Adhyaya 14
Brahmacārin-Dharma: Guru-Sevā, Daily Vedic Study, Gāyatrī-Japa, and Anadhyāya Regulations
ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟର ଶାସିତ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ ଅନୁସରି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟକୁ ଜୀବନ୍ତ ଶିକ୍ଷାପଦ୍ଧତି ଭାବେ ସୁସଂଗଠିତ କରେ। ଗୁରୁସନ୍ନିଧିରେ ଦେହ-ଶିଷ୍ଟାଚାର, ବାକ୍-ସଂଯମ ଓ ସମୀପତା/ଆସନ-ଗମନ ନିୟମ ହେଉଛି ବେଦ ପରମ୍ପରାର ଭିତ୍ତି। ପରେ ଗୁରୁସେବା—ଜଳ, କୁଶ, ପୁଷ୍ପ, ସମିଧା ଆଣିବା, ଶୌଚ-ଶୁଦ୍ଧି, ଭିକ୍ଷାଟନ—ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଓ ଏକାଗ୍ରତା ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତ୍ୟାଗନୀତି ଓ ସାମାଜିକ ସୀମା ଉଲ୍ଲେଖିତ। ତାପରେ ଅଧ୍ୟୟନବିଧି: ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ ବସିବା, ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଔପଚାରିକ ଅନୁମତି ମାଗିବା, ପ୍ରାଣାୟାମ, ପ୍ରଣବ-ଚିନ୍ତନ ଓ ଗାୟତ୍ରୀ-ଜପଯଜ୍ଞର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ—ଯାହାକୁ ଚାରି ବେଦ ସମାନ ‘ଭାର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶେଷରେ ଅନଧ୍ୟାୟ (ପାଠବିରତି) ପାଇଁ କାଳ-ନିମିତ୍ତର ବିସ୍ତୃତ ନିୟମ ଦେଇ, ଏହାକୁ ‘ଛିଦ୍ର’ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ ଯାହାରୁ ଅନିଷ୍ଟ ଆସିପାରେ; କିନ୍ତୁ ବେଦାଙ୍ଗ, ଇତିହାସ-ପୁରାଣ ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଚାଲିପାରେ। ଏହା ବାହ୍ୟ ଶିଷ୍ଟାଚାରରୁ ଯୋଗ-ବେଦାନ୍ତ ଧ୍ୟାନକୁ ଗତି ଓ ଶୁଭ ଅମୃତ ଅବସ୍ଥାଲାଭକୁ ସୂଚାଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः व्यास उवाच एवं दण्डादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः / आहूतो ऽध्ययनं कुर्याद् वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ଉପରିବିଭାଗର ତ୍ରୟୋଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଦଣ୍ଡ ଆଦି ଉପକରଣରେ ସଜ୍ଜିତ, ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାରରେ ସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଡାକିଲେ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି ଅଧ୍ୟୟନ ଆରମ୍ଭ କର।
Verse 2
नित्यमुद्यतपाणिः स्यात् साध्वाचारः सुसंयतः / आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
ସେ ନିତ୍ୟ ହାତ ଉଠାଇ/ଯୋଡ଼ି (ସେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ) ରହିବ, ସଦାଚାରୀ ଓ ସୁସଂଯତ ହେବ। ‘ବସ’ ବୋଲି କୁହାଗଲେ ତେବେ ଗୁରୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସିବ।
Verse 3
प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् / नासीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः
ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଶୁଣିବା ଓ ବିନୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ଭାଷଣ ସମୟରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବସି, ଖାଇ, କିମ୍ବା ପଛ ଫେରାଇ ଦାଁଡ଼ି ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 4
नीचं शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ / गुरोस्तु चक्षुर्विषये न यथेष्टासनो भवेत्
ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ସଦା ନିଜ ଶୟ୍ୟା ଓ ଆସନ ନିମ୍ନରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିସୀମାରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 5
नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् / न चैवास्यानुकुर्वोत गतिभाषणचेष्टितम्
କେବଳ ଉଲ୍ଲେଖ ପାଇଁ ପରୋକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ଚାଳ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୈଳୀ ଓ କ୍ରିୟାକଳାପକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 6
गुरोर्यत्र परीवादो निन्दा चापि प्रवर्तते / कर्णैं तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततो ऽन्यतः
ଯେଉଁଠି ଗୁରୁଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଅପବାଦ ଓ ନିନ୍ଦା ପ୍ରଚଳିତ ହୁଏ, ସେଠାରେ କାନ ଢାକିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ସେଠାରୁ ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 7
दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नान्तिके स्त्रियाः / न चैवास्योत्तरं ब्रूयात् स्थितो नासीत सन्निधौ
ଅତି ଦୂରରୁ ତାଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କ୍ରୋଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ନାରୀମାନଙ୍କ ସମୀପରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସନ୍ନିଧିରେ ଅତି ନିକଟରେ ଦାଁଡିବା କିମ୍ବା ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 8
उदकुम्भं कुशान् पुष्पं समिधो ऽस्याहरेत् सदा / मार्जनं लेपनं नित्यमङ्गानां वै समाचरेत्
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା ଜଳକୁମ୍ଭ, କୁଶ, ପୁଷ୍ପ ଓ ସମିଧା ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ନିତ୍ୟ ମାର୍ଜନ ଓ ଲେପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 9
नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि / आक्रमेदासनं चास्य छायादीन् वा कदाचन
ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନରେ, ତାହାରେ ନିର୍ମାଲ୍ୟ (ଖୋଲା ମାଳା) ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବେ ପାଦ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ପାଦୁକା-ଉପାନହ, ଆସନ ଓ ତାଙ୍କ ଛାୟା ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ନୁହେଁ।
