
Narmadā-tīrtha-māhātmya — Bhṛgu-tīrtha to Sāgara-saṅgama (Pilgrimage Circuit, Gifts, Fasting, and Imperishable Merit)
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଚର୍ୟାର ଉପଦେଶ ଦେଇ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନର୍ମଦାର କ୍ରମିକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଆରମ୍ଭ ଭୃଗୁ-ତୀର୍ଥରୁ—ଭୃଗୁଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ତପସ୍ୟାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବିଶେଷ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେଠାର ତପସ୍ ସାଧାରଣ ଦାନ-ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଭିନ୍ନ ‘ଅକ୍ଷୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପରେ ଗୌତମେଶ୍ୱର (ଶିବପୂଜାରେ ସିଦ୍ଧି), ଧୌତ/ଧୌତପାପ (ନର୍ମଦାସ୍ନାନରେ ଶୁଦ୍ଧି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ), ହଂସତୀର୍ଥ, ବରାହତୀର୍ଥ (ଜନାର୍ଦନ ସିଦ୍ଧରୂପ), ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥ ଓ କନ୍ୟାତୀର୍ଥ (କାଳାନୁସାରେ ବ୍ରତ), ଦେବତୀର୍ଥ, ଶିଖିତୀର୍ଥ (ଲକ୍ଷଗୁଣ ଦାନଫଳ), ପୈତାମହ (ଅକ୍ଷୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ), ସାବିତ୍ରୀ-ମାନସ (ବ୍ରହ୍ମଲୋକ/ରୁଦ୍ରଲୋକ), ସ୍ୱର୍ଗବିନ୍ଦୁ-ଅପ୍ସରେଶ (ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଭୋଗ), ଏବଂ ଭାରଭୂତି (ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ଗଣପତିପଦ) କ୍ରମେ ଆସେ। ଏରଣ୍ଡୀ–ନର୍ମଦା ସଙ୍ଗମ ଓ ନର୍ମଦା–ସାଗର ସଙ୍ଗମରେ ଜମଦଗ୍ନିରୂପ ଜନାର୍ଦନ ପୂଜା; ସ୍ନାନରେ ତ୍ରିଗୁଣ ଅଶ୍ୱମେଧଫଳ, ପରେ ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱର/ବିମଲେଶ୍ୱର ଓ ଆଲିକାରେ ରାତ୍ରି-ଉପବାସରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା-ମୋଚନ। ଶେଷରେ ନର୍ମଦାର ଅତୁଲ ପବିତ୍ରତା—ଶିବ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି, ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ମହାବ୍ରତଫଳ—ଏବଂ ଅଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁଙ୍କୁ ନରକଗତିର ସତର୍କବାଣୀ ସହ ‘ଅକ୍ଷୟ’ ତୀର୍ଥତାଲିକାକୁ ମୁଖ୍ୟ ବିନ୍ଦୁରେ ସଂକ୍ଷେପ କରାଯାଏ।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे एकोनचत्वारिशो ऽध्यायः मार्कण्डेय उवाच ततो गच्छेत राजेन्द्र भृगुतीर्थ मनुत्तमम् / तत्र देवो भृगुः पुर्वं रुद्रमाराधयत् पुरा
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ଏକୋନଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ତାପରେ ତୁମେ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୃଗୁତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ସେଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଦେବର୍ଷି ଭୃଗୁ ପୂର୍ବେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ।
Verse 2
दर्शनात् तस्य देवस्य सद्यः पापात् प्रमुच्यते / एतत् क्षेत्रं सुविपुलं सर्वपापप्रणाशनम्
ସେହି ଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ ମନୁଷ୍ୟ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଶାଳ ଏବଂ ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶକ।
Verse 3
तत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः / उपानहोस्तथा युग्मं देयमन्नं सकाञ्चनम् / भोजनं च यथाशक्ति तदस्याक्षयमुच्यते
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମରହିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏକ ଯୁଗଳ ପାଦୁକା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଅନ୍ନଦାନ; ତଥା ଯଥାଶକ୍ତି ଭୋଜନ ଦେବା—ଏହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 4
क्षरन्ति सर्वदानानि यज्ञदानं तपः क्रिया / अक्षयं तत् तपस्तप्तं भृगुतीर्थे युधिष्ठिर
ସମସ୍ତ ଦାନ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଯଜ୍ଞଦାନ, ତପ ଓ ଧାର୍ମିକ କ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର। କିନ୍ତୁ ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଭୃଗୁତୀର୍ଥରେ କରାଯାଇଥିବା ତପ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଏ।
Verse 5
तस्यैव तपसोग्रेण तुष्टेन त्रिपुरारिणा / सान्निध्यं तत्र कथितं भृगुतीर्थे युधिष्ठिर
ତାଙ୍କର ଏହି ତୀବ୍ର ତପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥିବା ତ୍ରିପୁରାରି (ଶିବ)ଙ୍କ ବିଶେଷ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସେଠାରେ କୁହାଯାଇଛି—ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଭୃଗୁତୀର୍ଥରେ।
Verse 6
ततो गच्छेत राजेन्द्र गौतमेश्वरमुत्तमम् / यत्राराध्य त्रिशूलाङ्कं गौतमः सिद्धिमाप्नुयात्
