
Prayāga-māhātmya — The Greatness of Prayāga and the Discipline of Pilgrimage
ଅବିମୁକ୍ତର ପ୍ରଶଂସା ପରେ ଋଷିମାନେ ସୂତଙ୍କୁ ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି। ସୂତ ଯୁଦ୍ଧୋତ୍ତର ଶୋକାକୁଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣାନ୍ତି—ହିଂସାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ରାଜା ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଚାହାନ୍ତି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପ୍ରୟାଗକୁ ପରମ ପାପନାଶକ ପ୍ରଜାପତିର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ରୁଦ୍ର ଅଧିଷ୍ଠାତା, ଏବଂ ଦେବମାନେ ଗଙ୍ଗା–ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଦର୍ଶନ, ନାମକୀର୍ତ୍ତନ, ସ୍ମରଣ ଓ ତୀର୍ଥର ମାଟି-ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରମିକ ଫଳ କୁହାଯାଏ; ସଙ୍ଗମରେ ମୃତ୍ୟୁ ବିଶେଷ ପାବନ ଓ ପରଲୋକଗତି (ସ୍ୱର୍ଗ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ରାଜତ୍ୱରୂପ ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ। ପରେ ଧର୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଦୋଆବ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ, ବିଶେଷକରି ଭୂମି/ଗ୍ରାମ ଗ୍ରହଣ, ନିନ୍ଦିତ ଏବଂ ତୀର୍ଥରେ ସାବଧାନତା ଉପଦେଶ ମିଳେ। ଶେଷରେ ଦାନମହିମା, ବିଶେଷତଃ ଅଳଙ୍କୃତ ଦୁଗ୍ଧଧେନୁ ଦାନ, ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ଦୀର୍ଘ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः माहात्म्यमविमुक्तस्य यथावत् तदुदीरितम् / इदानीं तु प्रयागस्य माहात्म्यं ब्रूहि सुव्रत
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଅବିମୁକ୍ତର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଯଥାବତ୍ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଛି। ଏବେ, ହେ ସୁବ୍ରତ, ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହ।
Verse 2
यानि तीर्थानि तत्रैव विश्रुतानि महान्ति वै / इदानीं कथयास्माकं सूत सर्वार्थविद् भवान्
ହେ ସୂତ! ଆପଣ ସର୍ବାର୍ଥବିଦ୍; ସେଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାନ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏବେ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
Verse 3
सूत उवाच शृणुध्वमृषयः सर्वे विस्तरेण ब्रवीमि वः / प्रयागस्य च माहात्म्यं यत्र देवः पितामहः
ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି—ପ୍ରୟାଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ବିରାଜିତ।
Verse 4
मार्कण्डेयेन कथितं कौन्तेयाय महात्मने / यथा युधिष्ठिरायैतत् तद्वक्ष्ये भवतामहम्
ଯେପରି ମହାତ୍ମା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କୌନ୍ତେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥରେ କହିବି।
Verse 5
निहत्य कौरवान सर्वान् भ्रातृभिः सह पार्थिवः / शोकेन महाताविष्टा मुमोह स युधिष्ठिरः
ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ସମସ୍ତ କୌରବଙ୍କୁ ନିହତ କରି, ସେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମହାଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋହ ଓ ମୂର୍ଛାରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 6
अचिरेणाथ कालेन मार्कण्डेयो महातपाः / संप्राप्तो हास्तिनपुरं राजद्वारे स तिष्ठति
ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ମହାତପସ୍ବୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ।
Verse 7
द्वारपालो ऽपि तं दृष्ट्वा राज्ञः कथितवान् द्रुतम् / मार्कण्डेयो द्रष्टुमिच्छंस्त्वामास्ते द्वार्यसौ मुनिः
ଦ୍ୱାରପାଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଶୀଘ୍ର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଦ୍ୱାରେ ଅଛନ୍ତି।”
