Adhyaya 24

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अग्निहोत्रं तु जुहुयादाद्यन्ते ऽहर्निशोः सदा / दर्शेन चैव पक्षान्ते पौर्णमासेन चैव हि

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗରେ ତ୍ରୟୋବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଦିନ ଓ ରାତିର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ଶେଷରେ ସଦା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପକ୍ଷାନ୍ତରେ ଦର୍ଶ ଯାଗ ଓ ସେହିପରି ପୌର୍ଣମାସ ଯାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 2

शस्यान्ते नवशस्येष्ट्या तथर्त्वन्ते द्विजो ऽध्वरैः / पशुना त्वयनस्यान्ते समान्ते सौमिकैर्मखैः

ଶସ୍ୟାନ୍ତେ ନବଶସ୍ୟେଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ; ଋତ୍ୱନ୍ତେ ଦ୍ୱିଜ ଵେଦୋକ୍ତ ଅଧ୍ୱର-ଯଜ୍ଞ କରୁନ୍ତୁ। ଅୟନାନ୍ତେ ପଶୁଯାଗ ଅର୍ପଣ, ଏବଂ ସମାନ୍ତେ ସୋମସମ୍ବନ୍ଧୀ ସୌମିକ ମଖ ବିଧିପୂର୍ବକ କରାଯାଉ।

Verse 3

नानिष्ट्वा नवशस्येष्ट्या पशुना वाग्निमान् द्विजः / नवान्नमद्यान्मांसं वा दीर्घमायुर्जिजीविषुः

ଅଗ୍ନି ପାଳନକାରୀ ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପ୍ରଥମେ ନବଶସ୍ୟେଷ୍ଟି ଓ ଯେଉଁଠି ବିଧାନ ଅଛି ସେଠି ପଶୁ-ଆହୁତି କରିନଥିଲେ, ନୂଆ ଅନ୍ନ କିମ୍ବା ମାଂସ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 4

नवेनान्नेन चानिष्ट्वा पशुहव्येन चागन्यः / प्राणानेवात्तुमिच्छन्ति नवान्नामिषगृद्धिनः

ନୂଆ ଅନ୍ନରେ ଯଜ୍ଞ କରିନଥାଇ, ପଶୁମାଂସ-ହବ୍ୟ ନେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ସମୀପ କରୁଥିବା—ନୂଆ ଅନ୍ନ ଓ ମାଂସରେ ଲୋଭୀ—ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାଣକୁ ହିଁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 5

सावित्रान् शान्तिहोमांश्च कुर्यात् पर्वसु नित्यशः / पितॄंश्चैवाष्टकास्वर्चन् नित्यमन्वष्टकासु च

ପର୍ବଦିନରେ ନିତ୍ୟ ସାବିତ୍ରୀ ଜପ ଓ ଶାନ୍ତିହୋମ କରିବା ଉଚିତ; ଅଷ୍ଟକା ଦିନରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କର, ଏବଂ ଅନ୍ୱଷ୍ଟକାରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ତଦ୍ରୂପ କର।

Verse 6

एष धर्मः परो नित्यमपधर्मो ऽन्य उच्यते / त्रयाणामिह वर्णानां गृहस्थाश्रमवासिनाम्

ଏହି ହେଉଛି ପରମ ଧର୍ମ, ଯାହା ସଦା ଆଚରଣୀୟ; ଏହାର ବିପରୀତ ଯାହା, ତାହାକୁ ଅଧର୍ମ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଉପଦେଶ ଏଠାରେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମବାସୀ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ।

Verse 7

नास्तिक्यादथवालस्याद् यो ऽग्नीन् नाधातुमिच्छति / यजेत वा न यज्ञेन स याति नरकान् बहून्

ବେଦରେ ଅନାସ୍ଥା କିମ୍ବା ଆଳସ୍ୟରୁ ଯେ ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ, କିମ୍ବା ସ୍ଥାପନ କରି ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେନାହିଁ, ସେ ଅନେକ ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 8

तामिस्त्रमन्धतामिस्त्रं महारौरवरौरवौ / कुम्भीपाकं वैतरणीमसिपत्रवनं तथा

ତାମିସ୍ର, ଅନ୍ଧତାମିସ୍ର, ମହାରୌରବ ଓ ରୌରବ; ତଥା କୁମ୍ଭୀପାକ, ବୈତରଣୀ ଏବଂ ଅସିପତ୍ରବନ (ଖଡ଼୍ଗପତ୍ର ଜଙ୍ଗଲ) ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 9

अन्यांश्च नरकान् घोरान् संप्राप्यान्ते सुदुर्मतिः / अन्त्यजानां कुले विप्राः शूद्रयोनौ च जायते

ଅନ୍ୟ ଘୋର ନରକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ କରି ଶେଷରେ ସେ ଦୁର୍ମତି—ହେ ବିପ୍ରମାନେ—ଅନ୍ତ୍ୟଜମାନଙ୍କ କୁଳରେ ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି।

Verse 10

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणो हि विशेषतः / आधायाग्निं विशुद्धात्मा यजेत परमेश्वरम्

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ—ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି, ମନକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରୁ।

