଠାର ଜଳ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସ୍ଫଟିକସ୍ୱଚ୍ଛ; ହଂସମାନଙ୍କ ପକ୍ଷବାତରେ ପଦ୍ମ କମ୍ପିତ ହୁଏ। ତଟରେ କଦଳୀବନ ମଧ୍ୟରେ ମୟୂରମାନେ ଚମକି ଉଠି ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୟୂରପକ୍ଷ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ପରି ଲାଗି ଧରାକୁ ରଞ୍ଜିତ କରେ। ଦେଶେ ଦେଶେ ମତ୍ତ ହରିତ ଶୁକଦଳ ଉପବନରେ ଲୀନ ହୋଇ ପୁଣି ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ, ହର୍ଷରେ ଦୀପ୍ତ—ସେ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଶିବସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମଙ୍ଗଳକ୍ଷେତ୍ର କରେ।

Verse 25

सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर् वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्

କେଉଁଠି ସେ ଅଞ୍ଚଳ ସାରଙ୍ଗମୃଗମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, କେଉଁଠି ବିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପରାଶିରେ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ। ଆଉ କେଉଁଠି ହର୍ଷିତ କିନ୍ନରାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ କଣ୍ଠଧ୍ୱନିରେ ମୁଖର—ସେମାନେ ବୀଣା ସହ ଅତିମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଲୋକ ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ଭକ୍ତିରସ ପ୍ରତି ଉନ୍ମୁଖ ଥିଲା।

Verse 26

संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैर् आवासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् आ मूलात् फलनिचितैः क्वचिद्विशालैर् उत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्

କେଉଁଠି ମୁନିମାନଙ୍କ ଆବାସ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଗଢ଼ା, ପୁଷ୍ପଲେପିତ ଓ ଫୁଲରେ ଛିଟାଯାଇଥିଲା; ଆଶ୍ରମ ଗଛମାନେ ଘେରି ରଖିଥିଲେ। ଆଉ କେଉଁଠି ଏହା ଉଚ୍ଚ ଓ ବିଶାଳ ପନସ (କଠାଳ) ବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ—ମୂଳରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫଳର ରାଶିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏମିତି ପବିତ୍ର ଉପବନ ପାଶୁପତ ଯୋଗର ଶାନ୍ତ ସାଧନା ଓ ଶିବଲିଙ୍ଗ ଆରାଧନା ପାଇଁ ସର୍ବଥା ମଙ୍ଗଳମୟ।

Verse 27

फुल्लातिमुक्तकलतागृहनीतसिद्धसिद्धाङ्गनाकनकनूपुररावरम्यम् /* रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्

ଫୁଲିଥିବା ଅତିମୁକ୍ତା ଲତାରେ ଗୁଞ୍ଜିତ କୁଞ୍ଜମାନେ ଚଳିଥିବା ସିଦ୍ଧାଙ୍ଗନାମାନଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନୂପୁରର ଝଙ୍କାରରେ ସେଇ ଉପବନ ରମ୍ୟ ଥିଲା। ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ମଞ୍ଜରୀରେ ଲଗିଥିବା ଭ୍ରମର ଓ ଆମ୍ର–କଦମ୍ବ ପୁଷ୍ପକୁ ଘେରିଥିବା ଭୃଙ୍ଗାବଳୀର ଗୁଞ୍ଜନରେ ତାହା ଅଧିକ ଶୋଭିତ—ପଶୁ ଉଦ୍ଧାରାର୍ଥେ ପତି ଶିବପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟବନ।

Verse 28

पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ

ହେ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଅପବର୍ଗ ଦେବାଳି! ପୁଷ୍ପରାଶିବହି ବାୟୁର ଝୋକାରେ ତରଙ୍ଗିତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ବନ ରମ୍ୟ ହୋଇଥିଲା; ଭ୍ରମର ଅବତରଣରେ କୋମଳ ଗୁଲ୍ମମାନେ ଅଧିକ ଶୋଭିତ। ଝାଡ଼ିଭିତରେ ହଠାତ୍ ଭୟଭୀତ ମୃଗୀଦଳ ଛିଟିଯାଏ; ସବୁ କିଛି ବାତାସରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ—ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ମୁକ୍ତି ଦେବା ପତି ଶିବ ଆପଣ।

Verse 29

चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः

ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣଜାଳ ପରି ଛିଟିଛିଟି ମନୋଜ୍ଞ ତିଲକଚିହ୍ନରେ ସେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସିନ୍ଦୂର, କୁଙ୍କୁମ ଓ କୁସୁମ୍ଭ-ବର୍ଣ୍ଣ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଅଶୋକ ପୁଷ୍ପ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦ୍ୟୁତି ସମ କର୍ଣ୍ଣିକାର ପୁଷ୍ପରାଶି—ବିଶାଳ ପ୍ରସାରିତ ଶାଖାମାନେ ଉପରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା। ଏମିତି ପବିତ୍ର ଶୋଭାରେ ପଶୁର ମନ ସ୍ୱୟଂ ପତି ଶିବାରାଧନା ପଥେ ଝୁକେ।

Verse 30

क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्

କେଉଁଠି ଅଞ୍ଜନଚୂର୍ଣ୍ଣ ପରି, କେଉଁଠି ବିଦ୍ରୁମ (ପ୍ରବାଳ) ସଦୃଶ, ଆଉ କେଉଁଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣକାନ୍ତି ପରି ଦୀପ୍ତ ପୁଷ୍ପରେ ଭୂତଳ ଆଚ୍ଛାଦିତ ଥିଲା।

Verse 31

पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्

ପୁନ୍ନାଗ ବନରେ ଶତଶତ ପକ୍ଷୀର କଲରବ ଗୁଞ୍ଜୁଥିଲା; ରକ୍ତ ଅଶୋକ ଗୁଚ୍ଛଭାରେ ନତ ଥିଲେ। ନିକଟରେ କ୍ଲାନ୍ତି ହରଣକାରୀ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା, ଏବଂ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମମାନେ ଭିତରେ ଭ୍ରମରମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ—ପଶୁର ପାଶ ଶିଥିଲ କରୁଥିବା ପତି ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ପୁଣ୍ୟସ୍ଥଳ।

Verse 32

सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः

ସେତେବେଳେ ସକଳ ଭୁବନର ଧର୍ତ୍ତା ଲୋକନାଥ ଶମ୍ଭୁ, ହିମବତ୍-କନ୍ୟାଙ୍କ ସହ ଏବଂ ପ୍ରିୟ ଗଣମାନଙ୍କ ସହିତ, ବିଭିନ୍ନ ବୃକ୍ଷରେ ବିଶାଳ, ପ୍ରଚୁର ଅନ୍ନରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ହର୍ଷିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରିଥିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ ଉପବନ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।

Verse 33

पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ବନପୁଷ୍ପମାନେ ଓ ସେହି ପୁଷ୍ପରୁ ଗଢ଼ା ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣଦ୍ୱାରା, ଉପବନକୁ ଆସିଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶର୍ବ ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ। ଏବଂ ହିମଗିରି-ସୁତା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ଦେବଦେବ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆହୁରି ଶୁଭତର ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ଭୂଷିତ କଲେ।

Verse 34

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ଯେ ଦେବ, ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମ୍ୟ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖି, ଦେବୀ ଗଣେଶ୍ୱର ଓ ନନ୍ଦିମୁଖ ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 35

श्रीदेव्युवाच उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଦେବ! ଆପଣ ପରମ ପ୍ରଭାରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ମୋତେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ଏବେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ପୁନର୍ବାର ବିସ୍ତାରରେ ମୋତେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହନ୍ତି।

Verse 36

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

ହେ ଦେବେଶ, ହେ ଦେବଦେବ, ହେ ବୃଷଧ୍ୱଜ! ଏହି ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସର୍ବପ୍ରକାରେ କହିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହନ୍ତି।

Verse 37

सूत उवाच देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः आघ्राय वदनाम्भोजं तदाह गिरिजां हसन्

ସୂତ କହିଲେ—ଦେବୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ, ବରଦ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ମୁଖକମଳର ସୁଗନ୍ଧ ଗ୍ରହଣ କରି ହସିହସି ଗିରିଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 38