Verse 8
त्वरितो धर्मपुत्रस्तु द्वारमेत्याह तत्परम् / स्वागतं ते महाप्राज्ञ स्वागतं ते महामुने
ତେବେ ଧର୍ମପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତ୍ୱରିତ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି ଆଦରସହ କହିଲେ—“ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ; ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ।”
Verse 9
अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे तारितं कुलम् / अद्य मे पितरस्तुष्टास्त्वयि तुष्टे महामुने
ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ ହେଲା, ଆଜି ମୋର କୁଳ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଲା। ହେ ମହାମୁନି, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବାରୁ ଆଜି ମୋର ପିତୃମାନେ ତୁଷ୍ଟ।
Verse 10
सिंहासनमुपस्थाप्य पादशौचार्चनादिभिः / युधिष्ठिरो महात्मेति पूजयामास तं मुनिम्
ସିଂହାସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ମୁନିଙ୍କ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ, ପୂଜା ଆଦି ସତ୍କାରବିଧିରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ‘ମହାତ୍ମା’ ବୋଲି ସ୍ତୁତି କରି ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
Verse 11
मार्कण्डेयस्ततस्तुष्टः प्रोवाच स युधिष्ठिरम् / किमर्थं मुह्यसे विद्वन् सर्वं ज्ञात्वाहमागतः
ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋହିତ ହେଉଛ? ସବୁ ଜାଣି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।’
Verse 12
ततो युधिष्ठिरो राजा प्रणम्याह महामुनिम् / कथय त्वं समासेन येन मुच्येत किल्बिषैः
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଣାମ କରି ମହାମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ସଂକ୍ଷେପରେ କହନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।’
Verse 13
निहता वहवो युद्धे पुंसो निरपराधिनः / अस्माभिः कौरवैः सार्धं प्रसङ्गान्मुनिपुङ्गव
ହେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ, ପରିସ୍ଥିତିର ପ୍ରସଙ୍ଗବଶ ଆମେ କୌରବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ନିରପରାଧ ପୁରୁଷ ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
Verse 14
येन हिंसासमुद्भूताज्जन्मान्तरकृतादपि / मुच्यते पातकादस्मात् तद् भवान् वक्तुमर्हति
ହିଂସାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ପାପରୁ—ଯଦିଓ ତାହା ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କୃତ—ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଉପାୟଟି ଦୟାକରି ଆପଣ କହନ୍ତୁ।
Verse 15
मार्कण्डेय उवाच शृणु राजन् महाभाग यन्मां पृच्छसि भारत् / प्रयागगमनं श्रेष्ठं नराणां पापनाशनम्
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ମହାଭାଗ ଭାରତକୁଳଜ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରୁଛ, ଶୁଣ। ପ୍ରୟାଗଗମନ ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପନାଶକ।
Verse 16
तत्र देवो महादेवो रुद्रो विश्वामरेश्वरः / समास्ते भगवान् ब्रह्मा स्वयंभूरपि दैवदैः
ସେଠାରେ ଦେବାଧିଦେବ ମହାଦେବ—ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱ ଓ ଅମରମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର—ବିରାଜିତ; ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦେବଗଣ ସହ ଆସୀନ।
Verse 17
युधिष्ठिर उवाच भगवञ्च्छ्रोतुमिच्छामि प्रयागगमने फलम् / मृतानां का गतिस्तत्र स्नातानामपि किं फलम्
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ୍, ପ୍ରୟାଗଗମନର ଫଳ ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। ସେଠାରେ ମୃତମାନଙ୍କ ଗତି କ’ଣ? ଏବଂ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ କି ଫଳ?