Verse 10
साधयेद् दन्तकाष्ठादीन् लब्धं चास्मै निवेदयेत् / अनापृच्छ्य न गन्तव्यं भवेत् प्रियहिते रतः
ଦନ୍ତକାଷ୍ଠ ଆଦି ସାମଗ୍ରୀ ସଜାଇବ, ଏବଂ ଯାହା କିଛି ଲାଭ କରିବ ସେସବୁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବ। ଅନୁମତି ନ ପଚାରି କେଉଁଠି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ରହିବ।
Verse 11
न पादौ सारयेदस्य संनिधाने कदाचन / जृम्भितं हसितं चैव कण्ठप्रावरणं तथा / वर्जयेत् सन्निधौ नित्यमवस्फोचनमेव च
ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ କେବେ ପାଦ ପସାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜମ୍ଭାଇ, ଉଚ୍ଚ ହାସ୍ୟ, କଣ୍ଠ ଢାକିବା, ଏବଂ ଥୁକିବା କିମ୍ବା କଫ ଉଠାଇବା—ଏସବୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 12
यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः / आसीताधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः
ଯଥାକାଳ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁ ଅପ୍ରସନ୍ନ ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ତଳେ—କୁଶାସନ କିମ୍ବା କାଠ ଫଳକ ଉପରେ—ବସି, ସମାହିତ ଓ ଏକାଗ୍ର ରହିବ।
Verse 13
आसने शयने याने नैव तिष्ठेत् कदाचन / धावन्तमनुधावेत गच्छन्तमनुगच्छति
ଗୁରୁ ଆସନରେ ବସିଥିଲେ, ଶୟନ କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ଯାନରେ ଥିଲେ, ଶିଷ୍ୟ କେବେ ଦାଁଡି ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଗୁରୁ ଧାଉଥିଲେ ପଛେ ଧାଉ; ଗୁରୁ ଚାଲୁଥିଲେ ସହିତ ସହିତ ଚାଲ।
Verse 14
गो ऽश्वोष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च / आसीत गुरुणा सार्धं शिलाफलकनौषु च
ଗୋ, ଅଶ୍ୱ କିମ୍ବା ଉଷ୍ଟ୍ର ଟାଣିଥିବା ଯାନରେ, ପ୍ରାସାଦର ଛାତ ଓ ପଥର ମଞ୍ଚରେ, କଟା/ଚଟାଇରେ, ଏପରିକି ଶିଳାଫଳକ କିମ୍ବା ତରାଫା-ସଦୃଶ ନୌକାରେ ମଧ୍ୟ—ଯେଉଁଠି ବସିବାକୁ ହେଉ, ସଂଯମିତ ଆଚରଣରେ ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଏକାସାଥି ବସି ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 15
जितेन्द्रियः स्यात् सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः / प्रयुञ्जीत सदा वाचं मधुरां हितभाषिणीम्
ସଦା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ, ଆତ୍ମସଂୟମୀ, କ୍ରୋଧହୀନ ଓ ଶୁଚି ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମଧୁର ଓ ହିତକର ବାଣୀ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା—କଲ୍ୟାଣକର କଥା ହିଁ କହିବା।
Verse 16
गन्धमाल्यं रसं कल्यां शुक्तं प्राणिविहिंसनम् / अभ्यङ्गं चाञ्चनोपानच्छत्रधारणमेव च
ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ପୁଷ୍ପମାଳା, ରୁଚିକର ରସ, କଲ୍ୟାଣକର ଆହାର, ଏବଂ ପ୍ରାଣୀହିଂସା ବିନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଖଟା ପଦାର୍ଥ; ତଥା ତେଲ ମର୍ଦ୍ଦନ, ଅଞ୍ଜନ ବ୍ୟବହାର, ପାଦରକ୍ଷା ପିନ୍ଧିବା ଓ ଛତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ମଧ୍ୟ।
Verse 17
कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम् / आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालम्भनं तथा / परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्
କାମ, ଲୋଭ, ଭୟ, ଅତିନିଦ୍ରା, ଗୀତ-ବାଦ୍ୟ-ନୃତ୍ୟରେ ଆସକ୍ତି, ଧମକ ଦେବା, ନିନ୍ଦା/ପରଚର୍ଚ୍ଚା, କାମଦୃଷ୍ଟିରେ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଓ ଚାଟୁକାରୀ ଜାଳରେ ପଡ଼ିବା; ତଥା ପରକୁ ଆଘାତ କରିବା ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଚୁଗୁଲି—ଏସବୁକୁ ପ୍ରୟତ୍ନରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 18
उदकुम्भं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिकां कुशान् / आहरेद् यावदर्थानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्
ଶୁଚି ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମନରେ ଉଦକୁମ୍ଭ, ପୁଷ୍ପ, ଗୋଶକୃତ୍, ମୃତ୍ତିକା ଓ କୁଶ—ଯେତେ ଆବଶ୍ୟକ ସେତେ ମାତ୍ର—ଆଣିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଭୈକ୍ଷ୍ୟାନ୍ନ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଚାଲିବା ଉଚିତ।
Verse 19
कृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् / अनृत्यदर्शो सततं भवेद् गीतादिनिः स्पृहः
ପ୍ରସ୍ତୁତ ସମସ୍ତ ଲୁଣିଆ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଯାହା କିଛି ବାସି ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ନୃତ୍ୟଦର୍ଶନ ସଦା ବର୍ଜନ କରି ଗୀତାଦି ପ୍ରତି ନିଃସ୍ପୃହ ରହିବା ଉଚିତ।
Verse 20
नादित्यं वै समीक्षेत न चरेद् दन्तधावनम् / एकान्तमशुचिस्त्रीभिः शूद्रान्त्यैरभिभाषणम्
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଟକାଇ ଦେଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନୁଚିତ ସମୟ/ପ୍ରକାରରେ ଦନ୍ତଧାବନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅଶୁଚି ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ତ୍ୟଜ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ଏକାନ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 21
गुरूच्छिष्टं भेषजार्थं प्रयुञ्जीत न कामतः / कलापकर्षणस्नानं नाचरेद्धि कदाचन
