Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेष महादेवो देवदेवः पितामहः / करोति नियतं कालं कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ଚତ୍ୱାରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ସେଇ ମହାଦେବ, ଦେବଦେବ, ପିତାମହ, ନିୟତ କ୍ରମରେ କାଳକୁ ବିଧାନ କରନ୍ତି; କାରଣ କାଳ ହିଁ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ତାଙ୍କର ଐଶ୍ୱରୀ ତନୁ।

Verse 2

तस्य ये रश्मयो विप्राः सर्वलोकप्रदीपकाः / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର) ରଶ୍ମିମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ଆଲୋକିତ କରନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୁନଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାତ ରଶ୍ମି ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଯୋନି, ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରଣ, ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 3

सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वव्यचाः पुनश्चान्यः संयद्वसुरतः परः

(ଏହି ରଶ୍ମିମାନଙ୍କ ନାମ)—ସୁଷୁମ୍ନ, ହରିକେଶ ଏବଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମା; ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ଗୋଟିଏ ‘ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ; ଏମାନଙ୍କ ପରେ ‘ସଂୟଦ୍ୱସୁରତ’ ନାମକ ରଶ୍ମି ଅଛି।

Verse 4

अर्वावसुरिति ख्यातः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः / सुपुम्नः सूर्यरश्मिस्तु पुष्णाति शिशिरद्युतिम्

ଗୋଟିଏ ସୂର୍ୟରଶ୍ମି ‘ଅର୍ୱାବସୁ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଅନ୍ୟଟି ‘ସ୍ୱରାଟ୍’ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ‘ସୁପୁମ୍ନ’ ନାମକ ସୂର୍ୟକିରଣ ଶିଶିର ଋତୁର ଶୀତଳ ଦ୍ୟୁତିକୁ ପୋଷଣ କରେ।

Verse 5

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्नः परिपठ्यते / हरिकेशस्तु यः प्रोक्तो रश्मिर्नक्षत्रपोषकः

ଯେ (ପ୍ରବାହ) ତିର୍ୟକ୍ ଓ ଊର୍ଧ୍ୱ—ଦୁଇ ଦିଗରେ ଚଳେ, ସେ ‘ସୁଷୁମ୍ନ’ ବୋଲି ପଠିତ। ଏବଂ ‘ହରିକେଶ’ ନାମକ ରଶ୍ମି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ପୋଷକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 6

विश्वकर्मा तथा रश्मिर्बुधं पुष्णाति सर्वदा / विश्वव्यचास्तु यो रश्मिः शुक्रं पुष्णाति नित्यदा

‘ବିଶ୍ୱକର୍ମା’ ନାମକ ରଶ୍ମି ସଦା ବୁଧକୁ ପୋଷଣ କରେ। ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱବ୍ୟଚା’ ନାମର ରଶ୍ମି ନିତ୍ୟ ଶୁକ୍ରକୁ ପୋଷଣ କରେ।

Verse 7

संयद्वसुरिति ख्यातः स पुष्णाति च लोहितम् / वृहस्पतिं प्रपुष्णाति रश्मिरर्वावसुः प्रभोः / शनैश्चरं प्रपुष्णाति सप्तमस्तु सुराट् तथा

‘ସଂୟଦ୍ୱସୁ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ସେ (ପ୍ରଭୁଙ୍କ) ରଶ୍ମି ଲୋହିତ (ମଙ୍ଗଳ)କୁ ପୋଷଣ କରେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ‘ଅର୍ୱାବସୁ’ ରଶ୍ମି ବିଶେଷତଃ ବୃହସ୍ପତିକୁ ପୁଷ୍ଟ କରେ। ଏବଂ ସପ୍ତମ ‘ସୁରାଟ୍’ ରଶ୍ମି ଶନୈଶ୍ଚର (ଶନି)କୁ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣ କରେ।

Verse 8

एवं सूर्यप्रभावेन सर्वा नक्षत्रतारकाः / वर्धन्ते वर्धिता नित्यं नित्यमाप्याययन्ति च

ଏହିପରି ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ସମସ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି; ନିତ୍ୟ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେମାନେ ଅବିରତ ଭାବେ ପୁନଃପୁନଃ ପୋଷିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 9

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसां तमसां प्रभुः

ଦିବ୍ୟ, ପାର୍ଥିବ ଓ ରାତ୍ରିକାଳୀନ—ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିକୁ ସର୍ବଭାବେ ନିତ୍ୟ ଆଦାନ କରି ଆଦିତ୍ୟ ସଦା ତେଜ ଓ ତମ—ଉଭୟର ପ୍ରଭୁ ରହନ୍ତି।

