Adhyaya 6

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) पञ्चमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे यथावत् परमेष्ठिनः / वक्ष्यामीशस्य माहात्म्यं यत्तद्वेदविदो विदुः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗରେ (ଇଶ୍ୱରଗୀତାରେ) ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଋଷିମାନେ, ସମସ୍ତେ ଯଥାବତ୍ ଶୁଣ; ମୁଁ ଈଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି, ଯାହା ବେଦବିଦ୍ମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 2

सर्वलोकैकनिर्माता सर्वलोकैकरक्षिता / सर्वलोकैकसंहर्ता सर्वात्माहं सनातनः

ମୁଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସୃଷ୍ଟା, ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ ଓ ଏକମାତ୍ର ସଂହାରକ; ମୁଁ ସନାତନ ସର୍ବାତ୍ମା ପରମାତ୍ମା।

Verse 3

सर्वेषामेव वस्तूनामन्तर्यामी पिता ह्यहम् / मध्ये चान्तः स्थितं सर्वं नाहं सर्वत्र संस्थितः

ମୁଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଓ ବସ୍ତୁର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଏବଂ ପିତା। ଏ ସବୁ ମୋ ଭିତରେ, ମଧ୍ୟରେ ଓ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜଡବସ୍ତୁ ପରି ସର୍ବତ୍ର କେବଳ ପ୍ରସାରିତ ନୁହେଁ।

Verse 4

भवद्भिरद्भुतं दृष्टं यत्स्वरूपं तु मामकम् / ममैषा ह्युपमा विप्रा मायया दर्शिता मया

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ତୁମେ ଯେ ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିଲ, ସେ ମୋ ସ୍ୱଭାବର ଏକ ଉପମା ମାତ୍ର; ମୋର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜେ ତାହା ଦେଖାଇଛି।

Verse 5

सर्वेषामेव भावानामन्तरा समवस्थितः / प्रेरयामि जगत् कृत्स्नं क्रियाशाक्तिरियं मम

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭାବ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତରେ ସମବସ୍ଥିତ। ମୁଁ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି—ଏହା ମୋର କ୍ରିୟା-ଶକ୍ତି।

Verse 6

ययेदं चेष्टते विश्वं तत्स्वभावानुवर्ति च / सो ऽहं कालो जगत् कृत्स्नं प्रेरयामि कलात्मकम्

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଓ ନିଜ ସ୍ୱଭାବକୁ ଅନୁସରେ, ସେ ମୁଁ ହିଁ—କାଳ। କଳାତ୍ମକ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମୁଁ ପ୍ରେରଣା କରେ।

Verse 7

एकांशेन जगत् कृत्स्नं करोमि मुनिपुङ्गवाः / संहराम्येकरूपेण द्विधावस्था ममैव तु

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ମୋର ଏକ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପ୍ରକଟ କରେ; ଏବଂ ମୋର ଏକ (ଅଖଣ୍ଡ) ରୂପ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ସଂହାର କରେ। ଏହିପରି ମୋର ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱିବିଧ—ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂହାର।

Verse 8

आदिमध्यान्तनिर्मुक्तो मायातत्त्वप्रवर्तकः / क्षोभयामि च सर्गादौ प्रधानपुरुषावुभौ

ମୁଁ ଆଦି-ମଧ୍ୟ-ଅନ୍ତରହିତ; ମାୟାତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରେ, ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ—ଉଭୟଙ୍କୁ କ୍ଷୋଭିତ କରେ।

Verse 9

ताभ्यां संजायते विश्वं संयुक्ताभ्यां परस्परम् / महदादिक्रमेणैव मम तेजो विजृम्भते

ସେଇ ଦୁଇଁଟି ପରସ୍ପର ସଂଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଜନ୍ମେ; ମହତ୍ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱକ୍ରମରେ ମୋର ଦିବ୍ୟ ତେଜ ବିସ୍ତାର ପାଏ।

Verse 10

यो हि सर्वजगत्साक्षी कालचक्रप्रवर्तकः / हिरण्यगर्भो मार्तण्डः सो ऽपि मद्देहसंभवः

ଯେ ସମଗ୍ର ଜଗତର ସାକ୍ଷୀ ଓ କାଳଚକ୍ରର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ—ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ଓ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସହିତ—ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବିତ।

