Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे विशो ऽध्यायः रोमहर्षण उवाच ऐलः पुरूरवाश्चाथ राजा राज्यमपालयत् / तस्य पुत्रा बभूवुर्हि षडिन्द्रसमतेजसः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୂର୍ମପୁରାଣର ଷଟ୍ସାହସ୍ତ୍ରୀ ସଂହିତାର ପୂର୍ବବିଭାଗର ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟରେ ରୋମହର୍ଷଣ କହିଲେ—ତେବେ ଐଲ ପୁରୂରବା ରାଜା ରାଜ୍ୟକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରସମ ତେଜସ୍ବୀ ଛଅ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 2

आयुर्मायुरमावायुर्विश्वायुश्चैव वीर्यवान् / शतायुश्च श्रुतायुश्च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः

ଆୟୁ, ମାୟୁ, ଅମାବାୟୁ ଏବଂ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ବିଶ୍ୱାୟୁ; ତଥା ଶତାୟୁ, ଶ୍ରୁତାୟୁ ଓ ଦିବ୍ୟ—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 3

आयुषस्तनया वीराः पञ्चैवासन् महौजसः / स्वर्भानुतनयायां वै प्रभायामिति नः श्रुतम्

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ଆୟୁଷଙ୍କ ପାଖରେ ପାଞ୍ଚଜଣ ବୀର ପୁତ୍ର ଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ମହାତେଜସ୍ବୀ; ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରଭାରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 4

नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः / नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନହୁଷ ପ୍ରଥମ—ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ। ନହୁଷଙ୍କ ଦାୟାଦ ଛଅଜଣ, ଇନ୍ଦ୍ରସମ ତେଜସ୍ବୀ।

Verse 5

उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महाबलाः / यतिर्ययातिः संयातिरायातिः पञ्चको ऽश्वकः

ପିତୃମାନଙ୍କ କନ୍ୟା ବିରଜାରୁ ମହାବଳ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ଯତି, ଯୟାତି, ସଂଯାତି, ଆୟାତି ଏବଂ ପଞ୍ଚକ (ଅଶ୍ୱକ)।

Verse 6

तेषां ययातिः पञ्चानां महाबलपराक्रमः / देवयानीमुखनसः सुतां भार्यामवाप सः / शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

ସେଇ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୟାତି ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମୀ। ସେ ଉଶନସ୍ (ଶୁକ୍ର)ଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀକୁ ପତ୍ନୀରୂପେ ପାଇଲେ; ଏବଂ ବୃଷପର୍ବଣଙ୍କ କନ୍ୟା ଅସୁରୀ ଶର୍ମିଷ୍ଠାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 7

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत / द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा चाप्यजीजनत्

ଦେବୟାନୀ ଯଦୁ ଓ ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଶର୍ମିଷ୍ଠା ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ଅନୁ ଓ ପୂରୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 8

सो ऽभ्यषिञ्चदतिक्रम्य ज्येष्ठं यदुमनिन्दितम् / पुरुमेव कनीयासं पितुर्वचनपालकम्

ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ରାଜାଭିଷେକ କଲେ ଏବଂ ପିତୃବଚନ ପାଳନକାରୀ କନିଷ୍ଠ ପୁରୁଙ୍କୁ ମାତ୍ର ଅଭିଷିକ୍ତ କଲେ।

Verse 9

दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत् / दक्षिणापरयो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् / प्रतीच्यामुत्तारायां च द्रुह्युं चानुमकल्पयत्

ଦକ୍ଷିଣ‑ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରାଜା ପୁତ୍ର ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ; ଦକ୍ଷିଣ‑ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ନିୟୋଜିତ କଲେ; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାବିଧି ଅନୁମୋଦନ କଲେ।

Verse 10

तैरियं पृथिवी सर्वा धर्मतः परिपालिता / राजापि दारसहितो नवं प्राप महायशाः

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଧର୍ମାନୁସାରେ ପାଳିତ ହେଲା; ଏବଂ ମହାଯଶସ୍ବୀ ରାଜା ମଧ୍ୟ ରାଣୀସହିତ ନୂତନ ସମୃଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 11