होलिनेस्स् ओफ़् अविमुक्त श्रीभगवानुवाच इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम सर्वेषामेव जन्तूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ଏହା ମୋର ପରମ ଗୁହ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର, ମୋର ନିତ୍ୟ ବାରାଣସୀ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସଦା ମୋକ୍ଷର ହେତୁ।

Verse 39

अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः नानालिङ्गधरा नित्यं मम लोकाभिकाङ्क्षिणः

ହେ ଦେବି, ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧମାନେ ସଦା ମୋର ବ୍ରତରେ ଅବସ୍ଥିତ। ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ନାନା ଲିଙ୍ଗରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋର ଲୋକ ପାଇବାକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 40

अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्तात्मानो जितेन्द्रियाः नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते

ସେଠାରେ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ସାଧକମାନେ ପରମ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି—ନାନା ବୃକ୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାନା ପକ୍ଷୀରେ ଶୋଭିତ ବନରେ।

Verse 41

कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते अप्सरोगणगन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे

କମଳ ଓ ଉତ୍ପଳ ପୁଷ୍ପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସରୋବରମାନେ ଯାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ସଦା ଅପ୍ସରାଗଣ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଗଣ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।

Verse 42

रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु मन्मना मम भक्तश् च मयि नित्यार्पितक्रियः

ଯେ ଆଚରଣରେ ମୋର ନିବାସ ସଦା ପ୍ରୀତ ହୁଏ, ତାହା ଶୁଣ। ସେ ମନକୁ ମୋତେ ଏକାଗ୍ର କରୁ, ମୋର ଭକ୍ତ ହେଉ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କର୍ମ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରୁ।

Verse 43

यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् कामं ह्यत्र मृतो देवि जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

ଯେପରି ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ, ସେପରି ଅନ୍ୟତ୍ର କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ହେ ଦେବୀ, ଏଠାରେ ଯେ ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ, ସେ ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 44

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् ब्रह्मादयो विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः

ଏହା ମୋର ଦିବ୍ୟ ପୁରୀ—ମହାନ, ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗୁହ୍ୟ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଓ ମୋକ୍ଷାକାଙ୍କ୍ଷୀ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 45

अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम विमुक्तं न मया यस्मान् मोक्ष्यते वा कदाचन

ଏହେତୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପରମ, ଏହାହିଁ ମୋର ପରା ଗତି। ଯେ ଏଠାରେ ବିମୁକ୍ତ ହୁଏ, ତାକୁ ମୁଁ କେବେ ତ୍ୟାଗ କରେନି; ସେ ପୁଣି କେବେ ବନ୍ଧନରେ ପତିତ ହୁଏନି।

Verse 46

मम क्षेत्रमिदं तस्माद् अविमुक्तमिति स्मृतम् नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गङ्गाद्वारे च पुष्करे

ଏହା ମୋର କ୍ଷେତ୍ର; ତେଣୁ ଏହା ‘ଅବିମୁକ୍ତ’—ମୁଁ କେବେ ଯାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେନି—ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ନୈମିଷ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ଓ ପୁଷ୍କରରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ପବିତ୍ର ସନ୍ନିଧି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 47

स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः इह सम्प्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते

କେବଳ ସ୍ନାନ କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ସେବା-ପରିଚର୍ଯ୍ୟାରେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଏଠିଏ ପରତତ୍ତ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏ—କୃପାଦାତା ପତି, ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ସେଇ ଉପାୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 48

प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् प्रयागादपि तीर्थाग्र्याद् अविमुक्तमिदं शुभम्

ପ୍ରୟାଗରେ ମୋକ୍ଷ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ଏଠି ମୋର କୃପାରେ ଗ୍ରହୀତ ହେଲେ ଏଠିଏ। ଏହି ଶୁଭ ଅବିମୁକ୍ତ, ତୀର୍ଥଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 49

धर्मस्योपनिषत् सत्यं मोक्षस्योपनिषच् छमः क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः

ଧର୍ମର ଉପନିଷଦ—ଅନ୍ତଃସାର—ସତ୍ୟ; ମୋକ୍ଷର ଉପନିଷଦ ଶମ, ଅର୍ଥାତ୍ ଶାନ୍ତି-ସଂଯମ। କିନ୍ତୁ କ୍ଷେତ୍ର-ତୀର୍ଥର ଉପନିଷଦକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 50

कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଖାଉଥିବା, ଶୁଅଥିବା, ଖେଳୁଥିବା ଓ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ—ଯଦି ଜୀବ ଅବିମୁକ୍ତରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 51

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना

ହଜାର ହଜାର ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ପିଶାଚତ୍ୱ ଭଲ; କିନ୍ତୁ କାଶୀପୁରୀ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗରେ ହଜାର ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ।

Verse 52

तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः

ଏହେତୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଅବିମୁକ୍ତ (କାଶୀ) କ୍ଷେତ୍ରକୁ ନିତ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ମହାତପସ୍ବୀ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ପାଶଛେଦକ ପତି-ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ପରମ ସିଦ୍ଧି—ମୁକ୍ତି—ଲାଭ କଲେ।

Verse 53

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद् भक्त्या च मम भावितः जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते

ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ମୋତେ ଭାବିତ କରୁଥିବା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଜୈଗୀଷବ୍ୟଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁହା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରମ ସ୍ଥାନ ବୋଲି ମନ୍ୟତା ପାଏ।

Verse 54

ध्यायन्तस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम्

ସେଠାରେ ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଯୋଗାଗ୍ନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ; ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ପରମ କୈବଲ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 55

अव्यक्तलिङ्गैर्मुनिभिः सर्वसिद्धान्तवेदिभिः इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्

ଅବ୍ୟକ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସର୍ବ ସିଦ୍ଧାନ୍ତବେତ୍ତା ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେଇ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଅନ୍ୟତ୍ର ତାହା କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 56

तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् आत्मनश्चैव सायुज्यम् ईप्सितं स्थानमेव च

ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଯୋଗଜନିତ ଅନୁତ୍ତମ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ବିଷୟରେ କହିବି; ଆତ୍ମାର ପତି-ଶିବ ପରମାତ୍ମା ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ଓ ସେଇ ଇପ୍ସିତ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 57

कुबेरो ऽत्र मम क्षेत्रे मयि सर्वार्पितक्रियः क्षेत्रसंसेवनादेव गणेशत्वमवाप ह

ଏଠାରେ ମୋର ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ କୁବେର ନିଜ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ମୋତେ ଅର୍ପଣ କରି; କ୍ଷେତ୍ରସେବାମାତ୍ରରେ ଗଣେଶତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲା।

Verse 58

संवर्तो भविता यश् च सो ऽपि भक्तो ममैव तु इहैवाराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यत्यनुत्तमाम्

ଯେ ‘ସଂବର୍ତ୍ତ’ ନାମରେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଭକ୍ତ। ହେ ଦେବୀ, ଏଠି ମୋତେ ଆରାଧନା କରି ସେ ଅନୁତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।

Verse 59

पराशरसुतौ योगी ऋषिर्व्यासो महातपाः मम भक्तो भविष्यश् च वेदसंस्थाप्रवर्तकः

ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୋଗୀ ଋଷି ବ୍ୟାସ, ମହାତପସ୍ବୀ, ମୋର ଭକ୍ତ ହେବେ; ଏବଂ ବେଦପରମ୍ପରାର ପୁନଃସ୍ଥାପନା ଓ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରିବେ।

Verse 60

रंस्यते सो ऽपि पद्माक्षि क्षेत्रे ऽस्मिन्मुनिपुङ्गवः ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः

ହେ ପଦ୍ମାକ୍ଷି, ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ମଧ୍ୟ ରମଣ କରନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଦେବର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଦିବାକର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠି କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 61

देवराजस्तथा शक्रो ये ऽपि चान्ये दिवौकसः उपासते महात्मानः सर्वे मामिह सुव्रते

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର (ଶକ୍ର) ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବୌକସମାନେ—ସେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମା—ଏଠି ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 62

