Adhyaya 7

Verse 1

नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच / पार्वत्यानन्तरोत्पन्न इन्द्रो वचनमब्रवीत् / इन्द्र उवाच / तव स्वरूपं हृदि संविजानन् समुत्सुकः स्यात्स्तवने यस्तु मूढः / अजानतः स्तवनं देवदेव तदेवाहुर्हेलनं चक्रपाणे

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ପାର୍ବତୀ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏହି ବଚନ କହିଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—ଯେ ହୃଦୟରେ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ସତ୍ୟରେ ଜାଣେ, ସେ ସ୍ତୁତିକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେ ମୂଢ଼, ସେ ଅଜାଣି ସ୍ତୁତି କରେ। ହେ ଦେବଦେବ, ଏହି ଅଜ୍ଞାନଜନିତ ‘ସ୍ତବ’ ହିଁ ଅବମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ହେ ଚକ୍ରପାଣି।

Verse 2

तथापि तद्वै तव नाम पूर्वं भवेत्तदा पुण्यकरं भवेदिति / रुद्रादि कानां स्तवने नास्ति शक्तिस्तदा वक्तव्यं मम नास्तीति किं वा

ତଥାପି, ପ୍ରଥମେ ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଲେ ସେହିଟା ହିଁ ପୁଣ୍ୟକାରକ ହୁଏ। ରୁଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କୁ ସ୍ତବ କରିବାର ଶକ୍ତି ନଥିଲେ, ତେବେ କ’ଣ କହିବା ଉଚିତ—‘ମୋର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ’ ବୋଲି, କି ଅନ୍ୟ କିଛି?

Verse 3

गुणांशतो दशभी रुद्रतो वै सदा न्यूनो मत्समः कामदेवः / ज्ञाने बले समता सर्वदास्ति तथाः कामः किं च दूतः सदैव

ଗୁଣାଂଶ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କାମଦେବ ସଦା ରୁଦ୍ରଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ନ୍ୟୁନ; ତଥାପି ସେ ମୋ ସମାନ। ଜ୍ଞାନ ଓ ବଳରେ ସଦା ସମତା ଅଛି; ତେଣୁ କାମ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଚିରକାଳ ଦୂତ ଅଟେ।

Verse 4

एवं स्तुत्वा देवदेवो हरिं च तूष्णीं स्थितः प्राञ्जलिर्नम्रभूर्धा / तदनन्तरजो ब्रह्मा अहङ्कारिक ऊचिवान्

ଏଭଳି ହରି—ଦେବଦେବଙ୍କୁ—ସ୍ତୁତି କରି ସେ କରଯୋଡ଼ି, ଶିର ନମାଇ, ନିରବ ଭାବେ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ। ତା’ପରେ ପରବର୍ତ୍ତୀଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା—ଅହଂକାର ତତ୍ତ୍ୱ—କହିଲେ।

Verse 5

अहङ्कारिक उवाच / नमस्ते गणपूर्णाय नमस्ते ज्ञानमूर्तये / नमो ऽज्ञानविदूराय ब्रह्मणेनं तमूर्तये

ଅହଂକାରିକ କହିଲେ—ହେ ଗଣପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଜ୍ଞାନମୂର୍ତ୍ତି, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ହେ ଅଜ୍ଞାନବିଦୂର ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ନମ୍ରତା-ମୂର୍ତ୍ତି, ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 6

इन्द्रादहं दशगुणैः सर्वदा न्यून उक्तो न जनि त्वां सर्वदा ह्यप्रमेय / तथापि मां पाहि जगद्गुरो त्वं दत्त्वा दिव्यं ह्यायतनं च विष्णो

ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ମୁଁ ସଦା ଦଶଗୁଣ ନ୍ୟୁନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଆପଣ ସଦା ଅପ୍ରମେୟ ଥିବାରୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣିପାରେନି। ତଥାପି, ହେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରି ଦିବ୍ୟ ଆୟତନ ଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 7

आहङ्कारिक एवं तु स्तुत्वा तूष्णींबभूव ह / तदनन्तरजा स्तोतुं शची वचनमब्रवीत्

ଏଭଳି ଅହଂକାରୀ ଜନ ସ୍ତୁତି କରି ନୀରବ ହେଲା। ତାପରେ ଶଚୀ ବଚନ କହି ନିଜ ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 8

शच्युवाच / संचिन्तयामि अनिशं तव पादपद्मं वज्राङ्कुशध्वजसरोरुहलाञ्छनाढ्यम् / वागीश्वरैरपि सदा मनसापि धर्तुं नो शक्यमीश तव पादरजः स्मरामि

