Adhyaya 23
Purva BhagaAdhyaya 2385 Verses

Adhyaya 23

Genealogies of Yadus and Vṛṣṇis; Navaratha’s Refuge to Sarasvatī; Rise of Sāttvata Tradition; Prelude to Kṛṣṇa-Balarāma Incarnation

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପୁରାଣୀୟ ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ଦୀର୍ଘ ବଂଶାବଳୀ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଯଦୁ–ବୃଷ୍ଣି କୁଳ ପରିବେଶରେ ଆସି ମିଳେ। ପରେ ଧର୍ମଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ, ରାକ୍ଷସ ଦ୍ୱାରା ପିଛା କରାଯାଉଥିବା ରାଜା ନବରଥ ସରସ୍ୱତୀ-ରକ୍ଷିତ ଗୁପ୍ତ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ଖୋଜି ପାଇ ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ତାଙ୍କୁ ବାଣୀ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଓ ଜଗତ୍‌ର ମୂଳ ସ୍ରୋତ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରି ଶରଣ ନେନ୍ତି; ତେଜୋମୟ ରକ୍ଷକ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ନାଶ କରେ। ନବରଥ ନିଜ ରାଜଧାନୀରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ରାଜଧର୍ମକୁ ଭକ୍ତି ଓ ଶକ୍ତି ସହ ଯୋଡ଼ନ୍ତି। ପୁନଃ ବଂଶକ୍ରମରେ ସତ୍ତ୍ୱତ ନାରଦୋପଦେଶରେ ବାସୁଦେବକେନ୍ଦ୍ରିତ ପବିତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରଚାର କରି ‘ସାତ୍ତ୍ୱତ’ ପରମ୍ପରା ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ସଙ୍କର୍ଷଣ (ବଳରାମ) ଓ କୃଷ୍ଣ (ବାସୁଦେବ) ଜନ୍ମପ୍ରସଙ୍ଗର ପୀଠିକା ଆସେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବତାର, ଦେବୀଙ୍କ ଯୋଗନିଦ୍ରା କୌଶିକୀ, ଶିବଙ୍କ ବରଦ ଭୂମିକା ଏକ ସମନ୍ୱୟରେ ଦେଖାଯାଏ। ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ପାଇବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ପୂର୍ବାଭାସ ଦେଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟାୟକୁ ସୂଚିତ କରାଯାଏ।

All Adhyayas

Shlokas

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वाविशो ऽध्यायः सूत उवाच क्रोष्टोरेको ऽभवत् पुत्रो वृजिनीवानिति श्रुतिः / तस्य पुत्रो महान् स्वातिरुशद्गुस्तत्सुतो ऽभवत्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ଦ୍ୱାବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ (ସମାପ୍ତ)। ସୂତ କହିଲେ—ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ନାମ ବୃଜିନୀବାନ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାନ୍ ସ୍ୱାତି, ଏବଂ ସ୍ୱାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଶଦ୍ଗୁ ହେଲେ।

Verse 2

उशद्गोरभवत् पुत्रो नाम्ना चित्ररथो बली / अथ चैत्ररथिर्लोके शशबिन्दुरिति स्मृतः

ଉଶଦ୍ଗୁଙ୍କଠାରୁ ‘ଚିତ୍ରରଥ’ ନାମକ ବଳବାନ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଏବଂ ସେଇ (ବଂଶଧର) ଲୋକରେ ‘ଚୈତ୍ରରଥି’ ଓ ‘ଶଶବିନ୍ଦୁ’ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 3

तस्य पुत्रः पृथुयशा राजाभूद् धर्मतत्परः / पृथुकर्मा च तत्पुत्रस्तस्मात् पृथुजयो ऽभवत्

ତାହାର ପୁତ୍ର ଧର୍ମପରାୟଣ ରାଜା ପୃଥୁୟଶା ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁକର୍ମା, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ପୃଥୁଜୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 4

पृथुकीर्तिरभूत् तस्मात् पृथुदानस्ततो ऽभवत् / पृथुश्रवास्तस्य पुत्रस्तस्यासीत् पृथुसत्तमः

ତାହାଠାରୁ ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ; ପୃଥୁକୀର୍ତ୍ତିଠାରୁ ପୃଥୁଦାନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁଶ୍ରବା; ତାହାଠାରୁ ପୃଥୁସତ୍ତମ—ପୃଥୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 5

उशना तस्य पुत्रो ऽबूत् सितेषुस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्याभूद् रुक्मकवचः परावृत् तस्य सत्तमाः

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଶନା ହେଲେ; ଉଶନାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସିତେଷୁ ହେଲେ। ସିତେଷୁଠାରୁ ରୁକ୍ମକବଚ ଜନ୍ମିଲେ; ରୁକ୍ମକବଚଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରାବୃତ୍ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 6

परावृतः सुतो जज्ञे ज्यामघो लोकविश्रुतः / तस्माद् विदर्भः संजज्ञे विदर्भात् क्रथकैशिकौ

ପରାବୃତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜ୍ୟାମଘ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଲୋକବିଖ୍ୟାତ। ତାହାଠାରୁ ବିଦର୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ; ବିଦର୍ଭଠାରୁ କ୍ରଥ ଓ କୈଶିକ—ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 7

रोमपादस्तृतीयस्तु बभ्रुस्तस्यात्मजो नृपः / धृतिस्तस्याभवत् पुत्रः संस्तस्तस्याप्यभूत् सुतः

ସେହି ବଂଶରେ ତୃତୀୟ ରୋମପାଦ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ବଭ୍ରୁ। ବଭ୍ରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୃତି; ଧୃତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂସ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 8

संस्तस्य पुत्रो बलवान् नाम्ना विश्वसहस्तु सः / तस्य पुत्रो महावीर्यः प्रजावान् कौशिकस्ततः / अभूत् तस्य सुतो धीमान् सुमन्तुस्तत्सुतो ऽनलः

ସଂସ୍ତଙ୍କର ବଳବାନ ପୁତ୍ର ବିଶ୍ୱସହ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମହାବୀର୍ୟ; ପରେ ପ୍ରଜାବାନ କୌଶିକ। କୌଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୀମାନ ସୁମନ୍ତୁ, ସୁମନ୍ତୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନଲ।

Verse 9

कैशिकस्य सुतश्चेदिश्चैद्यास्तस्याभवन् सुताः / तेषां प्रधानो ज्योतिष्मान् वपुष्मांस्तत्सुतो ऽभवत्

କୈଶିକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଚେଦି; ତାହାଠାରୁ ଚୈଦ୍ୟ ବଂଶ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ ପ୍ରଧାନ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବପୁଷ୍ମାନ।

Verse 10

वपुष्मतो बृहन्मेधा श्रीदेवस्तत्सुतो ऽभवत् / तस्य वीतरथो विप्रा रुद्रभक्तो महाबलः

ବପୁଷ୍ମାନଠାରୁ ବୃହନ୍ମେଧା ଜନ୍ମିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୀଦେବ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଶ୍ରୀଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀତରଥ—ମହାବଳୀ ଓ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ।

Verse 11

क्रथस्याप्यभवत् कुन्ती वृष्णी तस्याभवत् सुतः / वृष्णेर्निवृत्तिरुत्पन्नो दशार्हस्तस्य तु द्विजाः

କ୍ରଥଠାରୁ କୁନ୍ତୀ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃଷ୍ଣି ହେଲେ। ବୃଷ୍ଣିଠାରୁ ନିବୃତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଦଶାର୍ହ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 12

दशार्हपुत्रोप्यारोहो जीमूतस्तत्सुतो ऽभवत् / जैमूतिरभवद् वीरो विकृतिः परवीरहा

ଦଶାର୍ହଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉପ୍ୟାରୋହ; ତାଙ୍କଠାରୁ ଜୀମୂତ ଜନ୍ମିଲେ। ଜୀମୂତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜୈମୂତି; ତାଙ୍କଠାରୁ ବୀର ବିକୃତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯିଏ ପର-ବୀରହନ୍ତା।

Verse 13

तस्य भीमरथः पुत्रः तस्मान्नवरथो ऽभवत् / दानधर्मरतो नित्यं सम्यक्शीलपरायणः

ତାହାର ପୁତ୍ର ଭୀମରଥ ଥିଲେ; ତାଙ୍କଠାରୁ ନବରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ସଦା ଦାନଧର୍ମରେ ରତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ସଦାଚାର-ଶୀଳରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 14

कदाचिन्मृगयां यातो दृष्ट्वा राक्षसमूर्जितम् / दुद्राव महातविष्टो भयेन मुनिपुङ्गवाः

ଏକଦା ମୃଗୟାକୁ ଯାଇଥିବା ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାକ୍ଷସକୁ ଦେଖି, ମହାଭୟରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ଭୟରେ ବିଶାଳ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ।

Verse 15

अन्वधावत संक्रुद्धो राक्षसस्तं महाबलः / दुर्योधनो ऽग्निसंकाशः शूलासक्तमहाकरः

ତେବେ ମହାବଳୀ ରାକ୍ଷସ ଦୁର୍ୟୋଧନ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାହାକୁ ଅନୁଧାବନ କଲା—ଅଗ୍ନି ସମ ଜ୍ୱଳମାନ, ଏବଂ ମହାହସ୍ତରେ ଶୂଳ ଧରି।

Verse 16

राजा नवरथो भीत्या नातिदूरादनुत्तमम् / अपश्यत् परमं स्थानं सरस्वत्या सुगोपितम्

ଭୟାକ୍ରାନ୍ତ ରାଜା ନବରଥ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଭଲଭାବେ ଗୁପ୍ତ କରି ରଖିଥିବା ଅନୁତ୍ତମ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 17