अन्ये ऽपि योगिनो दिव्याश् छन्नरूपा महात्मनः अनन्यमनसो भूत्वा मामिहोपासते सदा

ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ—ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ—ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଏହି ଲୋକରେ ସଦା ମୋର ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 63

विषयासक्तचित्तो ऽपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः इह क्षेत्रे मृतः सो ऽपि संसारे न पुनर्भवेत्

ବିଷୟାସକ୍ତ ଚିତ୍ତ ଥିବା, ଧର୍ମରତି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମଣିଷ ମଧ୍ୟ—ଏହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ—ସଂସାରରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।

Verse 64

ये पुनर्निर्ममा धीराः सत्त्वस्था विजितेन्द्रियाः व्रतिनश् च निरारम्भाः सर्वे ते मयि भाविताः

କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ନିର୍ମମ, ଧୀର, ସତ୍ତ୍ୱସ୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, ବ୍ରତୀ ଏବଂ ନୂତନ ଆରମ୍ଭର ଆସକ୍ତିହୀନ—ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ଅନ୍ତରେ ଭାବିତ ହୋଇ ଲୀନ।

Verse 65

देवदेवं समासाद्य धीमन्तः संगवर्जिताः गता इह परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ସମୀପେ ପାଇ, ସଙ୍ଗବର୍ଜିତ ଧୀମାନମାନେ—ହେ ସୁବ୍ରତେ—ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏହିଠାରେ ପରମ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 66

जन्मान्तरसहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात् तमिहैव परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

ହଜାର ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗୀ ଯାହା ପାଇନପାରେ—ହେ ସୁବ୍ରତେ—ସେଇ ପରମ ମୋକ୍ଷ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଏହିଠାରେ ମିଳେ।

Verse 67

गोप्रेक्षकम् इदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा कैलासभवनं चात्र पश्य दिव्यं वरानने

ଗୋପ୍ରେକ୍ଷକ ନାମକ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ପୁରାତନକାଳେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ। ହେ ସୁମୁଖୀ, ଏଠାରେ କୈଲାସର ଦିବ୍ୟ ଦୀପ୍ତିମୟ ଭବନ ଦେଖ।

Verse 68

गोप्रेक्षकम् अथागम्य दृष्ट्वा मामत्र मानवः न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश् च विमुच्यते

ଗୋପ୍ରେକ୍ଷକକୁ ଆସି ଏଠାରେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ଦୁର୍ଗତି ପାଉନାହିଁ; କଲ୍ମଷରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 69

कपिलाह्रदम् इत्येवं तथा वै ब्रह्मणा कृतम् गवां स्तन्यजतोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत्

ଏହିପରି ଏହା ‘କପିଲାହ୍ରଦ’ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଲା; ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ କରିଥିଲେ। ଗାଈମାନଙ୍କ ଷ୍ଟନ୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଏହା ମହାନ, ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ହେଲା।

Verse 70

अत्रापि स्वयमेवाहं वृषध्वज इति स्मृतः सान्निध्यं कृतवान् देवि सदाहं दृश्यते त्वया

ହେ ଦେବୀ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ‘ବୃଷଧ୍ୱଜ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ। ମୁଁ ଏଠାରେ ମୋର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 71

भद्रतोयं च पश्येह ब्रह्मणा च कृतं ह्रदम् सर्वैर्देवैरहं देवि अस्मिन्देशे प्रसादितः

ହେ ଦେବୀ, ଏଠାରେ ଏହି ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଳ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଏହି ହ୍ରଦକୁ ଦେଖ। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ଦେଶରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 72

गच्छोपशमम् ईशेति उपशान्तः शिवस् तथा अत्राहं ब्रह्मणानीय स्थापितः परमेष्ठिना

“ହେ ଈଶ, ଉପଶମକୁ ଯାଅ—ଶାନ୍ତ ହେଅ।” ଏହି କଥାରେ ଶିବ ଉପଶାନ୍ତ ହେଲେ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏଠାକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠି ମୋତେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, ପୂଜାର୍ଥେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚଳ ରହିବାକୁ।

Verse 73

ब्रह्मणा चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः ब्रह्मणापि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्नचेतसा

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସବୁକିଛି ସଂଗ୍ରହ କରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କରାଇଲେ। ପରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—ଲୋକମାନେ ପତି ରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଧୀନେ ପୁନର୍ବାର ସ୍ଥିର ହେବା ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ ପଥ କ’ଣ।

Verse 74

मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवान् असि तमुवाच पुनर् विष्णुर् ब्रह्माणं कुपिताननम्

“ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଁ ଆଣିଥିଲି—ତୁମେ କାହିଁକି ସ୍ଥାପନ କଲ?” ଏଭଳି କହି ବିଷ୍ଣୁ ପୁନଃ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ମୁଖ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 75

रुद्रे देवे ममात्यन्तं परा भक्तिर्महत्तरा मयैव स्थापितं लिङ्गं तव नाम्ना भविष्यति

ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରା ଓ ମହତ୍ତର। ତେଣୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ତୁମ ନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 76

हिरण्यगर्भ इत्येवं ततो ऽत्राहं समास्थितः दृष्ट्वैनमपि देवेशं मम लोकं व्रजेन्नरः

ଏଭଳି “ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ” ନାମରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ସ୍ଥିତ ହେଲି। ଯେ ନର ଏହି ଦେବେଶ—ଦେବମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 77

ततः पुनरपि ब्रह्मा मम लिङ्गमिदं शुभम् स्थापयामास विधिवद् भक्त्या परमया युतः

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ପୁନର୍ବାର ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଧିମତେ ମୋର ଏହି ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 78

स्वर्लीनेश्वर इत्येवम् अत्राहं स्वयमागतः प्राणान् इह नरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित्

“ଏହିପରି ଏହା ‘ସ୍ୱର୍ଲୀନେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଠାରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଛି। ଯେ ନର ଏଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ।”

Verse 79

अनन्या सा गतिस्तस्य योगिनां चैव या स्मृता व्याघ्रेश्वर अस्मिन्नपि मया देशे दैत्यो दैवतकण्टकः

ସେଇ ତାହାର ଅନନ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ସେଇ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପରମ ଗତି। ହେ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର, ମୋର ଏହି ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକସ୍ୱରୂପ, ବିଘ୍ନକାରୀ ଏକ ଦୈତ୍ୟ ଅଛି।

Verse 80

व्याघ्ररूपं समास्थाय निहतो दर्पितो बली व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यमत्राहमास्थितः

ମୁଁ ବ୍ୟାଘ୍ରରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ଦର୍ପିତ ବଳବାନକୁ ନିହତ କଲି। ତେଣୁ ମୁଁ ‘ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଏଠାରେ ନିତ୍ୟ ବିରାଜିତ।

Verse 81

न पुनर्दुर्गतिं याति दृष्ट्वैनं व्याघ्रमीश्वरम् उत्पलो विदलश्चैव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा

ଏହି ବ୍ୟାଘ୍ର-ଈଶ୍ୱର (ବାଘରୂପ ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପୁନର୍ବାର ଦୁର୍ଗତିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଥିଲେ—ଉତ୍ପଲ ଓ ବିଦଲ ନାମକ ଦୁଇ ଦୈତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦର୍ଶନରେ ପତନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ।

Verse 82

स्त्रीवध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वयैव निहतौ रणे सावज्ञं कन्दुकेनात्र तस्येदं देहमास्थितम्

ସ୍ତ୍ରୀ-ଅପରାଧରେ ବଧଯୋଗ୍ୟ ସେଇ ଦର୍ପିତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ତୁମେ ନିଜେ ଯୁଦ୍ଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲ; ତଥାପି ଏଠାରେ ଅବଜ୍ଞାଭାବରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ଗେଣ୍ଡାରେ ତୁମେ ତାକୁ ଏହି ଦେହରେ ଧାରଣ କରାଇଲ।

Verse 83

आदावत्राहमागम्य प्रस्थितो गणपैः सह ज्येष्ठस्थानमिदं तस्माद् एतन्मे पुण्यदर्शनम्

ଆଦିରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସି ଗଣମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି; ତେଣୁ ଏହା ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନ—ସର୍ବପ୍ରଧାନ ପବିତ୍ର ପୀଠ—ଏବଂ ଏହାର ଦର୍ଶନ ମୋ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।