ଶଚୀ କହିଲେ—ମୁଁ ଅନିଶଂ ଆପଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ, ଯାହା ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧ୍ୱଜ ଓ ପଦ୍ମର ଶୁଭ ଲାଞ୍ଛନରେ ଶୋଭିତ। ବାଗୀଶ୍ୱରମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ମନେ ଧରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ହେ ଈଶ, ତେଣୁ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦରଜ ସ୍ମରଣ କରେ।

Verse 9

आहङ्कारिकप्राणाच्च गुणैश्च दशभिः सदा / न्यूनभूतां च मां पाहि कृपालो भक्तवत्सल

ଅହଂକାରଜନ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଓ ସଦା କାର୍ଯ୍ୟକର ଦଶ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନ୍ୟୁନ ହୋଇପଡ଼ିଛି; ହେ କୃପାଳୁ, ହେ ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 10

एवं स्तुत्वा शची देवी तूष्णीं भगवती ह्यभूत् / तदनन्तरजा स्तोतुं रतिः समुपचक्रमे

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଦେବୀ ଶଚୀ ନୀରବ ହେଲେ। ତାପରେ ସତ୍ୱରେ ରତି ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 11

रतिरुवाच / संचिन्तयामि नृहरेर्वदनारविन्दं भृत्यानुकंपितधिया हि गृहीतमूर्तिम् / यच्छ्रीनिकेतमजरुद्ररमादिकैश्च संलालितं कुटिलङ्कुन्तलवृन्दजुष्टम्

ରତି କହିଲେ—ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କରୁଣାରେ ଯିଏ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ନୃହରିଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖକୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି। ସେ ଶ୍ରୀନିକେତନ; ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ରମା ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନେହେ ଲାଳିତ, ଏବଂ କୁଞ୍ଚିତ କେଶଗୁଚ୍ଛରେ ଶୋଭିତ।

Verse 12

एतादृशं तव मुखं नुवितुं न शक्तिः शच्या समापि भगवन्परिपाहि नित्यम् / कृत्वा स्तुतिं रतिरियं परमादरेण तूष्णीं स्थिता भगवतश्च समीप एव

ଏପରି ତୁମ ମୁଖକୁ ଶଚୀଦେବୀ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ସ୍ତୁତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଭଗବନ୍, ସଦା ରକ୍ଷା କର। ପରମ ଆଦରରେ ସ୍ତୁତି କରି ରତି ଭଗବାନଙ୍କ ସମୀପରେ ମୌନ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲା।

Verse 13

रत्यनन्तरजो दक्षः स्तोतुं समुपचक्रमे

ତାପରେ ରତି ପରେ ସହସା ଉଠିଥିବା ଦକ୍ଷ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 14

दक्ष उवाच / संचिन्तये भगवतश्चरणोदतीर्थं भक्त्या ह्यजेन परिषिक्तमजादिवन्द्यम् / यच्छौचनिः सृतमजप्रवरावतारं गङ्गाख्यतीर्थमभवत्सरितां वरिष्ठम्

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି; ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅଜ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି। ସେଠାରୁ ଶୁଚିକର ଧାରା ପ୍ରବାହିତ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବତାର-କ୍ରମରେ ଅବତରି ‘ଗଙ୍ଗା’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ହେଲା—ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 15

रुद्रोपि तेनव विधृतेन जटाकलापपूतेन पादरजसा ह्यशिवः शिवोभूत् / एतादृशं ते चरणं करुणेश विष्णो स्तोतुं शक्तिर्मम नास्ति कृपावतार / रत्या समः श्रुतिगतो न गतोस्मि मोक्षमेतादृशं च परिपाहि निदानमूर्ते

ଜଟାକଲାପରେ ଧାରଣ କରି ଶୁଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିବା ସେହି ପାଦରଜ ଧାରଣ କରି ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅଶିବରୁ ଶିବ ହେଲେ। ହେ କରୁଣେଶ ବିଷ୍ଣୁ, ହେ କୃପାବତାର, ଏପରି ତୁମ ଚରଣକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ନାହିଁ। ଶ୍ରୁତିର ଉପଦେଶ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ, ରତିସମ ଭୋଗ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇନି; ତେଣୁ, ହେ ଆଦିକାରଣମୂର୍ତ୍ତି, ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 16

एवं स्तुत्वा स दक्षस्तु तूष्णी मेव बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं बृहस्पतिरुपाक्रमीत्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଦକ୍ଷ ମୌନ ହେଲେ। ତାପରେ ସତ୍ୱରେ ବୃହସ୍ପତି ସ୍ତବନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 17

