Adhyaya 41
Naimiṣa-kṣetra-prādurbhāva and Jāpyeśvara-māhātmya — Nandī’s Birth, Japa, and Consecration
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଉତ୍ତରଭାଗର ତୀର୍ଥୋପଦେଶ ଅନୁସାରେ ନୈମିଷକ୍ଷେତ୍ରକୁ ମହାଦେବପ୍ରିୟ ପରମ ପାବନ ତୀର୍ଥ ଭାବେ ମହିମା କରାଯାଇଛି। ବ୍ରହ୍ମା ସହ ଆଦିସମ୍ବନ୍ଧ ସ୍ମରଣ କରି ଋଷିମାନେ ଈଶାନ-ଦର୍ଶନର ଉପାୟ ପଚାରିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ନିର୍ଦୋଷ ସହସ୍ରମାସ ସତ୍ରର ବିଧାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ମନୋମୟ ଚକ୍ରର ଝିଣ୍ଡା ନେମି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମି ‘ନୈମିଷ’ ନାମ ପାଏ। ଏହା ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣ-ଯକ୍ଷ-ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମାଗମଭୂମି; ଏଠାରେ ତପ ଓ ଯଜ୍ଞରେ ବର ମିଳେ, ଗୋଟିଏ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ ସାତ ଜନ୍ମର ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଏବଂ ବାୟୁ ଏଠି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ପରେ ଜାପ୍ୟେଶ୍ୱର-ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଶିଳାଦଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ଗର୍ଭଜନ୍ମବିହୀନ ପୁତ୍ର ନନ୍ଦୀ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ନନ୍ଦୀ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପକୁ କୋଟି-କୋଟି ବଢ଼ାଇ କରି ପୁନଃପୁନଃ ଶିବଦର୍ଶନ ଓ ବର ପାଏ। ଶିବ ଆଉ ଜପ ନିଷେଧ କରି ଅଭିଷେକରେ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦେଇ ବିବାହ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ଜାପ୍ୟେଶ୍ୱରେ ମୃତ୍ୟୁ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଉଚ୍ଚ ଗତି ଦେଉଛି ବୋଲି କହି ପରବର୍ତ୍ତୀ ତୀର୍ଥଶିକ୍ଷାର ଭୂମିକା ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदं त्रैलोक्यविख्यातं तीर्थं नैमिशमुत्तमम् / महादेवप्रियकरं महापातकनाशनम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉତ୍ତରବିଭାଗରେ ଏକଚାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ଉତ୍ତମ ନୈମିଷ ତୀର୍ଥ ତ୍ରିଲୋକେ ବିଖ୍ୟାତ; ଏହା ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମହାପାତକନାଶକ।
Verse 2
महादेवं दिदृक्षूणामृषीणणां परमेष्ठिनाम् / ब्रहामणा निर्मितं स्थानं तपस्तप्तुं द्विजोत्तमाः
ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷୀ ପରମେଷ୍ଠିସମ ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତପ କରିବାକୁ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
Verse 3
मरीचयो ऽत्रयो विप्रा वसिष्ठाः क्रतवस्तथा / भृगवो ऽङ्गिरसः पूर्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्
ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, କ୍ରତୁ—ଏହି ବିପ୍ରମାନେ; ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ—ଏ ସମସ୍ତେ କମଳୋଦ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଆଦିକାଳରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 4
समेत्य सर्ववरदं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् / पृच्छन्ति प्रणिपत्यैनं विश्वकर्माणमच्युतम्
ସେମାନେ ସମେତି ସର୍ବବରଦାତା, ଚତୁର୍ମୂର୍ତ୍ତି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସେଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
Verse 5
षट्कुलीया ऊचुः भगवन् देवमीशानं भर्गमेकं कपर्दिनम् / केनोपायेन पश्यामो ब्रूहि देवनमस्कृतम्
ଷଟ୍କୁଳୀୟ ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍! ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ଏକମାତ୍ର ଦୀପ୍ତିମାନ ଭର୍ଗ, ଜଟାଧାରୀ ଈଶାନ ଦେବଙ୍କୁ ଆମେ କେଉଁ ଉପାୟରେ ଦର୍ଶନ କରିପାରିବୁ? କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
Verse 6
ब्रह्मोवाच सत्रं सहस्रमासध्वं वाङ्मनोदोषवर्जिताः / देशं च वः प्रवक्ष्यामि यस्मिन् देशे चरिष्यथ
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ବାକ୍ ଓ ମନର ଦୋଷରହିତ ହୋଇ ତୁମେ ସହସ୍ର ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ର-ଯଜ୍ଞ କର। ଏବଂ ଯେ ଦେଶରେ ତୁମେ ବସି ବ୍ରତ-ତପ ଆଚରିବ, ସେ ଦେଶକୁ ମୁଁ କହିଦେବି।
Verse 7
उक्त्वा मनोमयं चक्रं स सृष्ट्वा तानुवाच ह / क्षिप्तमेतन्मया चक्रमनुव्रजत मा चिरम् / यत्रास्य नेमिः शीर्येत स देशः पुरुषर्षभाः
ଏମିତି କହି ସେ ମନୋମୟ ଚକ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି ଚକ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଛି; ବିଳମ୍ବ ନ କରି ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କର। ଯେଉଁଠି ଏହାର ନେମି କ୍ଷୟ ହୋଇ ଭାଙ୍ଗିବ, ସେଇ ଦେଶ, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ!”
