Adhyaya 22
Durjaya, Urvaśī, and the Expiation at Vārāṇasī (Genealogy and Sin-Removal through Viśveśvara)
ପୂର୍ବ ଅଧ୍ୟାୟ ପରେ ସୂତ ଜୟଧ୍ୱଜରୁ ତାଳଜଂଘ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏବଂ ଯାଦବ ଶାଖାମାନଙ୍କ ବଂଶବର୍ଣ୍ଣନା କରି ବୀତିହୋତ୍ର ବଂଶକୁ ଅନନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ଜୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ପରେ ଉପଦେଶମୟ କଥାରେ କାଳିନ୍ଦୀ ତଟରେ ଦୁର୍ଜୟ ଅପ୍ସରା ଉର୍ବଶୀରେ ମୋହିତ ହୋଇ ପୁନଃପୁନଃ ଆସକ୍ତିରେ ପଡ଼େ। ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଲେ ତାଙ୍କ ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଲଜ୍ଜା ବୁଝି ଭୟ ନୁହେଁ, ଶୁଦ୍ଧିର ପଥ ଦେଖାଇ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ପାଇଁ କଣ୍ୱ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାନ୍ତି। ଗନ୍ଧର୍ବର ମାଳା ବଳପୂର୍ବକ ଛିନିବା ଓ ଉନ୍ମତ୍ତ ଭ୍ରମଣରେ ପୁନଃପତନ; ପରେ ଜାଗରଣ ଓ ଦୀର୍ଘ ତପ ହୁଏ। ତପରେ ପ୍ରସନ୍ନ କଣ୍ୱ ଵାରାଣସୀ ଯାତ୍ରା, ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ, ଦେବ–ପିତୃ ତର୍ପଣ ଓ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି—ପାପନାଶ ପାଇଁ। ଦୁର୍ଜୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରି ସୁପ୍ରତୀକକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ପରେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁ ବଂଶଧାରାକୁ କଥା ଅଗ୍ରସର ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकविशो ऽध्यायः सूत उवाच जयध्वजस्य पुत्रो ऽभूत् तालाजङ्घ इति स्मृतः / शतपुत्रास्तु तस्यासन् तालजङ्घाः प्रकीर्तिताः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗରେ ଏକବିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ସୂତ କହିଲେ—ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ତାଳଜଂଘ ନାମେ ସ୍ମୃତ; ତାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଳଜଂଘମାନେ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 2
तेषां ज्येष्ठो महावीर्यो वीतिहोत्रो ऽभवन्नृपः / वृषप्रभृतयश्चान्ये यादवाः पुण्यकर्मिणः
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମହାବୀର୍ଯ୍ୟ ରାଜା ବୀତିହୋତ୍ର ଥିଲେ। ଓ ବୃଷ ଆଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ଯାଦବ ଥିଲେ।
Verse 3
वृषो वंशकरस्तेषां तस्य पुत्रो ऽभवन्मधुः / मधोः पुत्रशतं त्वासीद् वृषणस्तस्य वंशभाक्
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ ବଂଶର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧୁ ଥିଲେ। ମଧୁଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷଣ ବଂଶଧାରକ ହେଲେ।
Verse 4
वीतिहोत्रसुतश्चापि विश्रुतो ऽनन्त इत्युत / दुर्जयस्तस्य पुत्रो ऽबूत् सर्वशास्त्रविशारदः
ବୀତିହୋତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ତ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଜୟ; ସେ ସର୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ ଥିଲେ।
Verse 5
तस्य भार्या रूपवती गुणैः सर्वैरलङ्कृता / पतिव्रतासीत् पतिना स्वधर्मपरिपालिका
ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ରୂପବତୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ସେ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ ପତି ସହିତ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ଯଥାବିଧି ପାଳନ କରୁଥିଲେ।
Verse 6
स कदाचिन्महाभागः कालिन्दीतीरसंस्थिताम् / अपश्यदुर्वशीं देवीं गायन्तीं मधुरस्वनाम्
ଏକଦା ସେ ମହାଭାଗ କାଲିନ୍ଦୀ (ଯମୁନା) ତୀରରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗାଉଥିବା ଦେବୀ ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 7
ततः कामाहतमनास्तत्समीपमुपेत्य वै / प्रोवाच सुचिरं कालं देवि रन्तुं मयार्ऽहसि