बृहस्पतिरुवाच / संचिन्तयामि सततं तव चाननाब्जं त्वं देहि दुष्टविषयेषु विरक्तिमीश

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ: ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଚିନ୍ତନ କରେ; ହେ ଈଶ, ଦୁଷ୍ଟ ବିଷୟମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମୋତେ ବିରକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 18

एतेषु शक्तिर्यदि वै स जीवो कर्ता च भोक्ता च सदा च दाता / योषां च पुत्रसुहृदौ च पशूंश्च सर्वमेवं विनश्यति यतो हि तदाशु छिन्धि

ଯଦି ଜୀବର ଶକ୍ତି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଏହି (ସାଂସାରିକ ସମ୍ପର୍କ) ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ ଏବଂ ସେ ଏହାଦ୍ୱାରା ସଦା କର୍ତ୍ତା, ଭୋକ୍ତା ଓ ଦାତା ହୁଏ—ତଥାପି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁତ୍ର, ସୁହୃଦ ଓ ପଶୁମାନେ ସମେତ ସବୁ ଏଭଳି ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ତେଣୁ ସେଇ ଆସକ୍ତିକୁ ଶୀଘ୍ର ଛିନ୍ଦ।

Verse 19

संसारचक्रभ्रमणेनैव देव संसारदुः खमनुभूयेहागतोस्मि / शक्तिर्न चास्ति नवने मम देवदेव सत्या समं च सततं परिपाहि नित्यम्

ହେ ଦେବ! ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଭ୍ରମଣ କରି କରି ମୁଁ ସଂସାରଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଛି ଏବଂ ଏଠାକୁ ଶରଣ ନେବାକୁ ଆସିଛି। ହେ ଦେବଦେବ! ମୋର ନିଜ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସତ୍ୟ ସହିତ ମୋତେ ସଦା ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 20

एवं श्रुत्वा च परमं तूष्णीमेव स्थितो मुनिः / तदनन्तरजस्तोतुं ह्यनिरुद्धोपचक्रमे

ଏଭଳି ପରମ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ମୁନି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୌନ ରହିଲେ। ତାପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 21

अनिरुद्ध उवाच / एवं हरेस्तव कथां रसिकां विहाय स्त्रीणां भगे च वदने परिमुह्य नित्यम् / विष्ठान्त्रपूरितबिले रसिको हि नित्यं स्थायी च सूकरवदेव विमूढबुद्धिः

ଅନିରୁଦ୍ଧ କହିଲେ: ହେ ହରି, ତୁମର ରସମୟ କଥା ତ୍ୟାଗ କରି ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବଦା ସ୍ତ୍ରୀର ଅଙ୍ଗ ଓ ମୁଖରେ ମୋହିତ ହୋଇ ଭ୍ରମିତ ରହେ । ସେ ବିଷ୍ଠା ଓ ଅନ୍ତନଳୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶରୀରର ରସାସ୍ୱାଦନ କରେ ଏବଂ ଘୁଷୁରୀ ପରି ମୂଢ ବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ସେଥିରେ ହିଁ ପଡିରହେ ।

Verse 22

मज्जास्थिपित्तकफरफलादिपूर्णे चर्मान्त्रवेष्टितमुखे पतितं ह पीतम् / आस्वादने मम च पापगतेर्मुरारे मायाबलं तव विभो परमं निमित्तम्

ହେ ମୁରାରୀ, ମଜ୍ଜା, ଅସ୍ଥି, ପିତ୍ତ ଓ କଫରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥା ଚର୍ମ ଓ ଅନ୍ତନଳୀ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏହି ଶରୀର ବାସ୍ତବରେ ପତିତ ଅଟେ; ତଥାପି ଏହାର ରସାସ୍ୱାଦନ କରାଯାଏ । ହେ ପ୍ରଭୁ, ପାପଗତି ପ୍ରାପ୍ତ ମୋର ଏଥିରେ ଯେଉଁ ଆସକ୍ତି, ତାହା ତୁମର ପ୍ରବଳ ମାୟାର ହିଁ ପରିଣାମ ।

Verse 23

संसारचक्रे भ्रमतश्च नित्यं सुदुः खरूपे सुखलेशवर्जिते / मलं वमन्तं नवभिश्च द्वारैः शरीरमारुह्य सुमूढबुद्धिः

ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଢ ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ ଜୀବ ସଂସାର ଚକ୍ରରେ ନିରନ୍ତର ଭ୍ରମଣ କରି ଏପରି ଶରୀର ଧାରଣ କରେ, ଯାହା ଘୋର ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଥିରେ ସୁଖର ଲେଶମାତ୍ର ନାହିଁ ଏବଂ ଯାହା ନଅଟି ଦ୍ୱାର ଦେଇ ସର୍ବଦା ମଳ ତ୍ୟାଗ କରୁଥାଏ ।

Verse 24

नमामि नित्यं तव तत्कथामृतं विहायदेव श्रुतिमूलनाशनम् / कुटुंबपोषं च सदा च कुर्वन्दानाद्यकुर्वन्निवसन् गृहे च

ହେ ଦେବ, ମୁଁ ନିତ୍ୟ ତୁମର ସେହି କଥାମୃତକୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଅଛି । ବୈଦିକ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ ବିନାଶକାରୀ ଅଜ୍ଞାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଗୃହରେ ରହି ପରିବାର ପାଳନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଆଦି ସତକର୍ମରେ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।

Verse 25

दूरे च संसारमलं त्विदं कुरु देहि ह्यदो दिव्यकथामृतं सदा / एतादृशोहं तव सद्गुणौघं स्तोतुं समर्थो नास्मि शचीसमश्च

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସଂସାର ରୂପୀ ମଳକୁ ମୋ ଠାରୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋତେ ସର୍ବଦା ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କଥାମୃତ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ । ମୁଁ ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣ ରାଶିର ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ, ଏପରିକି ଶଚୀ (ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ)ଙ୍କ ପରି କେହି ମଧ୍ୟ ତାହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ ।

Verse 26

एवं स्तुत्वानिरुद्धस्तु तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोत्रं मनः स्वायंभुवोब्रवीत्

ହେ ଖଗେଶ୍ୱର! ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଅନିରୁଦ୍ଧ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ବ୍ରହ୍ମା) ମନୋଜାତ ସ୍ତୋତ୍ର କହିଲେ।

Verse 27

स्वायंभुव उवाच / स्तोतुं ह्यनुप्रविशतोपि न गर्भदुः खं तस्मादहं परमपूज्यपदं गतस्ते

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ କହିଲେ: ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଗର୍ଭବାସର ଦୁଃଖ ହେଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମୁଁ ପରମ ପୂଜ୍ୟ ପଦ ପାଇଛି।

Verse 28

मनोर्भार्या मानवी च यमः संयमिनीपतिः / दिशाभिमानी चन्द्रस्तु सूर्यश्चक्षुर्नियामकः / परस्परसमा ह्येते मुक्त्वा संसारमेव च

ମନୁଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମାନବୀ, ଏବଂ ଯମ ସଂୟମିନୀର ପତି। ଦିଗମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଚନ୍ଦ୍ର, ଓ ଚକ୍ଷୁର ନିୟାମକ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଏମାନେ ସବୁ ନିଜ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ସମାନ, ତଥାପି ସଂସାର ସୀମାରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 29

प्रवाहाद्विगुणोनश्चेत्येवं जानीहि चाण्डज / सूर्यानन्तरजः स्तोतुं वरुणः संप्रचक्रमे

ହେ ଚାଣ୍ଡଜ (ଗରୁଡ)! ଏଭଳି ଜାଣ—ଏହା ପ୍ରବାହଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ କମ୍। ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରେ ଜନ୍ମିତ ବରୁଣ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 30

वरुण उवाच / त्वद्विच्छया रचिते देहगेहे पुत्त्रे कलत्रेपि धने द्रव्यजातौ / ममाहमित्यल्पधिया च मूढा संसारदुः खे विनिमज्जन्ति सर्वे

ବରୁଣ କହିଲେ: ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ଦେହ-ଗୃହ ରଚିତ—ପୁତ୍ର, କଲତ୍ର, ଧନ ଓ ନାନା ପଦାର୍ଥ ସହିତ। କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିରେ ମୋହିତ ହୋଇ ‘ମୋର’ ‘ମୁଁ’ ଭାବରେ ସମସ୍ତେ ସଂସାର-ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାନ୍ତି।

Verse 31

अतो हरे तादृशीं मे कुबुद्धिं विनाश्य मे देहि ते पाददास्यम् / अहं मनोः पादपादार्धभूतगुणेन हीनः सर्वदा वै मुरारे