यदोरप्यभवन् पुत्राः पञ्च देवसुतोपमाः / सहस्त्रजित् तथाज्येष्ठः क्रोषटुर्नालो ऽजितोरघुः

ଯଦୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେବପୁତ୍ର ସଦୃଶ ପାଞ୍ଚ ପୁତ୍ର ହେଲେ—ସହସ୍ରଜିତ୍, ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କ୍ରୋଷଟୁ, ନାଲ, ଅଜିତ, ରଘୁ।

Verse 12

सहस्त्रजित्सुतस्तद्वच्छतजिन्नाम पार्थिवः / सुताः शतजितो ऽप्यासंस्त्रयः परमधार्मिकाः

ସହସ୍ରଜିତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶତଜିତ୍ ନାମକ ରାଜା ହେଲେ; ଏବଂ ଶତଜିତଙ୍କର ମଧ୍ୟ ତିନିଜଣ ପରମଧାର୍ମିକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 13

हैहयश्च हयश्चैव राजा वेणुहयः परः / हैहयस्याभवत् पुत्रो धर्म इत्यभिविश्रुतः

ହୈହୟ ଓ ହୟ ନାମକ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ବେଣୁହୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ହୈହୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଧର୍ମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 14

तस्य पुत्रो ऽभवद् विप्रा धर्मनेत्रः प्रतापवान् / धर्मनेत्रस्य कीर्तिस्तु संजितस्तत्सुतो ऽभवत्

ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଧର୍ମନେତ୍ର ହେଲେ। ଧର୍ମନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କୀର୍ତ୍ତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ସଂଜିତ ହେଲେ।

Verse 15

महिष्मान् संजितस्याभूद् भद्रश्रेण्यस्तदन्वयः / भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम पार्थिवः

ସଂଜିତଙ୍କୁ ମହିଷ୍ମାନ ଜନ୍ମିଲେ; ସେହି ବଂଶରେ ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ଭଦ୍ରଶ୍ରେଣ୍ୟଙ୍କ ଦାୟାଦ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ ନାମକ ରାଜା ଥିଲେ।

Verse 16

दुर्दमस्य सुतो धीमान् धनको नाम वीर्यवान् / धनकस्य तु दायादाश्चत्वारो लोकसम्मताः

ଦୁର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ଧୀମାନ୍ ଓ ବୀର୍ୟବାନ୍ ପୁତ୍ର ଧନକ ନାମରେ ଥିଲେ। ଧନକଙ୍କ ଚାରିଜଣ ଦାୟାଦ ଥିଲେ, ଯେମାନେ ଲୋକସମ୍ମତ ଥିଲେ।

Verse 17

कृतवीर्यः कृताग्निश्च कृतवर्मा तथैव च / कृतौजाश्च चतुर्थो ऽभूत् कार्तवीर्योर्ऽजुनो ऽभवत्

କୃତବୀର୍ୟ, କୃତାଗ୍ନି ଓ କୃତବର୍ମା ଥିଲେ; ଚତୁର୍ଥ କୃତୌଜା ହେଲେ। କୃତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ (କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟାର୍ଜୁନ) ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 18

सहस्त्रबाहुर्द्युतिमान् धनुर्वेदविदां वरः / तस्य रामो ऽभवन्मृत्युर्जामदग्न्यो जनार्दनः

ସହସ୍ରବାହୁ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ଥିଲେ ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଜନାର୍ଦନ ରାମ ମୃତ୍ୟୁସ୍ୱରୂପ ହେଲେ।

Verse 19

तस्य पुत्रशतान्यासन् पञ्च तत्र महारथाः / कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो नमस्विनः

ତାଙ୍କର ଶତଶତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାଞ୍ଚ ମହାରଥୀ—ଅସ୍ତ୍ରନିପୁଣ, ବଳବାନ୍, ଶୂର, ଧର୍ମାତ୍ମା ଓ ନମସ୍କାରଯୋଗ୍ୟ।