ତାପରେ କାମରେ ଆହତ ମନ ନେଇ ସେ ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ଦେବୀ, ଦୀର୍ଘକାଳ ମୋ ସହିତ ରମଣ କରିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।”
Verse 8
सा देवी नृपतिं दृष्ट्वा रूपलावण्यसंयुतम् / रेमे तेन चिरं कालं कामदेवमिवापरम्
ରୂପ-ଲାବଣ୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ସେହି ନୃପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ତାଙ୍କ ସହିତ ଦୀର୍ଘକାଳ ରମଣ କଲେ; ଯେନେ ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ କାମଦେବ।
Verse 9
कालात् प्रबुद्धो राजा तामुर्वशीं प्राह शोभनाम् / गमिष्यामि पुरीं रम्यां हसन्ती साब्रवीद् वचः
ସମୟ ଆସିଲେ ରାଜା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେହି ଶୋଭନା ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ରମ୍ୟ ପୁରୀକୁ ଯିବି।” ତେବେ ସେ ହସିହସି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 10
न ह्यनेनोपभोगेन भवता राजसुन्दर / प्रीतिः संजायते मह्यं स्थातव्यं वत्सरं पुनः
ହେ ରାଜସୁନ୍ଦର! ତୁମ ସହ ଏପରି ଉପଭୋଗରେ ମୋ ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ତୁମେ ପୁଣି ଏକ ବର୍ଷ ପୃଥକ୍ ରହିବାକୁ ପଡିବ।
Verse 11
तामब्रवीत् स मतिमान् गत्वा शीघ्रतरं पुरीम् / आगमिष्यामि भूयो ऽत्र तन्मे ऽनुज्ञातुमर्हसि
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ତାକୁ କହିଲା—“ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ନଗରକୁ ଯାଇ ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିବି; ତେଣୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେବା ଉଚିତ।”
Verse 12
तमब्रवीत् सा सुभगा तथा कुरु विशांपते / नान्ययाप्सरसा तावद् रन्तव्यं भवत् पुनः
ସେ ସୁଭଗା ଅପ୍ସରା ତାକୁ କହିଲା—“ତଥା କର, ହେ ପ୍ରଜାପତି; କିନ୍ତୁ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅପ୍ସରା ସହ ପୁଣି କ୍ରୀଡ଼ା କରିବ ନାହିଁ।”
Verse 13
ओमित्युक्त्वा ययौ तूर्णं पुरीं परमशोभनाम् / गत्वा पतिव्रतां पत्नीं दृष्ट्वा बीतो ऽभवन्नृपः
“ଓଁ” ବୋଲି କହି ସେ ତୁରନ୍ତ ପରମ ଶୋଭାମୟ ନଗରକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ଯାଇ ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀକୁ ଦେଖି ରାଜା ଭୟଭୀତ ହେଲା।
Verse 14
संप्रेक्ष्य सा गुणवती भार्या तस्य पतिव्रता / भीतं प्रसन्नया प्राह वाचा पीनपयोधरा
ସେ ଗୁଣବତୀ ପତିବ୍ରତା ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ଦେଖି, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଶାନ୍ତ ବାଣୀରେ କହିଲା; ସେ ସତୀ, ଗରିମାମୟୀ ନାରୀ ଥିଲା।
Verse 15
स्वामिन् किमत्र भवतो भीतिरद्य प्रवर्तते / तद् ब्रूहि मे यथा तत्त्वं न राज्ञां कीर्तये त्विदम्
ସ୍ୱାମୀ, ଆଜି ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଭୟ କାହିଁକି ଜାଗିଲା? ତତ୍ତ୍ୱ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ; ରାଜାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ତତ୍ତ୍ୱବୋଧ ପାଇଁ ମୁଁ ପଚାରୁଛି।
Verse 16
स तस्या वाक्यमाकर्ण्य लज्जावनतचेतनः / नोवाच किञ्चिन्नृपतिर्ज्ञानदृष्ट्या विवेद सा
ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ନୃପତି ଲଜ୍ଜାରେ ନତଚିତ୍ତ ହୋଇ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସେ ନାରୀ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଭାବ ବୁଝିଗଲା।
Verse 17
न भेतव्यं त्वया स्वामिन् कार्यं पापविशोधनम् / भीते त्वयि महाराज राष्ट्रं ते नाशमेष्यति
ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ପାପ-ବିଶୋଧନର କାର୍ଯ୍ୟ। ହେ ମହାରାଜ, ଆପଣ ଭୀତ ହେଲେ ଆପଣଙ୍କ ରାଷ୍ଟ୍ର ନାଶକୁ ଯିବ।
Verse 18
तदा स राजा द्युतिमान् निर्गत्य तु पुरात् ततः / गत्वा कण्वाश्रमं पुण्यं दृष्ट्वा तत्र महामुनिम्
ତେବେ ସେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ରାଜା ନଗରରୁ ବାହାରି ପୁଣ୍ୟ କଣ୍ୱାଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 19