ଅତଏବ ହେ ହରି, ମୋର ଏହି କୁବୁଦ୍ଧିକୁ ନାଶ କରି ମୋତେ ତୁମ ପାଦଦାସ୍ୟ ଦିଅ। ହେ ମୁରାରି, ମୁଁ ସଦା ଗୁଣହୀନ—ଅର୍ଧର ଚତୁର୍ଥାଂଶର ଅଂଶମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 32

एवं स्तुत्वा तु वरुणः प्राञ्जलिः समुपस्थितः / वरुणानन्तरोत्पन्नो नारदो ह्यस्तुवद्धरिम्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ବରୁଣ କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିସହ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବରୁଣ ପରେ ସତ୍ୱର ନାରଦ ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ହରି (ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 33

नारद उवाच / यन्नामधेयश्रवणानुकीर्तनात्स्वाद्वन्यतत्त्वं मम नास्ति विष्णो / पुनीह्यतश्चैव परोवरायान्यज्जिह्वाग्रे वर्तते नाम तस्य

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୋ, ତାଙ୍କ ନାମ ଶ୍ରବଣ ଓ ପୁନଃପୁନଃ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବାରୁ ମୋ ପାଇଁ ଏହାଠାରୁ ମଧୁର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତତ୍ତ୍ୱ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ର କର, ଯେପରି ଉଚ୍ଚ-ନୀଚର ପରେ ଥିବା ସେହି ପରମଙ୍କ ନାମ ମୋ ଜିହ୍ୱାଗ୍ରେ ବିରାଜ କରୁ।

Verse 34

यज्जिह्वाग्रे हरिनामैव नास्ति स ब्राह्मणो नैव स एव गोखरः / अहं न जाने च तव स्वरूपं न्यूनो ह्यहं वरुणात्सर्वदैव

ଯାହାର ଜିହ୍ୱାଗ୍ରେ ହରିନାମ ନାହିଁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ—ସେ ଗାଈ କିମ୍ବା ଗଧା ସମାନ। ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣେ ନାହିଁ; ମୁଁ ସଦା ବରୁଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ହୀନ।

Verse 35

एवं स्तुत्वा नारदो वै खगेन्द्रस्तूष्णीमभूद्देवदेवस्य चाग्रे / यो नारदानन्तरं संबभूव भृगुर्महात्मा स्तोतुमुपप्रचक्रमे

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ନାରଦ—ହେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର—ଦେବଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନୀରବ ହେଲେ। ତାପରେ ନାରଦ ପରେ ଉଦ୍ଭବିତ ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁ ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 36

भृगुरुवाच / किमासनं ते गरुडासनाय किं भूषणं कौस्तुभभूषणाय / लक्ष्मीकलत्राय किमस्ति देयं वागीश किं ते वचनीयमस्ति / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च ह्यहं सदा वरुणा त्पादहीनः

ଭୃଗୁ କହିଲେ—ହେ ଗରୁଡାସନ! ଆପଣଙ୍କୁ କେଉଁ ଆସନ ଅର୍ପଣ କରିବି? ହେ କୌସ୍ତୁଭଭୂଷିତ! କେଉଁ ଭୂଷଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶୋଭା ଦେବ? ଯାହାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ସ୍ୱୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସେହି ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ଦାନ ଦିଆଯାଇପାରିବ? ହେ ବାଗୀଶ୍ୱର! ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁ ବଚନ କହିବି? ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୁଁ ଜାଣେନି; ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ଚରଣେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ।

Verse 37

एवं स्तुत्वा हरिं देवं भृगुस्तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजो ह्यग्निरस्तावीत्पुरुषोत्तमम्

ଏଭଳି ଦେବ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଭୃଗୁ ମୌନ ହେଲେ। ତାପରେ କ୍ରମେ ଜନ୍ମିତ ଅଗ୍ନି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 38

अग्निरुवाच / यत्तेजसाहं सुसमिद्धतेजा हव्यं वहाम्यध्वरे आज्यसिक्तम्

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ମୁଁ ଅତି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ତେଜସ୍ବୀ ହୋଇ, ଘୃତସିକ୍ତ ହବ୍ୟକୁ ଯଜ୍ଞରେ ବହନ କରେ।

Verse 39

यत्तेजसाहं जठरे संप्रविश्य पचन्नन्नं सर्वदा पूर्णशक्तिः / अतो न जाने तव सद्गुणांश्च भृगोरहं सर्वदैवं समोस्मि

ସେହି ତେଜରେ ମୁଁ ଜଠରରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତିରେ ଅନ୍ନକୁ ପଚାଏ। ତେଣୁ, ହେ ଭୃଗୁବଂଶଜ, ଆପଣଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣର ସୀମା ମୁଁ ଜାଣିପାରେନି; ସର୍ବଥା ମୁଁ ସଦା ଆପଣଙ୍କ ସମ—ଏକେ ଦିବ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱରୂପେ।