Verse 20

शूरश्च शूरसेनश्च धृष्णः कृष्णस्तथैव च / जयध्वजश्च बलवान् नारायणपरो नृपः

ଶୂର ଓ ଶୂରସେନ, ଧୃଷ୍ଣ ଓ କୃଷ୍ଣ; ଏବଂ ବଳବାନ୍ ଜୟଧ୍ୱଜ—ସେ ନୃପ ନାରାୟଣପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 21

शूरसेनादयः सर्वे चत्वारः प्रथितौजसः / रुद्रभक्ता महात्मानः पूजयन्ति स्म शङ्करम्

ଶୂରସେନ ଆଦି ସେଇ ଚାରିଜଣ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମୀ; ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ଥିଲେ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

Verse 22

जयध्वजस्तु मतिमान् देवं नारायणं हरिम् / जगाम शरणं विष्णुं दैवतं धर्मतत्परः

କିନ୍ତୁ ମତିମାନ୍ ଜୟଧ୍ୱଜ ଧର୍ମତତ୍ପର ହୋଇ ଦେବ ହରି ନାରାୟଣ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଇଷ୍ଟଦେବ ମାନିଲେ।

Verse 23

तमूचुरितरे पुत्रा नायं धर्मस्तवानघ / ईश्वराराधनरतः पितास्माकमभूदिति

ତେବେ ଅନ୍ୟ ପୁତ୍ରମାନେ କହିଲେ—ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ଏହା ତୁମର ଧର୍ମ ନୁହେଁ; କାରଣ ଆମ ପିତା ଈଶ୍ୱର-ଆରାଧନାରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 24

तानब्रवीन्महातेजा एष धर्मः परो मम / विष्णोरंशेन संभूता राजानो यन्महीतले

ମହାତେଜସ୍ବୀ କହିଲେ—ଏହି ମୋର ପରମ ଧର୍ମ: ପୃଥିବୀରେ ରାଜାମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 25

राज्यं पालयतावश्यं भगवान् पुरुषोत्तमः / पूजनीयो यतो विष्णुः पालको जगतो हरिः

ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିବା ଜଣେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ବିଷ୍ଣୁ ପୂଜ୍ୟ, ହରି ଜଗତର ପାଳକ।

Verse 26

सात्त्विकी राजसी चैव तामसी च स्वयंभुवः / तिस्त्रस्तु मूर्तयः प्रोक्ताः सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः

ସ୍ୱୟଂଭୁଙ୍କ ତିନି ମୂର୍ତ୍ତି କୁହାଯାଇଛି—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସିକ ଓ ତାମସିକ—ଯେଉଁମାନେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ।

Verse 27

सत्त्वात्मा भगवान् विष्णुः संस्थापयति सर्वदा / सृजेद् ब्रह्मा रजोमूर्तिः संहरेत् तामसो हरः

ସତ୍ତ୍ୱାତ୍ମା ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଜଗତକୁ ସ୍ଥାପନ କରି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ରଜୋମୂର୍ତ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ତାମସ ହର (ଶିବ) ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 28

तस्मान्महीपतीनां तु राज्यं पालयतामयम् / आराध्यो भगवान् विष्णुः केशवः केशिमर्दनः

ଏହେତୁ ରାଜ୍ୟକୁ ପାଳନ ଓ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହିଏ ଯଥାର୍ଥ ପଥ—ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, କେଶବ, କେଶୀମର୍ଦନ, ପରମ ଆରାଧ୍ୟ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 29

निशम्य तस्य वचनं भ्रातरो ऽन्ये मनस्विनः / प्रोचुः संहारकृद् रुद्रः पूजनीयो मुमुक्षुभिः

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ଅନ୍ୟ ମନସ୍ୱୀ ଭ୍ରାତାମାନେ କହିଲେ—“ସଂହାରକର୍ତ୍ତା ରୁଦ୍ର ମୁମୁକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜ୍ୟ।”