Verse 10

आदत्ते स तु नाडीनां सहस्त्रेण समन्ततः / नादेयांश्चैव सामुद्रान् कूप्यांश्चैव सहस्त्रदृक् / स्थावराञ्जङ्गमांश्चैव यच्च कुल्यादिकं पयः

ସହସ୍ରଦୃକ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସହସ୍ର ନାଡୀ (ଧାରା) ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଆଦାନ କରନ୍ତି—ନଦୀର, ସମୁଦ୍ରର, କୂପ ଓ ଜଳାଶୟର ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୁଲ୍ୟା ଆଦିରେ ବହୁଥିବା ଯେ ପାଣି, ସେହିଟିକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ନେଇନିଅନ୍ତି।

Verse 11

तस्य रश्मिसहस्त्रं तच्छीतवर्षोष्णनिस्त्रवम् / तासां चतुः शतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

ତାଙ୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ) ଠାରୁ ସହସ୍ର ରଶ୍ମି ନିସ୍ସୃତ ହୁଏ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଶୀତ, ବର୍ଷା ଓ ଉଷ୍ଣତା ରୂପେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଶେ ନାଡୀ ବିଚିତ୍ର ରୂପ ଧରି ବର୍ଷା ବର୍ଷାଏ।

Verse 12

वन्दनाश्चैव याज्याश्च केतना भूतनास्तथा / अमृता नाम ताः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

ବର୍ଷା ସୃଜନ କରୁଥିବା ସେଇ ରଶ୍ମିମାନେ ‘ବନ୍ଦନା’ ଓ ‘ଯାଜ୍ୟା’, ‘କେତନା’ ଏବଂ ‘ଭୂତନା’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ‘ଅମୃତା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ—ବର୍ଷା ଜନକ ତେଜୋମୟ ରଶ୍ମି।

Verse 13

हिमोद्वाहाश्च ता नाड्यो रश्मयस्त्रिशतं पुनः / रश्म्यो मेष्यश्च पौष्यश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः / चन्द्रास्ता नामतः सर्वाः पीताभाः स्युर्गभस्तयः

ଶୀତ ବହନ କରୁଥିବା ସେହି ନାଡୀମାନେ ପୁନଃ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତିନିଶେ କିରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେହି କିରଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମେଷ୍ୟା ଓ ପୌଷ୍ୟା ଶୀତଳ ସ୍ୱଭାବର, ହିମ/ପାଳା ଉତ୍ପାଦକ। ସମସ୍ତେ ‘ଚନ୍ଦ୍ରାଃ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ଆଭା ଫିକା ପୀତବର୍ଣ୍ଣୀ।

Verse 14

शुक्राश्च ककुभश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा / शुक्रास्ता नामतः सर्वास्त्रिविधा घर्मसर्जनाः

ଶୁକ୍ରା ଓ କକୁଭା, ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱଭୃତ’ ନାମର ଗାଈମାନେ—ନାମତଃ ଏ ସମସ୍ତେ ‘ଶୁକ୍ରାଃ’। ସେମାନେ ତ୍ରିବିଧ ଏବଂ ଘର୍ମ ଅର୍ଥାତ୍ ତାପ ଉତ୍ସର୍ଜକ।

Verse 15

समं बिभर्ति ताभिः स मनुष्यपितृदेवताः / मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि / अमृतेन सुरान् सर्वांस्त्रिभिस्त्ररिंस्तर्पयत्यसौ

ଏହି ତିନି ଦ୍ୱାରା ସେ ସମଭାବେ ମନୁଷ୍ୟ, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ-ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଓ ଔଷଧିରେ, ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ଅର୍ପଣରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅମୃତରେ ତର୍ପଣ କରନ୍ତି; ଏହି ତ୍ରିବିଧ କ୍ରିୟାରେ ତ୍ରୟ ତୃପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 16

वसन्ते ग्रैष्मिके चैव शतैः स तपति त्रिभिः / शरद्यपि च वर्षासु चतुर्भैः संप्रवर्षति / हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजति त्रिभिः

ବସନ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସେ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତିନିଶେ କିରଣରେ ତପନ କରନ୍ତି। ଶରତ୍ ଓ ବର୍ଷାରେ ଚାରିଶେ କିରଣରେ ବର୍ଷା ବର୍ଷାନ୍ତି। ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିରରେ ତିନିଶେ କିରଣରେ ହିମ ଉତ୍ସର୍ଜନ କରନ୍ତି।