Verse 84

देवैः समन्ताद् एतानि लिङ्गानि स्थापितान्यतः दृष्ट्वापि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत्

ଏହିହେତୁ ଦେବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ନିୟମିତ ଭକ୍ତିରେ ଯେ ମର୍ତ୍ୟ କେବଳ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ଦେହଭେଦ (ମୃତ୍ୟୁ) ସମୟରେ ଗଣ—ଶିବପରିବାରର ସେବକ—ହୋଇଯାଏ।

Verse 85

पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम् मम प्रियहितं स्थानं ज्ञात्वा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्

ପୂର୍ବେ ତୁମ ପିତା—ଶୈଳରାଜ ହିମବାନ—ସ୍ୱୟଂ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମୋ (ଶିବଙ୍କ) ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର ବୋଲି ଜାଣି ଏଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

Verse 86

शैलेश्वरमिति ख्यातं दृश्यतामिह चादरात् दृष्ट्वैतन्मनुजो देवि न दुर्गतिमतो व्रजेत्

ଏହା ‘ଶୈଳେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ଆଦରସହ ଦର୍ଶନ କର। ହେ ଦେବୀ, ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ—ଅପମଙ୍ଗଳ ଓ ପତନ ପଥେ ଗମନ କରେ ନାହିଁ।

Verse 87

नद्येषा वरुणा देवि पुण्या पापप्रमोचनी क्षेत्रमेतद् अलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता

ହେ ଦେବୀ, ଏହି ବରୁଣା ନଦୀ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ଓ ପାପମୋଚିନୀ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରି ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ସହ ସଙ୍ଗମରେ ମିଳେ।

Verse 88

स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिङ्गमुत्तमम् संगमेश्वरम् इत्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम्

ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତେଣୁ ଏହା ‘ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଜଗତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ସମସ୍ତେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।

Verse 89

संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः अर्चयेत् संगमेश्वरं तस्य जन्मभयं कुतः

ଦେବନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ—ତାହାର ଜନ୍ମଭୟ କେଉଁଠି ରହିବ?

Verse 90

इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाग्रमास्थितः

ମୁଁ ଏହାକୁ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ମନେ କରେ—ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ପରମ ନିବାସ। କାରଣ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଅଗ୍ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 91

मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम्

ସେ ସମସ୍ତ ଦେବାସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ଏହା ମୋର ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ।

Verse 92

योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्म प्रति न शोचति

ମୋକ୍ଷଲାଭକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ଏବଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗରେ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଲୀନ ଯୋଗୀମାନେ, ଏହି ମଧ୍ୟମେଶାନ—ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଈଶାନ ଶିବଙ୍କୁ—ଦର୍ଶନ କରି ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 93

स्थापितं लिङ्गमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम्

ଏହି ଲିଙ୍ଗଟି ଭୃଗୁନନ୍ଦନ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ; ଏହା ‘ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଓ ଅମର (ଦେବ) ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଚ୍ଚିତ।

Verse 94

दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः मृतश् च न पुनर्जन्तुः संसारी तु भवेन्नरः

ନିୟତ ମନରେ ଏହାର (ଶିବଲିଙ୍ଗର) ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ସତ୍ୱର ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଜୀବ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ସଂସାରଭ୍ରମଣକୁ ଫେରେନାହିଁ।

Verse 95

पुरा जम्बूकरूपेण असुरो देवकण्टकः ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बन्धशङ्कितः

ପୂର୍ବେ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ କଣ୍ଟକ ଥିବା ଜଣେ ଅସୁର ଜମ୍ବୂକ (ଶିଆଳ) ରୂପ ଧାରଣ କଲା। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବର ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନ୍ଧନର ଭୟରେ ଫାନ୍ଦ ସନ୍ଦେହ କରୁଥିବା ଶିଆଳ ପରି ସଦା ଶଙ୍କିତ ଥିଲା।

Verse 96

निहतो हिमवत्पुत्रि जम्बूकेशस्ततो ह्यहम् अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

ହେ ହିମବାନଙ୍କ କନ୍ୟା! ଜମ୍ବୂକେଶକୁ ନିହତ କରି ମୁଁ ତେବେ ‘ଜମ୍ବୂକେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜଗତରେ ମୁଁ ଖ୍ୟାତ; ସୁର ଓ ଅସୁର—ଦୁହେଁ ମୋତେ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 97

दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ग्रहैः शुक्रपुरोगैश् च एतानि स्थापितानि ह

ଏହି ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଶୁକ୍ରକୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଗ୍ରହଶକ୍ତିମାନେ ଏହି (ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ) ଏଠାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 98

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति

ହେ ପାର୍ବତୀ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କର—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ହେ ପାର୍ବତୀ, ଏହି ପବିତ୍ର ରୂପଗୁଡ଼ିକ ମୋର ନିଜ ନିବାସସ୍ଥାନ।

Verse 99

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्

ମୋର ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ କହିଦିଆଗଲା; ଏବେ ଏହାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି କ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 100

योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्

ହେ ସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗୀ, ଜାଣ—ଏକ ଯୋଜନ ପରିଧିରେ, ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ମୁଁ ଅମୃତତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରେ। ମୁଁ ମହାଲୟ ପର୍ବତରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଏବଂ କେଦାରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 101

गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा

ଏହାକୁ ଦର୍ଶନ କଲେ ଭକ୍ତ ଗଣତ୍ୱ ପାଏ; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଗଣପତି-ସ୍ୱରୂପ ଗଣାଧିପତିଙ୍କ ଗଣର ଅନୁଚରତ୍ୱ ମିଳେ, କାରଣ ସେଇ ମୁକ୍ତି ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 102

ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने

ତତଃ ସେହି ମହାଳୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ରେ, କେଦାର ଓ ମଧ୍ୟମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି, ହେ ସୁମୁଖୀ, ସର୍ବାଧିକ ପୁଣ୍ୟମୟ କ୍ଷେତ୍ର ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ (କାଶୀ) ସ୍ମରଣୀୟ। ସେଠାରେ ପତି ପରମେଶ୍ୱର ପଶୁ-ଜୀବକୁ କେବେ ତ୍ୟାଗନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ପାଶବନ୍ଧନ ଛେଦି ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 103

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्

କେଦାର ହେଉଛି ମଧ୍ୟମ କ୍ଷେତ୍ର, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ହିଁ ମହାଳୟ। ଭୂଲୋକରେ ମୋର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 104

यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्

ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେହିହେତୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଶୁଭ। ମୁଁ ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିନଥିବାରୁ, ଏହା ‘ଅବିମୁକ୍ତ’—‘କେବେ ନ ତ୍ୟାଜିତ’—ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 105

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते

ଏଠାରେ ମୋର ‘ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର’ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେ ମାନବ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପଶୁ-ଜୀବକୁ ବାନ୍ଧୁଥିବା ପାଶବନ୍ଧନରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 106

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ଶୈଲେଶ—ପର୍ବତାଧିପତି; ସଙ୍ଗମେଶ—ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗମର ପ୍ରଭୁ; ସ୍ୱର୍ଲୀନ—ସ୍ୱର୍ଗଧାମେ ଅଧିଷ୍ଠିତ; ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର—ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଈଶ୍ୱର; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସୃଷ୍ଟିବୀଜ; ଈଶାନ—ସର୍ବାଧିପତି; ଗୋପ୍ରେକ୍ଷ—ଗୋରକ୍ଷକ ଓ ଧର୍ମପାଳକ; ଏବଂ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ—ବୃଷଭଧ୍ୱଜଧାରୀ—ରୂପେ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 107

उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଯିଏ ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନ ନାମକ ଆଦି ପବିତ୍ର ପୀଠରେ ନିବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ବ୍ୟାଘ୍ରଦେଶରେ ପୂଜିତ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶଙ୍କୁ, ଓ ଜମ୍ବୁବନର ଅଧିପତି ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପଶୁକୁ ବାନ୍ଧୁଥିବା ପାଶକୁ ଶିଥିଲ କରୁଥିବା ପତିଙ୍କ ପ୍ରକଟ ଲିଙ୍ଗ-ସାନ୍ନିଧ୍ୟ।