Verse 11

तस्मै दिव्यं स्वमैश्वर्यं ज्ञानयोगं सनातनम् / दत्तवानात्मजान् वेदान् कल्पादौ चतुरो द्विजाः

ତାହାକୁ ସେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ସନାତନ ଜ୍ଞାନଯୋଗ ଦାନ କଲେ; ଏବଂ କଳ୍ପାରମ୍ଭରେ ନିଜଠାରୁ ଜନ୍ମିତ ଚାରି ବେଦ ଚାରି ଦ୍ୱିଜ ଋଷିଙ୍କୁ ଦେଲେ।

Verse 12

स मन्नियोगतो देवो ब्रह्मा मद्भावभावितः / दिव्यं तन्मामकैश्वर्यं सर्वदा वहति स्वयम्

ସେ ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ନିୟୋଗରେ, ମୋ ଭାବରେ ଭାବିତ ହୋଇ, ମୋର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ ସଦା ସ୍ୱୟଂ ବହନ କରେ।

Verse 13

स सर्वलोकनिर्माता मन्नियोगेन सर्ववित् / भूत्वा चतुर्मुखः सर्गं सृजत्येवात्मसंभवः

ମୋର ନିଯୋଗରେ ସର୍ବଜ୍ଞ ସ୍ୱୟଂଭୂ ହିଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ନିର୍ମାତା ହୁଅନ୍ତି; ଚତୁର୍ମୁଖ ରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଶ୍ଚୟ ସୃଷ୍ଟି ସୃଜନ କରନ୍ତି।

Verse 14

यो ऽपि नारायणो ऽनन्तो लोकानां प्रभवाव्ययः / ममैव परमा मूर्तिः करोति परिपालनम्

ଅନନ୍ତ ନାରାୟଣ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଅବ୍ୟୟ କାରଣ—ସେ ମୋର ହିଁ ପରମ ମୂର୍ତ୍ତି; ସେଇ ସୃଷ୍ଟିର ପରିପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 15

यो ऽन्तकः सर्वभूतानां रुद्रः कालात्मकः प्रभुः / मदाज्ञयासौ सततं संहरिष्यति मे तनुः

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ଅନ୍ତକ, କାଳସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁ ରୁଦ୍ର—ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ସଦା ମୋର ତନୁକୁ ସଂହାର କରିବେ।

Verse 16

हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि / पाकं च कुरुते वह्निः सो ऽपि मच्छक्तिचोदितः

ଅଗ୍ନି ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ବହନ କରେ ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ କାବ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚାଏ; ପାକ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କରେ—ତଥାପି ସେ ଅଗ୍ନି ମୋର ଶକ୍ତିରେ ହିଁ ପ୍ରେରିତ।

Verse 17

भुक्तमाहारजातं च पचते तदहर्निशम् / वैश्वानरो ऽग्निर्भगवानीश्वरस्य नियोगतः

ଭୁକ୍ତ ଆହାରକୁ ଦିନରାତି ପଚାଇଥିବା ଭଗବାନ ବୈଶ୍ୱାନର ଅଗ୍ନି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିଯୋଗରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 18

यो ऽपि सर्वाम्भसां योनिर्वरुणो देवपुङ्गवः / सो ऽपि संजीवयेत् कृत्स्नमीशस्यैव नियोगतः

ସମସ୍ତ ଜଳର ଯୋନି, ଦେବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ କେବଳ ପରମେଶ୍ୱର ଈଶଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପୁନର୍ଜୀବନ ଦେଇପାରେ।

Verse 19

यो ऽन्तस्तिष्ठति भूतानां बहिर्देवः प्रभञ्जनः / मदाज्ञयासौ भूतानां शरीराणि बिभर्ति हि

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ବାହାରେ ଦେବ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ (ବାୟୁ) ରୂପେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ଭୂତମାନଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 20

यो ऽपि संजीवनो नॄणां देवानाममृताकरः / सोमः स मन्नियोगेन चोदितः किल वर्तते

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଞ୍ଜୀବନ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତର ଭଣ୍ଡାର ସୋମ ମଧ୍ୟ, କୁହାଯାଏ, ମୋ ନିୟୋଗରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 21