Verse 8
ततो मुमोच तच्चक्रं ते च तत्समनुव्रजन् / तस्य वै व्रजतः क्षिप्रं यत्र नेमिरशीर्यत / नैमिसं तत्स्मृतं नाम्ना पुण्यं सर्वत्र पूजितम्
ତାପରେ ସେ ଚକ୍ରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଚକ୍ରଟି ଶୀଘ୍ର ଗତି କରୁଥିବାବେଳେ ଯେଉଁଠି ତାହାର ନେମି କ୍ଷୟ ହେଲା, ସେ ସ୍ଥାନ ‘ନୈମିଷ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ ହେଲା—ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ସର୍ବତ୍ର ପୂଜିତ।
Verse 9
सिद्धचारणसंकीर्णं यक्षगन्धर्वसेवितम् / स्थानं भगवतः शंभोरेतन्नैमिशमुत्तमम्
ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଭରିଥିବା, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା—ଏହି ଉତ୍ତମ ନୈମିଷ ହେଉଛି ଭଗବାନ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ପବିତ୍ର ଧାମ।
Verse 10
अत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः / तपस्तप्त्वा पुरा देवा लेभिरे प्रवरान् वरान्
ଏଠାରେ ପୁରାତନ କାଳରେ ଦେବମାନେ—ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହିତ—ତପ କରିଥିଲେ; ସେହି ତପସ୍ୟାର ଫଳରେ ଦେବମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର ପାଇଥିଲେ।
Verse 11
इमं देशं समाश्रित्य षट्कुलीयाः समाहिताः / सत्रेणाराध्य देवेशं दृष्टवन्तो महेश्वरम्
ଏହି ଦେଶକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଷଟ୍କୁଳୀୟ ଋଷିମାନେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ସତ୍ରଯଜ୍ଞରେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ମହେଶ୍ୱର ମହାଦେବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଲେ।
Verse 12
अत्र दानं तपस्तप्तं स्नानं जप्यादिकं च यत् / एकैकं पावयेत् पापं सप्तजन्मकृतं द्विजाः
ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଏଠାରେ ଦାନ, ବିଧିପୂର୍ବକ ତପ, ସ୍ନାନ ଓ ଜପ ଆଦି—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକେକ କର୍ମ ସାତ ଜନ୍ମରେ କୃତ ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।
Verse 13
अत्र पूर्वं स भगवानृषीणां सत्रमासताम् / प्रोवाच वायुर्ब्रह्माण्डं पुराणं ब्रह्मभाषितम्
ଏଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ, ଋଷିମାନେ ସତ୍ରରେ ଆସୀନ ଥିବାବେଳେ, ଭଗବାନ୍ ବାୟୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାଷିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବଚନ କଲେ।
Verse 14
अत्र देवो महादेवो रुद्राण्या किल विश्वकृत् / रमते ऽध्यापि भगवान् प्रमथैः परिवारितः
ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଗତ୍କର୍ତ୍ତା ଦେବ ମହାଦେବ ରୁଦ୍ରାଣୀ ସହ ରମଣ କରନ୍ତି; ଭଗବାନ୍ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପ୍ରମଥଗଣେ ପରିବୃତ ହୋଇ ବିରାଜିତ।
Verse 15
अत्र प्राणान् परित्यज्य नियमेन द्विजातयः / ब्रह्मलोकं गमिष्यन्ति यत्र गत्वा न जायते
ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯିବେ; ସେଠାକୁ ଗଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 16
अन्यच्च तीर्थप्रवरं जाप्येश्वरमितिश्रुतम् / जजाप रुद्रमनिशं यत्र नन्दी महागणः