Verse 17

वरुणो माघमासे तु सूर्यः पूषा तु फल्गुने / चैत्रे मासि भवेदंशो धाता वैशाखतापनः

ମାଘ ମାସରେ ବରୁଣ ଅଧିଷ୍ଠାତା, ଫାଲ୍ଗୁନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଷା ରୂପେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଅଂଶ ଅଧିଷ୍ଠାତା ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ବୈଶାଖରେ ଧାତା ‘ତାପନ’—ତାପଦାତା—ଅଧିଷ୍ଠାତା ହୁଅନ୍ତି।

Verse 18

ज्येष्ठामूले भवेदिन्द्रः आषाढे सविता रविः / विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपद्यां भगः स्मृतः

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଆରମ୍ଭେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଧିଷ୍ଠାତା; ଆଷାଢ଼ରେ ସବିତା—ରବି—ଅଧିଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି। ଶ୍ରାବଣରେ ବିବସ୍ୱାନ୍, ଏବଂ ପ୍ରୋଷ୍ଠପଦାରେ ଭଗ ଅଧିଦେବତା ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 19

पर्जन्यो ऽश्वयुजि त्वष्टाकार्तिके मासि भास्करः / मार्गशीर्ष भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः

ଆଶ୍ୱୟୁଜରେ ସେ ପର୍ଜନ୍ୟ ନାମରେ ପରିଚିତ; କାର୍ତ୍ତିକରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା, ଏବଂ ସେହି ମାସରେ ଭାସ୍କର ମଧ୍ୟ। ମାର୍ଗଶୀର୍ଷରେ ସେ ମିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି; ପୌଷରେ ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

पञ्चरश्मिसहस्त्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि / षड्भिः सहस्त्रैः पूषा तु देवोंशः सप्तभिस्तथा

ସୂର୍ଯ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ-ପ୍ରବାହରେ ବରୁଣ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ରଶ୍ମି ନିୟୋଜିତ। ପୂଷା ଛଅ ହଜାରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଦେବାଂଶ ମଧ୍ୟ ସାତ ହଜାରରେ ତଥାଇବ।

Verse 21

धाताष्टभिः सहस्त्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः / विवस्वान् दशभिः पाति पात्येकादशभिर्भगः

ଧାତା ଆଠ ହଜାର (ରଶ୍ମି) ଦ୍ୱାରା ପାଳନ କରନ୍ତି; ଶତକ୍ରତୁ (ଇନ୍ଦ୍ର) ନଅ ହଜାରରେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ ଦଶ ହଜାରରେ ପାଳନ କରନ୍ତି; ଭଗ ଏଗାର ହଜାରରେ ପାଳନ କରନ୍ତି।

Verse 22

सप्तभिस्तपते मित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत् / अर्यमा दशभैः पाति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्त्रैस्तु विष्णुस्तपति विश्वसृक्

ମିତ୍ର ସାତ (ରଶ୍ମି-ସମୂହ) ଦ୍ୱାରା ତପି ଦୀପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ତ୍ୱଷ୍ଟା ଆଠରେ ତପନ୍ତି। ଅର୍ୟମା ଦଶରେ ପାଳନ କରନ୍ତି; ପର୍ଜନ୍ୟ ନଅରେ ତପନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ବିଶ୍ୱସୃକ୍ ବିଷ୍ଣୁ ଛଅ ହଜାର ରଶ୍ମିରେ ତପି ଆଲୋକ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 23

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः / श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुरः शरदि प्रभुः / हेमन्ते ताम्रवर्णः स्याच्छिशिरे लोहितो रविः

ବସନ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କପିଳବର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ କାଞ୍ଚନସଦୃଶ ପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ବର୍ଷାକାଳେ ଶ୍ୱେତବର୍ଣ୍ଣ, ଶରଦ୍‌ରେ ପ୍ରଭୁ ପାଣ୍ଡୁର ପ୍ରଭା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହେମନ୍ତରେ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶିଶିରରେ ରବି ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 24

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधामपि पितृष्वथ / सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयं त्रिषु नियच्छति

ସେ ଔଷଧିମାନଙ୍କରେ ବଳ ଧାରଣ କରାନ୍ତି ଏବଂ ପିତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ସ୍ୱଧା’ ନାମକ ହବିକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅମୃତ ଦ୍ୱାରା ଅମରତ୍ୱକୁ ପୋଷଣ କରି, ତିନି ଲୋକରେ ତ୍ରୟକୁ ନିୟମିତ କରନ୍ତି।

