Adhyaya 85

Verse 1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उमामहेश्वरव्रतं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सर्वव्रतेषु सम्पूज्य देवदेवमुमापतिम् जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां विधिनैव द्विजोत्तमाः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀଲିଙ୍ଗମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗରେ ‘ଉମାମହେଶ୍ୱରବ୍ରତ’ ନାମକ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ (ଆରମ୍ଭ ହୁଏ)। ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତରେ ଦେବଦେବ ଉମାପତିଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରି, ନିୟମାନୁସାରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟାର ଜପ କର।

Verse 2

जपादेव न संदेहो व्रतानां वै विशेषतः समाप्तिर्नान्यथा तस्माज् जपेत्पञ्चाक्षरीं शुभाम्

ଜପ ଦ୍ୱାରାହିଁ—ବିଶେଷକରି ବ୍ରତମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ—ନିଶ୍ଚୟ ତାହାଙ୍କ ସମାପ୍ତି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଶୁଭ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 3

ऋषय ऊचुः कथं पञ्चाक्षरी विद्या प्रभावो वा कथं वद क्रमोपायं महाभाग श्रोतुं कौतूहलं हि नः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ବିଦ୍ୟା କିପରି (କ’ଣ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ), ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରଭାବ କିପରି? ହେ ମହାଭାଗ, କ୍ରମୋପାୟ କହନ୍ତୁ; ଶୁଣିବାକୁ ଆମର ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 4

सूत उवाच पुरा देवेन रुद्रेण देवदेवेन शंभुना पार्वत्याः कथितं पुण्यं प्रवदामि समासतः

ସୂତ କହିଲେ—ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବଦେବ ରୁଦ୍ର—ଶମ୍ଭୁ—ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଯେ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ଉପଦେଶ କହିଥିଲେ, ତାହାକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।

Verse 5

श्रीदेव्युवाच भगवन्देवदेवेश सर्वलोकमहेश्वर पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ଶ୍ରୀଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ଦେବଦେବେଶ, ସର୍ବଲୋକ ମହେଶ୍ୱର! ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ, ଯଥାର୍ଥରେ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 6

श्रीभगवानुवाच प्रलय अन्द् सृष्टि पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि न शक्यं कथितुं देवि तस्मात् संक्षेपतः शृणु

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ! ପ୍ରଳୟ ପରେ ସୃଷ୍ଟିର ବୀଜ ଯେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ, ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶତକୋଟି ବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କହିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।

Verse 7

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरे चैव नष्टे चोरगराक्षसे

ପ୍ରଳୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆସିଲେ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା; ଦେବ ଓ ଅସୁର ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସ ମଧ୍ୟ ବିନଶିଗଲେ।

Verse 8

सर्वं प्रकृतिमापन्नं त्वया प्रलयमेष्यति एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित्

ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସବୁକିଛି ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଳୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ହେ ଦେବୀ! ମୁଁ ଏକା ହିଁ ସ୍ଥିତ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଭାବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ।

Verse 9

तस्मिन्वेदाश् च शास्त्राणि मन्त्रे पञ्चाक्षरे स्थिताः ते नाशं नैव सम्प्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः

ସେହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ଥିତ। ତେଣୁ ସେମାନେ କେବେ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ମୋର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅନୁପାଳିତ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ।

Verse 10

अहमेको द्विधाप्यासं प्रकृत्यात्मप्रभेदतः स तु नारायणः शेते देवो मायामयीं तनुम्

ମୁଁ ଏକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତି ଓ ଆତ୍ମାର ଭେଦରୁ ଦ୍ୱିରୂପ ହେଲି। ସେଇ ଦେବ ନାରାୟଣ ମାୟାମୟ ଦେହ ଧରି ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

Verse 11

आस्थाय योगपर्यङ्कशयने तोयमध्यगः तन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

ସେ ଆଦିଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗପର୍ୟଙ୍କ-ଶୟନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଶୟନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନାଭିପଦ୍ମରୁ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 12

ब्रह्मा च्रेअतेस् १० सोन्स्; थेय् गेत् पोwएर् फ़्रोम् शिव सिसृक्षमाणो लोकान्वै त्रीनशक्तो ऽसहायवान् दश ब्रह्मा ससर्जादौ मानसानमितौजसः

ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ନିରାଶ୍ରୟ ଥିଲେ। ତେଣୁ ଆଦିରେ ସେ ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଦଶ ମାନସପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଶିବପତିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ହିଁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା।

Verse 13

तेषां सृष्टिप्रसिद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर

ତାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ—“ହେ ମହାଦେବ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୋ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସୃଜନ-ଶକ୍ତି ଦିଅ।”

Verse 14

इति तेन समादिष्टः पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम् पञ्चाक्षरान्पञ्चमुखैः प्रोक्तवान् पद्मयोनये

ଏପରି ଆଦେଶ ପାଇ ମୁଁ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ, ମୋ ପାଞ୍ଚ ମୁଖରୁ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରକୁ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି କହିଲି।

Verse 15

तान्पञ्चवदनैर्गृह्णन् ब्रह्मा लोकपितामहः वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्परमेश्वरम्

ପଞ୍ଚମୁଖରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବାଚ୍ୟ‑ବାଚକଭାବ ବିଚାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜାଣିଲେ।

Verse 16

वाच्यः पञ्चाक्षरैर्देवि शिवस्त्रैलोक्यपूजितः वाचकः परमो मन्त्रस् तस्य पञ्चाक्षरः स्थितः

ହେ ଦେବି, ତ୍ରିଲୋକପୂଜିତ ଶିବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରରେ ବାଚ୍ୟ; ତାଙ୍କୁ ବାଚକ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସେହି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ରୂପରେ ସ୍ଥିତ।

Verse 17

ज्ञात्वा प्रयोगं विधिना च सिद्धिं लब्ध्वा तथा पञ्चमुखो महात्मा प्रोवाच पुत्रेषु जगद्धिताय मन्त्रं महार्थं किल पञ्चवर्णम्

ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରୟୋଗ ଜାଣି ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ମହାତ୍ମା ପଞ୍ଚମୁଖ ଜଗତ୍‌ହିତ ପାଇଁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ପଞ୍ଚବର୍ଣ୍ଣ ମହାର୍ଥ ମନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶ କଲେ।

Verse 18

ते लब्ध्वा मन्त्ररत्नं तु साक्षाल्लोकपितामहात् तमाराधयितुं देवं परात्परतरं शिवम्

ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ମନ୍ତ୍ରରତ୍ନ ପାଇ ସେମାନେ ପରାତ୍ପରତର ଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 19

ततस्तुतोष भगवान् त्रिमूर्तीनां परः शिवः दत्तवानखिलं ज्ञानम् अणिमादिगुणाष्टकम्

ତେବେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଭଗବାନ ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟଗୁଣ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ।

Verse 20

ते ऽपि लब्ध्वा वरान्विप्रास् तदाराधनकाङ्क्षिणः मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुञ्जवान्नाम पर्वतः

ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ବର ପାଇ, ପୁନର୍ବାର ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରି, ମେରୁର ରମ୍ୟ ଶିଖରରେ—‘ମୁଞ୍ଜବାନ’ ନାମକ ପର୍ବତକୁ—ଗଲେ।

Verse 21

मत्प्रियः सततं श्रीमान् मद्भूतैः परिरक्षितः तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकसृष्टिसमुत्सुकाः

“ସେ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ, ସଦା ଶ୍ରୀମାନ୍ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ; ମୋର ଗଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ। ତାଙ୍କ ସମୀପରେ, ଲୋକସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, ସେମାନେ ତୀବ୍ର ତପ କରନ୍ତି।”

Verse 22

दिव्यवर्षसहस्रं तु वायुभक्षाः समाचरन् तिष्ठन्तो ऽनुग्रहार्थाय देवि ते ऋषयः पुरा

ହେ ଦେବୀ! ପୁରାତନ କାଳରେ ସେ ଋଷିମାନେ ଏକ ହଜାର ଦିବ୍ୟବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି, ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଁ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ।

Verse 23

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम् पञ्चाक्षरम् ऋषिच्छन्दो दैवतं शक्तिबीजवत्

ସେମାନଙ୍କ ଭକ୍ତି ଦେଖି ମୁଁ ସତ୍ୱର ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲି। ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଓ ଅଧିଷ୍ଠାତୃ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି; ଏହା ଶକ୍ତି ଓ ବୀଜଶକ୍ତିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 24

न्यासं षडङ्गं दिग्बन्धं विनियोगमशेषतः प्रोक्तवानहमार्याणां लोकानां हितकाम्यया

ଆର୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ମୁଁ ନ୍ୟାସ, ଷଡ଼ଙ୍ଗ, ଦିଗ୍ବନ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିନିଯୋଗବିଧିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଛି।

Verse 25

तच्छ्रुत्वा मन्त्रमाहात्म्यम् ऋषयस्ते तपोधनाः मन्त्रस्य विनियोगं च कृत्वा सर्वमनुष्ठिताः

ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ ମନ୍ତ୍ରର ବିନିଯୋଗ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ସମଗ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।

Verse 26

तन्माहात्म्यात् तदा लोकान् सदेवासुरमानुषान् वर्णान्वर्णविभागांश् च सर्वधर्मांश् च शोभनान्

ତାହାର ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ଦେବ-ଅସୁର-ମାନବ ସହିତ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବର୍ଣ୍ଣବିଭାଗ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଧର୍ମ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା।

Verse 27

पूर्वकल्पसमुद्भूताञ् छ्रुतवन्तो यथा पुरा पञ्चाक्षरप्रभावाच्च लोका वेदा महर्षयः

ପୁରାତନ କାଳରେ ପୂର୍ବକଳ୍ପସମୁଦ୍ଭୂତମାନେ ଯେପରି ଶ୍ରୁତିର ଶ୍ରୋତା ହେଲେ, ସେପରି ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବରେ ଲୋକ, ବେଦ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ ସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 28

देस्च्रिप्तिओन् ओफ़् पञ्चाक्षर मन्त्र तिष्ठन्ति शाश्वता धर्मा देवाः सर्वमिदं जगत् तद् इदानीं प्रवक्ष्यामि शृणु चावहिताखिलम्

ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ, ଦେବମାନେ ଓ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବେ ମୁଁ ତାହା କହିବି—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 29

अल्पाक्षरं महार्थं च वेदसारं विमुक्तिदम् आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

ଏହି ବାକ୍ୟ ଅଳ୍ପାକ୍ଷର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାର୍ଥ; ବେଦସାର ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ। ଦିବ୍ୟ ଆଜ୍ଞାରେ ସିଦ୍ଧ, ସନ୍ଦେହରହିତ—ଏହା ଶିବାତ୍ମକ ବାଣୀ।

Verse 30

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरञ्जकम् सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं मे पारमेश्वरम्

ମୋର ପାରମେଶ୍ୱର ଉପଦେଶ ଦିବ୍ୟ, ନାନା ସିଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଲୋକମନକୁ ରଞ୍ଜିତ କରେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ସୁନିଶ୍ଚିତ, ଭାବ ଗମ୍ଭୀର।

Verse 31

मन्त्रं मुखसुखोच्चार्यम् अशेषार्थप्रसाधकम् तद्बीजं सर्वविद्यानां मन्त्रमाद्यं सुशोभनम्