Verse 108

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे सूत उवाच एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

ସେ (ତତ୍ତ୍ୱ) ଦେଖିଲେ ମର୍ତ୍ୟ ଦୁଃଖସାଗର ରୂପ ସଂସାରରେ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି କହି ମହାଦେବ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ।

Verse 109

विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा

ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିବାକୁ ଦେଖିବା ପରେ, ହଠାତ୍ ସେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା ଯେନେ ସବୁଦିଗରେ ଆଲୋକ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।

Verse 110

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः

ତାପରେ ସିଦ୍ଧ ପାଶୁପତମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଦେହରେ ଭସ୍ମଲେପନରୁ ଶ୍ୱେତ ପ୍ରଭା ଧାରଣ କରି; ସେମାନେ ମାହେଶ୍ୱର, ମହାତ୍ମା, ଏବଂ ନିୟତ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।

Verse 111

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः

ଅନେକେ—ଶତଶତ ଲୋକ—ଆସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପୁଣି ଯୋଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ସେମାନେ ଧ୍ୟାନଯୋଗର ସମଗ୍ର ସାଧନାକୁ ଦେଖିଲେ—ପତି ଶିବ ହିଁ ସମାଧିର ରୂପ ଓ ମୂଳ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 112

तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः

ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଈଶ୍ୱରରେ ଯେନ ଲୟ ହେଉଥିବା ପରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ତେବେ ତାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିବା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବଦେବ ଉମାପତି—ପରମ ପତି—ସେହି ସମାଧି-ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 113

स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः

ସେ ପ୍ରଭୁ ପୁରୁଷ ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି, ଯେନ ପ୍ରଳୟର ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ—ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଏଠାରେ ଏକ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକତ୍ର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 114

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा

ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁ ସେହି ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରୋମାଞ୍ଚିତା ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜା ଗିରିଜା ତାହାକୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 115

ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी

ତାପରେ ପ୍ରକୃତିରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଆକାରକୁ ବୁଝି, ପରମେଶ୍ୱରୀ ଯୋଗବଳରେ ପ୍ରକୃତିର ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କଲେ।

Verse 116

तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु

ତେବେ ସେ ମହାତ୍ମା ହରଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଦର୍ଶନ କରିପାରିଲେ। ତାପରେ ସେହି ଯୋଗୀମାନେ ଲୟ ଧାରଣ କରି, ସେହି ଯୋଗିନ—ପରମ ପୁରୁଷରେ—ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 117

विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सुशोभनम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହୃଦୟ-ଗୁହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସଂସାର-ବୀଜ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଶିବଙ୍କ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ଦୀପ୍ତ ବୀଜକୁ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 118

सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम्

ପୁରାତନ କାଳରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ସର୍ବପାପହର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରକଟତା, ନୀଳଲୋହିତ ରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କଲା।

Verse 119

तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୈଳଜାଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପାଦରେ ନମି ସେ କହିଲେ—“ହେ ଭଗବନ୍, ଏମାନେ କିଏ?”

Verse 120

तामुवाच सुरश्रेष्ठस् तदा देवीं गिरीन्द्रजाम् श्रीभगवानुवाच मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः

ତେବେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରଜା ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—“ମୋର ବ୍ରତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ତାହାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।”

Verse 121

यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्तास् तेषाम् एकेन जन्मना क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि

ହେ ଭାମିନି, ଏଠାରେ ଯେଯେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇଛି, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ଏକ ଜନ୍ମରେ ହିଁ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

Verse 122

अनुग्रहो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् तस्माद् एतन् महत् क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा

ମୁଁ ନିଜେ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପେ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଏଭଳି ଅନୁଗ୍ରହ କରେ। ତେଣୁ ଏହି ମହାକ୍ଷେତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେବିତ ଓ ପୂଜିତ।

Verse 123

श्रुतिमद्भिश् च विप्रेन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

ଶ୍ରୁତିଜ୍ଞ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସିଦ୍ଧ ତପସ୍ବୀମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଏବଂ ପ୍ରତିମାସ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାସନା ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 124

उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः

ହେ ଦେବୀ, ବାରାଣସୀରେ ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ—ଉଭୟ ପକ୍ଷରେ ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ; ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ।

Verse 125

सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषु च पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्

ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବସନ୍ଧିରେ, ବିଷୁବ ଓ ଅୟନ ସମୟରେ, ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ବାରାଣସୀରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକଟ।

Verse 126

उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्

ସେ ପୁଣ୍ୟମୟ ଉତ୍ତରପ୍ରବାହିନୀ ଧାରା, ମୋ ଜଟାମୌଳିରୁ ନିଷ୍ସୃତ; ସେ ଶୁଭା, ତୁମ ପିତା ଗିରିରାଜ ହିମବତଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 127

पुण्यस्थानस्थितां पुण्यां पुण्यदिक्प्रवहां सदा भजन्ते सर्वतो ऽभ्येत्य ये ताञ्छृणु वरानने

ହେ ବରାନନେ! ସେହି ବରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ—ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେଇ ପବିତ୍ର ପୁଣ୍ୟ-ପ୍ରବାହକୁ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଭଜନ କରନ୍ତି; ତାହା ସର୍ବଦିଗରେ ଶୁଭତା ବହାଏ।

Verse 128

संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थशतैस् तथा पुष्करं निमिषं चैव प्रयागं च पृथूदकम्

ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଶତଶତ ତୀର୍ଥ ସହିତ ସମାହାର କରେ; ଏହିପରି ପୁଷ୍କର, ନୈମିଷ, ପ୍ରୟାଗ ଓ ପୃଥୂଦକ—ଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୋଧନଶକ୍ତି ଏଠାରେ ସମବେତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପତି ଶିବ ପଶୁକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।

Verse 129

द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थसंयुतम् क्षेत्राणि सर्वतो देवि देवता ऋषयस् तथा

ହେ ଦେବୀ! ଦ୍ରୁମକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥସଂଯୁକ୍ତ ନୈମିଷ—ଏଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବଦିଗରେ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର; ସେଠାରେ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ସନ୍ନିହିତ।

Verse 130

संध्या च ऋतवश्चैव सर्वा नद्यः सरांसि च समुद्राः सप्त चैवात्र देवतीर्थानि कृत्स्नशः

ଏଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟାମାନେ, ଋତୁମାନେ, ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ସରୋବର, ଏବଂ ସାତ ସମୁଦ୍ର—ଏ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦେବତୀର୍ଥ ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ।

Verse 131

भागीरथीं समेष्यन्ति सर्वपर्वसु सुव्रते अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा चैव त्रिविष्टपम्

ହେ ସୁବ୍ରତେ! ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବରେ ଭାଗୀରଥୀ ତଟକୁ ଆସନ୍ତି; ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଦର୍ଶନ କରି ସେମାନେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ (ସ୍ୱର୍ଗ)କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି।

Verse 132

कालभैरवमासाद्य धूतपापानि सर्वशः भवन्ति हि सुरेशानि सर्वपर्वसु पर्वसु

କାଳଭୈରବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ସର୍ବଥା ଝଡ଼ିଯାଏ; ହେ ଦେବେଶମାନେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବକାଳରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପବିତ୍ର ସନ୍ଧିକ୍ଷଣରେ ଏହି ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ହୁଏ।

Verse 133

पृथिव्यां यानि पुण्यानि महान्त्यायतनानि च प्रविशन्ति सदाभ्येत्य पुण्यं पर्वसु पर्वसु अविमुक्तं क्षेत्रवरं महापापनिबर्हणम्

ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ମହାନ ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନ ଅଛି, ସେସବୁ ପୁନଃପୁନଃ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପର୍ବକାଳରେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ‘ଅବିମୁକ୍ତ’—କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ—ମହାପାପନାଶକ।

Verse 134

केदारे चैव यल्लिङ्गं यच्च लिङ्गं महालये

କେଦାରରେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି ଓ ମହାଳୟରେ ଯେ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି—ଦୁହେଁ ଏକେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରକାଶ; ସେଇ ପରମ ପତି ନିଜ ଲିଙ୍ଗ-ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପାଶବନ୍ଧିତ ପଶୁ-ଜୀବକୁ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 135