Verse 11

अग्निहोत्रात् परो धर्मो द्विजानां नेह विद्यते / तस्मादाराधयेन्नित्यमग्निहोत्रेण शाश्वतम्

ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ (ପ୍ରଭୁ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

यश्चाधायाग्निमालस्यान्न यष्टुं देवमिच्छति / सो ऽसौ मूढो न संभाष्यः किं पुनर्नास्तिको जनः

ଯେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥାପନ କରି ମଧ୍ୟ ଆଳସ୍ୟବଶତଃ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ, ସେ ମୂଢ଼; ତାଙ୍କ ସହ କଥାହେବା ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ—ନାସ୍ତିକଙ୍କ କଥା ତ ଆଉ କଣ।

Verse 13

यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये / अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति

ଯାହାର ତିନି ବର୍ଷର ଧାନ୍ୟ-ଭୋଜନ ଭୃତ୍ୟ ଓ ଆଶ୍ରିତଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଏବଂ ତାହାଠାରୁ କିଛି ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ରହେ, ସେ ସୋମପାନର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 14

एष वै सर्वयज्ञानां सोमः प्रथम इष्यते / सोमेनाराधयेद् देवं सोमलोकमहेश्वरम्

ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ସୋମଦ୍ୱାରା ସୋମଲୋକର ମହେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

न सोमयागादधिको महेशाराधने क्रतुः / समो वा विद्यते तस्मात् सोमेनाभ्यर्चयेत् परम्

ମହେଶଙ୍କ ଆରାଧନାରେ ସୋମଯଜ୍ଞଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି କ୍ରତୁ ନାହିଁ, ତାହା ସମାନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସୋମାର୍ପଣଦ୍ୱାରା ପରମ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।

Verse 16

पितामहेन विप्राणामादावभिहितः शुभः / धर्मो विमुक्तये साक्षाच्छ्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः

ଆରମ୍ଭରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯାହା ସାକ୍ଷାତ୍ ମୋକ୍ଷଦାୟକ; ଏହା ପୁନଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଶ୍ରୌତ ଓ ସ୍ମାର୍ତ।

Verse 17

श्रौतस्त्रेताग्निसंबन्धात् स्मार्तः पूर्वं मयोदितः / श्रेयस्करतमः श्रौतस्तस्माच्छ्रौतं समाचरेत्

ଶ୍ରୌତଧର୍ମ ତ୍ରେତାଗ୍ନିସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ; ସ୍ମାର୍ତ୍ତଧର୍ମ ମୁଁ ପୂର୍ବେ କହିଛି। ଶ୍ରୌତପଥ ସର୍ବାଧିକ ଶ୍ରେୟକର; ତେଣୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶ୍ରୌତକର୍ମ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

उभावभिहितौ धर्मौ वेदादेव विनिः सृतौ / शिष्टाचारस्तृतीयः स्याच्छ्रतिस्मृत्योरलाभतः

ଏହି ଉଭୟ ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବେଦରୁ ନିଷ୍ପନ୍ନ। ଶ୍ରୁତି-ସ୍ମୃତି ନ ମିଳିଲେ ଶିଷ୍ଟାଚାର ତୃତୀୟ ପ୍ରମାଣ ହୁଏ।

Verse 19

धर्मेणाभिगतो यैस्तु वेदः सपरिबृंहणः / ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः

ଯେମାନେ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା, ଉପବୃଂହଣ ସହିତ ବେଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଆତ୍ମଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 20

तेषामभिमतो यः स्याच्चेतसा नित्यमेव हि / स धर्मः कथितः सद्भिर्नान्येषामिति धारणा

ସେହି ସଦ୍‌ଶିଷ୍ଟମାନଙ୍କ ଚେତନାରେ ଯାହା ନିତ୍ୟ ଗ୍ରାହ୍ୟ ଭାବେ ମନ୍ୟ—ସଦ୍‌ଜନ ତାହାକୁ ଧର୍ମ କହନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ତେଣୁ ନୁହେଁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 21

पुराणं धर्मशास्त्रं च वेदानामुपबृंहणम् / एकस्माद् ब्रह्मविज्ञानं धर्मज्ञानं तथैकतः

ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ବେଦମାନଙ୍କର ଉପବୃଂହଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାମାଣିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟା। ଏକେ ଉତ୍ସରୁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଧର୍ମଜ୍ଞାନ—ଦୁହେଁ ଏକତ୍ର ମିଳେ।

Verse 22

धर्मं जिज्ञासमानानां तत्प्रमाणतरं स्मृतम् / धर्मशास्त्रं पुराणं तद् ब्रह्मज्ञाने परा प्रमा

ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପୁରାଣ ଅଧିକ ପ୍ରମାଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସେହିଏ ପରମ ପ୍ରମାଣ।

Verse 23

नान्यतो जायते धर्मो ब्रह्मविद्या च वैदिकी / तस्माद् धर्मं पुराणं च श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः

ଧର୍ମ ଓ ବୈଦିକ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ସରୁ ଜନ୍ମ ନେଉନାହିଁ; ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଧର୍ମ ଓ ପୁରାଣରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରଖିବା ଉଚିତ।