Verse 40

तदनन्तरजा स्तोतुं प्रसूतिरुपचक्रमे

ତାପରେ ପ୍ରସୂତି ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 41

प्रसूतिरुवाच / यन्नामार्थविचारणेपिमुनयो मुह्यति वै सर्वदा त्वद्भीता अपि देवता ह्यविरतं स्त्रीभिः सहैव स्थिताः / मान्धातृध्रुवनारदाश्च भृगवो वैवस्वताद्याखिलाः प्रेम्णा वै प्रणमाम्यहं हितकृते तस्मै नमो विष्णवे

ପ୍ରସୂତି କହିଲେ—ତୁମ ନାମର ଅର୍ଥ ବିଚାର କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁନିମାନେ ସଦା ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି। ତୁମକୁ ଭୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ଅବିରତ ରହନ୍ତି। ମାନ୍ଧାତା, ଧ୍ରୁବ, ନାରଦ, ଭୃଗୁ, ବୈବସ୍ୱତ ଆଦି ସମସ୍ତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ମୁଁ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି; ସେହି ହିତକର ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 42

अतो न जाने तव सद्गुणान्सदा एवं विधा का मम शक्तिरस्ति / स्तुत्वा ह्येवं प्रसूतिस्तु तूष्णीमासीत्खगेश्वर

ଏହେତୁ ତୁମ ନିତ୍ୟ ସଦ୍‌ଗୁଣକୁ ମୁଁ ଯଥାର୍ଥ ଜାଣେନି; ଏପରି ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୋର କେଉଁ ଶକ୍ତି? ଏଭଳି ସ୍ତବ କରି ପ୍ରସୂତି ନୀରବ ହେଲେ—ହେ ଖଗେଶ୍ୱର (ଗରୁଡ)!

Verse 43

अग्निर्वागात्मको ब्रह्मपुत्रो भृगु ऋषिस्तथा / तद्भार्या वै प्रसूतिस्तु त्रय एते समाः स्मृताः

ବାଣୀସ୍ୱରୂପ ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ସେପରି ଋଷି ଭୃଗୁ ମଧ୍ୟ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ପ୍ରସୂତି—ଏହି ତିନିଜଣ ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 44

वरुणात्पादहीनाश्च प्रवहाद्विगुणाधमाः / दक्षाच्छतावरा ज्ञेया मित्रात्तु द्विगुणाधिकाः

ବରୁଣଙ୍କ ଅଧୀନମାନଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କଲେ କେତେକଙ୍କୁ ପାଦହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ‘ପ୍ରବହ’ ଅଧୀନମାନଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କଲେ ସେମାନେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଅଧମ। ଦକ୍ଷ ଅଧୀନମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ସେମାନେ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଦାରୁଣ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ମିତ୍ର ଅଧୀନମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ପୁଣି ଦ୍ୱିଗୁଣ ଅଧିକ।

Verse 45

प्रसूत्यनन्तरं जातो वसिष्ठो ब्रह्मनन्दनः / विनयावनतो भूत्वा स्तोतुं समुपचक्रमे

ପ୍ରସୂତି ପରେ ସତ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ବସିଷ୍ଠ ଜନ୍ମିଲେ। ସେ ବିନୟରେ ନତ ହୋଇ ସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 46

वसिष्ठ उवाच / नमोस्तु तस्मै पुरुषाय वेधसे नमोनमो ऽसद्वृजिनच्छिदे नमः / नमोनमो स्वाङ्गभवाय नित्यं नतोस्मि हेनाथ तवाङ्घ्रिपङ्कजम्

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରମପୁରୁଷ ବେଧସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଶୁଭ ଓ ପାପ ଛେଦକଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ନିଜ ସ୍ୱରୂପରୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସଦା ନମୋ ନମଃ। ହେ ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣରେ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।

Verse 47

मां पाहि नित्यं भगवन्वासुदेव ह्यग्नेरहं सर्वदा न्यून एव / मित्रादहं सर्वदा किञ्चिदूनः स्तुत्वा देव सोभवत्तत्र तूष्णीम्

ହେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ମୋତେ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅଗ୍ନିଠାରୁ ସର୍ବଦା ନ୍ୟୁନ। ମିତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କିଛି ଅଧିକ ନ୍ୟୁନ। ଏପରି ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ସେଠାରେ ନୀରବ ରହିଲା।