ଗୁରୁଙ୍କ ଭୋଜନର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ କେବଳ ଔଷଧୀୟ ଆବଶ୍ୟକତା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, କାମନାବଶେ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଶରୀରର ‘କଳା’ (ପ୍ରାଣସାର) କାଢ଼ିନେବା ପ୍ରକାର ସ୍ନାନ କେବେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 22
न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कदाचन / मोहाद्वा यदि वा लोभात् त्यक्तेन पतितो भवेत्
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁତ୍ୟାଗର ଚିନ୍ତା ମନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୋହ କିମ୍ବା ଲୋଭରୁ ଯଦି ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ସେହି ତ୍ୟାଗରେ ହିଁ ସେ ପତିତ ହୁଏ।
Verse 23
लौकिकं वैदिकं चापि तथाध्यात्मिकमेव च / आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत् कदाचन
ଲୌକିକ, ବୈଦିକ ଓ ଅଧ୍ୟାତ୍ମିକ—ଯାହାଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ମିଳେ, ସେଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସେ ଜ୍ଞାନଦାତାଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୋହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 24
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः / उत्पथप्रतिपन्नस्य मनुस्त्यागं समब्रवीत्
ଗୁରୁ ଯଦି ଅହଂକାରୀ, କର୍ତ୍ତବ୍ୟ–ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅଜ୍ଞ ଏବଂ କୁପଥରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ମନୁ କହିଛନ୍ତି—ଏମିତି ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 25
गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद् भक्तिमाचरेत् / न चातिसृष्टो गुरुणा स्वान् गुरूनबिवादयेत्
ଗୁରୁଙ୍କ ଗୁରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୁରୁ ପରି ଭକ୍ତି-ଆଦର କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଛାଡ଼ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରିବାରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 26
विद्यागुरुष्वेतदेव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु / प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्स्वपि
ନିଜ ନିଜ ପରମ୍ପରାରେ ବିଦ୍ୟାଗୁରୁମାନଙ୍କର ଏହି ନିତ୍ୟ ଆଚରଣ—ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅଧର୍ମରୁ ରୋକି, ସହିତେ ହିତକର ଉପଦେଶ ଦେବା।
Verse 27
श्रेयःसु गुरुवद् वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् / गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु
ଶ୍ରେୟସ୍କର ବିଷୟରେ ସଦା ଗୁରୁ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ—ଗୁରୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ, ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ଏବଂ ଗୁରୁଙ୍କ ସ୍ୱବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ।
Verse 28
बालः समानजन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि / अध्यापयन् गुरुसुतो गुरुवन्मानमर्हति
ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶିଶୁ ହେଉ କି ସମବୟସ୍କ ହେଉ କି ସହଶିଷ୍ୟ ହେଉ—ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିବାବେଳେ ସେ ଗୁରୁ ସମାନ ମାନ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 29
उत्सादनं वै गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजने / न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च
ଗୁରୁଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦେହମର୍ଦ୍ଦନ, ସ୍ନାନ କରାଇବା, ତାଙ୍କ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରିବା, ଏବଂ ପାଦ ଧୋଇବା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 30
गुरुवत् परिपूज्यास्तु सवर्णा गुरुयोषितः / असवर्णास्तु संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः
ଗୁରୁଙ୍କ ସମବର୍ଣ୍ଣା ପତ୍ନୀ ଗୁରୁବତ୍ ପୂଜ୍ୟା; ଅସମବର୍ଣ୍ଣା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଉଠି ଅଭିବାଦନ ଓ ପ୍ରଣାମରେ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 31
अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च / गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्
ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ତେଲ ଲଗାଇବା, ସ୍ନାନ କରାଇବା, ଦେହମର୍ଦ୍ଦନ କରିବା, ଏବଂ କେଶ ପ୍ରସାଧନ—ଏସବୁ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 32
गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्येह पादयोः / कुर्वोत वन्दनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्
ଗୁରୁପତ୍ନୀ ଯଦି ଯୁବତୀ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଏଠାରେ ପାଦସ୍ପର୍ଶ କରି ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭୂମିରେ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ‘ଅସାଵହମ୍’ ବୋଲି କହି ବନ୍ଦନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 33
विप्रोष्य पादग्रहणमन्वहं चाभिवादनम् / गुरुदारेषु कुर्वोत सतां धर्ममनुस्मरन्
ପ୍ରବାସରୁ ଫେରି ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦ ଧରି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଅଭିବାଦନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ସଂଯମିତ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 34
मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा / संपूज्या गुरुपत्नीव समास्ता गुरुभार्यया
ମାଉସୀ, ମାମାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶ୍ୱଶ୍ରୂ (ଶାଶୁ), ଫୁଆ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜା-ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ; ଗୁରୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଯେପରି ମାନ କରାଯାଏ, ସେପରି ଗୁରୁଭାର୍ଯ୍ୟା ସମାନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏମାନଙ୍କୁ ମାନନ୍ତୁ।
Verse 35
भ्रातुर्भार्योपसंग्राह्या सवर्णाहन्यहन्यपि / विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबन्धियोषितः
ଭାଇଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦିନକୁ ଦିନ ତ କଥା ନୁହେଁ—କେବେବି ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଭାଇ ପ୍ରବାସୀ/ଅନୁପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଜ୍ଞାତିସମ୍ବନ୍ଧୀ ଯୋଷିତ୍କୁ (ନିୟମାନୁସାରେ) ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ।
Verse 36
पितुर्भगिन्यां मातुश्च ज्यायस्यां च स्वसर्यपि / मातृवद् वृत्तिमातिष्ठेन्मात् ताभ्यो गरीयसी
ବାପାଙ୍କ ଭଉଣୀ, ମାଆଙ୍କ ଭଉଣୀ ଓ ବଡ଼ ଭଉଣୀ—ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମାତୃବତ୍ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ମାଆ ତ ଏମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପୂଜ୍ୟ।
Verse 37
एवमाचारसंपन्नमात्मवन्तमदाम्भिकम् / वेदमध्यापयेद् धर्मं पुराणाङ्गानि नित्यशः
ଏପରି ସଦାଚାରସମ୍ପନ୍ନ, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ଦମ୍ଭରହିତ ଶିଷ୍ୟକୁ ଗୁରୁ ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବେଦ ସହ ଧର୍ମ ଓ ପୁରାଣାଙ୍ଗମାନେ ଅଧ୍ୟାପନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 38
संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् / हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः
ଶିଷ୍ୟ ଏକ ବର୍ଷ ଗୁରୁଙ୍କ ସନ୍ନିଧିରେ ବସିଲେ, ଗୁରୁ ଯଦି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ଞାନ ଔପଚାରିକ ଭାବେ ଦେଇନଥାନ୍ତି ମଧ୍ୟ, ଗୁରୁବାସ ଓ ସେବାମାତ୍ରରେ ଗୁରୁ ତାହାର ଦୁଷ୍କୃତ/ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।
Verse 39
आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः / शक्तो ऽन्नदोर्ऽथो स्वःसाधुरध्याप्या दश धर्मतः
ଆଚାର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର—ସେବାପରାୟଣ, ଜ୍ଞାନଦାତା, ଧାର୍ମିକ ଓ ଶୁଚି; ସମର୍ଥ, ଅନ୍ନଦାତା, ଧନସମ୍ପନ୍ନ, ସଦାଚାରୀ—ଏହି ଦଶଜଣ ଧର୍ମାନୁସାରେ ଶିକ୍ଷା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
Verse 40
कृतज्ञश्च तथाद्रोही मेधावी शुभकृन्नरः / आप्तः प्रियो ऽथ विधिवत् षडध्याप्या द्विजातयः / एतेषु ब्रह्मणो दानमन्यत्र तु यथोदितान्
କୃତଜ୍ଞ, ଅଦ୍ରୋହୀ, ମେଧାବୀ ଓ ଶୁଭକର୍ମରତ ପୁରୁଷ; ତଥା ବିଶ୍ୱସନୀୟ ଓ ପ୍ରିୟ; ଏବଂ ଯେ ଦ୍ୱିଜ ବିଧିମତେ ଷଡ଼ଙ୍ଗ (ବେଦାଙ୍ଗ) ଅଧ୍ୟାପନ କରନ୍ତି—ଏମାନଙ୍କୁ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମଦାନ (ପବିତ୍ର ଜ୍ଞାନଦାନ) ଦେବା ଉଚିତ; ଅନ୍ୟଥା ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 41
आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः / उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्षमाणो गुरोर्मुखम् / अधीष्व भो इति ब्रूयाद् विरामो ऽस्त्विति चारमेत्
ଆଚମନ କରି ସଂଯମୀ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦିନ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦଦ୍ୱୟକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଧରି, ଗୁରୁମୁଖକୁ ଦେଖି—“ଭୋ ଭଗବନ୍, ମୋତେ ପଢ଼ାନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ। ଶେଷରେ “ବିରାମ ହେଉ” ବୋଲି କହି ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।
Verse 42
प्राक्कूलान् पर्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः / प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत ओङ्कारमर्हति
ପୂର୍ବ କୂଳ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସି, ପବିତ୍ର ଆଚାରରେ ପାବନ ହୋଇ, ତ୍ରିବିଧ ପ୍ରାଣାୟାମରେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ—ତେବେ ସେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ର ଜପ-ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ ଅର୍ହ ହୁଏ।
Verse 43
ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादन्ते च विधिवद् द्विजः / कुर्यादध्ययनं नित्यं स ब्रह्माञ्जलिपूर्वतः
ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଅର୍ଥାତ୍ ଯେକୌଣସି ଦ୍ୱିଜ—ପାଠର ଶେଷରେ ବିଧିମତେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାରାଧନା ଭାବରେ ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ଆରମ୍ଭ କରୁ।
Verse 44
सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनम् / अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याच्च्यवते ऽन्यथा
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ବେଦ ହେଉଛି ସନାତନ ଚକ୍ଷୁ। ତେଣୁ ନିତ୍ୟ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟ (ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଧର୍ମ)ରୁ ପତନ ହୁଏ।
Verse 45