Verse 25

अन्ये चाष्टौ ग्रहा ज्ञेयाः सूर्येणाधिष्ठिता द्विजाः / चन्द्रमाः सोमपुत्रश्च शुक्रश्चैव बृहस्पतिः / भौमो मन्दस्तथा राहुः केतुमानपि चाष्टमः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅନ୍ୟ ଆଠ ଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାଯୋଗ୍ୟ—ଚନ୍ଦ୍ର, ସୋମପୁତ୍ର ବୁଧ, ଶୁକ୍ର, ବୃହସ୍ପତି, ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ), ମନ୍ଦ (ଶନି), ରାହୁ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ କେତୁ।

Verse 26

सर्वे ध्रुवे निबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः / भ्राम्यमाणा यथायोगं भ्रमन्त्यनुदिवाकरम्

ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ ଧ୍ରୁବତାରାରେ ବାୟୁସଦୃଶ ରଶ୍ମିର ଦୋରିଦ୍ୱାରା ନିବଦ୍ଧ। ନିଜ-ନିଜ ବ୍ୟବସ୍ଥାନୁସାରେ ଚଳିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଦିବାକରଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରି ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି।

Verse 27

अलातचक्रवद् यान्ति वातचक्रेरिता द्विजाः / यस्माद् वहति तान् वायुः प्रवहस्तेन स स्मृतः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ବାୟୁଚକ୍ରର ପ୍ରେରଣାରେ ସେମାନେ ଅଲାତଚକ୍ର ପରି ଘୂରି ଚାଲନ୍ତି। ଯେହେତୁ ବାୟୁ ସେମାନଙ୍କୁ ବହି ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ, ସେହିପାଇଁ ସେ ‘ପ୍ରବହ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 28

रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः / वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन निशाकरः

ସୋମଙ୍କ ରଥ ତ୍ରିଚକ୍ରଯୁକ୍ତ; ତାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମାନେ କୁନ୍ଦପୁଷ୍ପ ସମ ଶ୍ୱେତ। ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱ ଯୁକ୍ତ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଶାକର ଚନ୍ଦ୍ର ନିଜ ପଥେ ଗତି କରନ୍ତି।

Verse 29

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि रविर्यथा / ह्रासवृद्धी च विप्रेन्द्रा ध्रुवाधाराणि सर्वदा

ଯେପରି ରବି ନିଜ ଦିବ୍ୟ ବୀଥିରେ ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ-ନିଜ ପଥରେ ଗତି କରନ୍ତି। ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ହ୍ରାସ-ବୃଦ୍ଧି ସଦା ଧ୍ରୁବତାରାକୁ ଆଧାର କରି ରହେ।

Verse 30

स सोमः शुक्लपक्षे तु भास्करे परतः स्थिते / आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात्

ସେହି ସୋମ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଯେତେବେଳେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ତାହାର ପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାନ୍ତି, ଦିନକ୍ରମ ଅନୁସାରେ ତାହାର ପରଭାଗରେ ସତତ ପୂରିତ ହୁଏ।

Verse 31

क्षीणायितं सुरैः सोममाप्यायति नित्यदा / एकेन रश्मिना विप्राः सुषुम्नाख्येन भास्करः

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ପାନ’ କରାଯାଇ ସୋମ ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ‘ସୁଷୁମ୍ନା’ ନାମକ ଏକମାତ୍ର ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ନିତ୍ୟ ପୁନଃପୂରଣ କରନ୍ତି।

Verse 32

एषा सूर्यस्य वीर्येण सोमस्याप्यायिता तनुः / पौर्णमास्यां स दृश्येत संपूर्णे दिवसक्रमात्

ସୂର୍ଯ୍ୟର ବୀର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ପୋଷିତ ଏହି ସୋମଙ୍କ ତନୁ (ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଳ) ଦିନକ୍ରମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ରାତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ।

Verse 33

संपूर्णमर्धमासेन तं सोमममृतात्मकम् / पिबन्ति देवता विप्रा यतस्ते ऽमृतभोजनाः

ଅର୍ଧମାସ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଅମୃତସ୍ୱରୂପ ସେହି ସୋମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାନ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ଅମୃତଭୋଜୀ’ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।

Verse 34

ततः पञ्चदशे भागे किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके / अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पर्युपासते