स तद्वेगेन महता संप्राप्य मतिमान् नृपः / ववन्दे शिरसा दृष्ट्वा साक्षाद् देवीं सरस्वतीम्

ସେଇ ମହାବେଗରେ ପ୍ରେରିତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

Verse 18

तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्बद्धाञ्जलिरमित्रजित् / पपात दण्डवद् भूमौ त्वामहं शरणं गतः

ଅମିତ୍ରଜିତ୍ କରଯୋଡ଼ି ପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲା; ପରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି—“ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ଗଲି” ବୋଲି କହିଲା।

Verse 19

नमस्यामि महादेवीं साक्षाद् देवीं सरस्वतीम् / वाग्देवतामनाद्यन्तामीश्वरीं ब्रह्मचारिणीम्

ମୁଁ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ—ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ; ବାଣୀର ଦେବତା, ଅନାଦି-ଅନନ୍ତା, ଈଶ୍ୱରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ।

Verse 20

नमस्ये जगतां योनिं योगिनीं परमां कलाम् / हिरण्यगर्भमहिषीं त्रिनेत्रां चन्द्रशेखराम्

ମୁଁ ଜଗତମାନଙ୍କର ଯୋନି, ପରମ ଯୋଗିନୀ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କଳା-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ; ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ମହିଷୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ।

Verse 21

नमस्ये परमानन्दां चित्कलां ब्रह्मरूपिणीम् / पाहि मां परमेशानि भीतं शरणमागतम्

ମୁଁ ପରମାନନ୍ଦସ୍ୱରୂପା, ଚିତ୍କଳାରୂପିଣୀ, ବ୍ରହ୍ମରୂପିଣୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ। ହେ ପରମେଶାନୀ! ଭୀତ ହୋଇ ଶରଣ ଆସିଛି—ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 22

एतस्मिन्नन्तरे क्रुद्धो राजानं राक्षसेश्वरः / हन्तुं समागतः स्थानं यत्र देवी सरस्वती

ଏହି ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧିତ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱର ରାଜାଙ୍କୁ ହନନ କରିବାକୁ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଥିଲେ ସେଠାକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 23

समुद्यम्य तदा शूलं प्रवेष्टुं बलदर्पितः / त्रिलोकमातुस्तत्स्थानं शशाङ्कादित्यसंन्निभम्

ତେବେ ନିଜ ବଳର ଦର୍ପରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶୂଳ ଉଠାଇ, ଚନ୍ଦ୍ର–ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ତ୍ରିଲୋକମାତାଙ୍କ ସେହି ଧାମରେ ବଳପୂର୍ବକ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।

Verse 24

तदन्तरे महद् भूतं युगान्तादित्यसन्निभम् / शूलेनोरसि निर्भिद्य पातयामास तं भुवि

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଯୁଗାନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ମହାଭୂତ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେ ଶୂଳରେ ତାହାର ବକ୍ଷ ଭେଦି ତାହାକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କଲା।

Verse 25

गच्छेत्याह महाराज न स्थातव्यं त्वया पुनः / इदानीं निर्भयस्तूर्णं स्थाने ऽस्मिन् राक्षसो हतः

ସେ କହିଲା—“ଯାଅ, ହେ ମହାରାଜ; ତୁମେ ପୁନଃ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବେ ଶୀଘ୍ର ନିର୍ଭୟ ହେଉ—ଏହି ସ୍ଥାନରେ ରାକ୍ଷସ ହତ ହୋଇଛି।”

Verse 26

ततः प्रणम्य हृष्टात्मा राजा नवरथः पराम् / पुरीं जगाम विप्रेन्द्राः पुरन्दरपुरोपमाम्

ତାପରେ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ରାଜା ନବରଥ ପ୍ରଣାମ କରି, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ, ପୁରନ୍ଦରପୁରୀ ସଦୃଶ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜଧାନୀକୁ ଗଲା।

Verse 27

स्थापयामास देवेशीं तत्र भक्तिसमन्वितः / ईजे च विविधैर्यज्ञैर्हेमैर्देवीं सरस्वतीम्

ଭକ୍ତିସହିତ ସେ ସେଠାରେ ଦେବେଶୀ (ପରମ ଦେବୀ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲା; ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଉପହାର ସହ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲା।

Verse 28

तस्य चासीद् दशरथः पुत्रः परमधार्मिकः / देव्या भक्तो महातेजाः शकुनिस्तस्य चात्मजः

ତାହାଠାରୁ ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଦଶରଥ ଜନ୍ମିଲେ। ଦେବୀଭକ୍ତ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଶକୁନି ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 29

तस्मात् करम्भः संभूतो देवरातो ऽभवत् ततः / ईजे स चाश्वमेधेन देवक्षत्रश्च तत्सुतः

ତାହାଠାରୁ କରମ୍ଭ ଜନ୍ମିଲେ, କରମ୍ଭଠାରୁ ଦେବରାତ ହେଲେ। ଦେବରାତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ; ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଦେବକ୍ଷତ୍ର।