Verse 18
ये वसन्ति प्रयागे तु ब्रूहि तेषां तु किं फलम् / भवता विदितं ह्येतत् तन्मे ब्रूहि नमो ऽस्तु ते
ଯେମାନେ ପ୍ରୟାଗରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କି ଫଳ ହୁଏ କହନ୍ତୁ। ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣା; ତେଣୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 19
मार्कण्डेय उवाच कथयिष्यामि ते वत्स या चेष्टा यच्च तत्फलम् / पुरा महर्षिभिः सम्यक् कथ्यमानं मया श्रुतम्
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ବତ୍ସ, କେମିତି ଆଚରଣ-ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ କ’ଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ପୂର୍ବେ ମହର୍ଷିମାନେ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଥିବାକୁ ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି।
Verse 20
एतत् प्रजापतिक्षेत्रं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् / अत्र स्नात्वा दिवं यान्ति ये मृतास्ते ऽपुनर्भवाः
ଏହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର; ତିନି ଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ। ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ।
Verse 21
तत्र ब्रह्मादयो देवा रक्षां कुर्वन्ति संगताः / बहून्यन्यानि तीर्थानि सर्वपापापहानि तु
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଆଉ ସେଠାରେ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି।
Verse 22
कथितुं नेह शक्नोमि बहुवर्षशतैरपि / संक्षेपेण प्रवक्ष्यामि प्रयागस्येह कीर्तनम्
ଏଠାରେ ଶତଶତ ବର୍ଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଏହାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବି ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରୟାଗର କୀର୍ତ୍ତନ ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି।
Verse 23
षष्टिर्धनुः सहस्त्राणि यानि रक्षन्ति जाह्नवीम् / यमुनां रक्षति सदा सविता सप्तवाहनः
ଷାଠି ହଜାର ଧନୁର୍ଧର ସଦା ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା)କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ସପ୍ତବାହନ ରଥାରୂଢ ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ) ନିତ୍ୟ ଯମୁନାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 24
प्रयागे तु विशेषेण स्वयं वसति वासवः / मण्डलं रक्षति हरिः सर्वदेवैश्च सम्मितम्
ପ୍ରୟାଗରେ ବିଶେଷତଃ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସ୍ୱୟଂ ବସନ୍ତି; ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମତ ସେହି ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡଳକୁ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 25
न्यग्रोधं रक्षते नित्यं शूलपाणिर्महेश्वरः / स्थानं रक्षन्ति वै देवाः सर्वपापहरं शुभम्
ଶୂଳପାଣି ମହେଶ୍ୱର ନିତ୍ୟ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ (ବଟବୃକ୍ଷ)କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ଦେବମାନେ ସେହି ଶୁଭ, ସର୍ବପାପହର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 26
स्वकर्मणावृतो लोको नैव गच्छति तत्पदम् / स्वल्पं स्वल्पतरं पापं यदा तस्य नराधिप / प्रयागं स्मरमाणस्य सर्वमायाति संक्षयम्
ନିଜ କର୍ମରେ ଆବୃତ ଜୀବ ସେହି ପରମ ପଦକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ହେ ନରାଧିପ! ଯେତେବେଳେ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ପାପ ମଧ୍ୟ ଲାଗି ରହେ, ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିବା ଲୋକର ସବୁ ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷୟ ପାଏ।
Verse 27
दर्शनात् तस्य तीर्थस्य नाम संकीर्तनादपि / मुत्तिकालम्भनाद् वापि नरः पापात् प्रमुच्यते
ସେହି ତୀର୍ଥର ଦର୍ଶନମାତ୍ରରେ, ତାହାର ନାମ-ସଂକୀର୍ତ୍ତନରେ ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା ତାହାର ପବିତ୍ର ମୃତ୍ତିକାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଲେପନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 28
पञ्च कुण्डानि राजेन्द्र येषां मध्ये तु जाह्नवी / प्रयागं विशतः पुंसः पापं नश्यति तत्क्षणात्