यः स्वभासा जगत् कृत्स्नं प्रकाशयति सर्वदा / सूर्यो वृष्टिं वितनुते शास्त्रेणैव स्वयंभुवः

ଯିଏ ନିଜ ସ୍ୱଭାସାରେ ସଦା ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରନ୍ତି, ସେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ବର୍ଷାକୁ ବିସ୍ତାର କରନ୍ତି; ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ ଶାସ୍ତ୍ରାଧିକାରରେ ହିଁ ସମସ୍ତ ବିଧାନ କରନ୍ତି।

Verse 22

यो ऽप्यशेषजगच्छास्ता शक्रः सर्वामरेश्वरः / यज्वनां फलदो देवो वर्तते ऽसौ मदाज्ञया

ସମଗ୍ର ଜଗତର ଶାସକ, ସମସ୍ତ ଅମରମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟ—ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତାମାନଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଦେବ—ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 23

यः प्रशास्ता ह्यसाधूनां वर्तते नियमादिह / यमो वैवस्वतो देवो देवदेवनियोगतः

ଯେ ଏହି ଲୋକରେ ଅସାଧୁମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରେ ଏବଂ ବିଧି-ନିୟମରେ ସଂଯମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ସେ ଦେବଦେବଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତିରେ ବୈବସ୍ୱତ ଯମଦେବ।

Verse 24

यो ऽपि सर्वधनाध्यक्षो धनानां संप्रदायकः / सो ऽपीश्वरनियोगेन कुबेरो वर्तते सदा

ଯେ ସମସ୍ତ ଧନର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ ଧନ ବଣ୍ଟନକାରୀ—ସେ କୁବେର ମଧ୍ୟ ସଦା କେବଳ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିଯୋଗରେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 25

यः सर्वरक्षसां नाथस्तामसानां फलप्रदः / मन्नियोगादसौ देवो वर्तते निरृतिः सदा

ଯେ ସମସ୍ତ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ନାଥ ଓ ତାମସିକମାନଙ୍କୁ ଫଳ ଦେଇଥାଏ—ସେ ଦେବ ନିରୃତି ମଧ୍ୟ ମୋ ନିଯୋଗରେ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

Verse 26

वेतालगणभूतानां स्वामी भोगफलप्रदः / ईशानः किल भक्तानां सो ऽपि तिष्ठन्ममाज्ञया

ବେତାଳ-ଗଣ-ଭୂତମାନଙ୍କ ଦଳର ସ୍ୱାମୀ, ଭୋଗଫଳ ପ୍ରଦାତା—ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଈଶାନ; ତଥାପି ସେ ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 27

यो वामदेवो ऽङ्गिरसः शिष्यो रुद्रगणाग्रणीः / रक्षको योगिनां नित्यं वर्तते ऽसौ मदाज्ञया

ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଏବଂ ରୁଦ୍ରଗଣମାନଙ୍କ ଅଗ୍ରଣୀ ବାମଦେବ—ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷକ—ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ହିଁ ବର୍ତ୍ତେ।

Verse 28

यश्च सर्वजगत्पूज्यो वर्तते विघ्नकारकः / विनायको धर्मनेता सो ऽपि मद्वचनात् किल

ଯେ ସର୍ବଜଗତ୍‌ପୂଜ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବିଘ୍ନକାରକ ଭାବେ ବର୍ତ୍ତେ—ଧର୍ମନେତା ସେଇ ବିନାୟକ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ହିଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 29

यो ऽपि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो देवसेनापतिः प्रभुः / स्कन्दो ऽसौ वर्तते नित्यं स्वयंभूर्विधिचोदितः

ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବସେନାପତି ପ୍ରଭୁ—ସେଇ ସ୍କନ୍ଦ ନିତ୍ୟ ବର୍ତ୍ତେ; ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦିବ୍ୟବିଧିଅନୁସାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଓ ପ୍ରେରିତ।

Verse 30

ये च प्रजानां पतयो मरीच्याद्या महर्षयः / सृजन्ति विविधं लोकं परस्यैव नियोगतः

ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ପତି ମରୀଚି ଆଦି ମହର୍ଷିମାନେ—ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ହିଁ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

Verse 31

या च श्रीः सर्वभूतानां ददाति विपुलां श्रियम् / पत्नी नारायणस्यासौ वर्तते मदनुग्रहात्

