Adhyaya 33

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः सूत उवाच ततः सर्वाणि गुह्यानि तीर्थान्यायतनानि च / जगाम भगवान् व्यासो जैमिनिप्रमुखैर्वृतः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ସୂତ କହିଲେ—ତତ୍ପରେ ଜୈମିନିପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଭଗବାନ ବ୍ୟାସ ସମସ୍ତ ଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଓ ପବିତ୍ର ଆୟତନମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 2

प्रयागं परमं तीर्थं प्रयागादधिकं शुभम् / विश्वरूपं तथा तीर्थं तालतीर्थमनुत्तमम्

ପ୍ରୟାଗ ପରମ ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ପ୍ରୟାଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶୁଭ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଏହିପରି ବିଶ୍ୱରୂପ ତୀର୍ଥ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ତାଳ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ (ପୂଜ୍ୟ)।

Verse 3

आकाशाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैवार्षभं परम् / स्वर्नोलं च महातीर्थं गौरीतीर्थमनुत्तमम्

‘ଆକାଶାଖ୍ୟ’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଅଛି; ଏବଂ ସେହିପରି ପରମ ‘ଋଷଭ-ତୀର୍ଥ’ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ‘ସ୍ୱର୍ଣୋଲ’ ମହାତୀର୍ଥ, ଏବଂ ‘ଗୌରୀ-ତୀର୍ଥ’ ଅନୁତ୍ତମ।

Verse 4

प्राजापत्यं तथा तीर्थं स्वर्गद्वारं तथैव च / जम्बुकेश्वरमित्युक्तं धर्माख्यं तीर्थमुत्तमम्

‘ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ’ ନାମକ ସେହି ତୀର୍ଥ ‘ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ତାହାକୁ ‘ଜମ୍ବୁକେଶ୍ୱର’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ; ‘ଧର୍ମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେହି ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ।

Verse 5

गयातीर्थं महातीर्थं तीर्थं चैव महानदी / नारायणं परं तीर्थं वायुतीर्थमनुत्तमम्

ଗୟା-ତୀର୍ଥ ମହାତୀର୍ଥ; ମହାନଦୀ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ। ନାରାୟଣ ପରମ ତୀର୍ଥ, ଓ ବାୟୁ-ତୀର୍ଥ ଅନୁତ୍ତମ।

Verse 6

ज्ञानतीर्थं परं गुह्यं वाराहं तीर्थमुत्तमम् / यमतीर्थं महापुण्यं तीर्थं संवर्तकं शुभम्

ଜ୍ଞାନ-ତୀର୍ଥ ପରମ ଓ ଅତିଗୁହ୍ୟ; ବରାହ-ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ। ଯମ-ତୀର୍ଥ ମହାପୁଣ୍ୟ, ଓ ସଂବର୍ତ୍ତକ-ତୀର୍ଥ ଶୁଭ।

Verse 7

अग्नितीर्थं द्विजश्रेष्ठाः कलशेश्वरमुत्तमम् / नागतीर्थं सोमतीर्थं सूर्यतीर्थं तथैव च

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅଗ୍ନି-ତୀର୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ କଳଶେଶ୍ୱର (ତୀର୍ଥ) ଅଛି; ତଥା ନାଗ-ତୀର୍ଥ, ସୋମ-ତୀର୍ଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 8

पर्वताख्यं महागुह्यं मणिकर्णमनुत्तमम् / घटोत्कचं तीर्थवरं श्रीतीर्थं च पितामहम्

ପର୍ବତାଖ୍ୟ (ତୀର୍ଥ), ‘ମହାଗୁହ୍ୟ’ ନାମକ ଅତିଗୁହ୍ୟ ତୀର୍ଥ, ଅନୁତ୍ତମ ମଣିକର୍ଣ୍ଣ; ତୀର୍ଥବର ଘଟୋତ୍କଚ; ଏବଂ ଶ୍ରୀ-ତୀର୍ଥ ଓ ପିତାମହ-ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 9

गङ्गातीर्थं तु देवेशं ययातेस्तीर्थमुत्तमम् / कापिलं चैव सोमेशं ब्रह्मतीर्थमनुत्तमम्

ଗଙ୍ଗା-ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବେଶ (ତୀର୍ଥ) ଅଛି; ରାଜା ଯୟାତିଙ୍କ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ଅଛି; କାପିଲ (ତୀର୍ଥ) ଓ ସୋମେଶ (ତୀର୍ଥ) ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ-ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 10

अत्र लिङ्गं पुरानीय ब्रह्मा स्नातुं यदा गतः / तदानीं स्थापयामास विष्णुस्तल्लिङ्गमैश्वरम्

ଏଠାରେ ଏକ ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ଲିଙ୍ଗ ଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ନାନକୁ ଯାଇଥିବା ସମୟରେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁ ସେ ଈଶ୍ୱରସ୍ୱରୂପ ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Verse 11

ततः स्नात्वा समागत्य ब्रह्मा प्रोवाच तं हरिम् / मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवानसि

ତାପରେ ସ୍ନାନ କରି ଫେରିଆସି ବ୍ରହ୍ମା ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଆଣିଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ତୁମେ କାହିଁକି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲ?”