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୁଖରେ ସୁଖରେ ଉଚ୍ଚାରଣଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅଭିପ୍ରାୟ ସାଧନକାରୀ। ଏହା ସର୍ବବିଦ୍ୟାର ବୀଜ—ଆଦି, ପରମ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଶୋଭାମୟ ମନ୍ତ୍ର।

Verse 32

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत् वेदः स त्रिगुणातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

ସେ ତତ୍ତ୍ୱ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତଥାପି ମହାର୍ଥବହ—ବଟବୃକ୍ଷର ବୀଜ ପରି ଜ୍ଞେୟ। ସେଇ ସତ୍ୟ ବେଦ: ତ୍ରିଗୁଣାତୀତ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବକର୍ତ୍ତା, ସର୍ବାଧିପତି ପ୍ରଭୁ।

Verse 33

ओमित्येकाक्षरं मन्त्रं स्थितः सर्वगतः शिवः मन्त्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चाक्षरतनुः शिवः

ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ‘ଓଁ’ରେ ସର୍ବଗତ ଶିବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ଶିବ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ-ତନୁରୂପେ ବିରାଜିତ।

Verse 34

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः वाच्यः शिवः प्रमेयत्वान् मन्त्रस्तद्वाचकः स्मृतः

ବାଚ୍ୟ-ବାଚକ ଭାବରେ ସ୍ୱଭାବତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ଥିତ—ପ୍ରମେୟ ହେବାରୁ ଶିବ ବାଚ୍ୟ; ମନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କର ବାଚକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 35

वाच्यवाचकभावो ऽयम् अनादिः संस्थितस्तयोः वेदे शिवागमे वापि यत्र यत्र षडक्षरः

ବାଚ୍ୟ ଓ ବାଚକର ଏହି ସମ୍ବନ୍ଧ ଅନାଦି; ଉଭୟରେ ନିତ୍ୟ ଅବସ୍ଥିତ। ବେଦରେ ହେଉ କି ଶିବାଗମରେ—ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଷଡକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଅଛି, ସେଠି ମନ୍ତ୍ର–ଶିବତତ୍ତ୍ୱର ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗ ସ୍ଥାପିତ।

Verse 36

मन्त्रः स्थितः सदा मुख्यो लोके पञ्चाक्षरो मतः किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तृतैः

ଏହି ଲୋକରେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସଦା ସର୍ବପ୍ରଧାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ଅଛି, ତାଙ୍କୁ ବହୁ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅତିବିସ୍ତୃତ ଶାସ୍ତ୍ରର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ?

Verse 37

यस्यैवं हृदि संस्थो ऽयं मन्त्रः स्यात्पारमेश्वरः तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्

ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏହି ପାରମେଶ୍ୱର ମନ୍ତ୍ର ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସ୍ଥିତ, ସେ ଯେନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଯେନ ଶ୍ରବଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ଯେନ ସମସ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପନ୍ନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 38

यो विद्वान्वै जपेत्सम्यग् अधीत्यैव विधानतः एतावद्धि शिवज्ञानम् एतावत्परमं पदम्

ଯେ ବିଦ୍ୱାନ ସାଧକ ପ୍ରଥମେ ବିଧିଅନୁସାରେ ଉପଦେଶ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ପରେ ନିୟମମତେ ସମ୍ୟକ୍ ଜପ କରେ—ଏତିକି ହିଁ ଶିବଜ୍ଞାନ; ଏତିକି ହିଁ ପରମ ପଦ।

Verse 39

एतावद् ब्रह्मविद्या च तस्मान्नित्यं जपेद्बुधः पञ्चाक्षरैः सप्रणवो मन्त्रो ऽयं हृदयं मम

ଏତିକି ହିଁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା; ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣବସହିତ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୋର ହୃଦୟ—ପଶୁର ପାଶ ଶିଥିଳ କରୁଥିବା ପତି ଶିବଙ୍କ ଅନ୍ତରାତ୍ମ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 40

गुह्याद्गुह्यतरं साक्षान् मोक्षज्ञानम् अनुत्तमम् अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दो ऽधिदैवतम्

ଗୁହ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅତିଗୁହ୍ୟ, ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭୂତ, ଅନୁତ୍ତମ ମୋକ୍ଷଜ୍ଞାନ—ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି, ଛନ୍ଦ ଓ ଅଧିଦେବତାକୁ ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 41

बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ପ୍ରତି—ବୀଜ, ଶକ୍ତି, ସ୍ୱର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ-ସ୍ଥାନ—ଋଷି ଭାବେ ବାମଦେବ ଘୋଷିତ; ଛନ୍ଦ ‘ପଙ୍କ୍ତି’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 42

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने नकारादीनि बीजानि पञ्चभूतात्मकानि च

ହେ ବରାନନେ, ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା ଶିବ ହିଁ—ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଁ ନିଜେ। ‘ନ’ ଆଦି ବୀଜାକ୍ଷର ପଞ୍ଚମହାଭୂତାତ୍ମକ ମଧ୍ୟ।

Verse 43

आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृते

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) କୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଜାଣ—ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ଅବ୍ୟୟ। ହେ ଦେବେଶି, ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ନମସ୍କୃତ, ଶକ୍ତି ତୁମେ ହିଁ।

Verse 44

त्वदीयं प्रणवं किंचिन् मदीयं प्रणवं तथा त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः

ତୁମ ପ୍ରଣବ କିଛି ପ୍ରକାରେ ମୋର ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ମୋରଟି ମଧ୍ୟ ତୁମର। ହେ ଦେବି, ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ ଶକ୍ତିଭୂତ ତୁମେ ହିଁ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 45

अकारोकारमकारा मदीये प्रणवे स्थिताः उकारं च मकारं च अकारं च क्रमेण वै

ଅ, ଉ ଓ ମ—ଏହି ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ମୋର ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ। କ୍ରମେ ପ୍ରଥମେ ‘ଅ’, ପରେ ‘ଉ’, ଶେଷେ ‘ମ’—ଏପରି ବିନ୍ୟାସ।

Verse 46

त्वदीयं प्रणवं विद्धि त्रिमात्रं प्लुतमुत्तमम् ओङ्कारस्य स्वरोदात्त ऋषिर्ब्रह्म सितं वपुः

ଏହି ପ୍ରଣବକୁ ତୁମର ନିଜସ୍ୱ ବୋଲି ଜାଣ—ତ୍ରିମାତ୍ର, ପ୍ଲୁତ ଓ ପରମୋତ୍ତମ ‘ଓଁ’। ସେହି ଓଁକାରର ସ୍ୱର ଉଦାତ୍ତ; ଋଷି ବ୍ରହ୍ମା; ଏବଂ ତାହାର ରୂପ ଶ୍ୱେତ-ତେଜୋମୟ—ପତି (ଶିବ)ଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ପ୍ରକାଶ, ଯାହା ପଶୁକୁ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ କରେ।

Verse 47

छन्दो देवी च गायत्री परमात्माधिदेवता उदात्तः प्रथमस्तद्वच् चतुर्थश् च द्वितीयकः

ଛନ୍ଦର ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀ, ଏବଂ ଅଧିଦେବତା ପରମାତ୍ମା। ପ୍ରଥମଟି ଉଦାତ୍ତ; ସେହିପରି ଚତୁର୍ଥଟି; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମଧ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ।

Verse 48

पञ्चमः स्वरितश्चैव मध्यमो निषधः स्मृताः नकारः पीतवर्णश् च स्थानं पूर्वमुखं स्मृतम्

ପଞ୍ଚମଟି ସ୍ୱରିତ ସ୍ୱରରେ ଉଚ୍ଚାରିତ; ତାହାର ରେଜିଷ୍ଟର ମଧ୍ୟମ, ଏବଂ ସ୍ୱର ‘ନିଷଧ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ‘ନ’କାର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ, ତାହାର ସ୍ଥାନ ପୂର୍ବମୁଖ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 49

इन्द्रो ऽधिदैवतं छन्दो गायत्री गौतम ऋषिः मकारः कृष्णवर्णो ऽस्य स्थानं वै दक्षिणामुखम्

ଏହାର ଅଧିଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ର; ଛନ୍ଦ ଗାୟତ୍ରୀ; ଋଷି ଗୌତମ। ଏହାର ବୀଜ ‘ମ’କାର, ବର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣ; ସ୍ଥାନ ଦକ୍ଷିଣମୁଖ—ଲିଙ୍ଗପୂଜାରେ ଏପରି ବିନ୍ୟାସ କର।

Verse 50

छन्दो ऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवतमुच्यते शिकारो धूम्रवर्णो ऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखम्

ଏହାର ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍, ଋଷି ଆତ୍ରି; ଅଧିଦେବତା ରୁଦ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବୀଜାକ୍ଷର ‘ଶି’ ଧୂମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଏହାର ସ୍ଥାନ ପଶ୍ଚିମ ମୁଖ।

Verse 51

विश्वामित्र ऋषिस्त्रिष्टुप् छन्दो विष्णुस्तु दैवतम् वाकारो हेमवर्णो ऽस्य स्थानं चैवोत्तरं मुखम्

ଏଠାରେ ଋଷି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଛନ୍ଦ ତ୍ରିଷ୍ଟୁପ୍, ଅଧିଦେବତା ବିଷ୍ଣୁ। ଏହାର ବୀଜାକ୍ଷର ‘ବ’ ହେମବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସ୍ଥାନ ଉତ୍ତର ମୁଖରେ।

Verse 52

ब्रह्माधिदैवतं छन्दो बृहती चाङ्गिरा ऋषिः यकारो रक्तवर्णश् च स्थानम् ऊर्ध्वं मुखं विराट्

ଏହାର ଅଧିଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା; ଛନ୍ଦ ବୃହତୀ; ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା। ବୀଜାକ୍ଷର ‘ଯ’ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ; ସ୍ଥାନ ଊର୍ଧ୍ୱରେ, ମୁଖ ବିରାଟ୍।

Verse 53

छन्द ऋषिर्भरद्वाजः स्कन्दो दैवतमुच्यते न्यासमस्य प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं शुभम्

ଏହାର ଋଷି ଭରଦ୍ୱାଜ, ଅଧିଦେବତା ସ୍କନ୍ଦ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ଏହାର ନ୍ୟାସ କହିବି—ଯାହା ଶୁଭ ଓ ସର୍ବସିଦ୍ଧିକର।

Verse 54

न्यास (देफ़्।, देस्च्रिप्तिओन्) सर्वपापहरं चैव त्रिविधो न्यास उच्यते उत्पत्तिस्थितिसंहारभेदतस्त्रिविधः स्मृतः

ନ୍ୟାସ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣକାରୀ; ନ୍ୟାସ ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି ଶିଖାଯାଏ। ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି, ସଂହାର ଭେଦରୁ ଏହା ତ୍ରିବିଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 55

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां क्रमशो भवेत् उत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणां गृहस्थानां स्थितिः सदा

ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତି—ଏମାନଙ୍କ ଧର୍ମାଚରଣ କ୍ରମେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟରୁ ଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ସଦା ଧର୍ମର ସ୍ଥିର ଆଧାର।

Verse 56

यतीनां संहृतिर् न्यासः सिद्धिर् भवति नान्यथा अङ्गन्यासः करन्यासो देहन्यास इति त्रिधा

ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାସ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ସଂହୃତି-ଲୟ; ଏହିଥିରୁ ମାତ୍ର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ନ୍ୟାସ ତିନି ପ୍ରକାର—ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ, କରନ୍ୟାସ, ଦେହନ୍ୟାସ।