Verse 48

यो वसिष्ठानन्तरजो मरीचिर्ब्रह्मनन्दनः / हरिन्तुष्टाव परया भक्त्या नारायणं गुरुम्

ବସିଷ୍ଠ ପରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମରୀଚି ପରମ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ମାନି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।

Verse 49

मरीचिरुवाच / देवेन चाहं हतधीर्भवनप्रसङ्गात्सर्वाशुभोपगमनाद्विमुखेद्रियश्च / कुर्वे च नित्यं सुखलेशलवादिना त्वद्दरं मनस्त्वशुभकर्म समाचरीष्ये

ମରୀଚି କହିଲେ— ଦେବଶକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ମୋର ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ସଂସାର-ସଙ୍ଗରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦିଗକୁ ଗଲି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବିମୁଖ ହୋଇଗଲେ। ସୁଖର ଅତି ସାନ ଅଂଶରେ ଠକାଯାଇ ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ମନକୁ ଆପଣଙ୍କ ‘ଦାନ’ ଉପରେ ଲଗାଏ, ଏବଂ ତାହାରେ ଅଶୁଭ କର୍ମ କରିବାକୁ ଲାଗିଯାଏ।

Verse 50

एतादृशोहं भगवाननन्तः सदा वसिष्ठस्य समान एव

ମୁଁ ଏପରି—ଭଗବାନ ଅନନ୍ତ; ଏବଂ ସଦା ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ସମାନ (ଅଡ଼ିଗ ମହିମାରେ) ଅଟେ।

Verse 51

एवं स्तुत्वा मरीचिस्तु तूष्णीमास तदा खग / तदतन्तरजोह्यत्रिरस्तावीत्प्राञ्जलिर्हरिम्

ଏଭଳି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ହେ ଖଗ (ଗରୁଡ), ମରୀଚି ତେବେ ନୀରବ ହେଲେ। ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପରେ ଅତ୍ରି କରଯୋଡି ଭକ୍ତିରେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତବନ କଲେ।

Verse 52

आविर्भवज्जगत्प्रभवायावतीर्णं तद्रक्षणार्थमनवद्यञ्च तथाव्ययाय / तत्त्वार्थमूलमविकारि तव स्वरूपं ह्यानन्दसारमत एव विकारशून्यम्

ଜଗତର ଉଦ୍ଭବ ପାଇଁ ଆପଣ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି—ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଅବ୍ୟୟ। ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥର ମୂଳ, ଅବିକାରୀ, ଆନନ୍ଦସାର; ତେଣୁ ସେହି ସ୍ୱରୂପ ସର୍ବଥା ବିକାରଶୂନ୍ୟ।

Verse 53

त्रैगुण्यशून्यमखिलेषु च संविभक्तं तत्र प्रविश्य भगवन्न हि पश्यतीव / अतो मरारेस्तव सद्गुणांश्च स्तोतुं न शक्रोमि मरीचेतुल्यः

ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ତ୍ରିଗୁଣଶୂନ୍ୟ, ତଥାପି ସମସ୍ତ ସତ୍ତାରେ ବିଭକ୍ତ ଭାବେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେହି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ରହସ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ମଧ୍ୟ ମନେ ହୁଏ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିହେବ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ମୁରାରି, ମରୀଚି ସମାନ ତୁଚ୍ଛ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସଦ୍ଗୁଣର ଅଂଶମାତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରିପାରୁନି।

Verse 54

एवं स्तुत्वा ह्यत्रिरपितूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुमङ्गिरा वाक्यमब्रवीत्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ଅତ୍ରି ମଧ୍ୟ, ହେ ଖଗ (ଗରୁଡ), ତେବେ ନୀରବ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ପରେ କ୍ରମଜନ୍ମା ଅଙ୍ଗିରା ସ୍ତୋତ୍ର କହିବାକୁ ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 55

अङ्गिरा उवाच / द्रष्टुं न शक्रोमि तव स्वरूपं ह्यनन्तबाहूदरमस्तकं च / अनन्तसाहस्रकिरीटजुष्टं महार्हनानाभरणैश्च शोभितम् / एतादृशं रूपमनन्तपारं स्तोतुं ह्यशक्तस्तु समोस्मि चात्रेः

ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିପାରୁନି: ଅନନ୍ତ ଭୁଜା, ଉଦର ଓ ମସ୍ତକଯୁକ୍ତ; ଅସଂଖ୍ୟ ସହସ୍ର କିରୀଟରେ ଭୂଷିତ; ମହାର୍ଘ ନାନା ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ। ଏପରି ଅନନ୍ତପାର ରୂପକୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ମୁଁ ଅଶକ୍ତ; ଏଥିରେ ମୁଁ ଅତ୍ରି ସମାନ।