मध्यमेश्वरसंज्ञं च तथा पाशुपतेश्वरम् शङ्कुकर्णेश्वरं चैव गोकर्णौ च तथा ह्युभौ

ସେ ‘ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ଓ ‘ପାଶୁପତେଶ୍ୱର’—ବନ୍ଧିତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ରୂପେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ‘ଶଙ୍କୁକର୍ଣେଶ୍ୱର’ ଏବଂ ତଥା ଉଭୟ ‘ଗୋକର୍ଣ’ ରୂପରେ ଭକ୍ତମୋକ୍ଷାର୍ଥ ପୂଜିତ।

Verse 136

द्रुमचण्डेश्वरं नाम भद्रेश्वरम् अनुत्तमम् स्थानेश्वरं तथैकाग्रं कालेश्वरम् अजेश्वरम्

‘ଦ୍ରୁମଚଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ, ଅନୁତ୍ତମ ‘ଭଦ୍ରେଶ୍ୱର’, ‘ସ୍ଥାନେଶ୍ୱର’, ତଥା ‘ଏକାଗ୍ର’, ‘କାଲେଶ୍ୱର’, ‘ଅଜେଶ୍ୱର’—ଏସବୁ ଏକେ ପତି ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ-ସ୍ୱରୂପ; ମଙ୍ଗଳ ଦେଇ ପାଶରୁ ପଶୁ-ଆତ୍ମାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 137

भैरवेश्वरम् ईशानं तथौंकारकसंज्ञितम् अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम्

ମୁଁ ଭୈରବେଶ୍ୱର, ଈଶାନ ଏବଂ ‘ଓଂକାର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ; ଅମରେଶ, ମହାକାଳ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଓ ଭସ୍ମଗାତ୍ରଧାରୀ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।

Verse 138

यानि चान्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भूतले अष्टषष्टिसमाख्यानि रूढान्यन्यानि कृत्स्नशः

ମୋ ଭୂତଳରେ ଥିବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ସମସ୍ତେ ମିଶି—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ—ଅଠଷଠି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର; ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ନାମରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 139

तानि सर्वाण्यशेषाणि वाराणस्यां विशन्ति माम् सर्वपर्वसु पुण्येषु गुह्यं चैतदुदाहृतम्

ସେ ସମସ୍ତ (ତୀର୍ଥଫଳ ଓ ପୁଣ୍ୟ) ଅବଶେଷ ନ ରଖି ବାରାଣସୀରେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଲୀନ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ପର୍ବ ଓ ଶୁଭ କାଳ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହାକୁ ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 140

तेनेह लभते जन्तुर् मृतो दिव्यामृतं पदम् स्नातस्य चैव गङ्गायां दृष्टेन च मया शुभे

ଏହାଦ୍ୱାରା ଜୀବ—ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ—ଦିବ୍ୟ ଅମୃତ ପଦ ପାଏ। ହେ ଶୁଭେ, ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ମୋ (ଶିବଙ୍କ) ଦର୍ଶନ କରିଥିବାକୁ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।

Verse 141

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यम् इष्टैः शतसहस्रशः सद्य एव समाप्नोति किं ततः परमाद्भुतम्

ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳ ସମତୁଳ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ—ଯେନେ ଶତସହସ୍ର ବାର ଯଜ୍ଞ କରିଥାଏ। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ପରମ ଅଦ୍ଭୁତ କ’ଣ?

Verse 142

सर्वायतनमुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्व् अपि परात्परतरं देवी बुध्यस्वेति मयोदितम्

ଦିବି, ଭୂମିରେ ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ପବିତ୍ର ଧାମ ମଧ୍ୟ ସେ ‘ପରାତ୍ପର’ ତତ୍ତ୍ୱଠାରୁ ନିମ୍ନ। ହେ ଦେବୀ, ଏହା ବୁଝ—ଏମିତି ମୁଁ କହିଛି।

Verse 143

अविशब्देन पापस्तु वेदोक्तः कथ्यते द्विजैः तेन मुक्तं मया जुष्टम् अविमुक्तम् अत उच्यते

ବେଦବଚନ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହନ୍ତି—‘ଅବି’ ଶବ୍ଦ ପାପକୁ ସୂଚାଏ। ତେଣୁ ମୋର ପ୍ରୀତି ଓ ନିବାସରେ ପବିତ୍ର ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ଅବି (ପାପ) ଠାରୁ ମୁକ୍ତ’; ଏହିକାରଣେ ଏହା ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ନାମରେ ପରିଚିତ।

Verse 144

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्वलोकमहेश्वरः सुदृष्टं कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम

ଏହିପରି କହି ସର୍ବଲୋକମହେଶ୍ୱର ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶୀ, ମୋ ‘ଅବିମୁକ୍ତ’ ଗୃହଧାମ ଉପରେ ଶୁଭଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ ଏବଂ ତାହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କର।

Verse 145

श्रीशैल इत्युक्त्वा भगवान् देवस् तया सार्धम् उमापतिः दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतमनुत्तमम्

‘ଶ୍ରୀଶୈଳ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଉମାପତି ଭଗବାନ ଶିବ ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଅନୁତ୍ତମ ପବିତ୍ର ପର୍ବତ ‘ଶ୍ରୀପର୍ବତ’କୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 146

अविमुक्तेश्वरे नित्यम् अवसच्च सदा तया सर्वगत्वाच्च सर्वत्वात् सर्वात्मा सदसन्मयः

ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରରେ ସେ ନିତ୍ୟ ବିରାଜମାନ—ସଦା ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଉଭୟ ଭାବରେ। ସର୍ବଗତ ଓ ସର୍ବସ୍ୱ ହେବାରୁ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତରାତ୍ମା, ସତ୍-ଅସତ୍ ଉଭୟମୟ।

Verse 147

श्रीपर्वतमनुप्राप्य देव्या देवेश्वरो हरः क्षेत्राणि दर्शयामास सर्वभूतपतिर्भवः

ଦେବୀଙ୍କ ସହ ଶ୍ରୀପର୍ବତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ଦେବେଶ୍ୱର ହର, ସର୍ବଭୂତପତି ଭବ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରମାନ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 148

कुण्डीप्रभं च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम् आशालिङ्गं च देवेशं दिव्यं यच्च बिलेश्वरम्

ସେ ପରମ ଦୀପ୍ତିମାନ କୁଣ୍ଡୀପ୍ରଭ, ଦିବ୍ୟ ବୈଶ୍ରବଣେଶ୍ୱର, ଦେବେଶ ଆଶାଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ବିଲେଶ୍ୱରକୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଇଲେ।

Verse 149

रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत्प्रतिष्ठितम् दक्षिणद्वारपार्श्वे तु कुण्डलेश्वरमीश्वरम्

ଏଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପରମ ରାମେଶ୍ୱର ଅଛି; ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଈଶ୍ୱର କୁଣ୍ଡଲେଶ୍ୱର ବିରାଜିତ।

Verse 150

पूर्वद्वारसमीपस्थं त्रिपुरान्तकमुत्तमम् विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेवनमस्कृतम्

ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାର ସମୀପରେ ଉତ୍ତମ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ ବିରାଜିତ ଥିଲେ—ମହାନ, ଗିରିରାଜ ହିମାଳୟ ସହ, ଏବଂ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ନମସ୍କୃତ।

Verse 151

मध्यमेश्वरमित्युक्तं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् अमरेश्वरं च वरदं देवैः पूर्वं प्रतिष्ठितम्

ଏହା ‘ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ବରଦ ‘ଅମରେଶ୍ୱର’କୁ ଦେବମାନେ ପୂର୍ବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

Verse 152

गोचर्मेश्वरम् ईशानं तथेन्द्रेश्वरम् अद्भुतम् कर्मेश्वरं च विपुलं कार्यार्थं ब्रह्मणा कृतम्

ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଗୋଚର୍ମେଶ୍ୱର ନାମକ ଅଦ୍ଭୁତ ଈଶାନଙ୍କୁ, ତଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟମୟ ଇନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏବଂ ବିପୁଳ କର୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁଙ୍କ ପାଶ ଛେଦକ ପତି-ସ୍ୱରୂପ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗମୂର୍ତ୍ତି।