Verse 57

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन वक्ष्यते ते वरानने न्यसेत्पूर्वं करन्यासं देहन्यासम् अनन्तरम्

ହେ ବରାନନେ, ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଦି ତ୍ରିବିଧ ଭେଦରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଧି କହିବି। ପ୍ରଥମେ କରନ୍ୟାସ କର, ପରେ ଦେହନ୍ୟାସ କର।

Verse 58

अङ्गन्यासं ततः पश्चाद् अक्षराणां विधिक्रमात् मूर्धादिपादपर्यन्तम् उत्पत्तिन्यास उच्यते

ତାପରେ ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପୁନଃ ମନ୍ତ୍ରର ଅକ୍ଷରମାନଙ୍କ ବିଧିକ୍ରମ ଅନୁସାରେ, ମୂର୍ଧାରୁ ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେ ନ୍ୟାସ ହୁଏ, ତାହା ‘ଉତ୍ପତ୍ତିନ୍ୟାସ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 59

पादादिमूर्धपर्यन्तं संहारो भवति प्रिये हृदयास्यगलन्यासः स्थितिन्यास उदाहृतः

ହେ ପ୍ରିୟେ, ସଂହାର-ନ୍ୟାସ ପାଦରୁ ମୂର୍ଧା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରାଯାଏ। ହୃଦୟ, ମୁଖ ଓ କଣ୍ଠରେ ଯେ ନ୍ୟାସ, ତାହା ‘ସ୍ଥିତିନ୍ୟାସ’ ବୋଲି ଉଦାହୃତ।

Verse 60

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां चैव शोभने सशिरस्कं ततो देहं सर्वमन्त्रेण संस्पृशेत्

ହେ ଶୁଭେ! ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଓ ଯତି—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ—ତାପରେ ଶିର ସହିତ ସମଗ୍ର ଦେହକୁ ‘ସର୍ବମନ୍ତ୍ର’ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରି ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ, ଯେଣୁ ଶିବପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 61

स देहन्यास इत्युक्तः सर्वेषां सम एव स दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य वामाङ्गुष्ठान्त एव हि

ଏହାକୁ ‘ଦେହ-ନ୍ୟାସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ସାଧକଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ—ଦକ୍ଷିଣ ଅଙ୍ଗୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପ୍ରକୃତରେ ବାମ ଅଙ୍ଗୁଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ।

Verse 62

न्यस्यते यत्तदुत्पत्तिर् विपरीतं तु संहृतिः अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्यते हस्तयोर् द्वयोः

ନ୍ୟାସରେ ଯାହା ସିଧା କ୍ରମରେ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ତାହା ‘ଉତ୍ପତ୍ତି’ (ପ୍ରସାର)ର ସୂଚକ; ଏବଂ ବିପରୀତ କ୍ରମ ‘ସଂହୃତି’ (ଲୟ)ର। ଅଙ୍ଗୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଦୁଇ ହାତରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 63

अतीव भोगदो देवि स्थितिन्यासः कुटुंबिनाम् करन्यासं पुरा कृत्वा देहन्यासम् अनन्तरम्

ହେ ଦେବୀ! ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ‘ସ୍ଥିତି-ନ୍ୟାସ’ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୋଗ-କ୍ଷେମଦାୟକ। ପ୍ରଥମେ କର-ନ୍ୟାସ କରି, ତାପରେ ଦେହ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 64

अङ्गन्यासं न्यसेत्पश्चाद् एष साधारणो विधिः ओङ्कारं संपुटीकृत्य सर्वाङ्गेषु च विन्यसेत्

ତାପରେ ଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ—ଏହା ସାଧାରଣ ବିଧି। ଓଁକାରକୁ କବଚ/ମୁଦ୍ରା ଭାବେ ସଂପୁଟିତ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 65

करयोरुभयोश्चैव दशाग्रांगुलिषु क्रमात् प्रक्षाल्य पादावाचम्य शुचिर्भूत्वा समाहितः

ତତ୍ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ଉଭୟ ହାତର ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରଭାଗ ଧୋଇ, ପାଦଦ୍ୱୟ ଶୁଦ୍ଧ କରି ଆଚମନ କରିବ। ଶୁଚି ହୋଇ ଅନ୍ତର୍ମୁଖ ସମାହିତଚିତ୍ତରେ ପତି—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସ୍ଥିର ରହିବ।

Verse 66

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न्यासकर्म समाचरेत् स्मरेत् पूर्वम् ऋषिं छन्दो दैवतं बीजमेव च

ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ନ୍ୟାସକର୍ମ ଆଚରଣ କରିବ। ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ରର ଋଷି, ଛନ୍ଦ, ଦୈବତ ଓ ବୀଜକୁ ସ୍ମରଣ କରିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପଶୁ (ବଦ୍ଧ ଜୀବ) ଦେହ-ମନକୁ ପତି—ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର କରେ।

Verse 67

शक्तिं च परमात्मानं गुरुं चैव वरानने मन्त्रेण पाणी संमृज्य तलयोः प्रणवं न्यसेत्

ହେ ବରାନନେ! ଶକ୍ତି, ପରମାତ୍ମା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ-ସ୍ମରଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ହାତକୁ ସଂସ୍କାରିତ-ଶୁଦ୍ଧ କରିବ; ତାପରେ ଦୁଇ ତଳୁରେ ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 68

अङ्गुलीनां च सर्वेषां तथा चाद्यन्तपर्वसु सबिन्दुकानि बीजानि पञ्च मध्यमपर्वसु

ସମସ୍ତ ଆଙ୍ଗୁଳିର ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ପର୍ବରେ ବିନ୍ଦୁଯୁକ୍ତ ବୀଜାକ୍ଷର ନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ପର୍ବରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ବୀଜାକ୍ଷର ସ୍ଥାପନ କରିବ।

Verse 69

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन न्यसेदाश्रमतः क्रमात् उभाभ्यामेव पाणिभ्याम् आपादतलमस्तकम्

ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଦି ତିନି ଭେଦ ଅନୁସାରେ, ନିଜ ଆଶ୍ରମ-କ୍ରମରେ ନ୍ୟାସ ବିନ୍ୟାସ କରିବ। କେବଳ ଦୁଇ ହାତରେ ପାଦତଳରୁ ମସ୍ତକ-ଶିଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 70

मन्त्रेण संस्पृशेद्देहं प्रणवेनैव संपुटम् मूर्ध्नि वक्त्रे च कण्ठे च हृदये गुह्यके तथा

ବିଧିମନ୍ତ୍ରରେ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସଂସ୍କାର କରିବ; ଏବଂ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’କୁ କବଚ ଭାବେ ଧରି ମୂର୍ଧ୍ନି, ମୁଖ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟ ଓ ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନରେ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 71

पादयोर् उभयोश्चैव गुह्ये च हृदये तथा कण्ठे च मुखमध्ये च मूर्ध्नि च प्रणवादिकम्

ଦୁଇ ପାଦରେ, ଗୁହ୍ୟପ୍ରଦେଶରେ, ହୃଦୟରେ, କଣ୍ଠରେ, ମୁଖମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ମୂର୍ଧ୍ନିରେ ପ୍ରଣବ ଓ ତାହାଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 72

हृदये गुह्यके चैव पादयोर्मूर्ध्नि वाचि वा कण्ठे चैव न्यसेदेव प्रणवादित्रिभेदतः

ପ୍ରଣବାଦି ତ୍ରିବିଧ ପ୍ରକାର ଅନୁସାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ, ଗୁହ୍ୟସ୍ଥାନରେ, ପାଦଦ୍ୱୟରେ, ମୂର୍ଧ୍ନିରେ, ବାଣୀରେ ଓ କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ ନ୍ୟାସ କରିବ।

Verse 73

कृत्वाङ्गन्यासमेवं हि मुखानि परिकल्पयेत् पूर्वादि चोर्ध्वपर्यन्तं नकारादि यथाक्रमम्

ଏଭଳି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି ପରେ ଦିବ୍ୟ ମୁଖଗୁଡ଼ିକୁ କଳ୍ପନା କରିବ—ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଊର୍ଧ୍ୱ (ଶିଖର) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—‘ନ’କାରାଦି ଅକ୍ଷରକୁ କ୍ରମେ ବିନ୍ୟାସ କରି।

Verse 74

षडङ्गानि न्यसेत्पश्चाद् यथास्थानं च शोभनम् नमः स्वाहा वषड्ढुं च वौषट्फट्कारकैः सह

ତାପରେ ଯଥାସ୍ଥାନ ଶୋଭନ ଭାବେ ଷଡଅଙ୍ଗ ନ୍ୟାସ କରିବ; ଏବଂ ‘ନମଃ, ସ୍ୱାହା, ବଷଟ୍, ହୁଁ, ବୌଷଟ୍, ଫଟ୍’ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ କରିବ।

Verse 75

प्रणवं हृदयं विद्यान् नकारः शिर उच्यते शिखा मकार आख्यातः शिकारः कवचं तथा

ପ୍ରଣବ (ଓଁ) କୁ ହୃଦୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ। ‘ନ’ ଅକ୍ଷର ଶିର (ମସ୍ତକ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘ମ’ ଶିଖା; ଏବଂ ‘ଶି’ କବଚ—ଏଭଳି ଶିବମନ୍ତ୍ର-ଦେହର ଅଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

Verse 76

आकारो नेत्रमस्त्रं तु यकारः परिकीर्तितः इत्थमङ्गानि विन्यस्य ततो वै बन्धयेद्दिशः

‘ଆ’ ଅକ୍ଷର ନେତ୍ରାସ୍ତ୍ର ବୋଲି ଘୋଷିତ; ‘ୟ’ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟ (ଅଙ୍ଗରୂପେ) ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏଭଳି ଅଙ୍ଗନ୍ୟାସ କରି ପରେ ଦିଗବନ୍ଧନ କରିବା ଉଚିତ—ପୂଜାସ୍ଥଳ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଏ।

Verse 77

विघ्नेशो मातरो दुर्गा क्षेत्रज्ञो देवता दिशः आग्नेयादिषु कोणेषु चतुर्ष्वपि यथाक्रमम्

ଆଗ୍ନେୟ ଆଦି ଚାରି କୋଣଦିଗରେ ଯଥାକ୍ରମେ ବିଘ୍ନେଶ, ମାତୃଗଣ, ଦୁର୍ଗା ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରଜ୍ଞ—ଦିଗର ଅଧିଦେବତା—ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ/ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 78

अङ्गुष्ठतर्जन्यग्राभ्यां संस्थाप्य सुमुखं शुभम् रक्षध्वमिति चोक्त्वा तु नमस्कुर्यात्पृथक्पृथक्

ଅଙ୍ଗୁଠା ଓ ତର୍ଜନୀର ଅଗ୍ରଭାଗଦ୍ୱାରା ଶୁଭ, ସୁମୁଖ (ଦେବତା)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି ‘ରକ୍ଷଧ୍ୱମ୍’ (ରକ୍ଷା କର) ବୋଲି କହି, ପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 79

गले मध्ये तथाङ्गुष्ठे तर्जन्याद्याङ्गुलीषु च अङ्गुष्ठेन करन्यासं कुर्यादेव विचक्षणः

ବିଚକ୍ଷଣ ସାଧକ ଗଳାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଅଙ୍ଗୁଠାରେ ଏବଂ ତର୍ଜନୀ ଆଦି ଆଙ୍ଗୁଳିଗୁଡ଼ିକରେ—ଅଙ୍ଗୁଠାଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରି—କରନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 80