Verse 30

मधुस्तस्य तु दायादस्तस्मात् कुरुवशो ऽभवत् / पुत्रद्वयमभूत् तस्य सुत्रामा चानुरेव च

ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ମଧୁ; ମଧୁଠାରୁ କୁରୁବଶ ଜନ୍ମିଲେ। କୁରୁବଶଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ସୁତ୍ରାମା ଓ ଅନୁ।

Verse 31

अनोस्तु पुरुकुत्सो ऽभूदंशुस्तस्य च रिक्थभाक् / अथांशोः सत्त्वतो नाम विष्णुभक्तः प्रतापवान् / महात्मा दाननिरतो धनुर्वेदविदां वरः

ଅନୁଠାରୁ ପୁରୁକୁତ୍ସ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଅଂଶୁ ଥିଲେ। ପରେ ଅଂଶୁଠାରୁ ‘ସତ୍ତ୍ୱତ’ ନାମକ ବ୍ୟକ୍ତି ହେଲେ—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ପ୍ରତାପଶାଳୀ, ମହାତ୍ମା, ଦାନନିରତ ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 32

स नारदस्य वचनाद् वासुदेवार्चनान्वितम् / शास्त्रं प्रवर्तयामास कुण्डगोलादिभिः श्रुतम्

ନାରଦଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ସେ ବାସୁଦେବାର୍ଚ୍ଚନାଯୁକ୍ତ ସେଇ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରଚଳିତ କଲେ; ଯାହା ସେ କୁଣ୍ଡଗୋଲ ଆଦି ଗୁରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲେ।

Verse 33

तस्य नाम्ना तु विख्यातं सात्त्वतं नाम शोभनम् / प्रवर्तते महाशास्त्रं कुण्डादीनां हितावहम्

ତାହାଙ୍କ ନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ସାତ୍ତ୍ୱତ’ ନାମକ ଶୋଭନ ମତ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା—କୁଣ୍ଡାଦି କ୍ରିୟା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ହିତକର ମହାଶାସ୍ତ୍ର।

Verse 34

सात्त्वतस्तस्य पुत्रो ऽभूत् सर्वशास्त्रविशारदः / पुण्यश्लोको महाराजस्तेन वै तत्प्रवर्तितम्

ସେହି ସାତ୍ତ୍ୱତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ। ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିମାନ ମହାରାଜ ସେଇ ନିଜେ ତାହାକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ।

Verse 35

सात्त्वतः सत्त्वसंपन्नः कौशल्यां सुषुवे सुतान् / अन्धकं वै महाभोजं वृष्णिं देवावृधं नृपम् / ज्येष्ठं च भजमानाख्यं धनुर्वेदविदां वरम्

ସାତ୍ତ୍ୱତ ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ମହାଭୋଜ ଅନ୍ଧକ, ବୃଷ୍ଣି, ରାଜା ଦେବାବୃଧ, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ‘ଭଜମାନ’ ନାମକ, ଧନୁର୍ବେଦବିଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 36

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः / पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति प्रभुः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଦେବାବୃଧ, ପ୍ରବଳ ପ୍ରଭୁ, “ମୋତେ ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ହେଉ” ବୋଲି ଇଚ୍ଛା କରି ପରମ ତପ କଲେ।

Verse 37

तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको ऽभवन्नृपः / धार्मिको रूपसंपन्नस्तत्त्वज्ञानरतः सदा

ତାଙ୍କଠାରୁ ‘ବଭ୍ରୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ—ପୁଣ୍ୟକୀର୍ତ୍ତିରେ ଖ୍ୟାତ, ଧାର୍ମିକ, ରୂପସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ସଦା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନରେ ରତ।

Verse 38

भजमानस्य सृञ्जय्यां भजमाना विजज्ञिरे / तेषां प्रधानौ विख्यातौ निमिः कृकण एव च

ଭଜମାନଙ୍କ ସୃଞ୍ଜୟ ବଂଶରେ ଭଜମାନା ନାମକ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଦୁଇ ମୁଖ୍ୟ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ନିମି ଓ କୃକଣ।

Verse 39

महाभोजकुले जाता भोजा वैमार्तिकास्तथा / वृष्णेः सुमित्रो बलवाननमित्रः शिनस्तथा

ମହାଭୋଜ କୁଳରେ ଭୋଜମାନେ ଓ ବୈମାର୍ତ୍ତିକମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ବୃଷ୍ଣିଠାରୁ ସୁମିତ୍ର, ପ୍ରବଳ ବଲବାନ, ଅନମିତ୍ର ଏବଂ ସେହିପରି ଶିନ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 40

अनमित्रादभून्निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः / प्रसेनस्तु महाभागः सत्राजिन्नाम चोत्तमः

ଅନମିତ୍ରଠାରୁ ନିଘ୍ନ ଜନ୍ମିଲା। ନିଘ୍ନର ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଥିଲେ—ମହାଭାଗ ପ୍ରସେନ ଓ ‘ସତ୍ରାଜିତ୍’ ନାମକ ଉତ୍ତମ।