यो ऽधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या स देवताः / प्रीणाति तर्पयन्त्येनं कामैस्तृप्ताः सदैव हि
ଯେ ନିତ୍ୟ ଋଗ୍ବେଦର ଋଚା ପାଠ କରେ ଏବଂ କ୍ଷୀରାହୁତି ଦେଉଛି, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ସେଇ ଦେବତାମାନେ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୋଇ ତାକୁ ଇଷ୍ଟ କାମନା ଦାନ କରନ୍ତି।
Verse 46
यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः / सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्
ଯେ ନିୟମିତ ଯଜୁର୍ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ଦଧି-ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ଯେ ସାମବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଘୃତାହୁତି ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରେ।
Verse 47
अथर्वाङ्गिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः / धर्माङ्गानि पुराणानि मांसैस्तर्पयते सुरान्
ଅଥର୍ବାଙ୍ଗିରସର ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧୁ-ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ; ଧର୍ମର ଅଙ୍ଗ ରୂପ ପୁରାଣମାନେ ମାଂସ-ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ସୁରମାନଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।
Verse 48
अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमाश्रितः / गायत्रीमप्यधीयीत गत्वारण्यं समाहितः
ଜଳର ସମୀପରେ ନିୟମିତ ହୋଇ ବିଧିଅନୁସାରେ ନିତ୍ୟକର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ପରେ ମନକୁ ସମାହିତ କରି ଅରଣ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ଜପ-ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 49
सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् / गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः
ସହସ୍ରକୁ ପରମ ପ୍ରମାଣ, ଶତକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ଏବଂ ଦଶକୁ ଅବର ପ୍ରମାଣ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଜପକୁ ‘ଜପ-ଯଜ୍ଞ’ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ କରାଯାଇଛି।
Verse 50
गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलयातोलयत् प्रभुः / एकतश्चतुरो वेदान् गायत्रीं च तथैकतः
ପ୍ରଭୁ ତୁଳାରେ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ବେଦମାନଙ୍କୁ ତୋଳିଲେ; ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଚାରି ବେଦ, ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏକମାତ୍ର ଗାୟତ୍ରୀ ରଖି—ଦୁହେଁ ସମ ଭାର ଦେଖାଗଲା।
Verse 51
ओङ्कारमादितः कृत्वा व्याहृतीस्तदनन्तरम् / ततो ऽधीयीत सावित्रीमेकाग्रः श्रद्धयान्वितः
ପ୍ରଥମେ ପବିତ୍ର ଓଁକାର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପରେ କ୍ରମାନୁସାରେ ବ୍ୟାହୃତି (ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ) କହିବ; ତାପରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତ ହୋଇ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ପାଠ କରିବ।
Verse 52
पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवःस्वः सनातनाः / महाव्याहृतयस्तिस्त्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः
ପୁରାତନ କଳ୍ପରେ ଭୂଃ, ଭୁବଃ, ସ୍ୱଃ—ଏ ତିନିଟି ସନାତନ ଭାବେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ତିନି ମହାବ୍ୟାହୃତି ସମସ୍ତ ଅଶୁଭକୁ ନିବାରଣ କରେ।
Verse 53
प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुर्ब्रह्मा महेश्वरः / सत्त्वं रजस्तमस्तिस्त्रः क्रमाद् व्याहृतयः स्मृताः
ପ୍ରଧାନ, ପୁରୁଷ, କାଳ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର—ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜଃ, ତମଃ—ଏମାନେ କ୍ରମାନୁସାରେ ବ୍ୟାହୃତି ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 54
ओङ्कारस्तत् परं ब्रह्म सावित्री स्यात् तदक्षरम् / एष मन्त्रो महायोगः सारात् सार उदाहृतः
ଓଂକାର ହିଁ ସେଇ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ; ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ) ସେଇ ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷର ଭାବେ କୁହାଯାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମହାଯୋଗ—ସାରର ସାର ଘୋଷିତ।
Verse 55
यो ऽधीते ऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् / विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्
ଯେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରତିଦିନ ଏହି ବେଦମାତା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ ଏବଂ ତାହାର ଅର୍ଥ ଜାଣେ, ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପାଏ।
Verse 56
गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी / न गायत्र्याः परं जप्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते
ଗାୟତ୍ରୀ ବେଦଜନନୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଲୋକପାବନୀ। ଗାୟତ୍ରୀଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜପ ନାହିଁ—ଏହା ଜାଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
Verse 57