Verse 30

अयं हि भगवान् रुद्रः सर्वं जगदिदं शिवः / तमोगुणं समाश्रित्य कल्पान्ते संहरेत् प्रभुः

ଏହିଏ ଭଗବାନ ରୁଦ୍ର—ସ୍ୱୟଂ ଶିବ—ଏ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ରୂପେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ତମୋଗୁଣକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପ୍ରଭୁ କଳ୍ପାନ୍ତେ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 31

या सा घोरतरा मूर्तिरस्य तेजामयी परा / संहरेद् विद्यया सर्वं संसारं शूलभृत् तया

ତାଙ୍କର ଯେ ପରମ ତେଜୋମୟୀ, ଅତି ଘୋର ମୂର୍ତ୍ତି—ସେହି ଦିବ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶୂଳଧାରୀ ସମଗ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରକୁ ସଂହାର କରନ୍ତି।

Verse 32

ततस्तानब्रवीद् राजा विचिन्त्यासौ जयध्वजः / सत्त्वेन मुच्यते जन्तुः सत्त्वात्मा भगवान् हरिः

ତାପରେ ରାଜା ଜୟଧ୍ୱଜ ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଜୀବ ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କାରଣ ଭଗବାନ ହରି ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ।”

Verse 33

तमूचुर्भ्रातरो रुद्रः सेवितः सात्त्विकैर्जनैः / मोचयेत् सत्त्वसंयुक्तः पूजयेशं ततो हरम्

ତେବେ ଭାଇମାନେ କହିଲେ—ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ସତ୍ତ୍ୱସଂଯୁକ୍ତ ରୁଦ୍ର ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତି; ତେଣୁ ପ୍ରଥମେ ଈଶ (ଶିବ) ଏବଂ ପରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 34

अथाब्रवीद् राजपुत्रः प्रहसन् वै जयध्वजः / स्वधर्मो मुक्तये पन्था नान्यो मुनिभिरष्यते

ତାପରେ ରାଜପୁତ୍ର ଜୟଧ୍ୱଜ ହସି କହିଲେ—ସ୍ୱଧର୍ମ ହିଁ ମୋକ୍ଷର ପଥ; ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ପଥକୁ ମୁନିମାନେ ମାନନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 35

तथा च वैष्णवी शक्तिर्नृपाणां देवता सदा / आराधनं परो धर्मो पुरारेरमितौजसः

ଏହିପରି ବୈଷ୍ଣବୀ ଶକ୍ତି ରାଜାମାନଙ୍କର ସଦା ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା। ତ୍ରିପୁରାରି ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆରାଧନା ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ।

Verse 36

तमब्रवीद् राजपुत्रः कृष्णो मतिमतां वरः / यदर्जुनो ऽस्मज्जनकः स्वधर्मं कृतवानिति

ତାପରେ ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—କାରଣ ଅର୍ଜୁନ, ଆମ ପୂର୍ବଜ, ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମ ପାଳନ କରିଥିଲେ।

Verse 37

एवं विवादे वितते शूरसेनो ऽब्रवीद् वचः / प्रमाणमृषयो ह्यत्र ब्रूयुस्ते यत् तथैव तत्

ଏଭଳି ବିବାଦ ବଢ଼ିଲାବେଳେ ଶୂରସେନ କହିଲେ—ଏଠାରେ ଋଷିମାନେ ହିଁ ପ୍ରମାଣ; ସେମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେହିଟା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 38

ततस्ते राजशार्दूलाः पप्रच्छुर्ब्रह्मवादिनः / गत्वा सर्वे सुसंरब्धाः सप्तर्षोणां तदाश्रमम्

ତେବେ ସେଇ ବ୍ୟାଘ୍ରସମ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ପଚାରିଲେ।

Verse 39

तानब्रुवंस्ते मुनयो वसिष्ठाद्या यथार्थतः / या यस्याभिमता पुंसः सा हि तस्यैव देवता