ତତଃ, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ଉତ୍ତମ ଗୌତମେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ—ଯେଉଁଠାରେ ତ୍ରିଶୂଳଚିହ୍ନିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆରାଧି ଗୌତମ ଋଷି ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।
Verse 7
तत्र स्नात्वा नरो राजन् उपवासपरायणः / काञ्चनेन विमानेन ब्रह्मलोके महीयते
ହେ ରାଜନ୍, ଯେ ନର ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠ ରହେ, ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବିମାନରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 8
वृषोत्सर्गं ततो गच्छेच्छाश्वतं पदमाप्नुयात् / न जानन्ति नरा मूढा विष्णोर्मायाविमोहिताः
ବୃଷୋତ୍ସର୍ଗ କରି ପରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ଶାଶ୍ୱତ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମାୟାରେ ବିମୋହିତ ମୂଢ଼ ଲୋକେ ଏହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 9
धौतपापं ततो गच्छेद् धौतं यत्र वृषेण तु / नर्मदायां स्थितं राजन् सर्वपातकनाशनम् / तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति
ତାପରେ ‘ଧୌତପାପ’ ନାମକ ଧୌତ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃଷଭ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ହେ ରାଜନ୍, ନର୍ମଦାତଟସ୍ଥ ଏହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପାତକନାଶକ; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ।
Verse 10
तत्र तीर्थे तु राजेन्द्र प्राणत्यागं करोति यः / चतुर्भुजस्त्रिनेत्रश्च हरतुल्यबलो भवेत्
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଯେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ର ହୋଇ ହର (ଶିବ) ସମ ବଳ ପାଏ।
Verse 11
वसेत् कल्पायुतं साग्रं शिवतुल्यपराक्रमः / कालेन महता जातः पृथिव्यामेकराड् भवेत्
ଶିବସମ ପରାକ୍ରମଯୁକ୍ତ ସେ ଦଶହଜାର କଳ୍ପରୁ ଅଧିକ କାଳ ବସିବ। ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଏକଛତ୍ର ସମ୍ରାଟ ହେବ।
Verse 12
ततो गच्छेत राजेन्द्र हंसतीर्थ मनुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् ब्रह्मलोके महीयते
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସର୍ବୋତ୍ତମ ହଂସତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜନ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନର ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ମହିମା ପାଏ।
Verse 13
ततो गच्छेत राजेन्द्र सिद्धो यत्र जनार्दनः / वराहतीर्थ माख्यातं विष्णुलोकगतिप्रदम्
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ସିଦ୍ଧରୂପେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ବିରାଜିତ, ସେଠାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେହି ସ୍ଥାନ ‘ବରାହତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଲୋକଗତି ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 14
ततो गच्छेत राजेन्द्र चन्द्रतीर्थमनुत्तमम् / पौर्णमास्यां विशेषेण स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र चन्द्रलोके महीयते
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅନୁତ୍ତମ ଚନ୍ଦ୍ରତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷକରି ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ନର ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 15
ततो गच्छेत राजेन्द्र कन्यातीर्थमनुत्तमम् / शुक्लपक्षे तृतीयायां स्नानं तत्र समाचरेत् / स्नातमात्रो नरस्तत्र पृथिव्यामेकराड् भवेत्
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅନୁତ୍ତମ କନ୍ୟାତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ଦିନ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ନର ପୃଥିବୀରେ ଏକଛତ୍ର ସମ୍ରାଟ ହୁଏ।
Verse 16
देवतीर्थ ततो गच्छेत् सर्वदेवनमकृतम् / तत्र स्नात्वा च राजेन्द्र दैवतैः सह मोदते
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ଦେବତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 17
ततो गच्छेत राजेन्द्र शिखितीर्थमनुत्तमम् / यत् तत्र दीयते दानं सर्वं कोटिगुणं भवेत्
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅନୁତ୍ତମ ଶିଖିତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଯେ କୌଣସି ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ହୁଏ।
Verse 18
ततो गच्छेत राजेन्द्र तीर्थं पैतामहं शुभम् / यत्तत्र क्रियते श्राद्धं सर्वं तदक्षयं भवेत्