Verse 153

श्रीमत्सिद्धवटं चैव सदावासो ममाव्यये अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षादजबिलं शुभम्

“ଏହି ଶ୍ରୀମତ୍ ସିଦ୍ଧବଟ ମୋର ନିତ୍ୟ ନିବାସ—ଅବ୍ୟୟ। ଅଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିର୍ମିତ ଏହା ଦିବ୍ୟ; ଏହା ନେତ୍ରସାମ୍ନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶୁଭ ଅଜବିଲ ହିଁ।”

Verse 154

तत्रैव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे तत्र शृङ्गाटकाकारं शृङ्गाटाचलमध्यमे

ସେଠାରେ ଦିବ୍ୟ ପାଦୁକା ଅଛି ଏବଂ ମୋର ବିଲେଶ୍ୱର ଧାମ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଶୃଙ୍ଗାଟ ପର୍ବତର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଶୃଙ୍ଗାଟକାକାର ପବିତ୍ର ଆସନ ଅବସ୍ଥିତ—ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତିଦ୍ୱାରା ପଶୁ (ଜୀବ) ପତିଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଫେରାଇ ମୋକ୍ଷପଥେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 155

शृङ्गाटकेश्वरं नाम श्रीदेव्या तु प्रतिष्ठितम् मल्लिकार्जुनकं चैव मम वासमिदं शुभम्

“ଏହାର ନାମ ଶୃଙ୍ଗାଟକେଶ୍ୱର; ଶ୍ରୀଦେବୀ ଏହାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମଲ୍ଲିକାର୍ଜୁନକ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଏହି ଶୁଭ ସ୍ଥାନ ମୋର ନିବାସ।”

Verse 156

रजेश्वरं च पर्याये रजसा सुप्रतिष्ठितम् गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरमव्ययम्

ଏବଂ କ୍ରମାନୁସାରେ ରଜେଶ୍ୱର—ରଜସ୍ ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ତଥା ଗଜେଶ୍ୱର, ବୈଶାଖ ଓ ଅବ୍ୟୟ କପୋତେଶ୍ୱର—ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗମାନଙ୍କରେ ଶିବ ସଦା ବିରାଜମାନ।

Verse 157

कोटीश्वरं महातीर्थं रुद्रकोटिगणैः पुरा सेवितं देवि पश्याद्य सर्वस्मादधिकं शुभम्

ହେ ଦେବୀ, ଆଜି କୋଟୀଶ୍ୱର ମହାତୀର୍ଥକୁ ଦର୍ଶନ କର; ପୁରାକାଳରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ଗଣ ଏହାକୁ ସେବିଥିଲେ। ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଅଧିକ ପରମ ଶୁଭ।

Verse 158

द्विदेवकुलसंज्ञं च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम् उत्तरे स्थापितं चैव विष्णुना चैव शैलजम्

ସେଇ ଶୁଭ ସ୍ଥଳ ‘ଦ୍ୱିଦେବକୁଳ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଦକ୍ଷିଣେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଉତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁ ଶୈଲଜ (ଶିବ-ପ୍ରକଟ) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 159

महाप्रमाणलिङ्गं च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम् पश्चिमे पर्वते पश्य ब्रह्मेश्वरमलेश्वरम्

ମହାପ୍ରମାଣ ଲିଙ୍ଗକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲି। ପଶ୍ଚିମ ପର୍ବତରେ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଓ ଅଲେଶ୍ୱରକୁ ଦର୍ଶନ କର।

Verse 160

अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् पुरस्तान् मुनिभिः सह इत्युक्त्वा तद्गृहे तिष्ठद् अलंगृहमिति स्मृतम्

ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ପୂର୍ବେ ତୁମେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିଥିଲ।” ଏହା କହି ସେମାନେ ସେଇ ଗୃହରେ ରହିଲେ; ତେଣୁ ଏହା ‘ଅଲଙ୍ଗୃହ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ ହେଲା।

Verse 161

तत्रापि तीर्थं तीर्थज्ञे व्योमलिङ्गं च पश्य मे कदम्बेश्वरम् एतद्धि स्कन्देनैव प्रतिष्ठितम्

ହେ ତୀର୍ଥଜ୍ଞ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ମୋର ବ୍ୟୋମଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କର। ଏହା କଦମ୍ବେଶ୍ୱର, ଯାହା ସ୍କନ୍ଦ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

Verse 162

गोमण्डलेश्वरं चैव नन्दाद्यैः सुप्रतिष्ठितम् देवैः सर्वैस्तु शक्राद्यैः स्थापितानि वरानने

ହେ ବରାନନେ! ଗୋମଣ୍ଡଳେଶ୍ୱର ନନ୍ଦି ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ସହ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

Verse 163

श्रीमद्देवह्रदप्रान्ते स्थानानीमानि पश्य मे तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते

ଶ୍ରୀମଦ୍ ଦେବହ୍ରଦର ତଟେ ମୋର ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ; ଏବଂ ହେ ଦେବୀ, ହାରପୁରରେ ମଧ୍ୟ—ତୋର ହାର ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ—ସେଠି ପୁଣ୍ୟତା ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।

Verse 164

त्वया हिताय जगतां हारकुण्डमिदं कृतम् शिवरुद्रपुरे चैव तत्कायोपरि सुव्रते

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି ହାରକୁଣ୍ଡ କରିଛ; ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଶିବ-ରୁଦ୍ରପୁରରେ ମଧ୍ୟ—ତାହାର ଦେହ ଉପରେ—ପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିଛ।

Verse 165

तत्र पित्रा सुशैलेन स्थापितं त्वचलेश्वरम् अलंकृतं मया ब्रह्म पुरस्तान् मुनिभिः सह

ସେଠାରେ ମୋ ପିତା ସୁଶୈଳ ଅଚଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ମୁଁ ସେଇ ଅଚଳ ଶିବଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କଲି।

Verse 166

चण्डिकेश्वरकं देवि चण्डिकेशा तवात्मजा चण्डिकानिर्मितं स्थानम् अंबिकातीर्थम् उत्तमम्

ହେ ଦେବୀ, ଏହା ଚଣ୍ଡିକେଶ୍ୱରକ; ଚଣ୍ଡିକେଶା ତୁମର ନିଜ କନ୍ୟା। ଚଣ୍ଡିକା ନିର୍ମିତ ଏହି ସ୍ଥାନଟି ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅମ୍ବିକା-ତୀର୍ଥ।

Verse 167

रुचिकेश्वरकं चैव धारैषा कपिला शुभा एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च

ରୁଚିକେଶ୍ୱର, ଧାରା ଓ ଶୁଭ କପିଲା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ, ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଓ ନାନା ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାବନ୍ୟ ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।

Verse 168

पूजयेन्मां सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते श्रीशैले संत्यजेद् देहं ब्राह्मणो दग्धकिल्बिषः

ଯେ ମୋତେ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ପୂଜେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ସହ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ଏବଂ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାହାର ପାପଦୋଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସେ ପରମ ପଦ ପାଏ।

Verse 169

मुच्यते नात्र संदेहो ह्य् अविमुक्ते यथा शुभम् महास्नानं च यः कुर्याद् घृतेन विधिनैव तु

ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଅବିମୁକ୍ତରେ ଯେପରି ଶୁଭ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ସେପରି ଯେ ନିୟମାନୁସାରେ ଘୃତଦ୍ୱାରା ମହାସ୍ନାନ କରେ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 170

स याति मम सायुज्यं स्थानेष्वेतेषु सुव्रते स्नानं पलशतं ज्ञेयम् अभ्यङ्गं पञ्चविंशति

ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ। ଜାଣ, ସ୍ନାନର ଫଳ ଶତ ପଲ, ଅଭ୍ୟଙ୍ଗ-ସ୍ନାନର ଫଳ ପଞ୍ଚବିଂଶତି (ପଲ) ଅଟେ।

Verse 171

पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम् स्नाप्य लिङ्गं मदीयं तु गव्येनैव घृतेन च