एवं न्यासमिमं प्रोक्तं सर्वपापहरं शुभम् सर्वसिद्धिकरं पुण्यं सर्वरक्षाकरं शिवम्

ଏହିପରି ଏହି ନ୍ୟାସ କଥିତ ହେଲା—ଶୁଭ ଓ ପୁଣ୍ୟମୟ, ସମସ୍ତ ପାପହର, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ଏବଂ ସର୍ବରକ୍ଷାକର; କାରଣ ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଶିବସ୍ୱରୂପ।

Verse 81

न्यस्ते मन्त्रे ऽथ सुभगे शङ्करप्रतिमो भवेत् जन्मान्तरकृतं पापम् अपि नश्यति तत्क्षणात्

ହେ ଶୁଭେ! ମନ୍ତ୍ରର ଯଥାବିଧି ନ୍ୟାସ ହେଲେ ସାଧକ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତିମାସଦୃଶ ହୁଏ; ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ କୃତ ପାପ ମଧ୍ୟ ସେଇ କ୍ଷଣେ ନଶିଯାଏ।

Verse 82

एवं विन्यस्य मेधावी शुद्धकायो दृढव्रतः जपेत्पञ्चाक्षरं मन्त्रं लब्ध्वाचार्यप्रसादतः

ଏହିପରି ନ୍ୟାସ କରି, ମେଧାବୀ ସାଧକ—ଦେହରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ—ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଲଭ୍ୟ ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁ।

Verse 83

अतः परं प्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभे यं विना निष्फलं नित्यं येन वा सफलं भवेत्

ଏହା ପରେ, ହେ ଶୁଭେ! ମନ୍ତ୍ରସଂଗ୍ରହଣ ଓ କ୍ରମବିଧାନ ମୁଁ କହିବି—ଏହା ବିନା ଉପାସନା ସଦା ନିଷ୍ଫଳ, ଏହାଦ୍ୱାରା ତାହା ଫଳବତୀ ହୁଏ।

Verse 84

आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनम् अमानसम् आज्ञप्तं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

ଆଜ୍ଞା (ଦୀକ୍ଷା/ଆଦେଶ) ବିନା, ବିଧିକ୍ରିୟା ବିନା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା ଓ ଏକାଗ୍ର ମନ ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଜପ—ତଥା ନିୟତ ଦକ୍ଷିଣା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ଜପ—ସଦା କଲେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 85

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं सुमानसम् एवं च दक्षिणासिद्धं मन्त्रं सिद्धं यतस्ततः

ଆଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ, ବିଧିପୂର୍ବକ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଶୁଦ୍ଧ-ସୁସଂଯତ ମନଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଯଥୋଚିତ ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ—ଏପରି ମନ୍ତ୍ର ସର୍ବତୋଭାବେ ପ୍ରଭାବୀ ହୋଇ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।

Verse 86

गुरु/शिष्य उपागम्य गुरुं विप्रं मन्त्रतत्त्वार्थवेदिनम् ज्ञानिनं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

ଶିଷ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉପଗମନ କରି—ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅର୍ଥଜ୍ଞ, ଜ୍ଞାନୀ, ସଦ୍ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଧ୍ୟାନଯୋଗରେ ପରାୟଣ ବିପ୍ର ଋଷି—ତାଙ୍କଠାରୁ ଉପଦେଶ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 87

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

ଭାବଶୁଦ୍ଧି ସହିତ ପ୍ରୟତ୍ନ କରି ତାଙ୍କୁ (ଶିବଙ୍କୁ) ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ—ବାଣୀଦ୍ୱାରା, ମନଦ୍ୱାରା, ଶରୀରଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ଧନଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ (ଅର୍ପଣ ଓ ଦାନରେ)।

Verse 88

आचार्यं पूजयेच्छिष्यः सर्वदातिप्रयत्नतः हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

ଶିଷ୍ୟ ଆଚାର୍ୟଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ପୂଜା-ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ରତ୍ନ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଗୃହ ଆଦି ଦାନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 89

भूषणानि च वासांसि धान्यानि विविधानि च एतानि गुरवे दद्याद् भक्त्या च विभवे सति

ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ—ବିଭବ ଥିଲେ ଭକ୍ତିସହିତ ଏସବୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 90

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः पश्चान्निवेदयेद्देवि आत्मानं सपरिच्छदम्

ଯଦି କେହି ଆତ୍ମସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ତେବେ ଧନ ବିଷୟରେ ଛଳ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରେ, ହେ ଦେବୀ, ନିଜ ସମସ୍ତ ସାଧନ‑ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ ନିଜକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦରେ ନିବେଦନ କରୁ।

Verse 91

एवं सम्पूज्य विधिवद् यथाशक्ति त्ववञ्चयन् आददीत गुरोर्मन्त्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

ଏଭଳି ବିଧିପୂର୍ବକ, ଯଥାଶକ୍ତି ଓ ଛଳ ବିନା ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ପରେ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବ।

Verse 92

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजितं वत्सरोषितम् शुश्रूषुम् अनहङ्कारम् उपवासकृशं शुचिम्

ଏଭଳି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଗୁରୁ ସେଇ ଶିଷ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ପୂଜା କରିଥିଲା ଏବଂ ଏକ ବର୍ଷ ସେବାରେ ରହିଥିଲା—ଶୁଶ୍ରୂଷୁ, ଅହଂକାରହୀନ, ଉପବାସରେ କୃଶ ଓ ଶୁଚି।

Verse 93

स्नापयित्वा तु शिष्याय ब्राह्मणानपि पूज्य च समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा

ପ୍ରଥମେ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ସ୍ନାନବିଧି କରାଇ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରି, ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମୁଦ୍ରତଟରେ, ନଦୀତଟରେ, ଗୋଷ୍ଠରେ କିମ୍ବା ଦେବାଳୟରେ ମଧ୍ୟ କରାଯାଇପାରେ।

Verse 94

शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदा दोषवर्जिते

ଶୁଚି ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ଘରେ ମଧ୍ୟ, ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ସମୟରେ—ଶୁଭ ତିଥି, ଅନୁକୂଳ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଶୁଭ ଯୋଗରେ—ସଦା ଦୋଷବର୍ଜିତ ହୋଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 95

अनुगृह्य ततो दद्याच् छिवज्ञानम् अनुत्तमम् स्वरेणोच्चारयेत् सम्यग् एकान्ते ऽपि प्रसन्नधीः

ପ୍ରଥମେ ଅନୁଗ୍ରହ କରି, ପରେ ଅନୁତ୍ତମ ଶିବଜ୍ଞାନ ଦେବା ଉଚିତ। ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ସ୍ଥିର ଚିତ୍ତରେ, ଏକାନ୍ତରେ ମଧ୍ୟ, ଯଥାଯଥ ସ୍ୱରରେ ସମ୍ୟକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 96

उच्चार्योच्चारयित्वा तु आचार्यः सिद्धिदः स्वयम् शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति

ମନ୍ତ୍ରଟି ନିଜେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଏବଂ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଇ, ସିଦ୍ଧିଦାତା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ କହନ୍ତି—“ଶିବ ହେଉ, ଶୁଭ ହେଉ, ଶୋଭା ହେଉ, ଏବଂ (ପ୍ରଭୁ) ପ୍ରୀତ ହେଉନ୍ତୁ।”

Verse 97

एवं लब्ध्वा परं मन्त्रं ज्ञानं चैव गुरोस्ततः जपेन्नित्यं ससंकल्पं पुरश्चरणमेव च

ଏହିପରି ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ପରମ ମନ୍ତ୍ର ଓ ସେହି ସହିତ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜ୍ଞାନ ପାଇ, ସାଧକ ନିତ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପସହିତ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପୁରଶ୍ଚରଣ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 98

यावज्जीवं जपेन्नित्यम् अष्टोत्तरसहस्रकम् अनश्नंस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

ଯେ ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିତ୍ୟ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର-ସହସ୍ର (୧୦୦୮) ଜପ କରେ, ଉପବାସୀ ରହି ଏବଂ ତାହାରେ ତତ୍ପର ହୋଇ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।

Verse 99

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् नक्ताशी संयमी यश् च पौरश्चरणिकः स्मृतः

ଆଦରସହିତ ଅକ୍ଷର-ଲକ୍ଷର ଚାରିଗୁଣ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କରେ ଏବଂ ସଂଯମୀ ରହେ, ସେହି ପୁରଶ୍ଚରଣିକ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 100

पुरश्चरणजापी वा अपि वा नित्यजापकः अचिरात्सिद्धिकाङ्क्षी तु तयोरन्यतरो भवेत्

ଯେ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଚାହେ, ସେ ପୁରଶ୍ଚରଣ-ବିଧିରେ ଜପ କରୁ କିମ୍ବା ନିତ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଜପକ ହେଉ; ଏହି ଦୁଇ ସାଧନାରୁ ଗୋଟିଏ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 101

जप यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेन्नरः तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धिदो वशी

ମନ୍ତ୍ରଜପର ପୁରଶ୍ଚରଣ ସମ୍ପନ୍ନ କରି ଯେ ପୁରୁଷ ନିତ୍ୟ ଜପକ ହୁଏ, ତାହାର ସମାନ ଲୋକେ କେହି ନାହିଁ। ସେ ସିଦ୍ଧ, ସିଦ୍ଧିଦାତା ଓ ଆତ୍ମବଶ ହୁଏ।

Verse 102

आसनं रुचिरं बद्ध्वा मौनी चैकाग्रमानसः प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि जपेन्मन्त्रमनुत्तमम्

ରୁଚିର ଆସନ ବିଛାଇ, ମୌନ ଧାରଣ କରି, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି—ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ—ଅନୁତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ପାଶବଦ୍ଧ ପଶୁକୁ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିବା ଶିବ-ପତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି।

Verse 103

आद्यान्तयोर् जपस्यापि कुर्याद्वै प्राणसंयमान् तथा चान्ते जपेद्बीजं शतमष्टोत्तरं शुभम्

ଜପର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ପ୍ରାଣସଂଯମ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଶେଷରେ ଶୁଭ ବୀଜମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକଶ ଆଠଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 104

चत्वारिंशत्समावृत्ति प्राणानायम्य संस्मरेत् पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य प्राणायाम उदाहृतः

ପ୍ରାଣକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଚାଳିଶ ଆବୃତ୍ତି ସହ (ଶିବଙ୍କୁ) ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଏହିଟିକୁ ହିଁ ପ୍ରାଣାୟାମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଯାହା ଶିବସ୍ମରଣ ଓ ଲିଙ୍ଗପୂଜା ପାଇଁ ସାଧକକୁ ସ୍ଥିର କରେ।

Verse 105

प्राणायामाद्भवेत्क्षिप्रं सर्वपापपरिक्षयः इन्द्रियाणां वशित्वं च तस्मात्प्राणांश् च संयमेत्

ପ୍ରାଣାୟାମରୁ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ପାପକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବଶତ୍ୱ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ତେଣୁ ପ୍ରାଣପ୍ରବାହକୁ ସଂଯମ ଓ ନିୟମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 106

गृहे जपः समं विद्याद् गोष्ठे शतगुणं भवेत् नद्यां शतसहस्रं तु अनन्तः शिवसन्निधौ

ଘରେ କରାଯାଇଥିବା ଜପ ସାଧାରଣ ଫଳ ଦିଏ; ଗୋଷ୍ଠରେ ଶତଗୁଣ ହୁଏ; ନଦୀତଟରେ ଶତସହସ୍ରଗୁଣ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ତାହା ଅନନ୍ତ ଫଳଦାୟକ।