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି କୁଣ୍ଡ ଅଛି, ଯାହାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା) ପ୍ରବାହିତ। ପ୍ରୟାଗକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ପୁରୁଷର ପାପ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଶିଯାଏ।
Verse 29
योजनानां सहस्त्रेषु गङ्गां यः स्मरते नरः / अपि दुष्कृतकर्मासौ लभते परमां गतिम्
ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନର ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରେ, ସେ ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତି ପାଏ।
Verse 30
कीर्तनान्मुच्यते पापाद् दृष्ट्वा भद्राणि पश्यति / तथोपस्पृश्य राजेन्द्र स्वर्गलोके महीयते
କୀର୍ତ୍ତନରେ ପାପମୋଚନ ହୁଏ, ଦର୍ଶନରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖାଯାଏ; ଏବଂ ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପବିତ୍ର ଜଳକୁ ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ କରି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।
Verse 31
व्याधितो यदि वा दीनः क्रूद्धो वापि भवेन्नरः / गङ्गायमुनमासाद्य त्यजेत् प्राणान् प्रयत्नतः
ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହେଉ କି ଦୀନ ହେଉ କି କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହେଉ—ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚି ଦୃଢ ପ୍ରୟାସରେ ସେଠାରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 32
दीप्तकाञ्चनवर्णाभैर्विमानैर्भानुवर्णिभिः / ईप्सितांल्लभते कामान् वदन्ति मुनिपुङ्गवाः
ଦୀପ୍ତ କାଞ୍ଚନବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିମାନମାନେ, ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହିପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କହନ୍ତି।
Verse 33
सर्वरत्नमयैर्दिव्यैर्नानाध्वजसमाकुलैः / वराङ्गनासमाकीर्णैर्मोदते शुभलक्षणः
ସର୍ବରତ୍ନମୟ ଦିବ୍ୟ ସୌଧମାନେ, ନାନା ଧ୍ୱଜରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନାମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ସେ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ପୁରୁଷ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 34
गीतवादित्रनिर्घोषैः प्रसुप्तः प्रतिबुध्यते / यावन्न स्मरते जन्म तापत् स्वर्गे महीयते
ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ନିର୍ଘୋଷରେ ଶୁଇଥିବା ଲୋକ ଜାଗେ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମରଣ କରେନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ମହିମାବାନ ରହେ; କିନ୍ତୁ ସ୍ମରଣ ହେଲେ ସେ ତାପଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗସୁଖ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
Verse 35
तस्मात् स्वर्गात् परिभ्रष्टः क्षीणकर्मा नरोत्तम / हिरण्यरत्नसंपूर्णे समृद्धे जायते कुले
ଏହିପରି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ସେ ନରୋତ୍ତମ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୁଏ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ରତ୍ନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୃଦ୍ଧ କୁଳରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
Verse 36
तदेव स्मरते तीर्थं स्मरणात् तत्र गच्छति / देशस्थो यदि वारण्ये विदेशे यदि वा गृहे
ସେଇ ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସ୍ମରଣମାତ୍ରରେ ହିଁ ସେଠାକୁ ‘ଗମନ’ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ—ନିଜ ଦେଶରେ ଥାଉ, ଅରଣ୍ୟରେ ଥାଉ, ବିଦେଶରେ ଥାଉ କିମ୍ବା ଘରେ ଥାଉ।
Verse 37
प्रयागं स्मरमाणस्तु यस्तु प्राणान् परित्यजेत् / ब्रह्मलोकमवाप्नोति वदन्ति मुनिपुङ्गवाः
ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ କହନ୍ତି—ଯେ ପ୍ରୟାଗକୁ ସ୍ମରଣ କରି କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 38
सर्वकामफला वृक्षा मही यत्र हिरण्मयी / ऋषयो मुनयः सिद्धास्तत्र लोके स गच्छति