Verse 41

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात् / सत्यवान् सत्यसंपन्नः सत्यकस्तत्सुतो ऽभवत्

ଅନମିତ୍ରଠାରୁ ଶିନି ଜନ୍ମିଲା। କନିଷ୍ଠ, ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦସ୍ୱରୂପ, ତାହାଠାରୁ ସତ୍ୟବାନ ଜନ୍ମିଲେ—ସତ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସତ୍ୟକ ହେଲେ।

Verse 42

सात्यकिर्युयुधानस्तु तस्यासङ्गो ऽभवत् सुतः / कुणिस्तस्य सुतो धीमांस्तस्य पुत्रो युगन्धरः

ସାତ୍ୟକି (ୟୁୟୁଧାନ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅସଙ୍ଗ ଥିଲେ। ଅସଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧୀମାନ କୁଣି, ଏବଂ କୁଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯୁଗନ୍ଧର।

Verse 43

माद्रया वृष्णेः सुतो जज्ञे पृश्निर्वै यदुनन्दनः / जज्ञाते तनयौ पृश्नेः श्वफल्कश्चित्रकश्च ह

ମାଦ୍ରାଠାରୁ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଶ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ, ଯେ ଯଦୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ। ପୃଶ୍ନିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ଶ୍ୱଫଲ୍କ ଓ ଚିତ୍ରକ—ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 44

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामविन्दत / तस्यामजनयत् पुत्रमक्रूरं नाम धार्मिकम् / उपमङ्गुस्तथा मङ्गुरन्ये च बहवः सुताः

ଶ୍ୱଫଲ୍କ କାଶୀରାଜଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାରୂପେ ପାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଧର୍ମପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଅକ୍ରୂର’ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ଉପମଙ୍ଗୁ, ମଙ୍ଗୁ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 45

अक्रूरस्य स्मृतः पुत्रो देववानिति विश्रुतः / उपदेवश्च पुण्यात्मा तयोर्विश्वप्रमाथिनौ

ଅକ୍ରୂରଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦେବବାନ୍’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବଂ ‘ଉପଦେବ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ସେ ଦୁଇଜଣ ଜଗତର ଉପଦ୍ରବ ଦମନକାରୀ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 46

चित्रकस्याभवत् पुत्रः पृथुर्विपृथुरेव च / अश्वग्रीवः सुबाहुश्च सुपार्श्वकगवेषणौ

ଚିତ୍ରକଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ଓ ବିପୃଥୁ ଥିଲେ; ଏହା ସହ ଅଶ୍ୱଗ୍ରୀବ, ସୁବାହୁ, ସୁପାର୍ଶ୍ୱକ ଓ ଗବେଷଣ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 47

अन्धकात् काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् / कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

ଅନ୍ଧକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାଶ୍ୟପଙ୍କ କନ୍ୟା ଚାରି ପୁତ୍ର ପାଇଲେ—କୁକୁର, ଭଜମାନ, ଶୁଚି ଓ କମ୍ବଲବର୍ହିଷ।

Verse 48

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर्वृष्णेस्तु तनयो ऽभवत् / कपोतरोमा विपुलस्तस्य पुत्रो विलोमकः

କୁକୁରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୃଷ୍ଣି ଥିଲେ; ଏବଂ ବୃଷ୍ଣିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁତ୍ର ହେଲା। ସେ କପୋତରୋମା; ତାହାଠାରୁ ବିପୁଳ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ବିପୁଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିଲୋମକ।

Verse 49

तस्यासीत् तुम्बुरुसखा विद्वान् पुत्रो नलः किल / ख्यायते तस्य नामानुरनोरानकदुन्दुभिः

ତାଙ୍କର ନଲ ନାମକ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ଯିଏ ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କ ସଖା। ତାଙ୍କ ନାମ-ଯଶ ସର୍ବତ୍ର ଘୋଷିତ, ଆନକ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ପରି।

Verse 50

स गोवर्धनमासाद्य तताप विपुलं तपः / वरं तस्मै ददौ देवो ब्रह्मा लोकमहेश्वरः

ସେ ଗୋବର୍ଧନକୁ ପହଞ୍ଚି ବିପୁଳ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତେବେ ଲୋକମହେଶ୍ୱର ଦେବ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ।

Verse 51

वंशस्य चाक्षयां कीर्ति गानयोगमनुत्तमम् / गुरोरभ्यधिकं विप्राः कामरूपित्वमेव च

ତାଙ୍କ ବଂଶର ଅକ୍ଷୟ କୀର୍ତ୍ତି, ପବିତ୍ର ଗାନ ଓ ଯୋଗ-ସମାଧିର ଅନୁତ୍ତମ ଶିକ୍ଷା; ଏବଂ ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ଗୁରୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ—ତଥା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିବାର ସିଦ୍ଧି (ମିଳେ)।