Verse 107

समुद्रतीरे देवह्रदे गिरौ देवालयेषु च पुण्याश्रमेषु सर्वेषु जपः कोटिगुणो भवेत्

ସମୁଦ୍ରତଟେ, ଦେବହ୍ରଦେ, ପର୍ବତରେ, ଦେବାଳୟମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟାଶ୍ରମରେ କରାଯାଇଥିବା ଜପ କୋଟିଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 108

शिवस्य संनिधाने च सूर्यस्याग्रे गुरोरपि दीपस्य गोर्जलस्यापि जपकर्म प्रशस्यते

ଶିବସନ୍ନିଧିରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଗୁରୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ଏବଂ ଦୀପ, ଗୋ, ଜଳର ନିକଟରେ କରାଯାଇଥିବା ଜପକର୍ମ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 109

अङ्गुलीजपसंख्यानम् एकमेकं शुभानने रेखैरष्टगुणं प्रोक्तं पुत्रजीवफलैर् दश

ହେ ଶୁଭାନନେ! ଅଙ୍ଗୁଳୀରେ ଜପସଂଖ୍ୟା ଏକେକ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ; ଅଙ୍ଗୁଳୀର ରେଖାଦ୍ୱାରା ତାହା ଅଷ୍ଟଗୁଣ, ଏବଂ ପୁତ୍ରଜୀବ ଫଳବୀଜଦ୍ୱାରା ଦଶଗୁଣ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 110

शतं वै शङ्खमणिभिः प्रवालैश् च सहस्रकम् स्फाटिकैर् दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

ଶଙ୍ଖମଣିଦ୍ୱାରା ଦାନ ‘ଶତ’ ଫଳଦାୟକ କୁହାଯାଏ; ପ୍ରବାଳଦ୍ୱାରା ‘ସହସ୍ର’; ସ୍ଫଟିକଦ୍ୱାରା ‘ଦଶସହସ୍ର’; ମୌକ୍ତିକଦ୍ୱାରା ‘ଲକ୍ଷ’—ଏପରି ଶିବପୂଜାର୍ଥେ ଦାନଫଳର କ୍ରମ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଏ।

Verse 111

पद्माक्षैर्दशलक्षं तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते कुशग्रन्थ्या च रुद्राक्षैर् अनन्तगुणमुच्यते

ପଦ୍ମାକ୍ଷ (ପଦ୍ମବୀଜ) ଦ୍ୱାରା ଦାନଫଳ ‘ଦଶଲକ୍ଷ’ କୁହାଯାଏ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନରେ ‘କୋଟି’। କିନ୍ତୁ କୁଶ-ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ଗଠିତ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷମାଳା ଦ୍ୱାରା ପତି ଶିବପୂଜାରେ ଅନନ୍ତଗୁଣ ଫଳ ଘୋଷିତ।

Verse 112

पञ्चविंशति मोक्षार्थं सप्तविंशति पौष्टिकम् त्रिंशच्च धनसंपत्त्यै पञ्चाशच्चाभिचारिकम्

ମୋକ୍ଷାର୍ଥେ ପଚିଶ; ପୌଷ୍ଟିକ (ପୁଷ୍ଟି-ବୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ସତାଇଶ; ଧନସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ତିରିଶ; ଅଭିଚାରିକ (ଉଗ୍ର କର୍ମ) ପାଇଁ ପଚାଶ—ଏହିପରି ସଂଖ୍ୟାବିଧି କୁହାଯାଏ।

Verse 113

तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम् पश्चिमं धनदं विद्याद् उत्तरं शान्तिकं भवेत्

ପୂର୍ବମୁଖେ କଲେ ବଶ୍ୟ ସିଦ୍ଧି; ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ଅଭିଚାରିକ କର୍ମ; ପଶ୍ଚିମମୁଖେ ଧନଦ ଫଳ; ଉତ୍ତରମୁଖେ ଶାନ୍ତିକ—ଶାନ୍ତିଦାୟକ ବିଧି—ହୁଏ।

Verse 114

अङ्गुष्ठं मोक्षदं विद्यात् तर्जनी शत्रुनाशनी मध्यमा धनदा शान्तिं करोत्येषा ह्य् अनामिका

ଅଙ୍ଗୁଠାକୁ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଜାଣ; ତର୍ଜନୀ ଶତ୍ରୁନାଶିନୀ; ମଧ୍ୟମା ଧନଦାୟିନୀ; ଅନାମିକା ନିଶ୍ଚୟ ଶାନ୍ତି କରେ।

Verse 115

कनिष्ठा रक्षणीया सा जपकर्मणि शोभने अङ्गुष्ठेन जपेज्जप्यम् अन्यैरङ्गुलिभिः सह

ଶୋଭନ ଜପକର୍ମରେ କନିଷ୍ଠା ଆଙ୍ଗୁଳିକୁ ସଂଯମରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠଦ୍ୱାରା, ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଳିମାନଙ୍କ ସହ, ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଜପ କରିବା।

Verse 116

अङ्गुष्ठेन विना कर्म कृतं तदफलं यतः जपयज्ञ शृणुष्व सर्वयज्ञेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠର (ଯଥାଯଥ) ପ୍ରୟୋଗ ବିନା କୃତ କର୍ମ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ; ତେଣୁ ଜପଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମଧ୍ୟରେ ଜପଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 117

हिंसया ते प्रवर्तन्ते जपयज्ञो न हिंसया यावन्तः कर्मयज्ञाः स्युः प्रदानानि तपांसि च

ସେ (ଅନ୍ୟ) ଯଜ୍ଞମାନେ ହିଂସାଦ୍ୱାରା ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଜପଯଜ୍ଞ ହିଂସାଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ। ଯେତେ କର୍ମଯଜ୍ଞ ଥାଉ, ଦାନ ଓ ତପ ଥାଉ—(ତାହାଠାରୁ ଜପଯଜ୍ଞ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ), ଶୈବପଥରେ ପତିଭକ୍ତିରେ ପଶୁ ପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 118

सर्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् माहात्म्यं वाचिकस्यैव जपयज्ञस्य कीर्तितम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଜପଯଜ୍ଞର ଷୋଡଶୀ କଳାର ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି। ଏହିପରି ବାଚିକ (ଉଚ୍ଚାରିତ) ଜପଯଜ୍ଞର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୀର୍ତିତ ହୋଇଛି; ଏହା ପତିପ୍ରାପ୍ତି କରାଏ ଓ ପାଶବନ୍ଧନ ଶିଥିଳ କରେ।

Verse 119

तस्माच्छतगुणोपांशुः सहस्रो मानसः स्मृतः यद् उच्चनीचस्वरितैः शब्दैः स्पष्टपदाक्षरैः

ଏହିହେତୁ ଉପାଂଶୁ ଜପ ଶତଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମାନସ ଜପ ସହସ୍ରଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହା ସେହି ଜପଠାରୁ, ଯାହା ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ସ୍ୱର, ଶବ୍ଦ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ପଦାକ୍ଷର ସହ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।

Verse 120

मन्त्रमुच्चारयेद्वाचा जपयज्ञः स वाचिकः शनैरुच्चारयेन्मन्त्रम् ईषद् ओष्ठौ तु चालयेत्

ବାଣୀଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଯେ ଜପ କରାଯାଏ, ସେହି ଜପଯଜ୍ଞ ‘ବାଚିକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୃଦୁ ଭାବେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଓଠକୁ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ହଲାଇବା ଉଚିତ।

Verse 121

किंचित् कर्णान्तरं विद्याद् उपांशुः स जपः स्मृतः मानसजप धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम्

ଜପ ଏତେ ମୃଦୁ ଯେ ନିଜ କାନର ଭିତର ଅନ୍ତରେ ମାତ୍ର ଶୁଣାଯାଏ, ସେହି ଜପ ‘ଉପାଂଶୁ-ଜପ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାତ୍ରରେ ଅକ୍ଷରଶ୍ରେଣୀ ଅନୁସାରେ, ବର୍ଣ୍ଣ-ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ପଦ-ପଦ କରି ମନ୍ତ୍ର ପୁନରାବୃତ୍ତି କରାଯାଏ, ସେହିଟି ‘ମାନସ-ଜପ’।

Verse 122

शब्दार्थं चिन्तयेद्भूयः स तूक्तो मानसो जपः त्रयाणां जपयज्ञानां श्रेयान् स्यादुत्तरोत्तरः

ମନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ‘ମାନସ-ଜପ’ କୁହାଯାଏ। ତିନି ପ୍ରକାର ଜପଯଜ୍ଞମଧ୍ୟରେ ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 123

भवेद्यज्ञविशेषेण वैशिष्ट्यं तत्फलस्य च जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति

ଯଜ୍ଞର ବିଶେଷ ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ତାହାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ହୁଏ। ଜପ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ସ୍ତୁତି ପାଇ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି।

Verse 124

प्रसन्ना विपुलान् भोगान् दद्यान्मुक्तिं च शाश्वतीम् यक्षरक्षःपिशाचाश् च ग्रहाः सर्वे च भीषणाः जापिनं नोपसर्पन्ति भयभीताः समन्ततः

ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ବିପୁଳ ଭୋଗ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ମୁକ୍ତି ଦାନ କରନ୍ତି। ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଗ୍ରହ—ଜପକାରୀଙ୍କୁ ନିକଟେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ; ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି।

Verse 125

जपेन पापं शमयेदशेषं यत्तत्कृतं जन्मपरंपरासु /* जपेन भोगान् जयते च मृत्युं जपेन सिद्धिं लभते च मुक्तिम्

ଜପ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ସଞ୍ଚିତ ସମସ୍ତ ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଜପ ଦ୍ୱାରା ଭୋଗାସକ୍ତି ଜୟ ହୁଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତାଯାଏ; ଜପ ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ଓ ଶେଷେ ପତି ଶିବଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 126

एवं लब्ध्वा शिवं ज्ञानं ज्ञात्वा जपविधिक्रमम्

ଏହିପରି ଶିବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ଏବଂ ଜପର ବିଧି-କ୍ରମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣି ସାଧକ ମନ୍ତ୍ରସାଧନାର ନିୟମିତ ଶାସନରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ; ତାହାଦ୍ୱାରା ପଶୁ ପତି ଶିବଙ୍କ କୃପା ପଥେ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 127

सदाचारी जपन्नित्यं ध्यायन् भद्रं समश्नुते सदाचार सदाचारं प्रवक्ष्यामि सम्यग्धर्मस्य साधनम्

ଯେ ସଦାଚାରୀ, ସେ ନିତ୍ୟ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରି ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ। ତେଣୁ ମୁଁ ସଦାଚାରକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ପ୍ରବଚନ କରିବି; କାରଣ ଏହାହିଁ ସମ୍ୟଗ୍ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନର ସାଧନ—ଶୈବ ଶାସନରେ ପଶୁକୁ ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 128

यस्मादाचारहीनस्य साधनं निष्फलं भवेत् आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः

କାରଣ ଆଚାରହୀନଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ସାଧନ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ। ଆଚାର ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ, ଆଚାର ହିଁ ପରମ ତପ—ଯାହା ପାଶ ବନ୍ଧନକୁ ଗଳାଇ ପଶୁକୁ ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ।