ଆଉ ଗୋଟିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ପରମ୍ପରାରେ ଯାହା ‘ଜାପ୍ୟେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ମହାଗଣ ନନ୍ଦୀ ନିରନ୍ତର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଜପ କରୁଥିଲେ।
Verse 17
प्रीतस्तस्य महादेवो देव्या सह पिनाकधृक् / ददावात्मसमानत्वं मृत्युवञ्चनमेव च
ତାହାରେ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ପିନାକଧାରୀ ମହାଦେବ ଦେବୀ ସହିତ ତାକୁ ନିଜ ସ୍ୱରୂପସମାନତ୍ୱର ପଦ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବଞ୍ଚାଇବାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
Verse 18
अभूदृषिः स धर्मात्मा शिलादो नाम धर्मवित् / आराधयन्महादेवं पुत्रार्थं वृषभध्वजम्
ଧର୍ମାତ୍ମା ଏକ ଋଷି ଥିଲେ—ଧର୍ମବିତ୍ ‘ଶିଲାଦ’ ନାମରେ—ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ସେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁଥିଲେ।
Verse 19
तस्य वर्षसहस्रान्ते तप्यमानस्य विश्वकृत् / शर्वः सोमो गणवृतो वरदो ऽस्मीत्यभाषत
ତାହାର ତପସ୍ୟାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ଶର୍ବ—ସୋମ, ଗଣବୃତ ହୋଇ—କହିଲେ: “ମୁଁ ବରଦାତା।”
Verse 20
स वव्रे वरमीशानं वरेण्यं गिरिजापतिम् / अयोनिजं मृत्युहीनं देहि पुत्रं त्वया समम्
ସେ ବର ଭାବେ ଈଶାନଙ୍କୁ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ବରେଣ୍ୟ ଗିରିଜାପତିଙ୍କୁ—ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ଅୟୋନିଜ, ମୃତ୍ୟୁହୀନ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସମାନ ଏକ ପୁତ୍ର ମୋତେ ଦିଅନ୍ତୁ।”
Verse 21
तथास्त्वित्याह भगवान् देव्या सह महेश्वरः / पश्यतस्तस्य विप्रर्षेरन्तर्धानं गतो हरः
ଦେବୀଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନ୍ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—“ତଥାସ୍ତୁ।” ଏବଂ ସେହି ବିପ୍ରର୍ଷି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ହର (ଶିବ) ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 22
ततो यियक्षुः स्वां भूमिं शिलादो धर्मवित्तमः / चकर्ष लाङ्गलेनोर्वों भित्त्वादृश्यत शोभनः
ତାପରେ ଧର୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିଲାଦ ନିଜ ଭୂମିକୁ ଯଜ୍ଞାର୍ଥେ ପବିତ୍ର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଲାଙ୍ଗଳରେ ପୃଥିବୀକୁ ଚାଷ କଲେ। ଭୂମି ଫାଟିବା ସହିତ ଏକ ଅତି ଶୋଭନ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତା ପ୍ରକଟ ହେଲା।
Verse 23
संवर्तकानलप्रख्यः कुमारः प्रहसन्निव / रूपलावण्यसंपन्नस्तेजसा भासयन् दिशः
ସେହି ଦିବ୍ୟ କୁମାର ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ତଥାପି ଯେନ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ତେଜରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କଲେ।
Verse 24
कुमारतुल्यो ऽप्रतिमो मेघगम्भीरया गिरा / शिलादं तात तातेति प्राह नन्दी पुनः पुनः
କୁମାର ସଦୃଶ ଅପ୍ରତିମ ନନ୍ଦୀ ମେଘଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଶିଲାଦଙ୍କୁ ପୁନଃ ପୁନଃ କହିଲେ—“ତାତ! ତାତ!”