ତାପରେ କଳାମୟ ଦିନର ପଞ୍ଚଦଶ ଭାଗ ଅଳ୍ପ ଶେଷ ରହିଲେ, ଅପରାହ୍ଣେ ପିତୃଗଣ ଅବସାନ (ଜଘନ୍ୟ) ଭାଗକୁ ସେବି ଅର୍ପଣର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରନ୍ତି।

Verse 35

पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टा तस्य कला तुया / सुधामृतमयीं पुण्यां तामन्दोरमृतात्मिकाम्

ଦୁଇ କଳା-କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠମାନେ, ତୁମେ ଦାନ କରିଥିବା ତାହାର ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସୁଧା-ଅମୃତମୟ କଳା—ଚନ୍ଦ୍ରର ଅମୃତାତ୍ମିକ ସ୍ୱଭାବ—ପାନ କରନ୍ତି।

Verse 36

निः सृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम् / मासतृप्तिमपाप्यग्र्यां पितरः सन्ति निर्वृताः

ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରୁ ‘ସ୍ୱଧା’ ନାମକ ଅମୃତ ନିସ୍ସୃତ ହୁଏ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାସିକ ତୃପ୍ତି ପାଇ ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 37

न सोमस्य विनाशः स्यात् सुधा देवैस्तु पीयते / एवं सूर्यनिमित्तस्य क्षयो वृद्धिश्च सत्तमाः

ସୋମର ବିନାଶ ନାହିଁ; ଦେବମାନେ ତାହାର ସୁଧାକୁ ମାତ୍ର ପାନ କରନ୍ତି। ହେ ସତ୍ତମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ନିମିତ୍ତରେ ଏହିପରି କ୍ଷୟ ଓ ବୃଦ୍ଧି (କଳା-ହ୍ରାସ-ବୃଦ୍ଧି) ହୁଏ।

Verse 38

सोमपुत्रस्य चाष्टाभिर्वाजिभिर्वायुवेगिभिः / वारिजैः स्यन्दनो युक्तस्तेनासौ याति सर्वतः

ସୋମପୁତ୍ରଙ୍କ ରଥ ଜଳଜ, ପବନବେଗରେ ଧାଉଥିବା ଆଠ ଅଶ୍ୱରେ ଯୁକ୍ତ; ସେହି ରଥେ ସେ ସର୍ବତ୍ର ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 39

शुक्रस्य भूमिजैरश्वैः स्यन्दनो दशभिर्वृतः / अष्टबिश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः

ଶୁକ୍ରଙ୍କ ରଥ ଭୂମିଜ ଦଶ ଅଶ୍ୱରେ ଆବୃତ; ଏବଂ ଭୌମ (ମଙ୍ଗଳ)ଙ୍କ ରଥ ଆଠ ହୟରେ ଯୁକ୍ତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଅତି ଶୋଭନ।

Verse 40

बृहस्पतेरथाष्टाश्वः स्यन्दनो हेमनिर्मितः / रथस्तमोमयो ऽष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः / स्वर्भानोर्भास्करारेश्च तथा षड्भिर्हयैर्वृतः

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ରଥ ସୁବର୍ଣ୍ଣନିର୍ମିତ, ଆଠ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ। ମନ୍ଦ (ଶନି)ଙ୍କ ରଥ ଲୋହାର, ତମୋମୟ, ଆଠ ଅଶ୍ୱବିଶିଷ୍ଟ। ଭାସ୍କରର ଶତ୍ରୁ ସ୍ୱର୍ଭାନୁ (ରାହୁ) ମଧ୍ୟ ଛଅ ହୟରେ ଆବୃତ।

Verse 41

एते महाग्रहाणां वै समाख्याता रथा नव / सर्वे ध्रुवे महाभागा निबद्धा वातरश्मिभिः

ଏପରି ମହାଗ୍ରହମାନଙ୍କ ନବ ରଥ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା। ହେ ମହାଭାଗ! ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପବନ-ରଶ୍ମିର ରଜ୍ଜୁଦ୍ୱାରା ଧ୍ରୁବରେ ବନ୍ଧା।

Verse 42

ग्रहर्क्षताराधिष्ण्यानि ध्रुवे बद्धान्येशेषतः / भ्रमन्ति भ्रामयन्त्येनं सर्वाण्यनिलरश्मिभिः

ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ, ତାରା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନ—ସବୁ ନିଃଶେଷରେ ଧ୍ରୁବରେ ବନ୍ଧା। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ପଥରେ ଭ୍ରମଣ କରି, ଅନିଲ-ରଶ୍ମିଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ (ଜଗତ୍ଚକ୍ର)କୁ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମାୟିତ କରନ୍ତି।