निशम्य कण्ववदनात् प्रायश्चित्तविधिं शुभम् / जगाम हिमवत्पृष्ठं समुद्दिश्य महाबलः
କଣ୍ୱଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଭ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-ବିଧି ଶୁଣି ସେ ମହାବଳୀ ହିମବତର ଉଚ୍ଚ ପୃଷ୍ଠଦେଶକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ଯାତ୍ରା କଲେ।
Verse 20
सो ऽपश्यत् पथि राजेन्द्रो गन्धर्ववरमुत्तमम् / भ्राजमानं श्रिया व्योम्नि भूषितं दिव्यमालया
ତେବେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମାର୍ଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଆକାଶେ ଶ୍ରୀସମ୍ପଦାରେ ଦୀପ୍ତ ଓ ଦିବ୍ୟମାଳାରେ ଭୂଷିତ ଥିଲେ।
Verse 21
वीक्ष्य मालाममित्रघ्नः सस्माराप्सरसां वराम् / उर्वशीं तां मनश्चक्रे तस्या एवेयमर्हति
ମାଳାକୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁନାଶକ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ। ଉର୍ବଶୀଙ୍କୁ ମନେ ଧରି—“ଏହି ମାଳା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଯୋଗ୍ୟ” ବୋଲି ଭାବିଲେ।
Verse 22
सो ऽतीव कामुको राजा गन्धर्वेणाथ तेन हि / चकार सुमहद् युद्धं मालामादातुमुद्यतः
ସେ ରାଜା କାମାବେଶରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେଇ ଗନ୍ଧର୍ବ ସହ ମହାଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମାଳା ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଥିଲେ।
Verse 23
विजित्य समरे मालां गृहीत्वा दुर्जयो द्विजाः / जगाम तामप्सरसं कालिन्दीं द्रष्टुमादरात्
ସମରରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ମାଳା ଗ୍ରହଣ କରି, ଅଜେୟ ଦ୍ୱିଜ ଦୁର୍ଜୟ ଆଦରସହ ଅପ୍ସରା କାଲିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ।
Verse 24
अदृष्ट्वाप्सरसं तत्र कामबाणाभिपीडितः / बभ्राम सकलां पृथ्वीं सप्तद्वीपसमन्विताम्
ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, କାମବାଣରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସପ୍ତଦ୍ୱୀପସହିତ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଜୁଡ଼ା ଭ୍ରମଣ କଲେ।
Verse 25
आक्रम्य हिमवत्पार्श्वमुर्वशीदर्शनोत्सुकः / जगाम शैलप्रवरं हेमकूटमिति श्रुतम्
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସେ ହିମବତର ପାର୍ଶ୍ୱ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେମକୂଟକୁ ଗଲା—ଏହିପରି ପରମ୍ପରାରେ ଶୁଣାଯାଏ।
Verse 26
तत्र तत्राप्सरोवर्या दृष्ट्वा तं सिंहविक्रमम् / कामं संदधिरे घोरं भूषितं चित्रमालया
ସେଠା ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠାମାନେ, ସିଂହସଦୃଶ ବିକ୍ରମଶାଳୀ ଓ ଚିତ୍ରମାଳାରେ ଭୂଷିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଘୋର କାମନାରେ ଆବେଶିତ ହେଲେ।
Verse 27
संस्मरन्नुर्वशीवाक्यं तस्यां संसक्तमानसः / न पश्यति स्मताः सर्वागिरिशृङ्गाणिजग्मिवान्
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ବାକ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ମନ ନେଇ ସେ କିଛିମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ପର୍ବତଶିଖରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନ ଦେଖି ଅତିକ୍ରମ କରି ଚାଲିଗଲା।
Verse 28
तत्राप्यप्सरसं दिव्यामदृष्ट्वा कामपीडितः / देवलोकं महामेरुं ययौ देवपराक्रमः
ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାଙ୍କୁ ନ ଦେଖି, କାମପୀଡିତ ଦେବପରାକ୍ରମ ଦେବଲୋକକୁ, ମହାମେରୁ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
Verse 29
स तत्र मानसं नाम सरस्त्रैलोक्यविश्रुतम् / भेजे शृङ्गाण्यतिक्रम्य स्वबाहुबलभावितः
ସେଠାରେ ସେ ‘ମାନସ’ ନାମକ, ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟରେ ବିଶ୍ରୁତ ସରୋବରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ପର୍ବତଶିଖର ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ଭୁଜବଳରେ ଭରସା କରି ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 30