Verse 25
तं दृष्ट्वा नन्दनं जातं शिलादः परिषस्वजे / मुनिभ्यो दर्शयामास ये तदाश्रमवासिनः
ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ନନ୍ଦନ ଜନ୍ମିଥିବାକୁ ଦେଖି ଶିଲାଦ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ପରେ ସେହି ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସେଇ ଶିଶୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରାଇଲେ।
Verse 26
जातकर्मादिकाः सर्वाः क्रियास्तस्य चकार ह / उपनीय यथाशास्त्रं वेदमध्यापयत् सुतम्
ସେ ତାହା ପାଇଁ ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାରକ୍ରିୟା କଲେ। ପରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଉପନୟନ କରାଇ ପୁତ୍ରକୁ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରାଇଲେ।
Verse 27
अधीतवेदो भगवान् नन्दी मतिमनुत्तमाम् / चक्रे महेश्वरं द्रष्टुं जेष्ये मृत्युमिति प्रभुम्
ବେଦାଧ୍ୟୟନସମ୍ପନ୍ନ ଭଗବାନ୍ ନନ୍ଦୀ ଅନୁତ୍ତମ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ—“ମୁଁ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବି; ମୃତ୍ୟୁକୁ ଜୟ କରିବି”—ଏଭଳି ପ୍ରଭୁରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ କଲେ।
Verse 28
स गत्वा सरितं पुण्यामेकाग्रश्रद्धयान्वितः / जजाप रुद्रमनिशं महेशासक्तमानसः
ସେ ଏକାଗ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ପୁଣ୍ୟ ସରିତାକୁ ଯାଇ, ମହେଶରେ ଆସକ୍ତ ମନେ ନିରନ୍ତର ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ।
Verse 29
तस्य कोट्यां तु पूर्णायां शङ्करो भक्तवत्सलः / आगत्य साम्बः सगणो वरदो ऽस्मीत्युवाच ह
ତାଙ୍କର କୋଟି (ଜପ) ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ, ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଶଙ୍କର ସାମ୍ବ ରୂପେ ଗଣସହ ଆସି କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା।”
Verse 30
स वव्रे पुनरेवाहं जपेयं कोटिमीश्वरम् / तावदायुर्महादेव देहीति वरमीश्वर
ତେବେ ମୁଁ ପୁଣି ଏହି ବର ଚାହିଲି—“ମୁଁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନାମ କୋଟିଥର ଜପ କରିବି; ହେ ମହାଦେବ, ସେତିକି ଆୟୁ ଦିଅ”—ଏହି ବର, ହେ ଈଶ୍ୱର, ମୁଁ ମାଗିଲି।
Verse 31
एवमस्त्विति संप्रोच्य देवो ऽप्यन्तरधीयत / जजाप कोटिं भगवान् भूयस्तद्गतमानसः
“ଏବମସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଦେବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ଭଗବାନ ପୁନଃ ଏକ କୋଟି ଜପ କଲେ; ମନ ସେହି ପ୍ରଭୁରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ରହିଲା।
Verse 32
द्वितीयायां च कोट्यां वै संपूर्णायां वृषध्वजः / आगत्य वरदो ऽस्मीति प्राह भूतगणैर्वृतः
ଦ୍ୱିତୀୟ କୋଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ) ଭୂତଗଣେ ଘେରି ଆସି କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା; ବର ମାଗ।”
Verse 33
तृतीयां जप्तुमिच्छामि कोटिं भूयो ऽपि शङ्कर / तथास्त्वित्याह विश्वात्मा देवो ऽप्यन्तरधीयत
ସେ କହିଲେ—“ହେ ଶଙ୍କର, ମୁଁ ତୃତୀୟ କୋଟିକୁ ମଧ୍ୟ ପୁନଃ ଜପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।” ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ପ୍ରଭୁ “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 34
कोटित्रये ऽथ संपूर्णे देवः प्रीतमना भृशम् / आगत्य वरदो ऽस्मीति प्राह भूतगणैर्वृतः
ତିନି କୋଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ଦେବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ହୃଦୟରେ ଭୂତଗଣେ ଘେରି ଆସି କହିଲେ—“ମୁଁ ବରଦାତା।”
Verse 35
जपेयं कोटिमन्यां वै भूयो ऽपि तव तेजसा / इत्युक्ते भगवानाह न जप्तव्यं त्वया पुनः