ତେବେ ବସିଷ୍ଠାଦି ମୁନିମାନେ ସତ୍ୟରୂପେ କହିଲେ—‘ଯେ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯେ ଦେବତା ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ ଓ ଅଭିମତ, ସେଇ ଦେବତା ହିଁ ତାଙ୍କର ଇଷ୍ଟଦେବତା।’

Verse 40

किन्तु कार्यविशेषेण पूजिताश्चेष्टदा नृणाम् / विशेषात् सर्वदा नायं नियमो ह्यन्यथा नृपाः

କିନ୍ତୁ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଓ ଆବଶ୍ୟକତାନୁସାରେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ତେଣୁ, ହେ ରାଜାମାନେ, ଏହି ନିୟମ ସର୍ବଦା ଅବିଚଳ ନୁହେଁ; ବିଶେଷ ଅବସରରେ ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ।

Verse 41

नृपाणां दैवतं विष्णुस्तथैव च पुरन्दरः / विप्राणामग्निरादित्यो ब्रह्मा चैव पिनाकधृक्

ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ପୁରନ୍ଦର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦୈବତ; ଏବଂ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ଆଦିତ୍ୟ (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପିନାକଧାରୀ (ଶିବ) ପୂଜ୍ୟ ଦୈବତ।

Verse 42

देवानां दैवतं विष्णुर्दानवानां त्रिशूलभृत् / गन्धर्वाणां तथा सोमो यक्षाणामपि कथ्यते

ଦେବମାନଙ୍କର ଦୈବତ ବିଷ୍ଣୁ; ଦାନବମାନଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳଭୃତ୍ (ଶିବ); ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ସୋମ; ଏବଂ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୈବତ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 43

विद्याधराणां वाग्देवी साध्यानां भगवान्रविः / रक्षसां शङ्करो रुद्रः किंनराणां च पार्वती

ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ବାଗ୍ଦେବୀ; ସାଧ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ରବି। ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶଙ୍କର-ରୁଦ୍ର, ଏବଂ କିନ୍ନରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାର୍ବତୀ ଦେବୀ।

Verse 44

ऋषीणां दैवतं ब्रह्मा महादेवश्च शूलभृत् / मनूनां स्यादुमा देवी तथा विष्णुः सभास्करः

ଋଷିମାନଙ୍କର ଅଧିଦେବ ବ୍ରହ୍ମା, ଏବଂ ଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ। ମନୁମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଉମାଦେବୀ; ଏବଂ ଭାସ୍କର ସହିତ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ଅଧିପତି।

Verse 45

गृहस्थानां च सर्वे स्युर्ब्रह्मा वै ब्रह्मचारिणाम् / वैखानसानामर्कः स्याद् यतीनां च महेश्वरः

ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେନ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହିଁ ସନ୍ନିହିତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମା; ବୈଖାନସ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ); ଏବଂ ଯତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମହେଶ୍ୱର (ଶିବ) ଅଧିପତି।

Verse 46

भूतानां भगवान् रुद्रः कूष्माण्डानां विनायकः / सर्वेषां भगवान् ब्रह्मा देवदेवः प्रजापतिः

ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ୍ ରୁଦ୍ର; କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନାୟକ। ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା—ଦେବଦେବ, ପ୍ରଜାପତି—ପରମ ଅଧିଷ୍ଠାତା।

Verse 47

इत्येवं भगवान् ब्रह्मा स्वयं देवो ऽभ्यभाषत / तस्माज्जयध्वजो नूनं विष्ण्वाराधनमर्हति

ଏହିପରି ସ୍ୱୟଂ ଦେବସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ‘ଅତଏବ ଜୟଧ୍ୱଜ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ-ଆରାଧନାର ଯୋଗ୍ୟ।’

Verse 48

तान् प्रणम्याथ ते जग्मुः पुरीं परमशोभनाम् / पालयाञ्चक्रिरे पृथ्वीं जित्वा सर्वरिपून् रणे

ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସେମାନେ ଅତିଶୟ ଶୋଭାମୟ ନିଜ ପୁରୀକୁ ଗଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କଲେ।