ଦୁଇ ହଜାର ପଲର ଫଳକୁ ‘ମହାସ୍ନାନ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ କରାଯାଇଛି। ମୋର ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ନାପନ କରି, ଗୋ-ଉତ୍ପାଦ ଓ ଘୃତଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 172

विशोध्य सर्वद्रव्यैस्तु वारिभिर् अभिषिञ्चति संमार्ज्य शतयज्ञानां स्नानेन प्रयुतं तथा

ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧିକର ଦ୍ରବ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ପୂଜାସ୍ଥାନକୁ ବିଶୋଧନ କରି, ପରେ ଜଳଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ୟକ୍ ସଂମାର୍ଜନ ସହ କୃତ ଏହି ସ୍ନାନ ଶତ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ, ଏବଂ ସ୍ନାନକ୍ରିୟାରେ ତାହା ଅୟୁତଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ—ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ମୋଚନ କରୁଥିବା ପତି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ କଲେ।

Verse 173

पूजया शतसाहस्रम् अनन्तं गीतवादिनाम् महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानमष्टगुणं स्मृतम्

ପୂଜାଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଶତସାହସ୍ରଗୁଣ ହୁଏ, ଏବଂ ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ ସହ ସ୍ତୁତି-ପ୍ରଶଂସାରେ ତାହା ଅନନ୍ତ ହୁଏ। ମହାସ୍ନାନରେ ଯେ ନିମଗ୍ନ, ତାହାର ସ୍ନାନ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 174

जलेन केवलेनैव गन्धतोयेन भक्तितः अनुलेपनं तु तत् सर्वं पञ्चविंशत्पलेन वै

କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ—କିମ୍ବା ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ—ଭକ୍ତିସହ ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେହି ସମଗ୍ର ଅନୁଲେପନ (ଲିଙ୍ଗ-ଲେପନ) ପଞ୍ଚବିଂଶତି ପଳ ପ୍ରମାଣରେ କରିବା ବିଧି।

Verse 175

शमीपुष्पं च विधिना बिल्वपत्रं च पङ्कजम् अन्यान्यपि च पुष्पाणि बिल्वपत्रं न संत्यजेत्

ବିଧିପୂର୍ବକ ଶମୀପୁଷ୍ପ, ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଅନ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ବିଲ୍ୱପତ୍ର କେବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 176

चतुर्द्रोणैर् महादेवम् अष्टद्रोणैरथापि वा दशद्रोणैस् तु नैवेद्यम् अष्टद्रोणैरथापि वा

ଚାରି ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—କିମ୍ବା ଆଠ ଦ୍ରୋଣରେ ମଧ୍ୟ। ନୈବେଦ୍ୟ ପାଇଁ ଦଶ ଦ୍ରୋଣ ବିଧି—କିମ୍ବା ଆଠ ଦ୍ରୋଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 177

शतद्रोणसमं पुण्यम् आढके ऽपि विधीयते वित्तहीनस्य विप्रस्य नात्र कार्या विचारणा

ଧନହୀନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଏକ ଆଢକ ମାତ୍ର ଅର୍ପଣ କରେ, ତେବେ ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଶତ ଦ୍ରୋଣ ସମାନ ହୁଏ। ଏଠାରେ ଭାବ ମୁଖ୍ୟ; ତେଣୁ ସନ୍ଦେହ ବା ବିଚାର ନ କର।

Verse 178

भेरीमृदङ्गमुरजतिमिरापटहादिभिः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैर् निनादैर्विविधैरपि

ଭେରୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ମୁରଜ, ତିମିରା-ଢୋଳ, ପଟହ ଆଦି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟରେ ସେମାନେ ନାନା ପ୍ରକାର ନିନାଦ କଲେ—ପତି ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଉତ୍ସବରେ ଅର୍ପିତ ମଙ୍ଗଳଧ୍ୱନି।

Verse 179

जागरं कारयेद्यस्तु प्रार्थयेच्च यथाक्रमम् स भृत्यपुत्रदारैश् च तथा संबन्धिबान्धवैः

ଯେ ଜଣେ ପବିତ୍ର ଜାଗରଣ କରାଏ ଏବଂ ଯଥାକ୍ରମେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ, ସେ ନିଜ ଦାସ, ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ ଓ ସମ୍ବନ୍ଧୀ-ବାନ୍ଧବ ସହିତ ଶିବାନୁଗ୍ରହର ପାତ୍ର ହୁଏ; ସେଇ କୃପାରେ ପାଶ ଶିଥିଲ ହୁଏ ଓ ପଶୁ ପତି ଶିବଙ୍କ ପ୍ରତି ମୁଖୀ ହୁଏ।

Verse 180

सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थयेल्लिङ्गम् उत्तमम् द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं सुरेश्वर

ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କର—“ହେ ସୁରେଶ୍ୱର! ମୁଁ ଦ୍ରବ୍ୟହୀନ, କ୍ରିୟାହୀନ, ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ମଧ୍ୟ; ତଥାପି ମୋର ଏହି ଶରଣାଗତି ଗ୍ରହଣ କର।”

Verse 181

कृतं वा न कृतं वापि क्षन्तुमर्हसि शङ्कर इत्युक्त्वा वै जपेद्रुद्रं त्वरितं शान्तिमेव च

“କରିଥିବା କି ନ କରିଥିବା—ହେ ଶଙ୍କର, ତୁମେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଅର୍ହ।” ଏହିପରି କହି ରୁଦ୍ରଜପ କର; ତାହାରେ ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତି ମିଳେ।

Verse 182

जपित्वैवं महाबीजं तथा पञ्चाक्षरस्य वै स एवं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम्

ଏଭଳି ମହାବୀଜ ଏବଂ ପବିତ୍ର ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀର ଜପ କଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଓ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 183

तत्फलं समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः तथैव मम सायुज्यं लभते नात्र संशयः

ସେ ସେଇ ଫଳ ପାଏ—ଯେପରି ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଏ। ସେହିପରି ସେ ମୋ ସହ ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 184

मत्प्रियार्थमिदं कार्यं मद्भक्तैर्विधिपूर्वकम् ये न कुर्वन्ति ते भक्ता न भवन्ति न संशयः

ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପ୍ରିୟାର୍ଥେ, ମୋ ଭକ୍ତମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ (ସତ୍ୟ) ଭକ୍ତ ନୁହେଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 185

सूत उवाच निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम् अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं पयसा च घृतेन च

ସୂତ କହିଲେ—ସେଇ ବଚନ ଶୁଣି ଦେବୀ ବାରାଣସୀ ପୁରୀକୁ ଯାଇ, ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୁଧ ଓ ଘିଅରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 186

अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवननायकम् अविमुक्ते च तपसा मन्दरस्य महात्मनः

ଅବିମୁକ୍ତ (କାଶୀ)ରେ ମହାତ୍ମା ମନ୍ଦର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ଦେବେଶ ରୁଦ୍ର—ଭୁବନନାୟକ—ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 187

कल्पयामास वै क्षेत्रं मन्दरे चारुकन्दरे तत्रान्धकं महादैत्यं हिरण्याक्षसुतं प्रभुः

ପ୍ରଭୁ ମନ୍ଦର ପର୍ବତର ସୁନ୍ଦର ଗୁହାରେ ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସେଠାରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷର ପୁତ୍ର ମହାଦୈତ୍ୟ ଅନ୍ଧକକୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ।

Verse 188

अनुगृह्य गणत्वं च प्रापयामास लीलया एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमादरात्

ଅନୁଗ୍ରହ କରି ପ୍ରଭୁ ଲୀଳାରେ ତାକୁ ଗଣତ୍ୱ—ଶିବଗଣପଦ—ପ୍ରାପ୍ତ କରାଇଲେ। ଆଦରରେ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ, କଥାର ସାର, ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 189

यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् सर्वक्षेत्रेषु यत्पुण्यं तत्सर्वं सहसा लभेत्

ଯେ ଏହି ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ତାହା ସବୁ ତୁରନ୍ତ ଲଭେ।

Verse 190

श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् कृतशौचान् जितेन्द्रियान् स एव सर्वयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

କିମ୍ବା ଯେ ମଣିଷ ଶୌଚସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଏହା ଶୁଣାଏ/ପଢ଼ାଏ, ସେଇ ମାନବ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।