Verse 52

स लब्ध्वा वरमव्यग्रो वरेण्यं वृषवाहनम् / पूजयामास गानेन स्थाणुं त्रिदशपूजितम्

ବର ପାଇ ସେ ନିର୍ବ୍ୟଗ୍ର ହେଲେ ଏବଂ ବୃଷବାହନ, ବରେଣ୍ୟ, ତ୍ରିଦଶପୂଜିତ ସ୍ଥାଣୁ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତିଗାନରେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 53

तस्य गानरतस्याथ भगवानम्बिकापतिः / कन्यारत्नं ददौ देवो दुर्लभं त्रिदशैरपि

ତେବେ ପବିତ୍ର ଗାନରେ ରତ ତାହାକୁ ଭଗବାନ ଅମ୍ବିକାପତି ଦେବ ‘କନ୍ୟାରତ୍ନ’ ଦାନ କଲେ—ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା।

Verse 54

तया स सङ्गतो राजा गानयोगमनुत्तमम् / अशिक्षयदमित्रघ्नः प्रियां तां भ्रान्तलोचनाम्

ତାଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅମିତ୍ରଘ୍ନ ରାଜା ଭ୍ରାନ୍ତଲୋଚନା ପ୍ରିୟାକୁ ଗାନ-ଯୋଗର ଅନୁତ୍ତମ ସାଧନା ଶିଖାଇଲେ।

Verse 55

तस्यामुत्पादयामास सुभुजं नाम शोभनम् / रूपलावण्यसंपन्नां ह्रीमतीमपि कन्यकाम्

ତାହାରୁ ସେ ‘ସୁଭୁଜ’ ନାମକ ଶୋଭନ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ‘ହ୍ରୀମତୀ’ ନାମକ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 56

ततस्तं जननी पुत्रं बाल्ये वयसि शोभनम् / शिक्षयामास विधिवद् गानविद्यां च कन्यकाम्

ତାପରେ ମାତା ବିଧିମତେ ଶିଶୁବୟସରେ ହିଁ ସେ ଶୋଭନ ପୁତ୍ରକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ; ଏବଂ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଗାନବିଦ୍ୟା ଯଥାବିଧି ଶିଖାଇଲେ।

Verse 57

कृतोपनयनो वेदानधीत्य विधिवद् गुरोः / उद्ववाहात्मजां कन्यां गन्धर्वाणां तु मानसीम्

ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର କରି ଗୁରୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ବିଧିମତେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ‘ମାନସୀ’—ମନୋଜାତ—କନ୍ୟାକୁ ବିବାହ କଲେ।

Verse 58

तस्यामुत्पादयामास पञ्च पुत्राननुत्तमान् / वीणावादनतत्त्वज्ञान् गानशास्त्रविशारदान्

ତାହାରେ ସେ ପାଞ୍ଚ ଅନୁତ୍ତମ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ—ଯେମାନେ ବୀଣାବାଦନର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଓ ଗାନଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 59

पुत्रैः पौत्रैः सपत्नीको राजा गानविशारदः / पूजयामास गानेन देवं त्रिपुरनाशनम्

ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ର ଓ ରାଣୀ ସହିତ, ଗାନରେ ପାରଙ୍ଗତ ରାଜା ଭକ୍ତିଗାନ ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିପୁରନାଶକ ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

Verse 60

ह्रीमती चापि या कन्या श्रीरिवायतलोचना / सुबाहुर्नाम गन्धर्वस्तामादाय ययौ पुरीम्

ଏବଂ ଶ୍ରୀ (ଲକ୍ଷ୍ମୀ) ସଦୃଶ ଦୀର୍ଘନୟନା ହ୍ରୀମତୀ ନାମକ ସେ କନ୍ୟାକୁ, ସୁବାହୁ ନାମକ ଗନ୍ଧର୍ବ ନେଇ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଚାଲିଗଲା।

Verse 61

तस्यामप्यभवन् पुत्रा गन्धर्वस्य सुतेजसः / सुषेणवीरसुग्रीवसुभोजनरवाहनाः

ତାହାରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ତେଜସ୍ବୀ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ସୁଷେଣ, ବୀର, ସୁଗ୍ରୀବ, ସୁଭୋଜନ ଓ ରବାହନ।

Verse 62

अथासीदभिजित् पुत्रो वीरस्त्वानकदुन्दुभेः / पुनर्वसुश्चाभिजितः संबभूवाहुकः सुतः

ତାପରେ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭିଙ୍କର ଅଭିଜିତ୍ ନାମକ ଏକ ବୀର ପୁତ୍ର ହେଲା; ଅଭିଜିତ୍ ଠାରୁ ପୁନର୍ବସୁ ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆହୁକ ଥିଲେ।

Verse 63

आहुकस्योग्रसेनश्च देवकश्च द्विजोत्तमाः / देवकस्य सुता वीरा जज्ञिरे त्रिदशोपमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଆହୁକ ଠାରୁ ଉଗ୍ରସେନ ଓ ଦେବକ ଜନ୍ମିଲେ; ଦେବକଙ୍କର ବୀର କନ୍ୟାମାନେ ଦେବତାସମ ଗୁଣେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 64