श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः / आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଶ୍ରାବଣ ମାସର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରେ ବେଦୋପାକରଣ (ବେଦାଧ୍ୟୟନର ଆରମ୍ଭ/ନବୀକରଣ) ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି; ବିକଳ୍ପରେ ଆଷାଢ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ କିମ୍ବା ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦାରେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 58
उत्सृज्य ग्रामनगरं मासान् विप्रोर्ऽद्धपञ्चमान् / अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः
ଗ୍ରାମ-ନଗରର ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ସାଢେ ଚାରି ମାସ, ସମାହିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବିପ୍ର ଶୁଚି ଏବଂ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 59
पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद् बहिरुत्सर्जनं द्विजः / माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्ने प्रथमे ऽहनि
ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରେ ଦ୍ୱିଜ ନିଜ ବେଦପାଠର ‘ବହିରୁତ୍ସର୍ଜନ’ କରିବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ମାଘ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଆସିଲେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ପୂର୍ବାହ୍ନେ କରୁ।
Verse 60
छन्दांस्यूर्ध्वमथोभ्यस्येच्छुक्लपक्षेषु वै द्विजः / वेदाङ्गानि पुराणानि कृष्णपक्षे च मानवम्
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଦ୍ୱିଜ ବେଦଛନ୍ଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ; କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ବେଦାଙ୍ଗ ଓ ପୁରାଣ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ—ଏଭଳି ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ଶିକ୍ଷାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେଉ।
Verse 61
इमान् नित्यमनध्यायानदीयानो विवर्जयेत् / अध्यापनं च कुर्वाणो ह्यभ्यस्यन्नपि यत्नतः
ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିରତ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ନିତ୍ୟ-ଅନଧ୍ୟାୟ କାଳକୁ ସଦା ବର୍ଜନ କରୁ; ପଢ଼ାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିମ୍ବା ଯତ୍ନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ପାଠ ନ କରୁ।
Verse 62
कर्णश्रवे ऽनिले रात्रौ दिवा पांशुसमूहने / विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे / आकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः
ରାତିରେ କାନରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ପବନ ବହିଲେ, ଦିନେ ଧୂଳିର ଘନ ସମୂହ ଉଠିଲେ; ବିଜୁଳି, ଗର୍ଜନ ଓ ବର୍ଷା ହେଲେ; ଏବଂ ମହା ଉଲ୍କାମାନଙ୍କର କଳହଳ ହେଲେ—ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରଜାପତି ତତ୍କାଳ (ଆକାଳିକ) ଅନଧ୍ୟାୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି।
Verse 63
एतानभ्युदितान् विद्याद् यदा प्रादुष्कृताग्निषु / तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने
ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଯଜ୍ଞାଗ୍ନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଏଗୁଡ଼ିକ ଘଟିଛି ବୋଲି ଜାଣି ଅନଧ୍ୟାୟ ବୁଝିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଋତୁ ବିପର୍ୟୟରେ ଓ ଅକାଳରେ ମେଘ ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ଅନଧ୍ୟାୟ ମାନିବା।
Verse 64
निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने / एतानाकालिकान् विद्यादनध्यायानृतावपि
ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ, ଭୂକମ୍ପ ଏବଂ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଅଶୁଭ ବିକ୍ଷୋଭ ହେଲେ—ଅଧ୍ୟୟନର ଋତୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅକାଳ ଅନଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ।
Verse 65
प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिस्वने / सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषरात्रौ यथा दिवा
ଅଗ୍ନି ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲେ, କିମ୍ବା ବିଜୁଳି ଓ ଗର୍ଜନର ନାଦ ହେଲେ—ଅନଧ୍ୟାୟ; ଦିନର ପରି ଶେଷ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଲାଗୁ।
Verse 66
नित्यानध्याय एव स्याद् ग्रामेषु नगरेषु च / धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च नित्यशः
ଗ୍ରାମ ଓ ନଗରରେ ନିତ୍ୟ ଅନଧ୍ୟାୟ ହେବା ଉଚିତ; ଧର୍ମନୈପୁଣ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଅନଧ୍ୟାୟ ପାଳନ କରିବେ।
Verse 67
अन्तः शवगते ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ / अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च
ଶବ ଥିବା ଗ୍ରାମର ଭିତରେ, ଏବଂ ବୃଷଳ (ଅପବିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି)ର ସନ୍ନିଧିରେ—ମୃତ୍ୟୁବିଲାପ ହେଉଥିବାବେଳେ ଓ ଲୋକସମାବେଶ ହେଲେ—ଅନଧ୍ୟାୟ।
Verse 68
उदके मध्यरात्रे च विण्मूत्रे च विसर्जने / उच्छिष्टः श्राद्धबुक् चैव मनसापि न चिन्तयेत्
ଜଳରେ ଥିବାବେଳେ, ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ବିଣ୍-ମୂତ୍ର ବିସର୍ଜନ ସମୟରେ, ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏବଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଭୋଜନ କରୁଥିବାବେଳେ—ମନରେ ମଧ୍ୟ (ଅଶୁଚି ବିଷୟ) ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 69