Verse 129

आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः सदाचारवतां पुंसां सर्वत्राप्यभयं भवेत्

ଆଚାର ହିଁ ପରମ ବିଦ୍ୟା, ଆଚାର ହିଁ ପରମ ଗତି। ସଦାଚାରବାନ୍ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଅଭୟ ହୁଏ; କାରଣ ଏହି ଧର୍ମ ପଶୁକୁ ପବିତ୍ର କରି ପାଶାତୀତ ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ସମନ୍ୱିତ କରେ।

Verse 130

तद्वदाचारहीनानां सर्वत्रैव भयं भवेत् सदाचारेण देवत्वम् ऋषित्वं च वरानने

ସେହିପରି ସଦାଚାରହୀନମାନଙ୍କୁ ସର୍ବତ୍ର ଭୟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ହେ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ, କେବଳ ସଦାଚାରରେ ଦେବତ୍ୱ ଓ ଋଷିତ୍ୱ ଲଭ୍ୟ—ଶିବମାର୍ଗେ ଶୁଦ୍ଧି ସହ।

Verse 131

उपयान्ति कुयोनित्वं तद्वद् आचारलङ्घनात् आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निन्दितः

ଆଚାର ଲଂଘନରୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ କୁୟୋନି (ନୀଚ ଜନ୍ମ) ପାଆନ୍ତି; ଏବଂ ସଦାଚାରହୀନ ପୁରୁଷ ଲୋକେ ନିନ୍ଦିତ ହୁଏ। ପଶୁଜୀବ ପାଇଁ ଧର୍ମଶିଷ୍ଟାଚାରଭଙ୍ଗ ପାଶକୁ ଦୃଢ଼ କରି ପତିରୂପ ଶିବଙ୍କ ଶୁଭପଥରୁ ଦୂର କରେ।

Verse 132

तस्मात्संसिद्धिमन्विच्छन् सम्यगाचारवान् भवेत् दुर्वृत्तः शुद्धिभूयिष्ठः पापीयान् ज्ञानदूषकः

ଏହେତୁ ଯେ ସଂସିଦ୍ଧି ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ, ସେ ସମ୍ୟକ୍ ଆଚାରବାନ୍ ହେଉ। ଦୁର୍ବୃତ୍ତ—ବାହ୍ୟ ‘ଶୁଦ୍ଧି’ରେ ଅଧିକ ଲିପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ଅଧିକ ପାପୀ ହୋଇ ଜ୍ଞାନକୁ ଦୂଷିତ କରେ; ସେଇ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପାଶାତୀତ ପତି-ଶିବଙ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଇବାର ସାଧନ।

Verse 133

वर्णाश्रमविधानोक्तं धर्मं कुर्वीत यत्नतः

ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ବିଧାନରେ ଉକ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ—ଯେପରି ପଶୁଜୀବ ଶିବକୃପାର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ଓ ପାଶ ଶିଥିଳ ହୁଏ।

Verse 134

यस्य यद्विहितं कर्म तत्कुर्वन्मत्प्रियः सदा सन्ध्या संध्योपासनशीलः स्यात् सायं प्रातः प्रसन्नधीः

ଯାହା ପାଇଁ ଯେ କର୍ମ ବିହିତ, ସେହି କର୍ମ କରୁଥିବା ଜନ ସଦା ମୋର ପ୍ରିୟ ହୁଏ। ସେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳେ ପ୍ରସନ୍ନ ଧୀ ସହ ସନ୍ଧ୍ୟା ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନାରେ ନିତ୍ୟଶୀଳ ହେଉ।

Verse 135

उदयास्तमयात्पूर्वम् आरम्य विधिना शुचिः कामान्मोहाद्भयाल्लोभात् संध्यां नातिक्रमेद्द्विजः

ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ, ବିଧିମତେ ଶୁଚି ହୋଇ ଆରମ୍ଭ କରି; କାମ, ମୋହ, ଭୟ କିମ୍ବା ଲୋଭରେ ଦ୍ୱିଜ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନା ଅତିକ୍ରମ ନ କରୁ।

Verse 136

संध्यातिक्रमणाद्विप्रो ब्राह्मण्यात्पतते यतः असत्यं न वदेत् किंचिन् न सत्यं च परित्यजेत्

ସନ୍ଧ୍ୟାକର୍ମ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟରୁ ପତିତ ହୁଏ; ତେଣୁ ସେ କିଛିମାତ୍ର ଅସତ୍ୟ ନ କହୁ, ଓ ସତ୍ୟାଚରଣ କେବେ ତ୍ୟାଗ ନ କରୁ।

Verse 137

यत्सत्यं ब्रह्म इत्याहुर् असत्यं ब्रह्मदूषणम् अनृतं परुषं शाठ्यं पैशुन्यं पापहेतुकम्

ସେମାନେ କହନ୍ତି—ସତ୍ୟ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ; ଅସତ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମର ଦୂଷଣ। ମିଥ୍ୟା, କଠୋର ବାକ୍ୟ, ଛଳ, ପରନିନ୍ଦା—ଏସବୁ ପାପହେତୁ।

Verse 138

परदारान्परद्रव्यं परहिंसां च सर्वदा क्वचिच्चापि न कुर्वीत वाचा च मनसा तथा

ପରସ୍ତ୍ରୀ, ପରଧନ ଓ ପରହିଂସା ପ୍ରତି କେବେ ମୁହଁ ନ ଦିଅ; ବାଚାରେ ଓ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 139

रुलेस् फ़ोर् फ़ोओद् अन्द् अ मेअल् शूद्रान्नं यातयामान्नं नैवेद्यं श्राद्धमेव च गणान्नं समुदायान्नं राजान्नं च विवर्जयेत्

ଭୋଜନ-ନିୟମରେ ଶୂଦ୍ରାନ୍ନ, ପୁରୁଣା/ରଖା ଅନ୍ନ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଭୋଜନ, ଗଣ-ଭୋଜନ, ସମୁଦାୟ-ଭୋଜନ ଓ ରାଜ-ଭୋଜନ—ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 140

अन्नशुद्धौ सत्त्वशुद्धिर् न मृदा न जलेन वै सत्त्वशुद्धौ भवेत्सिद्धिस् ततो ऽन्नं परिशोधयेत्

ଅନ୍ନର ଶୁଦ୍ଧିରୁ ସତ୍ତ୍ୱର ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ—କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ଜଳରୁ ନୁହେଁ। ସତ୍ତ୍ୱ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ; ତେଣୁ ଅନ୍ନକୁ ପରିଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 141

राजप्रतिग्रहैर् दग्धान् ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः स्विन्नानामपि बीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

ରାଜଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି ‘ଦଗ୍ଧ’ ହୋଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତେଜ ପୁନଃ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ—ଯେପରି ଭାପରେ ସିଜା ବୀଜ ପୁଣି ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ (ଉତ୍ଥାନ) ନାହିଁ।

Verse 142

राजप्रतिग्रहो घोरो बुद्ध्वा चादौ विषोपमः बुधेन परिहर्तव्यः श्वमांसं चापि वर्जयेत्

ରାଜଦାନ ଗ୍ରହଣ ଘୋର; ଆରମ୍ଭରୁ ଏହା ବିଷ ସମାନ। ତେଣୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ସାଧକ ଏହାକୁ ପରିହାର କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶ୍ୱମାଂସ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 143

अस्नात्वा न च भुञ्जीयाद् अजपो ऽग्निमपूज्य च पर्णपृष्ठे न भुञ्जीयाद् रात्रौ दीपं विना तथा

ସ୍ନାନ ନ କରି ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜପ ନ କରି, ଅଗ୍ନିପୂଜା ନ କରି ମଧ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପତ୍ରପାତ୍ରରେ ଭୋଜନ ନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ରାତିରେ ଦୀପ ବିନା ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 144

भिन्नभाण्डे च रथ्यायां पतितानां च संनिधौ शूद्रशेषं न भुञ्जीयात् सहान्नं शिशुकैरपि

ଭଙ୍ଗା ପାତ୍ରରେ, ରାସ୍ତାରେ, କିମ୍ବା ପତିତମାନଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ରଖା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଶୂଦ୍ରର ଶେଷ (ଜୁଠ) ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଏମିତି ଅନ୍ନ ସହିତ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 145

शुद्धान्नं स्निग्धम् अश्नीयात् संस्कृतं चाभिमन्त्रितम् भोक्ता शिव इति स्मृत्वा मौनी चैकाग्रमानसः

ଶୁଦ୍ଧ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ସଂସ୍କୃତ ଓ ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ‘ଭୋକ୍ତା ଶିବ ନିଜେ’ ବୋଲି ସ୍ମରି, ମୌନ ରହି ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜିବା ଉଚିତ।

Verse 146

आस्येन न पिबेत्तोयं तिष्ठन्नञ्जलिनापि वा वामहस्तेन शय्यायां तथैवान्यंकरेण वा

ମୁହଁଦ୍ୱାରା ସିଧାସଳଖ ଜଳ ପିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦାଁଡି ଅଞ୍ଜଳିରୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ବାମହାତରେ ନୁହେଁ, ଶୟ୍ୟାରେ ଶୋଇ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ନୁହେଁ।

Verse 147

विभीतकार्ककारञ्जस्नुहिच्छायां न चाश्रयेत् स्तंभदीपमनुष्याणाम् अन्येषां प्राणिनां तथा

ବିଭୀତକ, ଆର୍କ, କରଞ୍ଜ ଓ ସ୍ନୂହି ଗଛର ଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସେପରି ସ୍ତମ୍ଭ, ଦୀପ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 148

एको न गच्छेदध्वानं बाहुभ्यां नोत्तरेन्नदीम् नावरोहेत कूपादिं नारोहेदुच्चपादपान्

ଏକାକୀ ରାସ୍ତାରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କେବଳ ବାହୁବଳରେ ନଦୀ ପାର ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କୂପ ଆଦିରେ ନାମିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଗଛରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 149

सूर्याग्निजलदेवानां गुरूणां विमुखः शुभे न कुर्यादिह कार्याणि जपकर्म शुभानि वा

ହେ ଶୁଭେ! ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଦେବମାନେ ଓ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିମୁଖ, ସେ ଏଠାରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜପ ଆଦି ଶୁଭ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 150

अग्नौ न तापयेत्पादौ हस्तं पद्भ्यां न संस्पृशेत् अग्नेर्नोच्छ्रयम् आसीत नाग्नौ किंचिन् मलं त्यजेत्

ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପାଦ ତାପିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ପାଦଦ୍ୱାରା ହାତ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅଗ୍ନିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ହୋଇ ବସିବା ନୁହେଁ; ଅଗ୍ନିରେ କୌଣସି ମଳିନତା ଫେଙ୍କିବା ନୁହେଁ।

Verse 151

न जलं ताडयेत्पद्भ्यां नांभस्यङ्गमलं त्यजेत् मलं प्रक्षालयेत् तीरे प्रक्षाल्य स्नानमाचरेत्

ପାଦଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ଆଘାତ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜଳରେ ଦେହମଳ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୀରରେ ମଳ ଧୋଇ, ସେଠାରେ ଶୁଦ୍ଧ କରି ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 152

नखाग्रकेशनिर्धूतस्नानवस्त्रघटोदकम् अश्रीकरं मनुष्याणाम् अशुद्धं संस्पृशेद्यदि

ନଖ ଓ କେଶର ଅଗ୍ରରୁ ଝଡ଼ିଥିବା ଜଳ, ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ରର ଜଳ, ସ୍ନାନଘଟର ଜଳ—ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶ୍ରୀକର; ଯଦି କେହି ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେ ସ୍ପର୍ଶ ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 153