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଭ ପୈତାମହ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ କରାଯାଉଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଏ।
Verse 19
सावित्रीतीर्थमासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / विधूय सर्वपापानि ब्रह्मलोके महीयते
ଯେ ସାବିତ୍ରୀତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ଝାଡ଼ି ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 20
मनोहरं तु तत्रैव तीर्थं परमशोभनम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् दैवतैः सह मोदते
ସେଠାରେ ହିଁ ଏକ ମନୋହର, ପରମ ଶୋଭାମୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 21
ततो गच्छेत राजेन्द्र मानसं तीर्थमुत्तमम् / स्नात्वा तत्र नरो राजन् रुद्रलोके महीयते
ତତଃ ପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ମାନସ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜନ, ନର ରୁଦ୍ରଲୋକ (ଶିବଧାମ)ରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 22
स्वर्गबिन्दुं ततो गच्छेत्तीर्थं देवनमस्कृतम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् दुर्गतिं नैव गच्छति
ତାପରେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ସ୍ୱର୍ଗବିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜନ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ନର କେବେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।
Verse 23
अप्सरेशं ततो गच्छेत् स्नानं तत्र समाचरेत् / क्रीडते नाकलोकस्थो ह्यप्सरोभिः स मोदते
ତାପରେ ଅପ୍ସରେଶ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
Verse 24
ततो गच्छेत राजेन्द्र भारभूतिमनुत्तमम् / उपोषितोर्ऽचयेदीशं रुद्रलोके महीयते / अस्मिंस्तीर्थे मृतो राजन् गाणपत्यमवाप्नुयात्
ତତଃ ପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଅନୁତ୍ତମ ଭାରଭୂତି ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଉପବାସ କରି ଈଶ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ହେ ରାଜନ, ଏହି ତୀର୍ଥରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ସେ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣପତ୍ୟ ପଦ ପାଏ।
Verse 25
कार्तिके मासि देवेशमर्चयेत् पार्वतीपतिम् / अश्वमेधाद् दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଦେବେଶ, ପାର୍ବତୀପତି ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ। ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ଦଶଗୁଣ।
Verse 26
वृषभं यः प्रयच्छेत तत्र कुन्देन्दुसप्रभम् / वृषयुक्तेन यानेन रुद्रलोकं स गच्छति
ଯେ କୁନ୍ଦଫୁଲ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବୃଷଭ ଦାନ କରେ, ସେ ବୃଷଭଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଚଢ଼ି ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 27
एतत् तीर्थं समासाद्य यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति
ଯେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 28
जलप्रवेशं यः कुर्यात् तस्मिंस्तीर्थे नराधिप / हंसयुक्तेन यानेन स्वर्गलोकं स गच्छति
ହେ ନରାଧିପ! ଯେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଜଳପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ହଂସଯୁକ୍ତ ଦିବ୍ୟଯାନରେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଏ।
Verse 29
एरण्ड्या नर्मदायास्तु संगमं लोकविश्रुतम् / तत्र तीर्थं महापुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्
ଏରଣ୍ଡୀ ଓ ନର୍ମଦାର ସଙ୍ଗମ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ; ସେଠାରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ସର୍ବ ପାପ ନାଶ କରେ।
Verse 30
उपवासपरो भूत्वा नित्यं व्रतपरायणः / तत्र स्नात्वा तु राजेन्द्र मुच्यते ब्रह्महत्यया
ଉପବାସରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ନିତ୍ୟ ବ୍ରତପରାୟଣ ହେଇ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 31
ततो गच्छेत राजेन्द्र नर्मदोदधिसंगमम् / जमदग्निरिति ख्यातः सिद्धो यत्र जनार्दनः
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ନର୍ମଦା ଓ ସମୁଦ୍ରର ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଜନାର୍ଦନ ‘ଜମଦଗ୍ନି’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସିଦ୍ଧ-ସ୍ୱରୂପରେ ବିରାଜିତ।
Verse 32
