Adhyaya 25

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चतुर्विशो ऽध्यायः इन् रेए निछ्त् ज़ुल्äस्सिगे ज़ेइछेन्: व्यास उवाच एष वो ऽभिहितः कृत्स्नो गृहस्थाश्रमवासिनः / द्विजातेः परमो धर्मो वर्तनानि निबोधत

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗରେ ଚତୁର୍ବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ଉପଦେଶ କହିଦେଲି; ଏବେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପରମ ଧର୍ମ ଓ ସଦାଚାରର ବୃତ୍ତି ଜାଣ।

Verse 2

द्विविधस्तु गृही ज्ञेयः साधकश्चाप्यसाधकः / अध्यापनं याजनं च पूर्वस्याहुः प्रतिग्रहम् / कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वोतास्वयङ्कृतम्

ଗୃହସ୍ଥ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ସାଧକ ଓ ଅସାଧକ। ସାଧକ ପାଇଁ ଅଧ୍ୟାପନ, ଯାଜନ ଓ ପ୍ରତିଗ୍ରହ କୁହାଯାଇଛି; ଅସାଧକ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ସୁଦ, କୃଷି ଓ ବାଣିଜ୍ୟ କରେ।

Verse 3

कृषेरभावाद् वाणिज्यं तदभावात् कुसीदकम् / आपत्कल्पो ह्यं ज्ञेयः पूर्वोक्तो मुख्य इष्यते

କୃଷି ନ ହେଲେ ବାଣିଜ୍ୟ କର, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ସୁଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କର। ଏହା ଆପତ୍କାଳର ନିୟମ ବୋଲି ଜାଣ; ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମୁଖ୍ୟ ଧର୍ମଟି ହିଁ ପ୍ରଧାନ ମନାଯାଏ।

Verse 4

स्वयं वा कर्षणं कुर्याद् वाणिज्यं वा कुसीदकम् / कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद् विवर्जयेत्

ମଣିଷ ନିଜେ କୃଷି କରୁ କିମ୍ବା ବାଣିଜ୍ୟ କରୁ; କିନ୍ତୁ ସୁଦରେ ଧନ ଦେବା (କୁସୀଦ) କଠୋର ଓ ଅଧିକ ପାପମୟ ଜୀବିକା—ତେଣୁ କୁସୀଦ ବର୍ଜନୀୟ।

Verse 5

क्षात्रवृत्तिं परां प्रहुर्न स्वयं कर्षणं द्विजैः / तस्मात् क्षात्रेण वर्तेत वर्तनेनापदि द्विजः

ରକ୍ଷା ଓ ଶାସନର କ୍ଷାତ୍ରବୃତ୍ତିକୁ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହନ୍ତି; ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜେ ହାଳ ଚାଳାଇବା ନୁହେଁ। ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁ; ଆପଦେ ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ନିର୍ବାହ କରୁ।

Verse 6

तेन चावाप्यजीवंस्तु वैश्यवृत्तिं कृषिं व्रजेत् / न कथञ्चन कुर्वोत ब्राह्मणः कर्म कर्षणम्

ତାହାଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଜୀବିକା ନ ମିଳିଲେ, ବୈଶ୍ୟବୃତ୍ତି ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷି ଗ୍ରହଣ କରୁ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ହାଳ ଚାଳାଇବା କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 7

लब्धलाभः पितॄन् देवान् ब्राह्मणांश्चापि पूजयेत् / ते तृप्तास्तस्य तं दोषं शमयन्ति न संशयः

ଲାଭ ପାଇଲେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ, ଦେବମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ସେଇ ଦୋଷକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶମନ କରନ୍ତି—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 8

देवेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्याद् भागं तु विंशकम् / त्रिंशद्भागं ब्राह्मणानां कृषिं कुर्वन् न दुष्यति

ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବିଶମ ଭାଗ (୨୦ରେ ୧) ଦେବା ଉଚିତ୍; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ତ୍ରିଂଶମ ଭାଗ (୩୦ରେ ୧) ଦେବା ଉଚିତ୍। ଏପରି ଅର୍ପଣ କରି କୃଷି କଲେ ଦୋଷ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 9

वणिक् प्रदद्याद् द्विगुणं कुसीदी त्रिगुणं पुनः / कृषीवलो न दोषेण युज्यते नात्र संशयः

ବଣିକ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଦେଇ ଶୋଧ କରିପାରେ, ସୁଦଖୋର ପୁନଃ ତ୍ରିଗୁଣ; କିନ୍ତୁ କୃଷକ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 10

शिलोञ्छं वाप्याददीत गृहस्थः साधकः पुनः / विद्याशिल्पादयस्त्वन्ये बहवो वृत्तिहेतवः

ସାଧକ ଗୃହସ୍ଥ ଶିଲୋଞ୍ଛ ବୃତ୍ତି (ଖେତରେ ରହିଯାଇଥିବା ଧାନ୍ୟ ଚୟନ) ମଧ୍ୟ গ্ৰହଣ କରିପାରେ। ତଦୁପରି ବିଦ୍ୟା, ଶିଳ୍ପ ଆଦି ଅନେକ ଜୀବିକାହେତୁ।

Verse 11

असाधकस्तु यः प्रोक्तो गृहस्थाश्रमसंस्थितः / शिलोञ्छे तस्य कथिते द्वे वृत्ती परमर्षिभिः

ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ ‘ଅସାଧକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ, ଶିଲୋଞ୍ଛ ବିଷୟରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୃତ୍ତି ପରମର୍ଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି।

Verse 12

अमृतेनाथवा जीवेन्मृतेनाप्यथवा यदि / अयाचितं स्यादमृतं मृतं भेक्षं तु याचितम्

ସେ ‘ଅମୃତ’ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା କରୁ, ନ ମିଳିଲେ ‘ମୃତ’ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ଯାହା ନ ମାଗିଲେ ମିଳେ ତାହା ‘ଅମୃତ’; ମାଗି ପାଇଥିବା ଭିକ୍ଷା ‘ମୃତ’ କୁହାଯାଏ।

Verse 13

कुशूलधान्यको वा स्यात् कुम्भीधान्यक एव वा / त्र्यहैहिको वापि भवेदश्वस्तनिक एव च

ସେ କୁଶୂଳରେ ଧାନ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିବା ହେଉ, କିମ୍ବା କୁମ୍ଭରେ ଧାନ୍ୟ ରଖୁଥିବା; କିମ୍ବା ତିନି ଦିନ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ସାମଗ୍ରୀ ଥିବା, ଅଥବା କେବଳ ଆସନ୍ତାକାଲି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିବା ମଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 14

चतुर्णामपि चैतेषां द्विजानां गृहमेधिनाम् / श्रेयान् परः परो ज्ञेयो धर्मतो लोकजित्तमः

ଏହି ଚାରି ପ୍ରକାର ଦ୍ୱିଜ ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମତଃ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପରବର୍ତ୍ତୀଜନ ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; କାରଣ ସେ ଲୋକଜୟ (ଉଚ୍ଚ ପୁଣ୍ୟଫଳ) ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଅଧିକ ସମର୍ଥ।

Verse 15

षट्कर्मैको भवत्येषां त्रिभिरन्यः प्रवर्तते / द्वाभ्यामेकश्चतुर्थस्तु ब्रह्मसत्रेण जीवति

ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଷଟ୍କର୍ମରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି, ଅନ୍ୟଜଣେ ତିନି କର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଜଣେ ଦୁଇ କର୍ମରେ, ଚତୁର୍ଥଜଣ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ର (ଦୀର୍ଘ ବୈଦିକ ସତ୍ର) କରାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 16

वर्तयंस्तु शिलोञ्छाभ्यामग्निहोत्रपरायणः / इष्टीः पार्वायणान्तीयाः केवला निर्वपेत् सदा

ଶିଲୋଞ୍ଛ ଓ ଉଞ୍ଛ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ଚାଲାଇ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ପରାୟଣ ହୋଇ, ପାର୍ବାୟଣ ଅନୁଷ୍ଠାନର ଅନ୍ତ୍ୟକ୍ରିୟା ପାଇଁ ବିହିତ ସରଳ ଇଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ସଦା ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

न लोकवृतिं वर्तेत वृत्तिहेतोः कथञ्चन / अजिह्मामशठां शुद्धां जीवेद् ब्राह्मणजीविकाम्

ଜୀବିକାର ହେତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକବୃତ୍ତି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବରଂ ସରଳ, ଛଳରହିତ, ଶୁଦ୍ଧ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣଜୀବିକାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

याचित्वा वापि सद्भ्यो ऽन्नं पितॄन्देवांस्तु तोषयेत् / याचयेद् वा शुचिं दान्तं न तृप्येत स्वयं ततः

ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କଠାରୁ ଭିକ୍ଷାରେ ଅନ୍ନ ମାଗିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତୋଷ କରିବା ଉଚିତ। କିମ୍ବା ଶୁଚି ଓ ଦାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଠାରୁ ମାଗିବ; କିନ୍ତୁ ସେଇ ଅନ୍ନରେ ନିଜେ ତୃପ୍ତି ନ କରିବ।

Verse 19

यस्तु द्रव्यार्जनं कृत्वा गृहस्थस्तोषयेन्न तु / देवान् पितृंश्च विधिना शुनां योनिं व्रजत्यसौ

ଯେ ଗୃହସ୍ଥ ଧନ ଅର୍ଜନ କରି ମଧ୍ୟ ବିଧିଅନୁସାରେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେନାହିଁ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ କୁକୁର-ଯୋନିକୁ ଯାଏ।

Verse 20

धर्मश्चार्थश्च कामश्च श्रेयो मोक्षश्चतुष्टयम् / धर्माविरुद्धः कामः स्याद् ब्राह्मणानां तु नेतरः

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ପରମ ଶ୍ରେୟ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରି ପୁରୁଷାର୍ଥ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମବିରୋଧୀ ନୁହେଁ ଏମିତି କାମ ମାତ୍ର ଗ୍ରାହ୍ୟ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 21

योर्ऽथो धर्माय नात्मार्थः सोर्ऽथो ऽनर्थस्तथेतरः / तस्मादर्थं समासाद्य दद्याद् वै जुहुयाद् यजेत्

ଯେ ଧନ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ନୁହେଁ—ସେଇ ଧନ ସତ୍ୟ ଧନ; କେବଳ ନିଜ ପାଇଁ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଅନର୍ଥ ହୁଏ। ତେଣୁ ସମ୍ପଦ ପାଇ ଦାନ କର, ହୋମ କର, ଯଜ୍ଞ-ପୂଜା କର।