नो पेत्स्! अजाश्वानखुरोष्ट्राणां मार्जनात् तुषरेणुकान् संस्पृशेद् यदि मूढात्मा श्रियं हन्ति हरेरपि

ଛେଳି, ଘୋଡ଼ା, କୁକୁର, ଗଧା, ଉଠକୁ ସଫା କରିବାବେଳେ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳି-ତୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେ ମୂଢ ଏହା କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଦତ୍ତ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧିକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ।

Verse 154

मार्जारश् च गृहे यस्य सो ऽप्यन्त्यजसमो नरः भोजयेद्यस्तु विप्रेन्द्रान् मार्जारसंनिधौ यदि

ଯାହାର ଘରେ ବିଲେଇ ରହେ, ସେ ନର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ବିଲେଇ ସନ୍ନିଧାନରେ ଯଦି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ତେବେ ସେ କର୍ମ ବିଧିବିରୁଦ୍ଧ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନାଯାଏ।

Verse 155

तच्चाण्डालसमं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा स्फिग्वातं शूर्पवातं च वातं प्राणमुखानिलम्

ଏହାକୁ ଚାଣ୍ଡାଳ-ସମ ଅପବିତ୍ର ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ନିତମ୍ବଜନ୍ୟ ବାୟୁ, ଶୂର୍ପରେ ପଖା ହୋଇଥିବା ବାୟୁ, ଏବଂ ମୁଖରୁ ନିଷ୍କ୍ରମିତ ପ୍ରାଣବାୟୁ—ଏସବୁ (ଅଶୁଚି)।

Verse 156

सुकृतानि हरन्त्येते संस्पृष्टाः पुरुषस्य तु उष्णीषी कञ्चुकी नग्नो मुक्तकेशो मलावृतः

ଏମାନେ (ଅଶୁଚି ଲୋକ) ପୁରୁଷକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ତାହାର ସଞ୍ଚିତ ସୁକୃତ ହରଣ କରନ୍ତି—ଉଷ୍ଣୀଷଧାରୀ, କଞ୍ଚୁକଧାରୀ, ନଗ୍ନ, ମୁକ୍ତକେଶ, ଏବଂ ମଳାବୃତ।

Verse 157

अपवित्रकरो ऽशुद्धः प्रलपन्न जपेत् क्वचित् क्रोधो मदः क्षुधा तन्द्रा निष्ठीवनविजृम्भणे

ଯାହାର ହାତ ଅପବିତ୍ର, ଯେ ନିଜେ ଅଶୁଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଯେ ଅନର୍ଥକ ପ୍ରଲାପ କରେ—ସେ କେବେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କ୍ରୋଧ, ମଦ, କ୍ଷୁଧା, ତନ୍ଦ୍ରା, ଥୁକିବା ଓ ଜମ୍ଭା—ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଜପ ବର୍ଜିତ।

Verse 158

श्वनीचदर्शनं निद्रा प्रलापास्ते जपद्विषः एतेषां संभवे वापि कुर्यात्सूर्यादिदर्शनम्

କୁକୁର କିମ୍ବା ନୀଚଜନଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ନିଦ୍ରା, ପ୍ରଲାପ, ଏବଂ ଜପଦ୍ୱେଷୀମାନେ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଘଟିଲେ ସତ୍ୱର ସୂର୍ଯ୍ୟାଦି ପବିତ୍ର ଜ୍ୟୋତିଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଶିବପୂଜାର ବିଘ୍ନ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।

Verse 159

आचम्य वा जपेच्छेषं कृत्वा वा प्राणसंयमम् सूर्यो ऽग्निश्चन्द्रमाश्चैव ग्रहनक्षत्रतारकाः

ଆଚମନ କରି ଶେଷ ଜପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ପ୍ରାଣସଂୟମ କରି ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ଚନ୍ଦ୍ର—ଏବଂ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର, ତାରକାମାନଙ୍କୁ—ଶିବନିୟମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଶକ୍ତିରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 160

एते ज्योतींषि प्रोक्तानि विद्वद्भिर् ब्राह्मणैस् तथा प्रसार्य पादौ न जपेत् कुक्कुटासन एव च

ଏହି ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ପାଦ ପସାରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କୁକ୍କୁଟାସନରେ ବସି ନିୟମରେ ପତି-ଶିବ ଉପାସନାରେ ଜପ କର।

Verse 161

पेर्फ़ोर्मिन्ग् आसन अनासनः शयानो वा रथ्यायां शूद्रसन्निधौ रक्तभूम्यां च खट्वायां न जपेज्जापकस् तथा

ଜପକାରୀ ଆସନ ବିନା ଅସ୍ଥିର ହୋଇ କିମ୍ବା ଶୋଇ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ରାସ୍ତାରେ ନୁହେଁ, ଶୂଦ୍ର ସନ୍ନିଧିରେ ନୁହେଁ, ରକ୍ତଲିପ୍ତ ଭୂମିରେ ନୁହେଁ, ଖଟରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଶୁଦ୍ଧି ଓ ଏକାଗ୍ରତାକୁ ବାଧା ଦିଏ।

Verse 162

आसनस्थो जपेत्सम्यक् मन्त्रार्थगतमानसः कौशेयं व्याघ्रचर्मं वा चैलं तौलमथापि वा

ଯଥାଯଥ ଆସନରେ ବସି, ମନକୁ ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ଲଗାଇ, ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଆସନ ପଟ, କିମ୍ବା ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ, କିମ୍ବା ବସ୍ତ୍ର, ଅଥବା ଉଲ୍ଲ ପସରା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

Verse 163

दारवं तालपर्णं वा आसनं परिकल्पयेत् त्रिसंध्यं तु गुरोः पूजा कर्तव्या हितमिच्छता

କାଠର କିମ୍ବା ତାଳପତ୍ରର ଆସନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରେ। ଯେ ହିତ ଚାହେ, ସେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 164

यो गुरुः स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः यथा शिवस् तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः

ଯେ ଗୁରୁ, ସେଇ ଶିବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଯେ ଶିବ, ସେଇ ଗୁରୁ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଯେପରି ଶିବ, ସେପରି ବିଦ୍ୟା; ଯେପରି ବିଦ୍ୟା, ସେପରି ଗୁରୁ।

Verse 165

शिवविद्यागुरोस्तस्माद् भक्त्या च सदृशं फलम् सर्वदेवमयो देवि सर्वशक्तिमयो हि सः

ଏହେତୁ ହେ ଦେବୀ, ଶିବବିଦ୍ୟା ଦେଇଥିବା ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି କଲେ ଶିବଭକ୍ତି ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ସେ ଗୁରୁ ସର୍ବଦେବମୟ ଓ ସର୍ବଶକ୍ତିମୟ।

Verse 166

सगुणो निर्गुणो वापि तस्याज्ञां शिरसा वहेत् श्रेयो ऽर्थी यस्तु गुर्वाज्ञां मनसापि न लङ्घयेत्

ଭଗବାନଙ୍କୁ ସଗୁଣ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଶିରୋଧାର୍ଯ୍ୟ କର। ଯେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ଗୁରୁଆଜ୍ଞାକୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଲଂଘନ କରିବ ନାହିଁ।

Verse 167

गुर्वाज्ञापालकः सम्यक् ज्ञानसंपत्तिमश्नुते गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन् भुञ्जन् यद्यत्कर्म समाचरेत्

ଯେ ଗୁରୁଆଜ୍ଞାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପାଳନ କରେ, ସେ ଜ୍ଞାନସମ୍ପତ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଚାଲୁଥିବା, ଦାଁଡ଼ିଥିବା, ଶୋଇଥିବା, ଭୋଜନ କରୁଥିବା—ଯେ କାମ କରେ, ସେହି କାମ ସଦାଚାରରେ ଲୀନ ହୁଏ।

Verse 168

समक्षं यदि तत्सर्वं कर्तव्यं गुर्वनुज्ञया गुरोर्देवसमक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत्

ଯଦି ଏସବୁ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କରିବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ମାତ୍ର କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଆସନ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 169

गुरुर्देवो यतः साक्षात् तद्गृहं देवमन्दिरम् पापिना च यथासंगात् तत्पापैः पतनं भवेत्

ଗୁରୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବ ଥିବାରୁ, ଗୁରୁଙ୍କ ଗୃହ ଦେବମନ୍ଦିର। କିନ୍ତୁ ପାପୀ ସହ ସଙ୍ଗ କଲେ, ତାହାର ପାପ ଦ୍ୱାରା ପତନ ହୁଏ।

Verse 170

तद्वदाचार्यसंगेन तद्धर्मफलभाग्भवेत् यथैव वह्निसंपर्कान् मलं त्यजति काञ्चनम्

ସେହିପରି ସଦାଚାର୍ୟଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହିଲେ ସାଧକ ସେହି ଧର୍ମଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିସଂସ୍ପର୍ଶରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଳିନତା ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 171

तथैव गुरुसंपर्कात् पापं त्यजति मानवः यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुंभो विलीयते

ସେହିପରି ଗୁରୁସଂସ୍ପର୍ଶରେ ମନୁଷ୍ୟ ପାପ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସମୀପରେ ରଖା ଘୃତକୁମ୍ଭ ଗଳିଯାଏ।

Verse 172

तथा पापं विलीयेत आचार्यस्य समीपतः यथा प्रज्वलितो वह्निर् विष्ठां काष्ठं च निर्दहेत्

ସେହିପରି ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ସମୀପରେ ପାପ ଗଳିଯାଏ; ଯେପରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ବିଷ୍ଠା ଓ କାଠ—ଦୁହେଁକୁ ଦଗ୍ଧ କରେ। ଶୈବମାର୍ଗରେ ଗୁରୁସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନାଗ୍ନି ଜାଗ୍ରତ କରି ପାଶକୁ ଦହି ପଶୁକୁ ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଫେରାଏ।

Verse 173

गुरुस्तुष्टो दहत्येवं पापं तन्मन्त्रतेजसा ब्रह्मा हरिस् तथा रुद्रो देवाश् च मुनयस् तथा

ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରତେଜରେ ପାପକୁ ଏଭଳି ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି; ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମା, ହରି, ରୁଦ୍ର, ଦେବଗଣ ଓ ମୁନିଗଣ ମଧ୍ୟ (ଅନୁଗ୍ରହରେ) କରନ୍ତି।

Verse 174

कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे न संशयः कर्मणा मनसा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

ଗୁରୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତେଣୁ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ଗୁରୁଙ୍କ କ୍ରୋଧ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 175

तस्य क्रोधेन दह्यन्ते आयुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः तत्क्रोधं ये करिष्यन्ति तेषां यज्ञाश् च निष्फलाः

ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନିରେ ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ସତ୍ୟଜ୍ଞାନ ଓ ସତ୍କ୍ରିୟା ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ଯେମାନେ ସେଇ କ୍ରୋଧକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 176

जपान्यनियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेत्सर्वयत्नतः

ଜପର ନିୟମ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ। ସର୍ବପ୍ରୟାସରେ ଗୁରୁବିରୋଧୀ କଥା କେବେ ନ କହିବା ଉଚିତ।