ସେ ସେଇ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃକ୍ଷମାନେ ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ; ସେଠାରେ ଋଷି, ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ବସନ୍ତି—ସେଇ ଲୋକକୁ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 39
स्त्रीसहस्त्राकुले रम्ये मन्दाकिन्यास्तटे शुभे / मोदते मुनिभिः सार्धं स्वकृतेनेह कर्मणा
ମନ୍ଦାକିନୀର ଶୁଭ ରମ୍ୟ ତଟରେ—ସହସ୍ର ନାରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନରେ—ସେ ଏଠି ନିଜେ କରିଥିବା କର୍ମଫଳରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 40
सिद्धचारणगन्धर्वैः पूज्यते दिवि दैवतैः / ततः स्वर्गात् परिभ्रष्टो जम्बुद्वीपपतिर्भवेत्
ସ୍ୱର୍ଗରେ ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ପରେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ ସେ ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଏ।
Verse 41
ततः शुभानि कर्माणि चिन्तयानः पुनः पुनः / गुणवान् वित्तसंपन्नो भवतीह न संशयः / कर्मणा मनसा वाचा सत्यधर्मप्रतिष्ठितः
ଏହିପରି ଯେ ଶୁଭ କର୍ମକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଗୁଣବାନ ଓ ଧନସମ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରହେ।
Verse 42
गङ्गायमुनयोर्मध्ये यस्तु ग्रामं प्रतीच्छति / सुवर्णमथ मुक्तां वा तथैवान्यान् प्रतिग्रहान्
କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ଯେ କେହି ଗ୍ରାମକୁ ଦାନରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରେ—କିମ୍ବା ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ମୁକ୍ତା ଆଦି ଅନ୍ୟ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ନେଏ—ସେହି ଗ୍ରହଣ ତାହାଁ ଦୋଷକର ବୋଲି ନିନ୍ଦିତ।
Verse 43
स्वकार्ये पितृकार्ये वा देवताभ्यर्चने ऽपि वा / निष्फलं तस्य तत् तीर्थं यावत् तत्फलमश्नुते
ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ପ୍ରକୃତରେ ମିଳେ ନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସେହି ତୀର୍ଥ ନିଷ୍ଫଳ ସଦୃଶ ରହେ।
Verse 44
अतस्तीर्थे न गृह्णीयात् पुण्येष्वायतनेषु च / निमित्तेषु च सर्वेषु अप्रमत्तो द्विजो भवेत्
ଏହେତୁ ଦ୍ୱିଜ ତୀର୍ଥରେ, ପୁଣ୍ୟାୟତନରେ ଓ ପବିତ୍ର ଦେବାଳୟରେ ଅନୁଚିତ ଦାନ କିମ୍ବା ଲାଭ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ଧାର୍ମିକ ନିମିତ୍ତରେ ଶୌଚ ଓ ସଦାଚାରରେ ସେ ସଦା ଅପ୍ରମତ୍ତ ରୁହୁ।
Verse 45
कपिलां पाटलावर्णां यस्तु धेनुं प्रयच्छति / स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां चैलकण्ठां पयस्विनीम्
ଯେ କେହି କପିଳା, ପାଟଳବର୍ଣ୍ଣା ଦୁଗ୍ଧବତୀ ଧେନୁକୁ—ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗ, ରୌପ୍ୟ ଖୁର, କଣ୍ଠେ ବସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଧା—ଦାନ କରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
Verse 46
यावद् रोमाणि तस्या वै सन्ति गात्रेषु सत्तम / तावद् वर्षसहस्त्राणि रुद्रलोके महीयते
ହେ ସତ୍ତମ! ସେଇ ଧେନୁର ଗାତ୍ରରେ ଯେତେ ରୋମ ଅଛି, ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦାତା ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ପୂଜିତ ଓ ମହୀୟତେ।
The chapter repeatedly prioritizes Prayāga-centered practices—especially smaraṇa (remembrance), darśana (beholding), nāma-kīrtana (chanting the name), and snāna (bathing)—stating that even subtle sins are destroyed through remembering Prayāga and contact with its sacred earth and waters.
Dying there after bathing is said to lead to heaven without return to rebirth, while departing from life remembering Prayāga is declared to lead to Brahmaloka; the text also describes eventual fall from Svarga upon merit’s exhaustion, followed by auspicious rebirth (including royal sovereignty).
It treats the interfluvial region as exceptionally sanctified and warns that receiving villages/wealth there is blameworthy; such conduct can obstruct the promised fruit of pilgrimage until rectified, so a dvija is urged to remain vigilant about purity and right conduct at tīrthas.