ଯେ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ବିପୁଳ ସମୃଦ୍ଧି ଦାନ କରନ୍ତି—ସେଇ ନାରାୟଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୋର ଅନୁଗ୍ରହରେ ହିଁ ବର୍ତ୍ତନ୍ତି।

Verse 32

वाचं ददाति विपुलां या च देवी सरस्वती / सापीश्वरनियोगेन चोदिता संप्रवर्तते

ବିପୁଳ ବାଣୀ ଦାନ କରୁଥିବା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ—ସେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 33

याशेषपुरुषान् घोरान्नरकात् तारयिष्यति / सावित्री संस्मृता देवी देवाज्ञानुविधायिनी

ଯେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ—ଅତି ଘୋର ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ନରକରୁ ତାରିବେ; ସେଇ ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ସ୍ମରଣ କରାଗଲେ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।

Verse 34

पार्वती परमा देवी ब्रह्मविद्याप्रदायिनी / यापि ध्याता विशेषेण सापि मद्वचनानुगा

ପାର୍ବତୀ ପରମା ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦାନକାରିଣୀ। ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରାଗଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୋର ବଚନାନୁଗା ଅଟନ୍ତି।

Verse 35

यो ऽनन्तमहिमानन्तः शेषो ऽशेषामरप्रभुः / दधाति शिरसा लोकं सो ऽपि देवनियोगतः

ଅନନ୍ତ ମହିମାବାନ୍ ଅନନ୍ତ ଶେଷ—ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—ଶିର ଉପରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତଥାପି ସେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀୟ ନିୟୋଗରୁ ଏହା କରନ୍ତି।

Verse 36

यो ऽग्निः संवर्तको नित्यं वडवारूपसंस्थितः / पिबत्यखिलमम्भोधिमीश्वरस्य नियोगतः

ଯେ ଅଗ୍ନି ସଦା ସଂବର୍ତ୍ତକ, ବଡ଼ବାରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସମଗ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ପାନ କରେ; ସେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟୋଗରୁ ଏହା କରେ।

Verse 37

ये चतुर्दश लोके ऽस्मिन् मनवः प्रथितौजसः / पालयन्ति प्रजाः सर्वास्ते ऽपि तस्य नियोगतः

ଏହି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତେଜସ୍ବୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିୟୋଗରୁ ଏହା କରନ୍ତି।

Verse 38

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतश्च तथाश्विनौ / अन्याश्च देवताः सर्वा मच्छास्त्रेणैव धिष्ठिताः

ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ମରୁତ ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନ—ତଥା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ—ମୋର ଶାସ୍ତ୍ର-ଆଜ୍ଞାରେ ମାତ୍ର ସ୍ଥାପିତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ।

Verse 39

गन्धर्वा गरुडा ऋक्षाः सिद्धाः साध्याश्चचारणाः / यक्षरक्षः पिशाचाश्च स्थिताः शास्त्रे स्वयंभुवः

ଗନ୍ଧର୍ବ, ଗରୁଡ, ଋକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ସାଧ୍ୟ ଓ ଚାରଣ; ତଥା ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚ—ସମସ୍ତେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ର-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 40

कलाकाष्ठानिमेषाश्च मुहूर्ता दिवसाः क्षपाः / ऋतवः पक्षमासाश्च स्थिताः शास्त्रे प्रजापतेः

କଳା, କାଷ୍ଠା, ନିମେଷ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଦିନ ଓ ରାତି; ତଥା ଋତୁ, ପକ୍ଷ ଓ ମାସ—ଏହି ସମସ୍ତ ବିଭାଗ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ର-ବିଧାନରେ ସ୍ଥାପିତ।

Verse 41

युगमन्वन्तराण्येव मम तिष्ठन्ति शासने / पराश्चैव परार्धाश्च कालभेदास्तथा परे

ୟୁଗ ଓ ମନ୍ୱନ୍ତର ମୋର ଶାସନରେ ଅବସ୍ଥିତ; ତଥା ପରା, ପରାର୍ଧ ଆଦି ଉଚ୍ଚ ମାପ ଏବଂ କାଳର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଭେଦ ମଧ୍ୟ ସେହି ନିୟମାନୁସାରେ ଅଛି।