Verse 12

तमाह विष्णुस्त्वत्तो ऽपि रुद्रे भक्तिर्दृढा मम / तस्मात् प्रतिष्ठितं लिङ्गंनाम्ना तव भविष्यति

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ହେ ରୁଦ୍ର! ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ଭକ୍ତି ଅଟୁଟ। ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ ତୁମ ନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।”

Verse 13

भूतेश्वरं तथा तीर्थं तीर्थं धर्मसमुद्भवम् / गन्धर्वतीर्थं परमं वाह्नेयं तीर्थमुत्तमम्

ସେପରି ଭୂତେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥ, ଧର୍ମସମୁଦ୍ଭବ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ପରମ ଗନ୍ଧର୍ବ-ତୀର୍ଥ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ବାହ୍ନେୟ-ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 14

दौर्वासिकं व्योमतीर्थं चन्द्रतीर्थं द्विजोत्तमाः / चित्राङ्गदेश्वरं पुण्यं पुण्यं विद्याधरेश्वरम्

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଦୌର୍ବାସିକ ତୀର୍ଥ, ବ୍ୟୋମ-ତୀର୍ଥ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର-ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର ଓ ପୁଣ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଧରେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 15

केदारतीर्थमुग्राख्यं कालञ्जरमनुत्तमम् / सारस्वतं प्रभासं च भद्रकर्णं ह्रदं शुभम्

‘ଉଗ୍ର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କେଦାରତୀର୍ଥ, ଅନୁତ୍ତମ କାଳଞ୍ଜର, ସାରସ୍ୱତ, ପ୍ରଭାସ ଏବଂ ‘ଭଦ୍ରକର୍ଣ୍ଣ’ ନାମକ ଶୁଭ ହ୍ରଦ—ଏସବୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ।

Verse 16

लौकिकाख्यं महातीर्थं तीर्थं चैव वृषध्वजम् / हिरण्यगर्भं गोप्रेक्ष्यं तीर्थं चैव वृषध्वजम्

‘ଲୌକିକା’ ନାମକ ମହାତୀର୍ଥ ଏବଂ ‘ବୃଷଧ୍ୱଜ’ ନାମର ତୀର୍ଥ; ‘ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ’ ଓ ‘ଗୋପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ’—ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥ; ଏବଂ ‘ବୃଷଧ୍ୱଜ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 17

उपशान्तं शिवं चैव व्याघ्रेश्वरमनुत्तमम् / त्रिलोचनं महातीर्थं लोलार्कं चोत्तराह्वयम्

ଉପଶାନ୍ତ ଓ ଶିବ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଅନୁତ୍ତମ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶ୍ୱର; ‘ତ୍ରିଲୋଚନ’ ନାମର ମହାତୀର୍ଥ; ଏବଂ ‘ଉତ୍ତର’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ଲୋଲାର୍କ।

Verse 18

कपालमोचनं तीर्थं ब्रह्महत्याविनाशनम् / शुक्रेश्वरं महापुण्यमानन्दपुरमुत्तमम्

‘କପାଳମୋଚନ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଯାହା ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପକୁ ନାଶ କରେ; ମହାପୁଣ୍ୟଦାୟୀ ‘ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱର’; ଏବଂ ‘ଆନନ୍ଦପୁର’ ନାମକ ଉତ୍ତମ ପୁଣ୍ୟଧାମ।

Verse 19

एवमादीनि तीर्थानि प्राधान्यात् कथितानि तु / न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तीर्थसंख्या द्विजात्तमाः

ଏଭଳି ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଏହି ଆଦି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା; ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।

Verse 20

तेषु सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम् / उपोष्य तत्र तत्रासौ पाराशर्यो महामुनिः

ସେହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପିନାକିନ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ମହାମୁନି ପାରାଶର୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଉପବାସ କଲେ।

Verse 21

तर्पयित्वा पितॄन् देवान् कृत्वा पिण्डप्रिदानकम् / जगाम पुनरेवापि यत्र विश्वेश्वरः शिवः

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ପିଣ୍ଡଦାନ କରି, ସେ ପୁଣି ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଶିବ ଥିଲେ।

Verse 22

स्नात्वाभ्यर्च्य परं लिङ्गं शिष्यैः सह महामुनिः / उवाच शिष्यान् धर्मात्मा स्वान् देशान् गन्तुमर्हथा

ସ୍ନାନ କରି ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ପରମ ଲିଙ୍ଗକୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ଧର୍ମାତ୍ମା ମହାମୁନି କହିଲେ—“ଏବେ ତୁମେ ନିଜ ନିଜ ଦେଶକୁ ଯାଅ।”

Verse 23

ते प्रणम्य महात्मानं जग्मुः पैलादयो द्विजाः / वासं च तत्र नियतो वाराणस्यां चकार सः

ପୈଲ ଆଦି ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଚାଲିଗଲେ। ଏବଂ ସେ ନିୟତ ହୋଇ ସେଠାରେ ହିଁ ବାରାଣସୀରେ ବାସ କଲେ।