स तस्य तीरे सुभगां चरन्तीमतिलालसाम् / दृष्टवाननवद्याङ्गीं तस्यै मालां ददौ पुनः
ସେ ସେହି ନଦୀ/ସରୋବରର ତଟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକୁଳତାରେ ବିଚରୁଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଦେଖିଲା। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତା ତାକୁ ଦେଖି ପୁନର୍ବାର ତାକୁ ପୁଷ୍ପମାଳା ଅର୍ପଣ କଲା।
Verse 31
स मालया तदा देवीं भूषितां प्रेक्ष्य मोहितः / रेमे कृतार्थमात्मानं जानानः सुचिरं तया
ତେବେ ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଭୂଷିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମୋହିତ ହେଲା। ତାଙ୍କ ସହିତ ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରମଣ କଲା ଏବଂ ନିଜକୁ କୃତାର୍ଥ, କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବିଲା।
Verse 32
अथोर्वशी राजवर्यं रतान्ते वाक्यमब्रवीत् / किं कृतं भवता पूर्वं पुरीं गत्वा वृथा नृप
ତାପରେ ରତିକ୍ରୀଡାର ଶେଷରେ ଉର୍ବଶୀ ସେହି ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ନୃପ! ପୂର୍ବେ ତୁମେ ପୁରୀକୁ ଯାଇ ବ୍ୟର୍ଥରେ କ’ଣ କଲ?”
Verse 33
स तस्यै सर्वमाचष्ट पत्न्या यत् समुदीरितम् / कण्वस्य दर्शनं चैव मालापहरणं तथा
ସେ ତାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ କହିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲା— କଣ୍ୱଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ମାଳା ଅପହରଣର ଘଟଣା ମଧ୍ୟ।
Verse 34
श्रुत्वैतद् व्याहृतं तेन गच्छेत्याह हितैषिणी / शापं दास्यति ते कण्वो ममापि भवतः प्रिया
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ହିତେଷିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀ କହିଲେ— “ଯାଅ।” ପୁନଃ କହିଲେ— “କଣ୍ୱ ତୁମକୁ ଶାପ ଦେବେ; ଯଦ୍ୟପି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମର ପ୍ରିୟା।”
Verse 35
तयासकृन्महाराजः प्रोक्तो ऽपि मदमोहितः / न तत्यजाथ तत्पार्श्वं तत्र संन्यस्तमानसः
ସେ ଯେତେବେଳେ ପୁନଃପୁନଃ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମଦ ଓ ମୋହରେ ମୁଗ୍ଧ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ପାଖ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ମନ ସେଠି ଆସକ୍ତ ରହିଲା।
Verse 36
ततोर्वशी कामरूपा राज्ञे स्वं रूपमुत्कटम् / सुरोमशं पिङ्गलाक्षं दर्शयामास सर्वदा
ତାପରେ କାମରୂପିଣୀ ଉର୍ବଶୀ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରୂପ ସଦା ଦେଖାଇଲେ—ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହ ଓ ପିଙ୍ଗଳ (ହଳଦିଆ-ଖଇରା) ନୟନ ସହ।
Verse 37
तस्यां विरक्तचेतस्कः स्मृत्वा कण्वाभिभाषितम् / धिङ्मामिति विनिश्चित्यतपः कर्तुं समारभत्
ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ ବିରକ୍ତ ହେଲା; କଣ୍ୱମୁନିଙ୍କ ବଚନ ସ୍ମରି ‘ଧିକ୍ ମୋତେ!’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି ତପ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 38
संवत्सरद्वादशकं कन्दमूलफलाशनः / भूय एव द्वादशकं वायुभक्षो ऽभवन्नृपः
ବାରୋ ବର୍ଷ ରାଜା କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଭୋଜନ କଲେ; ପୁନଃ ଆଉ ବାରୋ ବର୍ଷ ସେ କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ରହିଲେ।
Verse 39
गत्वा कण्वाश्रमं भीत्या तस्मै सर्वं न्यवेदयत् / वासमप्सरसा भूयस्तपोयोगमनुत्तमम्
ତାପରେ ଭୟରେ ସେ କଣ୍ୱାଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା ନିବେଦନ କଲେ—ଅପ୍ସରା ପୁନଃ ସେଠାରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆସିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅନୁତ୍ତମ ତପୋଯୋଗ-ସଂଯମ ପରୀକ୍ଷିତ ହେଉଛି।
Verse 40
वीक्ष्य तं राजशार्दूलं प्रसन्नो भगवानृषिः / कर्तुकामो हि निर्बोजं तस्याघमिदमब्रवीत्