Verse 42

चतुर्विधानि भूतानि स्थावराणि चराणि च / नियोगादेव वर्तन्ते देवस्य परमात्मनः

ଚାରି ପ୍ରକାରର ସମସ୍ତ ଭୂତ—ସ୍ଥାବର ଓ ଚର—ପରମାତ୍ମା ଦେବଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ମାତ୍ର ନିଜ ନିଜ ପଥରେ ଚାଲି ଅବସ୍ଥିତ ରହନ୍ତି।

Verse 43

पातालानि च सर्वाणि भुवनानि च शासनात् / ब्रह्माण्डानि च वर्तन्ते सर्वाण्येव स्वयंभुवः

ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଶାସନରେ ସମସ୍ତ ପାତାଳ, ସମସ୍ତ ଭୁବନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିୟମବଦ୍ଧ ଭାବେ ନିରନ୍ତର ଚାଲିଥାଏ।

Verse 44

अतीतान्यप्यसंख्यानि ब्रह्माण्डानि ममाज्ञया / प्रवृत्तानि पदार्थौघैः सहितानि समन्ततः

ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ—ଅତୀତ ଯୁଗର ମଧ୍ୟ—ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୃଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥ-ପ୍ରବାହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 45

ब्रह्माण्डानि भविष्यन्ति सह वस्तुभिरात्मगैः / वहिष्यन्ति सदैवाज्ञां परस्य परमात्मनः

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ନିଜ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବସ୍ତୁ-ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବ; ଏବଂ ସେମାନେ ସଦା ପରମ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ବହନ କରି ପାଳନ କରିବେ।

Verse 46

भूमिरापो ऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च / भूतादिरादिप्रकृतिर्नियोगे मम वर्तते

ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି—ଏବଂ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆଦିସ୍ରୋତ ଆଦିପ୍ରକୃତି—ସବୁ ମୋର ନିୟୋଗରେ ଚାଲେ।

Verse 47

याशेषजगतां योनिर्मोहिनी सर्वदेहिनाम् / माया विवर्तते नित्यं सापीश्वरनियोगतः

ଯେ ମାୟା ସମଗ୍ର ଜଗତର ଯୋନି ଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା, ସେ ନିତ୍ୟ ବିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ସେହି ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟୋଗରେ।

Verse 48

यो वै देहभृतां देवः पुरुषः पठ्यते परः / आत्मासौ वर्तते नित्यमीश्वरस्य नियोगतः

ଯେ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବସ୍ୱରୂପ ପରମ ପୁରୁଷ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ, ସେଇ ଆତ୍ମା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ନିତ୍ୟ ବର୍ତ୍ତେ।

Verse 49

विधूय मोहकलिलं यया पश्यति तत् पदम् / सापि विद्या महेशस्य नियोगवशवर्तिनी

ଯେ ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା ମୋହର କଲିଳକୁ ଝାଡ଼ି ଦେଇ ସେଇ ପରମ ପଦ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମହେଶଙ୍କ ନିୟୋଗାଧୀନ।

Verse 50

बहुनात्र किमुक्तेन मम शक्त्यात्मकं जगत् / मयैव प्रेर्यते कृत्स्नं मय्येव प्रलयं व्रजेत्

ଏଠାରେ ବହୁ କହି କ’ଣ ଲାଭ? ଏ ସମଗ୍ର ଜଗତ ମୋର ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସବୁ ପ୍ରେରିତ, ପ୍ରଳୟେ ମୋତେ ହିଁ ଲୟ ପାଏ।

Verse 51

अहं हि भगवानीशः स्वयं ज्योतिः सनातनः / परमात्मा परं ब्रह्म मत्तो ह्यन्यन्न विद्यते

ମୁଁ ହିଁ ଭଗବାନ ଈଶ, ମୁଁ ହିଁ ସନାତନ ସ୍ୱୟଂଜ୍ୟୋତି; ମୁଁ ପରମାତ୍ମା, ପରବ୍ରହ୍ମ—ମୋଠାରୁ ଭିନ୍ନ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 52

इत्येतत् परमं ज्ञानं युष्माकं कथितं मया / ज्ञात्वा विमुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात्

ଏହିପରି ଏ ପରମ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ କହିଲି; ଏହା ଜାଣିଲେ ଜୀବ ଜନ୍ମ-ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।