देववानुपदेवश्च सुदेवो देवरक्षितः / तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ

ଦେବବାନ, ଉପଦେବ, ସୁଦେବ ଓ ଦେବରକ୍ଷିତ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ସାତ ଭଉଣୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କୁ ବସୁଦେବ ବିବାହରେ ଦେଲେ।

Verse 65

वृकदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता / श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा सहदेवा च सुव्रता / देवकी चापि तासां तु वरिष्ठाभूत् सुमध्यमा

ବୃକଦେବୋପଦେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବରକ୍ଷିତା; ଶ୍ରୀଦେବା, ଶାନ୍ତିଦେବା, ସହଦେବା, ପୁନଃ ସହଦେବା ଓ ସୁବ୍ରତା—ଏମାନେ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁମଧ୍ୟମା ଦେବକୀ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠା ଥିଲେ।

Verse 66

अग्रसेनस्य पुत्रो ऽभून्न्यग्रोधः कंस एव च / सुभूमी राष्ट्रपालश्च तुष्टिमाञ्छङ्कुरेव च

ଅଗ୍ରସେନଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଓ କଂସ; ଏବଂ ସୁଭୂମି, ରାଷ୍ଟ୍ରପାଳ, ତୁଷ୍ଟିମାନ, ଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 67

भजमानादबूत् पुत्रः प्रख्यातो ऽसौ विदूरथः / तस्य शूरः शमिस्तस्मात् प्रतिक्षत्रस्ततो ऽभवत्

ଭଜମାନ ଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁତ୍ର ବିଦୂରଥ ଜନ୍ମିଲା। ତାହାଠାରୁ ଶୂର, ଶୂରଠାରୁ ଶମି, ଏବଂ ଶମିଠାରୁ ପରେ ପ୍ରତିକ୍ଷତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 68

स्वयंभोजस्ततस्तस्माद् हृदिकः शत्रुतापनः / कृतवर्माथ तत्पुत्रो देवरस्तत्सुतः स्मृतः / स शूरस्तत्सुतो धीमान् वसुदेवो ऽथ तत्सुतः

ସ୍ୱୟଂଭୋଜରୁ ଶତ୍ରୁତାପନ ହୃଦିକ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କରୁ କୃତବର୍ମା; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଦେବରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ଓ ଧୀମାନ୍ ଶୂର; ଶୂରରୁ ବସୁଦେବ, ତାପରେ ତାଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 69

वसुदेवावन्महाबाहुर्वासुदेवो जगद्गुरुः / बभूव देवकीपुत्रो देवैरभ्यर्थितो हरिः

ବସୁଦେବ ବଂଶରେ ସେଇ ମହାବାହୁ ହରି—ବାସୁଦେବ, ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ—ଦେବମାନଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଅବତରି ଦେବକୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ହେଲେ।

Verse 70

रोहिणी च महाभागा वसुदेवस्य शोभना / असूत पत्नी संकर्षं रामं ज्येष्ठं हलायुधम्

ବସୁଦେବଙ୍କ ଶୋଭାମୟୀ ମହାଭାଗା ପତ୍ନୀ ରୋହିଣୀ ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ—ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ, ହଲାୟୁଧଧାରୀ—ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 71

स एव परमात्मासौ वासुदेवो जगन्मयः / हलायुधः स्वयं साक्षाच्छेषः संकर्षणः प्रभुः

ସେଇ ପରମାତ୍ମା ବାସୁଦେବ, ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେଇ ହଲାୟୁଧଧାରୀ; ସାକ୍ଷାତ୍ ଶେଷ—ସଂକର୍ଷଣ ପ୍ରଭୁ—ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ।

Verse 72

भृगुशापच्छलेनैव मानयन् मानुषीं तनुम् / बभूत तस्यां देवक्यां रोहिण्यामपि माधवः

ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପର ଛଳରେ, ମାନବ ଦେହ ଧାରଣକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ମାଧବ ଦେବକୀରେ ମଧ୍ୟ ଓ ରୋହିଣୀରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 73

उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशीकी / नियोगाद् वासुदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्

ଉମାଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ସେଇ ଯୋଗନିଦ୍ରା—କୌଶିକୀ—ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିଶ୍ଚୟ ଯଶୋଦାଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲା।

Verse 74

ये चान्ये वसुदेवस्य वासुदेवाग्रजाः सुताः / प्रागेव कंसस्तान् सर्वान् जघान मुनिपुङ्गवाः

ଏବଂ ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ, ଯେମାନେ ବାସୁଦେବ (କୃଷ୍ଣ)ଙ୍କ ଅଗ୍ରଜ ଥିଲେ—ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! କଂସ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲା।