Verse 24

शान्तो दान्तस्त्रिषवणंस्नात्वाभ्यर्च्य पिनाकिनम् / भैक्षाहारो विशुद्धात्मा ब्रह्मचर्यपरायणः

ଶାନ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ ହୋଇ, ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରି ପିନାକିନ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ଭିକ୍ଷାହାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ଅନ୍ତର୍ମନେ ଶୁଦ୍ଧ ରହି, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ପରାୟଣ ହେବା ଉଚିତ।

Verse 25

कदाचिद् वसता तत्र व्यासेनामिततेजसा / भ्रममाणेन भिक्षा तु नैव लब्धा द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ! ଥରେ ସେଠାରେ ରହୁଥିବା ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସଦେବ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଭ୍ରମଣ କରି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଖାଦ୍ୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ |

Verse 26

ततः क्रोधावृततनुर्नराणामिह वासिनाम् / विघ्नं सृजामि सर्वेषां येन सिद्धिर्विहीयते

ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀର ବିଶିଷ୍ଟ ମୁଁ ଭାବିଲି ଯେ ଏଠାରେ ରହୁଥିବା ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ |

Verse 27

तत्क्षणे सा महादेवी शङ्करार्धशरीरिणी / प्रादुरासीत् स्वयं प्रीत्या वेषं कृत्वा तु मानुषम्

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଅର୍ଦ୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ମହାଦେବୀ ପ୍ରସନ୍ନ ଚିତ୍ତରେ ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସ୍ୱୟଂ ସେଠାରେ ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ |

Verse 28

भो भो व्यास महाबुद्धे शप्तव्या भवता न हि / गृहाण भिक्षां मत्तस्त्वमुक्त्वैवं प्रददौ शिवा

"ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟାସ! ଆପଣ ଅଭିଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୋ ଠାରୁ ଭିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ," ଏହା କହି ଦେବୀ ଶିବା ତାଙ୍କୁ ଭିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 29

उवाच च महादेवी क्रोधनस्त्वं भवान् यतः / इह क्षेत्रे न वस्तव्यं कृतघ्नो ऽसि त्वया सदा

ଏବଂ ମହାଦେବୀ କହିଲେ: "ଯେହେତୁ ଆପଣ କ୍ରୋଧୀ ସ୍ୱଭାବର, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ଆପଣ ସର୍ବଦା କୃତଘ୍ନ ଅଟନ୍ତି |"

Verse 30

एवमुक्तः स भगवान् ध्यानाज्ज्ञात्वा परां शिवाम् / उवाच प्रणतो भूत्वा स्तुत्वा च प्रवरैः स्तवैः

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲେ ସେ ଭଗବାନ୍ ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ପରା ଶିବାଙ୍କୁ ଜାଣି, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତବରେ ସ୍ତୁତି କରି ପରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 31

चतुर्दश्यामथाष्टम्यां प्रवेशं देहि शाङ्करि / एवमस्त्वित्यनुज्ञाय देवी चान्तरधीयत

“ହେ ଶାଙ୍କରୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନ (ଆମ) ପ୍ରବେଶ ଅନୁମତି ଦିଅ।” ଦେବୀ “ଏବମସ୍ତୁ” କହି ଅନୁଜ୍ଞା ଦେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 32

एवं स भगवान् व्यासो महायोगी पुरातनः / ज्ञात्वा क्षेत्रगुणान् सर्वान् स्थितस्तस्याथ पार्श्वतः

ଏଭଳି ସେ ପୁରାତନ ମହାଯୋଗୀ ଭଗବାନ୍ ବ୍ୟାସ କ୍ଷେତ୍ରର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଜାଣି, ପରେ ତାଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।

Verse 33

एवं व्यासं स्थितं ज्ञात्वा क्षेत्रं सेवन्ति पण्डिताः / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वाराणस्यां वसेन्नरः

ବ୍ୟାସ ଏଭଳି ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଜାଣି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସେବା-ଆରାଧନା କରନ୍ତି; ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବପ୍ରୟତ୍ନେ ବାରାଣସୀରେ ବସିବା ଉଚିତ।

Verse 34

सूत उवाच यः पठेदविमुक्तस्य माहात्म्यं शृणुयादपि / श्रावयेद् वा द्विजान् शान्तान् सो ऽपियातिपराङ्गतिम्

ସୂତ କହିଲେ—ଯେ ଅବିମୁକ୍ତ (କାଶୀ)ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ଅଥବା ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଏ—ସେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 35

श्राद्धे वा दैविके कार्ये रात्रावहनि वा द्विजाः / नदीनां चैव तीरेषु देवतायतनेषु च

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ମ ହେଉ କି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୈବିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ରାତି ହେଉ କି ଦିନ—ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ନଦୀତଟରେ ଏବଂ ଦେବାଳୟ ଓ ଦେବସ୍ଥାନରେ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः / जपेदीशं नमस्कृत्य स याति परमां गतिम्

ସ୍ନାନ କରି, ମନକୁ ସମାହିତ କରି, ଦମ୍ଭ ଓ ମାତ୍ସର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ପରମ ଗତି (ମୋକ୍ଷ) ପାଏ।