प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोदिष्टस्य केतनम् / त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके
ଏକୋଦିଷ୍ଟ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଗୃହଦାନ গ্ৰହଣ କରି ବିଦ୍ୱାନ୍ ଦ୍ୱିଜ ତିନି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବେଦ/ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟା ପାଠ କିମ୍ବା ଉପଦେଶ ନ କରୁ; ରାଜମୃତ୍ୟୁ ସୂତକ ଓ ରାହୁ-ଗ୍ରହଣ ଅଶୌଚରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ।
Verse 70
यावदेको ऽनुदिष्टस्य स्नेहो गन्धश्च तिष्ठति / विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत्
ଅନୁଦିଷ୍ଟ (ଅଶୁଦ୍ଧ) ଆସକ୍ତିର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲେଶ ଓ ତାହାର ଗନ୍ଧ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବିପ୍ରଙ୍କ ଦେହରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାକୁ ପ୍ରକାଶରେ କୀର୍ତ୍ତନ/ଉପଦେଶ ନ କରୁ।
Verse 71
शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम् / नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यमेव च
ଶୋଇଥିବାବେଳେ, ପାଦ ପ୍ରସାରିତ କରି, କିମ୍ବା ପାଦକୁ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ରଖି ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ ପରେ ଓ ସୂତକ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଅନ୍ନ ଖାଇ ସାଥିସାଥି ମଧ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରିବା।
Verse 72
नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरुभयोरपि / अमावास्यां चतुर्दश्यां पौर्णमास्यष्टमीषु च
ଘନ କୁହୁଡ଼ିରେ, ବାଣର ଅପଶକୁନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଗଲେ, ଉଭୟ ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳରେ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ, ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ (ବେଦପାଠରେ ସଂୟମ/ବିରତି ରଖିବା ଉଚିତ୍)।
Verse 73
उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम् / अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्त्यासु च रात्रिषु
ଉପାକର୍ମ ଓ ଉତ୍ସର୍ଗ କାଳେ ତିନି ରାତିର କ୍ଷପଣ (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବ୍ରତ) ସ୍ମୃତ; ଅଷ୍ଟକା ଦିନରେ ଅହୋରାତ୍ର, ଏବଂ ଋତୁ-ଅନ୍ତ୍ୟ ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ପାଳନୀୟ।
Verse 74
मार्गशीर्षे तथा पौषे माघमासे तथैव च / तिस्त्रो ऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेतु सूरिभिः
ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ, ପୌଷ ଓ ମାଘ—ଏହି ତିନି ମାସରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ ପାଳନୀୟ ତିନିଟି ‘ଅଷ୍ଟକା’ ବ୍ରତ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।
Verse 75
श्लेष्मातकस्य छायायां शाल्मलेर्मधुकस्य च / कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः
ଶ୍ଳେଷ୍ମାତକ, ଶାଲ୍ମଲୀ ଓ ମଧୂକ ଗଛର ଛାୟାରେ ବସି ବେଦ ପାଠ/ଅଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କୋବିଦାର ଓ କପିତ୍ଥ ତଳେ ତ ଯେକେବେଳେ ମଧ୍ୟ ବେଦାଧ୍ୟୟନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 76
समानविद्ये च मृते तथा सब्रह्मचारिणि / आचार्ये संस्थिते वापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्
ସମାନ ବିଦ୍ୟାର ସହପାଠୀ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, କିମ୍ବା ସହ-ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମରିଗଲେ, ଅଥବା ଆଚାର୍ୟ ପରଲୋକଗତ ହେଲେ—ତିନି ରାତିର ଶୁଦ୍ଧି-ଅନୁଷ୍ଠାନ (କ୍ଷପଣ) ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 77
छिद्राण्येतानि विप्राणांये ऽनध्यायः प्रकीर्तिताः / हिंसन्ति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान् विवर्जयेत्
ବିପ୍ରମାନଙ୍କର ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ‘ଛିଦ୍ର’—ଅର୍ଥାତ୍ ଯେ ସମୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନଧ୍ୟାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସେ ସମୟରେ ରାକ୍ଷସୀୟ ବାଧା ତାଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ; ତେଣୁ ସେ ସମୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 78
नैत्यके नास्त्यनध्यायः संध्योपासन एव च / उपाकर्मणि कर्मान्ते होममन्त्रेषु चैव हि
ନିତ୍ୟକର୍ମରେ ଅନଧ୍ୟାୟ ନାହିଁ; ସନ୍ଧ୍ୟୋପାସନରେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉପାକର୍ମରେ, କର୍ମାନ୍ତେ ଓ ହୋମମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ (ପାଠ ବନ୍ଦ ହୁଏ ନାହିଁ)।
Verse 79
एकामृचमथैकं वा यजुः सामाथवा पुनः / अष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चातिवायति
ବାୟୁ ଅତ୍ୟଧିକ ବେଗରେ ବହିଲେ ଗୋଟିଏ ଋକ୍ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଯଜୁଃ, ଅଥବା ଗୋଟିଏ ସାମ ମାତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରିବ; ଅଷ୍ଟକା ଆଦି ବିଶେଷ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ପାଠକୁ ଅତ୍ୟଲ୍ପ ରଖିବ।
Verse 80
अनध्यायस्तु नाङ्गेषु नेतिहासपुराणयोः / न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु पर्वण्येतानि वर्जयेत्