ସେଇ ରାଜଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ଦେଖି ଭଗବାନ ଋଷି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପାପକୁ ‘ନିର୍ବୀଜ’ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।
Verse 41
गच्छ वाराणसीं दिव्यामीश्वराध्युषितां पुरीम् / आस्ते मोचयितुं लोकं तत्र देवो महेश्वरः
ଦିବ୍ୟ ବାରାଣସୀକୁ ଯାଅ—ଯେଉଁ ପୁରୀରେ ଈଶ୍ୱର ଅଧିଷ୍ଠିତ। ସେଠାରେ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଲୋକକୁ ମୋଚନ କରିବାକୁ ବସନ୍ତି।
Verse 42
स्नात्वा संतर्प्य विधिवद् गङ्गायान्देवताः पितॄन् / दृष्ट्वा विश्वेश्वरं लिङ्गङ्किल्बिषान्मोक्ष्यसे ऽखिलात्
ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଧିମତେ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଇ, ପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କଲେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହେବ।
Verse 43
प्रणम्य शिरसा कण्वमनुज्ञाप्य च दुर्जयः / वाराणस्यां हरं दृष्ट्वा पापान्मुक्तो ऽभवत् ततः
ଦୁର୍ଜୟ ଶିର ନମାଇ କଣ୍ୱ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ଅନୁଜ୍ଞା ନେଲା। ପରେ ବାରାଣସୀରେ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ସେ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲା।
Verse 44
जगाम स्वपुरीं शुभ्रां पालयामास मेदिनीम् / याजयामास तं कण्वो याचितो घृणया मुनिः
ସେ ନିଜ ଶୁଭ୍ର ରାଜଧାନୀକୁ ଫେରିଗଲା ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କଲା। ପରେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଥିବାରୁ କରୁଣାବଶେ ମୁନି କଣ୍ୱ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମ କରାଇଲେ।
Verse 45
तस्य पुत्रो ऽथ मतिमान् सुप्रतीक इति श्रुतः / बभूव जातमात्रं तं राजानमुपतस्थिरे
ତାପରେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର ‘ସୁପ୍ରତୀକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସମସ୍ତେ ତାକୁ ରାଜା ଭାବି ନିକଟକୁ ଆସି ସେବାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
Verse 46
उर्वश्यां च महावीर्याः सप्त देवसुतोपमाः / कन्या जगृहिरे सर्वा जन्धर्वदयिता द्विजाः
ଏବଂ ଉର୍ବଶୀରେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ସାତ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ, ଦେବପୁତ୍ର ସଦୃଶ। ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ ଋଷିମାନେ ବିବାହରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
Verse 47
एष व कथितः सम्यक् सहस्त्रजित उत्तमः / वंशः पापहरो नृणां क्रोष्टोरपि निबोधत
ଏହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହସ୍ରଜିତଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ସମ୍ୟକ୍ କରାଗଲା। ଏବେ କ୍ରୋଷ୍ଟୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ—ଏହି ବଂଶ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ହରେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Frequently Asked Questions
Desire-driven transgression leads to instability, but sin can be rendered “seedless” through a sequence of remorse, guided prāyaścitta, sustained tapas, and culminating tīrtha practice—especially Gaṅgā bathing and Viśveśvara-liṅga darśana at Vārāṇasī.
It is described as Īśvara’s own city where Maheśvara abides for world-liberation; ritual purity (snāna, tarpaṇa) paired with direct darśana of Viśveśvara functions as the decisive purifier that removes all sins.
After concluding Durjaya’s purification and succession (Supratīka), the text explicitly signals a transition: it has described Sahasrajit properly and now turns to the lineage of Kroṣṭu, continuing the dynastic framework.