Verse 49

ततः कदाचिद् विप्रेन्द्रा विदेहो नाम दानवः / भीषणः सर्वसत्त्वानां पुरीं तेषां समाययौ

ତାପରେ, ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେବେ ଏକ ସମୟରେ ‘ବିଦେହ’ ନାମକ ଦାନବ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର, ସେମାନଙ୍କ ପୁରୀକୁ ଆସିଲା।

Verse 50

दंष्ट्राकरालो दीप्तात्मा युगान्तदहनोपमः / शूलमादाय सूर्याभं नादयन् वै दिशो दश

ସେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ବିକରାଳ, ଦୀପ୍ତାତ୍ମା, ଯୁଗାନ୍ତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ; ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତ ଶୂଳ ଧରି ଗର୍ଜନ କରି ଦଶ ଦିଗକୁ ନିନାଦିତ କଲା।

Verse 51

तन्नादश्रवणान्मर्त्यास्तत्र ये निवसन्ति ते / तत्यजुर्जोवितं त्वन्ये दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

ସେହି ନାଦ ଶୁଣି ସେଠାରେ ବସୁଥିବା ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ଅନ୍ୟେ ଭୟବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲେ।

Verse 52

ततः सर्वे सुसंयत्ताः कार्तवीर्यात्मजास्तदा / युयुधुर्दानवं शक्तिगिरिकूटासिमुद्गरैः

ତେବେ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେହି ଦାନବ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ—ଶକ୍ତି, ପର୍ବତଶିଖର, ଖଡ଼୍ଗ ଓ ଗଦାରେ ପ୍ରହାର କରି।

Verse 53

तान् सर्वान् दानवो विप्राः शूलेन प्रहसन्निव / वारयामास घोरात्मा कल्पान्ते भैरवो यथा

ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ସେ ଦାନବ ଘୋରାତ୍ମା, ହସୁଥିବା ପରି, ନିଜ ଶୂଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିଲା—କଳ୍ପାନ୍ତରେ ଭୈରବ ପରି।

Verse 54

शूरसेनादयः पञ्च राजानस्तु महाबलाः / युद्धाय कृतसंरम्भा विदेहं त्वभिदुद्रुवुः

ଶୂରସେନ ଆଦି ପାଞ୍ଚ ମହାବଳୀ ରାଜା, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ସିଧାସଳଖ ବିଦେହ ଦେଶକୁ ଧାଇଲେ।

Verse 55

शूरो ऽस्त्रं प्राहिणोद् रौद्रं शूरसेनस्तु वारुणम् / प्राजापत्यं तथा कृष्णो वायव्यं धृष्ण एव च

ଶୂର ରୌଦ୍ରାସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ କଲା; ଶୂରସେନ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର। ଏହିପରି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଓ ଧୃଷ୍ଣ ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 56

जयध्वजश्च कौबेरमैन्द्रमाग्नेयमेव च / भञ्जयामास शूलेन तान्यस्त्राणि स दानवः

ତେବେ ଦାନବ ଜୟଧ୍ୱଜ ନିଜ ଶୂଳରେ କୌବେର, ଐନ୍ଦ୍ର ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲା।

Verse 57

ततः कृष्णो महावीर्यो गदामादाय भीषणाम् / स्पृष्ट्वा मन्त्रेण तरसा चिक्षेप न ननाद च

ତାପରେ ମହାବୀର୍ୟ କୃଷ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ଗଦା ଧରିଲେ; ମନ୍ତ୍ରରେ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଅତିବେଗରେ ଛାଡ଼ିଲେ—କିନ୍ତୁ ଗର୍ଜନ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 58

संप्राप्य सा गादास्योरो विदेहस्य शिलोपमम् / न दानवं चालयितुं शशाकान्तकसंनिभम्

ସେ ଗଦା ବିଦେହ ଦୈତ୍ୟର ଶିଳାସମ କଠୋର ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ଆଘାତ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଖରଗୋଶ-କଣ୍ଟକ ସମ ଅଚଳ ଦୃଢତା ଥିବା ସେ ଦାନବକୁ କିଛିମାତ୍ରେ ହଲାଇ ପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 59