Verse 177

वदेद् यदि महामोहाद् रौरवं नरकं व्रजेत् चित्तेनैव च वित्तेन तथा वाचा च सुव्रताः

ମହାମୋହରେ ଯଦି କେହି ଏମିତି କଥା କହେ, ସେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯାଏ। ତେଣୁ, ହେ ସୁବ୍ରତମାନେ, ଚିତ୍ତରେ, ଧନରେ ଓ ବାଣୀରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧତା ରଖ।

Verse 178

मिथ्या न कारयेद्देवि क्रियया च गुरोः सदा दुर्गुणे ख्यापिते तस्य नैर्गुण्यशतभाग्भवेत्

ହେ ଦେବୀ, ଗୁରୁ ବିଷୟରେ କୌଣସି କପଟ କ୍ରିୟାଦ୍ୱାରା କେବେ ମିଥ୍ୟା ଗଢ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯଦି କେହି ଗୁରୁଙ୍କ ଦୋଷ ପ୍ରଚାର କରେ, ସେ ସେଇ ପାପର ଶତଗୁଣ ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 179

गुणे तु ख्यापिते तस्य सार्वगुण्यफलं भवेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्याद् आदिष्टो वा न वा सदा

କିନ୍ତୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁଣ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନତାର ଫଳ ମିଳେ। ଆଦେଶ ଥାଉ କି ନ ଥାଉ, ସଦା ଗୁରୁଙ୍କ ହିତ ଓ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର।

Verse 180

असमक्षं समक्षं वा गुरोः कार्यं समाचरेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्यान् मनोवाक्कायकर्मभिः

ଗୁରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଥାଆନ୍ତୁ କି ନ ଥାଆନ୍ତୁ, ଗୁରୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରିବା ଉଚିତ। ମନ, ବାଣୀ ଓ କାୟାକର୍ମରେ ଗୁରୁଙ୍କ ହିତ ଓ ପ୍ରିୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 181

कुर्वन्पतत्यधो गत्वा तत्रैव परिवर्तते तस्मात्स सर्वदोपास्यो वन्दनीयश् च सर्वदा

ଯେ ବିପରୀତ ଆଚରଣ କରେ ସେ ଅଧଃପାତ ହୋଇ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଘୂରେ। ତେଣୁ ପାଶନାଶକ ପତି ଶିବ ସଦା ଉପାସ୍ୟ ଓ ସଦା ବନ୍ଦନୀୟ।

Verse 182

समीपस्थो ऽप्यनुज्ञाप्य वदेत्तद्विमुखो गुरुम् एवमाचारवान् भक्तो नित्यं जपपरायणः

ନିକଟରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁମତି ନେଇ ମାତ୍ର କଥା କହିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମୁହଁ ଫେରାଇ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ସଦାଚାରୀ ଭକ୍ତ ନିତ୍ୟ ଜପରେ ପରାୟଣ ରହେ।

Verse 183

गुरुप्रियकरो मन्त्रं विनियोक्तुं ततो ऽर्हति विनियोगं प्रवक्ष्यामि सिद्धमन्त्रप्रयोजनम्

ଏହେତୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ କରେ, ସେ ମନ୍ତ୍ର ବିଧିପୂର୍ବକ ବିନିଯୋଗ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବେ ମୁଁ ସେହି ସିଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରର ବିନିଯୋଗ ଓ ପ୍ରୟୋଜନ କହିବି।

Verse 184

दौर्बल्यं याति तन्मन्त्रं विनियोगमजानतः यस्य येन वियुञ्जीत कार्येण तु विशेषतः

ବିନିଯୋଗ ନ ଜାଣିଲେ ସେହି ମନ୍ତ୍ର ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ—ବିଶେଷତଃ ତାହାକୁ ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଅଲଗା କରି ଅନ୍ୟଥା ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।

Verse 185

विनियोगः स विज्ञेय ऐहिकामुष्मिकं फलम् विनियोगजमायुष्यम् आरोग्यं तनुनित्यता

ଏହିଏ ଯଥାର୍ଥ ବିନିଯୋଗ (ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏହା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠାରେ ଫଳ ଦିଏ। ଏହି ବିନିଯୋଗରୁ ଆୟୁବୃଦ୍ଧି, ଆରୋଗ୍ୟ ଓ ଦେହସ୍ଥିରତା ହୋଇ, ପଶୁ (ଜୀବ) ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।

Verse 186

राज्यैश्वर्यं च विज्ञानं स्वर्गो निर्वाण एव च प्रोक्षणं चाभिषेकं च अघमर्षणमेव च

ରାଜ୍ୟୈଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ-ସମୃଦ୍ଧି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିବେକ, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ନିର୍ବାଣ; ତଥା ପ୍ରୋକ୍ଷଣ, ଅଭିଷେକ ଓ ଅଘମର୍ଷଣ (ପାପକ୍ଷୟ)—ଏସବୁ ଶିବପୂଜାସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଫଳ ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 187

स्नाने च संध्ययोश्चैव कुर्यादेकादशेन वै शुचिः पर्वतमारुह्य जपेल्लक्षमतन्द्रितः

ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଓ ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଶୁଚି ହୋଇ ଏକାଦଶ-ବିଧ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ପର୍ବତ ଆରୋହଣ କରି, ଅଲସତା ବିନା, ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ—ନିୟମିତ ଜପରେ ପଶୁ (ଜୀବ) ପତି ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ନୀତ ହୁଏ।

Verse 188

महानद्यां द्विलक्षं तु दीर्घमायुरवाप्नुयात् दूर्वाङ्कुरास्तिला वाणी गुडूची घुटिका तथा

ମହାନଦୀ ତୀରେ (ଅନୁଷ୍ଠାନରେ) ଦୀର୍ଘାୟୁ—ଦୁଇ ଲକ୍ଷ (ବର୍ଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ଏବଂ ଦୂର୍ବାଙ୍କୁର, ତିଳ, ବାଣୀ (ସରସ୍ୱତୀ-ତତ୍ତ୍ୱ), ଗୁଡୂଚୀ, ଘୁଟିକା—ଏହି ଅର୍ପଣଗୁଡ଼ିକ ଶିବଭକ୍ତିରେ ସମର୍ପିତ ହେଲେ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 189

तेषां तु दशसाहस्रं होममायुष्यवर्धनम् अश्वत्थवृक्षमाश्रित्य जपेल्लक्षद्वयं सुधीः

ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ସହସ୍ର ଆହୁତିର ହୋମ ଆୟୁବୃଦ୍ଧିକର। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ବୃକ୍ଷକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସୁଧୀ ସାଧକ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 190

शनैश्चरदिने स्पृष्ट्वा दीर्घायुष्यं लभेन्नरः शनैश्चरदिने ऽश्वत्थं पाणिभ्यां संस्पृशेत्सुधीः

ଶନୈଶ୍ଚର (ଶନିବାର) ଦିନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶୁଭ-ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ପାଏ। ତେଣୁ ଶନିବାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଦୁଇହାତରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ଗଛକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁ।

Verse 191

जपेदष्टोत्तरशतं सोममृत्युहरो भवेत् आदित्याभिमुखो भूत्वा जपेल्लक्षमनन्यधीः

ସେ ଏକଶ ଆଠଥର ଜପ କରୁ; ତାହାରେ ସେ ସୋମ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମୃତ୍ୟୁକୁ ହରଣ କରୁଥିବା ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟାଭିମୁଖ ହୋଇ, ଅନନ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ, ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରୁ।

Verse 192

अर्कैरष्टशतं जप्त्वा जुह्वन्व्याधेर्विमुच्यते समस्तव्याधिशान्त्यर्थं पलाशसमिधैर् नरः

ଅର୍କ-ମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଠଶଥର ଜପ କରି ପରେ ହୋମ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ପଲାଶ ସମିଧାରେ ହୋମ କରୁ।

Verse 193

हुत्वा दशसहस्रं तु निरोगी मनुजो भवेत् नित्यमष्टशतं जप्त्वा पिबेद् अम्भो ऽर्कसन्निधौ

ଦଶହଜାର ଆହୁତି ଦେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ନିରୋଗୀ ହୁଏ। ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଆଠଶଥର ଜପ କରି ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସନ୍ନିଧିରେ ଜଳ ପିଉ।

Verse 194

औदर्यैर्व्याधिभिः सर्वैर् मासेनैकेन मुच्यते एकादशेन भुञ्जीयाद् अन्नं चैवाभिमन्त्रितम्

ଉଦରଜନିତ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧିରୁ ସେ ଏକମାସରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏକାଦଶ-ବିଧି ପାଳନ କରି ମନ୍ତ୍ରାଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରୁ।

Verse 195

भक्ष्यं चान्यत्तथा पेयं विषमप्यमृतं भवेत् जपेल् लक्षं तु पूर्वाह्णे हुत्वा चाष्टशतेन वै

ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ପେୟ ଆଦି ଯାହାହେଉ, ବିଷମୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅମୃତସମ ହୁଏ। ପୂର୍ବାହ୍ନେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଜପ କରି, ପରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆଠଶେ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 196

सूर्यं नित्यमुपस्थाय सम्यगारोग्यमाप्नुयात् नदीतोयेन सम्पूर्णं घटं संस्पृश्य शोभनम्

ନିତ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ ସମ୍ୟକ୍ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆରୋଗ୍ୟ ମିଳେ। ନଦୀଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭନ ଘଟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୋଇ ପୂଜାରେ ଶୁଭଭାବ ଜାଗେ।

Verse 197

जप्त्वायुतं च तत्स्नानाद् रोगाणां भेषजं भवेत् अष्टाविंशज्जपित्वान्नम् अश्नीयाद् अन्वहं शुचिः

ଦଶ ହଜାର ଜପ କରି ତଦନୁସାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ତାହା ରୋଗମାନଙ୍କର ସତ୍ୟ ଭେଷଜ ହୁଏ। ପରେ ଅଠାଇଶ ଥର ଜପ କରି, ଶୁଚି ରହି ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 198

हुत्वा च तावत्पालाशैर् एवं वारोग्यम् अश्नुते चन्द्रसूर्यग्रहे पूर्वम् उपोष्य विधिना शुचिः

ଏତେ ପଲାଶ ସମିଧାରେ ହୋମ କଲେ ଏଭଳି ନିରୋଗତା ମିଳେ। ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ ବିଧିମତେ ଉପବାସ କରି ଶୁଚି ରହିବା ଉଚିତ।

Verse 199

यावद्ग्रहणमोक्षं तु तावन्नद्यां समाहितः जपेत्समुद्रगामिन्यां विमोक्षे ग्रहणस्य तु

ଗ୍ରହଣ ଆରମ୍ଭରୁ ମୋକ୍ଷ (ଶେଷ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମନକୁ ସମାହିତ ରଖିବା ଉଚିତ। ସମୁଦ୍ରଗାମିନୀ ନଦୀରେ ଗ୍ରହଣ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜପ କରି ଯାଇବା ଉଚିତ।

Verse 200

अष्टोत्तरसहस्रेण पिबेद्ब्राह्मीरसं द्विजाः ऐहिकां लभते मेधां सर्वशास्त्रधरां शुभाम्

ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ସହସ୍ର (1008) ସଂଖ୍ୟାରେ ବ୍ରାହ୍ମୀରସ ପାନ କଲେ ଦ୍ୱିଜ ଲୋକିକ ମେଧା ପାଏ—ଶୁଭ ଏବଂ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ର ଧାରଣକ୍ଷମ।