तत्र स्नात्वा नरो राजन् नर्मदोदधिसंगमे / त्रिगुणं चाश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः
ହେ ରାଜନ୍, ନର୍ମଦା–ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଫଳର ତ୍ରିଗୁଣ ଫଳ ପାଏ।
Verse 33
ततो गच्छेत राजेन्द्र पिङ्गलेश्वरमुत्तमम् / तत्र स्नात्वा नरो राजन् रुद्रलोके महीयते
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ପିଙ୍ଗଲେଶ୍ୱର ଧାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ହେ ରାଜନ୍, ମନୁଷ୍ୟ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ମହିମା ପାଏ।
Verse 34
तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् / सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम्
ଯେ ସେଠାରେ ଉପବାସ କରି ବିମଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବାଳୟକୁ ଯାଏ।
Verse 35
ततो गच्छेत राजेन्द्र आलिकातीर्थमुत्तमम् / उपोष्य रजनीमेकां नियतो नियताशनः / अस्य तीर्थस्य माहात्म्यान्मुच्यते ब्रह्महत्यया
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଉତ୍ତମ ଆଲିକା ତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏକ ରାତି ଉପବାସ କରି, ନିୟମିତ ଓ ନିୟତ ଆହାରରେ ଥାଇ, ଏହି ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 36
एतानि तव संक्षेपात् प्राधान्यात् कथितानि तु / न शक्या विस्तराद् वक्तुं संख्या तीर्थेषुपाण्डव
ଏଗୁଡ଼ିକ ତୁମକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ, କେବଳ ପ୍ରଧାନ ଭାବରେ କହାଗଲା। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟା ବିସ୍ତାରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 37
एषा पवित्रा विमला नदी त्रैलोक्यविश्रुता / नर्मदा सरितां श्रेष्ठा महादेवस्य वल्लभा
ଏହି ନଦୀ ପବିତ୍ର, ବିମଳ ଏବଂ ତ୍ରିଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ନର୍ମଦା—ସରିତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରିୟା।
Verse 38
मनसा संस्मरेद्यस्तु नर्मदां वै युधिष्ठिर / चान्द्रायणशतं साग्रं लभते नात्र संशयः
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଯେ କେବଳ ମନରେ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ ଶତାଧିକ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 39
अश्रद्दधानाः पुरुषा नास्तिक्यं घोरमाश्रिताः / पतन्ति नरके घोरे इत्याह परमेश्वरः
ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ନାସ୍ତିକ୍ୟର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଘୋର ନରକରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି ପରମେଶ୍ୱର କହିଛନ୍ତି।
Verse 40
नर्मदां सेवते नित्यं स्वयं देवो महेश्वरः / तेन पुण्या नदी ज्ञेया ब्रह्महत्यापहारिणी
ସ୍ୱୟଂ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ନିତ୍ୟ ନର୍ମଦାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ପରମ ପୁଣ୍ୟନଦୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ହରେ।
The chapter presents a pilgrimage chain including Bhṛgu-tīrtha, Gautameśvara, Dhauta/Dhautapāpa, Haṃsatīrtha, Varāha-tīrtha, Candratīrtha, Kanyā-tīrtha, Devatīrtha, Śikhitīrtha, Paitāmaha, Sāvitrī, Mānasa, Svargabindu, Apsareśa, Bhārabhūti, the Eraṇḍī–Narmadā confluence, the Narmadā–ocean confluence (Janārdana as Jamadagni), Piṅgaleśvara/Vimalēśvara, and Ālikā.
It emphasizes snāna (ritual bathing), upavāsa (fasting), dāna (sandals, food, gold), vṛṣotsarga (bull release-gift), and śrāddha—often tied to specific lunar timings—framing them as means to sin-removal and higher lokas.
Rudra/Śiva is described as specially present due to tapas and as one who continually serves the Narmadā, while Viṣṇu appears as Janārdana in siddha-forms (Varāha-tīrtha; Jamadagni at the ocean confluence), integrating both devotional streams within one pilgrimage theology.
The text contrasts perishable outcomes of gifts and sacrifices with tapas performed at Bhṛgu-tīrtha, declaring its result akṣaya (inexhaustible), thereby privileging austerity and concentrated devotion as superior vehicles of lasting merit.
Narmadā is called stainless and foremost among rivers, beloved of Mahādeva; mere mental recollection yields vast vrata-merit, and her sanctity is underscored by the statement that Śiva Himself serves her—hence she removes even brahmahatyā.