दुद्रुवुस्ते भयग्रस्ता दृष्ट्वा तस्यातिपौरुषम् / जयध्वजस्तु मतिमान् सस्मार जगतः पतिम्

ତାହାର ଅତି ପୌରୁଷ ଦେଖି ସେମାନେ ଭୟଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଗଲେ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଜୟଧ୍ୱଜ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତରେ ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 60

विष्णुं ग्रसिष्णुं लोकादिमप्रमेयमनामयम् / त्रातारं पुरुषं पूर्वं श्रीपतिं पीतवाससम्

ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଉଛି—ଯିଏ ସର୍ବଗ୍ରାସୀ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଦିମୂଳ, ଅପ୍ରମେୟ ଓ ନିରାମୟ; ଯିଏ ତ୍ରାତା, ପୂର୍ବପୁରୁଷ, ଶ୍ରୀପତି ଏବଂ ପୀତବାସଧାରୀ।

Verse 61

ततः प्रादुरभूच्चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् / आदेशाद् वासुदेवस्य भक्तानुग्रहकारणात्

ତାପରେ ଦଶହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାବାନ୍ ଚକ୍ର ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା—ବାସୁଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିବା ପାଇଁ।

Verse 62

जग्राह जगतां योनिं स्मृत्वा नारायणं नृपः / प्राहिणोद् वै विदेहाय दानवेभ्यो यथा हरिः

ରାଜା ଜଗତର ଯୋନିସ୍ୱରୂପ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦୃଢ ସଙ୍କଳ୍ପ ଧରିଲେ ଏବଂ ଦାନବମାନଙ୍କ ବିରୋଧରେ ବିଦେହ ଦିଗକୁ ପ୍ରେରଣ କଲେ—ଯେପରି ହରି କରନ୍ତି।

Verse 63

संप्राप्य तस्य घोरस्य स्कन्धदेशं सुदर्शनम् / पृथिव्यां पातयामास शिरो ऽद्रिशिखराकृति

ସେଇ ଘୋର ଶତ୍ରୁର ସ୍କନ୍ଧଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରହାରେ ପର୍ବତଶିଖରାକାର ତାହାର ଶିର ପୃଥିବୀରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 64

तस्मिन् हते देवरिपौ शीराद्या भ्रातरो नृपाः / समाययुः पुरीं रम्यां भ्रातरं चाप्यपूजयन्

ଦେବରିପୁ ହତ ହେବା ପରେ, ଶୀର ଆଦି ରାଜଭ୍ରାତାମାନେ ସମସ୍ତେ ରମ୍ୟ ପୁରୀକୁ ଏକତ୍ର ଆସି, ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 65

श्रुत्वाजगाम भगवान् जयध्वजपराक्रमम् / कार्तवीर्यसुतं द्रष्टुं विश्वामित्रो महामुनिः

ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଶୁଣି, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଭଗବାନ୍ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଆସିଲେ।

Verse 66

तमागतमथो दृष्ट्वा राजा संभ्रान्तमानसः / समावेश्यासने रम्ये पूजयामास भावतः

ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ମନ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଭରିଗଲା; ସେ ତାଙ୍କୁ ରମ୍ୟ ଆସନରେ ବସାଇ ଭାବପୂର୍ବକ ପୂଜା-ସତ୍କାର କଲେ।

Verse 67

उवाच भगवान् घोरः प्रसादाद् भवतो ऽसुरः / निपातितो मया संख्ये विदेहो दानवेश्वरः

ଭଗବାନ୍ ଘୋର କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଦାନବେଶ୍ୱର ଅସୁର ବିଦେହକୁ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିପାତିତ କରିଛି।”

Verse 68

त्वद्वाक्याच्छिन्नसंदेहो विष्णुं सत्यपराक्रमम् / प्रपन्नः शरणं तेन प्रसादो मे कृतः शुभः

ତୁମ ବାକ୍ୟରେ ମୋର ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଛିନ୍ନ ହେଲା। ମୁଁ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣ ନେଲି; ସେଇ ଶରଣାଗତିରୁ ମୋତେ ଶୁଭ ପ୍ରସାଦ ମିଳିଲା।

Verse 69

यक्ष्यामि परमेशानं विष्णुं पद्मदलेक्षणम् / कथं केन विधानेन संपूज्यो हरिरीश्वरः

ମୁଁ ପରମେଶାନ—ପଦ୍ମଦଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ—ପୂଜିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି। କେଉଁ ଉପାୟରେ ଏବଂ କେଉଁ ବିଧାନରେ ହରି-ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ?