ଅନଧ୍ୟାୟ ନିୟମ ବେଦାଙ୍ଗ, ଇତିହାସ-ପୁରାଣ, ଓ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଲାଗୁ ହୁଏ ନାହିଁ; ପର୍ବଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 81
एष धर्मः समासेन कीर्तितो ब्रह्मचारिणाम् / ब्रह्मणाभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम्
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ସଂକ୍ଷେପରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା; ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ-ସଂଯମୀ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏହା ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।
Verse 82
यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नमनधीत्य श्रुतिं द्विजः / स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः
ଶ୍ରୁତି (ବେଦ) ଅଧ୍ୟୟନ ନ କରି ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଢ଼; ବେଦବାହ୍ୟ ଥିବାରୁ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ତାଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
Verse 83
न वेदपाठमात्रेण संतुष्टो वै भवेद् द्विजः / पाठमात्रावसन्नस्तु पङ्के गौरिव सीदति
ଦ୍ୱିଜ କେବଳ ବେଦପାଠ ମାତ୍ରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେ ‘ପାଠମାତ୍ର’ରେ ଅଟକି ଯାଏ, ସେ କାଦରେ ଫସିଥିବା ଗାଈ ପରି ତଳକୁ ଧସିଯାଏ।
Verse 84
यो ऽधीत्य विधिवद् वेदं वेदार्थं न विचारयेत् / ससान्वयः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते
ଯେ ଜଣେ ବିଧିମତେ ବେଦ ପଢ଼େ, କିନ୍ତୁ ବେଦାର୍ଥକୁ ବିଚାର-ମନନ କରେନାହିଁ, ସେ ବଂଶସହିତ ମଧ୍ୟ ଶୂଦ୍ରସଦୃଶ ହୋଇ ପାତ୍ରତା ପାଉନାହିଁ।
Verse 85
यदि त्वात्यन्तिकं वासं कर्तुमिच्छति वै गुरौ / युक्तः परिचरेदेनमाशरीरविमोक्षणात्
ଯଦି କେହି ଗୁରୁଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତିକ (ନିତ୍ୟ) ବାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ସଂଯମୀ ହୋଇ ଦେହବିମୋଚନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରନ୍ତର ସେବା କରୁ।
Verse 86
गत्वा वनं वा विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् / अधीयीत सदा नित्यं ब्रह्मनिष्ठः समाहितः
ବନକୁ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବିଧିମତେ ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନି)ରେ ହୋମ କରିବ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ସମାହିତ ହୋଇ ସଦା ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ କରିବ।
Verse 87
सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदान्तांश्च विशेषतः / अभ्यसेत् सततं युक्ते भस्मस्नानपरायणः
ଯେ ନିୟମବଦ୍ଧ ଓ ଭସ୍ମସ୍ନାନରେ ପରାୟଣ, ସେ ସାବିତ୍ରୀ (ଗାୟତ୍ରୀ), ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ବେଦାନ୍ତକୁ ସତତ ଅଭ୍ୟାସ କରୁ।
Verse 88
एतद् विधानं परमं पुराणं वेदागमे सम्यगिहेरितं वः / पुरा महर्षिप्रवराभिपृष्टः स्वायंभुवो यन्मनुराह देवः
ବେଦ ଓ ଆଗମ ସହ ସମ୍ୟକ୍ ସମନ୍ୱିତ ଏହି ପରମ ପୁରାଣବିଧାନ ଏଠାରେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କୁହାଗଲା। ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ମହର୍ଷିପ୍ରବରମାନେ ପଚାରିଲେ, ଦେବସ୍ୱରୂପ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ ଏହି ଧର୍ମକଥା ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।
Verse 89
एवमीश्वरसमर्पितान्तरो यो ऽनुतिष्ठति विधिं विधानवित् / मोहजालमपहाय सो ऽमृतो याति तत् पदमनामयं शिवम्
ଯେ ଅନ୍ତରକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରି, ବିଧାନ ଜାଣି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ମୋହଜାଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଅମୃତତ୍ୱ ପାଇ ନିରାମୟ, ଶୁଭ ଶିବପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Frequently Asked Questions
Reverent bodily etiquette (lower seat/bed, controlled speech, no imitation), constant readiness to serve, offering whatever is obtained, not departing without permission, and protecting the guru’s honor by leaving places of slander—along with daily study only in ways that do not displease the teacher.
Gāyatrī is proclaimed the Mother of the Vedas and the supreme japa; its recitation is a sacrifice (japa-yajña), and it is said to be ‘weighed’ as equal to the four Vedas, leading the disciplined student toward the supreme state.
Anadhyāya is the mandatory suspension of Vedic recitation during impure conditions, social disruptions, death-pollution contexts, and ominous natural phenomena (thunder, meteors, earthquakes, abnormal seasons). These times are called ‘breaches’ for brāhmaṇas, when harmful forces may afflict them, hence strict avoidance is prescribed.
Yes. The chapter states anadhyāya does not apply to Vedāṅgas, Itihāsas, Purāṇas, and other Dharma-śāstras; these may be studied even on parvan (festival) days.
Conduct is presented as the prerequisite for effective transmission and realization: mere recitation without living discipline is condemned, and study without inquiry into meaning is said to fail in producing true eligibility and fruit.