Verse 75

सुषेणश्च तथोदायी भद्रसेनो महाबलः / ऋजुदासो भद्रदासः कीर्तिमानपि पूर्वजः

ସୁଷେଣ, ତଥା ଉଦାୟୀ; ମହାବଳୀ ଭଦ୍ରସେନ; ଋଜୁଦାସ, ଭଦ୍ରଦାସ; ଏବଂ ପୁରାତନ କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ପୂର୍ବଜ କୀର୍ତ୍ତିମାନ ମଧ୍ୟ (ଥିଲେ)।

Verse 76

हतेष्वेतेषु सर्वेषु रोहिणी वसुदेवतः / असूत रामं लोकेशं बलभद्रं हलायुधम्

ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ହତ ହେବା ପରେ, ରୋହିଣୀ ବସୁଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ—ଲୋକେଶ୍ୱର ବଳଭଦ୍ର, ହଳାୟୁଧଧାରୀ।

Verse 77

जाते ऽथ रामे देवानामादिमात्मानमच्युतम् / असूत देवकी कृष्णं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम्

ତାପରେ ରାମ ଜନ୍ମିତ ହେବା ପରେ, ଦେବକୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ଆତ୍ମା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ।

Verse 78

रेवती नाम रामस्य भार्यासीत् सुगुणान्विता / तस्यामुत्पादयामास पुत्रौ द्वौ निशठोल्मुकौ

ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ରେବତୀ ନାମରେ ଥିଲେ, ସୁଗୁଣସମ୍ପନ୍ନା। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ନିଶଠ ଓ ଓଲ୍ମୁକ।

Verse 79

षोडशस्त्रीसहस्त्राणि कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः / बभूवुरात्मजास्तासु शतशो ऽथ सहस्त्रशः

ଅକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଷୋଳହ ହଜାର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପୁତ୍ରମାନେ ଶତଶଃ, ଅଥବା ସହସ୍ରଶଃ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 80

चारुदेष्णः सुचारुश्च चारुवेषो यशोधरः / चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः शङ्ख एव च

ଚାରୁଦେଷ୍ଣ, ସୁଚାରୁ, ଚାରୁବେଷ, ଯଶୋଧର, ଚାରୁଶ୍ରବ, ଚାରୁଯଶ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏବଂ ଶଙ୍ଖ—ଏହେ (ତାଙ୍କ) ନାମ।

Verse 81

रुक्मिण्य वासुदेवस्यां महाबलपराक्रमाः / विशिष्टाः सर्वपुत्राणां संबभूवुरिम् सुताः

ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନେ ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରମଧ୍ୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ।

Verse 82

तान् दृष्ट्वा तनयान् वीरान् रौक्मिणेयाञ्जनार्दनम् / जाम्बवत्यब्रवीत् कृष्णं भार्या तस्य शुचिस्मिता

ସେହି ବୀର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ—ରୁକ୍ମିଣୀପୁତ୍ର ଓ ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ—ଦେଖି, ଶୁଚିସ୍ମିତା ଜାମ୍ବବତୀ, ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 83

मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तमम् / सुरेशसदृशं पुत्रं देहि दानवसूदन

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ, ହେ ଦାନବସୂଦନ! ମୋତେ ଏମିତି ଏକ ପୁତ୍ର ଦିଅ, ଯେ ଅତି ବିଶିଷ୍ଟ, ପରମ ଗୁଣବାନ ଓ ସୁରେଶ ସଦୃଶ ହେଉ।

Verse 84

जात्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथः स्वयं हरिः / समारेभे तपः कर्तुं तपोनिधिररिन्दमः

ଜାତ୍ବବତୀଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ୱୟଂ ହରି—ତପସ୍ୟାର ନିଧି, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ—ତପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 85

तच्छृणुध्वं मुनिश्रेष्ठा यथासौ देवकीसुतः / दृष्ट्वा लेभे सुतं रुद्रं तप्त्वा तीव्रं महत् तपः

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଶୁଣ—ଦେବକୀସୁତ ତୀବ୍ର ମହାତପ କରି ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ହିଁ ପୁତ୍ରରୂପେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

← Adhyaya 22Adhyaya 24

Frequently Asked Questions

It converts lineage into lived dharma: royal succession is not merely biological but validated by śaraṇāgati and the establishment of Devī worship, showing that sovereignty is secured through divine protection, right conduct, and ritual patronage.

In this chapter it is presented as a Vāsudeva-centered sacred treatise/tradition set in motion under Nārada’s instruction, supporting rites and observances and functioning as an early theological-ritual framework for Vaiṣṇava devotion within the Purāṇic world.

Viṣṇu’s descent as Kṛṣṇa is central, yet Devī appears as Sarasvatī (refuge and speech-power) and as Kauśikī (yoganidrā), while Śiva is invoked as the Bull-bannered Lord who grants boons—depicting complementary divine agencies rather than sectarian rivalry.

It explicitly announces Kṛṣṇa’s austerity and the vision of Rudra culminating in obtaining him as a son, functioning as a cliffhanger that the subsequent chapter is expected to narrate in detail.