Verse 70

को ऽयं नारायणो देवः किंप्रभावश्च सुव्रत / सर्वमेतन्ममाचक्ष्व परं कौतूहलं हि मे

ଏହି ନାରାୟଣ ଦେବ କିଏ? ହେ ସୁବ୍ରତ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଓ ମହିମା କ’ଣ? ଏ ସବୁ ମୋତେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହ, କାରଣ ମୋର ମନେ ମହା କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି।

Verse 71

विश्वामित्र उवाच यतः प्रवृत्तिर्भूतानां यस्मिन् सर्वमिदं जगत् / स विष्णुः सर्वभूतात्मा तमाश्रित्य विमुच्यते

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଏବଂ ଯାହାରେ ଏ ସମଗ୍ର ଜଗତ୍ ଅବସ୍ଥିତ—ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବଭୂତାତ୍ମା। ତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 72

स्ववर्णाश्रमधर्मेण पूज्यो ऽयं पुरुषोत्तमः / अकामहतभावेन समाराध्यो न चान्यथा

ଏହି ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ବର୍ଣ୍ଣ-ଆଶ୍ରମଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ଆହତ ନ ହୋଇଥିବା ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ମାତ୍ର ସେ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧ୍ୟ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।

Verse 73

एतावदुक्त्वा भगवान विश्वामित्रो महामुनिः / शूराद्यैः पूजितो विप्रा जगामाथ स्वमालयम्

ଏତେ କହି ସରି ଭଗବାନ୍ ମହାମୁନି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର—ହେ ବିପ୍ରମାନେ—ଶୂର ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ପରେ ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ।

Verse 74

अथ शूरादयो देवमयजन्त महेश्वरम् / यज्ञेन यज्ञगम्यं तं निष्कामा रुद्रमव्ययम्

ତାପରେ ଶୂର ଆଦିମାନେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଯଜିଲେ—ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞଗମ୍ୟ ସେଇ ଅବ୍ୟୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ—ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ।

Verse 75

तान् वसिष्ठस्तु भगवान् याजयामास सर्ववित् / गौतमो ऽत्रिरगस्त्यश्च सर्वे रुद्रपरायणाः

ତାପରେ ସର୍ବବିତ୍ ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠ ସେମାନଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ; ଗୌତମ, ଅତ୍ରି ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତେ ରୁଦ୍ରପରାୟଣ ଥିଲେ।

Verse 76

विश्वामित्रस्तु भगवान् जयध्वजमरिन्दमम् / याजयामास भूतादिमादिदेवं जनार्दनम्

ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କୁ—ଭୂତାଦି ଆଦିଦେବ ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ—ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ।

Verse 77

तस्य यज्ञे महायोगी साक्षाद् देवः स्वयं हरिः / आविरासीत् स भगवान् तदद्भुतमिवाभवत्

ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ମହାଯୋଗୀ—ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେବ ସ୍ୱୟଂ ହରି—ଆବିର୍ଭୂତ ହେଲେ; ସେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରକାଶ ଅଦ୍ଭୁତ ପରି ଲାଗିଲା।

Verse 78

य इमं शृणुयान्नित्यं जयध्वजपराक्रमम् / सर्वपापविमुक्तात्मा विष्णुलोकं स गच्छति

ଯେ ନିତ୍ୟ ଜୟଧ୍ୱଜଙ୍କ ପରାକ୍ରମର ଏହି ଆଖ୍ୟାନ ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।