ସେ କହିଲେ—“ଆପଣଙ୍କ ତେଜର ବଳରେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ କୋଟି ମଧ୍ୟ ଜପ କରିପାରିବି।” ଏହା ଶୁଣି ଭଗବାନ କହିଲେ—“ତୁମେ ପୁନଃ ଜପ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।”
Verse 36
अमरो जरया त्यक्तो मम पार्श्वगतः सदा / महागणपतिर्देव्याः पुत्रो भव महेश्वरः
ଜରାଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତ ସେଇ ଅମର ସଦା ମୋ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ହେ ମହେଶ୍ୱର, ସେ ଦେବୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାଗଣପତି ହେଉ।
Verse 37
योगीश्वरो योगनेता गणानामीश्वरेश्वरः / सर्वलोकाधिपः श्रीमान् सर्वज्ञो मद्बलान्वितः
ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର, ଯୋଗର ନେତା, ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତି, ଅଧୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମେଶ୍ୱର। ସମସ୍ତ ଲୋକର ଶ୍ରୀମାନ୍ ଅଧିପତି—ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏବଂ ମୋ ବଳରେ ଯୁକ୍ତ।
Verse 38
ज्ञानं तन्मामकं दिव्यं हस्तामलकवत् तव / आभूतसंप्लवस्थायी ततो यास्यसि मत्पदम्
ମୋର ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ତୁମ ପାଇଁ ହସ୍ତାମଳକ ଫଳ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ। ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ତୁମ ସହିତ ଅବସ୍ଥିତ ରହି, ପରେ ତୁମକୁ ମୋ ପଦ (ପରମ ଧାମ) କୁ ନେଇଯିବ।
Verse 39
एतदुक्त्वा महादेवो गणानाहूय शङ्करः / अभिषेकेण युक्तेन नन्दीश्वरमयोजयत्
ଏହା କହି ମହାଦେବ ଶଙ୍କର ଗଣମାନଙ୍କୁ ଡାକି, ଯଥାବିଧି ଅଭିଷେକ-ଯୁକ୍ତ କ୍ରିୟାରେ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 40
उद्वाहयामास च तं स्वयमेव पिनाकधृक् / मरुतां च शुभां कन्यां सुयशेति च विश्रुताम्
ଏବଂ ପିନାକଧୃକ୍ (ଶିବ) ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ମରୁତମାନଙ୍କ ଶୁଭ କନ୍ୟା—‘ସୁୟଶା’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ—ସହ ବିବାହ କରାଇଲେ।
Verse 41
एतज्जप्येश्वरं स्थानं देवदेवस्य शूलिनः / यत्र तत्र मृतो मर्त्यो रुद्रलोके महीयते
ଏହା ଜପ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ—ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କର। ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ମର୍ତ୍ୟ ଦେହତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ମହିମା ପାଏ।
Frequently Asked Questions
Brahmā casts a mind-made cakra and instructs the sages to follow it; the place where its rim (nemi) breaks/wears away becomes the chosen land, remembered as Naimiṣa—linking sacred geography to a mythic etymology.
Brahmā prescribes a thousand-month sattra-sacrifice performed with faultless speech and mind; the narrative also emphasizes tapas, japa, and disciplined niyama as direct means to Śiva-darśana.
The chapter states that single acts—dāna (charity), tapas properly undertaken, bathing, and japa—purify sins accumulated across seven births, portraying the tīrtha as exceptionally potent.
Nandī performs sustained Rudra-mantra japa in successive koṭis with one-pointed faith; Śiva appears repeatedly as boon-giver, ultimately halting further japa and granting consecration, knowledge, and enduring proximity until dissolution.
The text concludes that any mortal who dies there is honored and exalted in Rudra’s world (Rudraloka), marking the site as a powerful locus of Shaiva soteriology.