Verse 56

एवं स्तुत्वा ह्यङ्गिराश्च तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलस्त्यो वाक्यमव्रवीत्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ କ୍ରମରେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ସ୍ତୋତ୍ର କହିବାକୁ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 57

पुलस्त्य उवाच / यो वा हरिस्तु भगवान्स (स्व) उपासकानां संदर्शयेद्भुवनमङ्गलमङ्गलं च / (लश्च) यस्मै नमो भगवते पुरुपाय तुभ्यं यो वाविता निरयभागगमप्रसङ्गे

ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଯେ ଭଗବାନ୍ ହରି ନିଜ ଉପାସକମାନଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ, ପରମ-ମଙ୍ଗଳ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦର୍ଶନ କରାନ୍ତି, ସେହି ବହୁରୂପ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ନରକଭାଗ ଭୋଗକୁ ଯିବା ପ୍ରସଙ୍ଗ ଆସିଲେ ସେଇ ରକ୍ଷକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 58

एतादृशांस्तव गुणान्नवितुं न शक्तं मां पाहि भगवन्सदृशो ह्यङ्गिरसा च

ତୁମର ଏପରି ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ହେ ଭଗବନ୍, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ (ସୀମିତ ଅର୍ଥରେ) ସଦୃଶ।

Verse 59

एवं स्तुत्वा पुलस्त्योपि स्तूष्णीमेव वभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं पुलहो वाक्यमब्रवीत्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିରବ ହେଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ପରେ ଜନ୍ମିତ ପୁଲହ ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

Verse 60

पुलह उवाच / निष्कामरूपरिहितस्य समर्पितं च स्नानावरोत्तमपयः फलपुष्पभोज्यम् / आराधनं भगवतस्तव सत्क्रियाश्च व्यर्थं भवेदिति वदन्ति महानुभावाः

ପୁଲହ କହିଲେ—ମହାନୁଭାବ ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି: ନିଷ୍କାମ ଭକ୍ତିର ଯଥାର୍ଥ ଭାବ ନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ସ୍ନାନଜଳ, ଉତ୍ତମ ଦୁଧ, ଫଳ, ପୁଷ୍ପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ, ତଥାପି ଭଗବାନଙ୍କ ଆରାଧନା ଏବଂ ତୁମ ସତ୍କ୍ରିୟାମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।

Verse 61

तस्मै सदा भगवते प्रणमामि नित्यं निष्कामया तव समर्पणमात्रवुद्ध्या / वैकुण्ठनाथ भगवन्स्तवने न शक्तिः सोहं पुलसत्यसदृशोस्मि न संशयोत्र

ଏହିହେତୁ ମୁଁ ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସଦା ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରେ, ନିଷ୍କାମ ବୁଦ୍ଧିରେ, କେବଳ ତୁମ ପାଖେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣର ଭାବ ନେଇ। ହେ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଭଗବନ, ତୁମ ସ୍ତବ କରିବାକୁ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ମୁଁ ପୁଲସ୍ତ୍ୟସଦୃଶ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 62

एवं स्तुत्वा तु पुलहस्तूष्णीमास तदा खग / तदनन्तरजः स्तोतुं क्रतुः समुपचक्रमे

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ପୁଲହ ସେତେବେଳେ ନୀରବ ହେଲେ, ହେ ଖଗ। ତାପରେ କ୍ରମେ ଜନ୍ମିଥିବା କ୍ରତୁ ସ୍ତୋତ୍ର କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 63

क्रतुरुवाच / प्राणप्रयाणसमये भगवंस्तवैव नामानि संसृतिजदुः खविनाशकानि / येनैकजन्मशमलं सहसैव हित्वा संयाति मुक्तिममलां तमहं प्रपद्ये

କ୍ରତୁ କହିଲେ—ହେ ଭଗବନ! ପ୍ରାଣ ପ୍ରୟାଣ ସମୟରେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ନାମମାନେ ହିଁ ସଂସାର-ଭ୍ରମଣଜ ଦୁଃଖକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ସେହି ନାମଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଏକ ଜନ୍ମର ମଳକୁ ମଧ୍ୟ ସହସା ତ୍ୟାଗ କରି ଅମଳ ମୁକ୍ତିକୁ ପାଏ; ସେଇ ତୁମରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।

Verse 64

ये भक्त्या विवशा विष्णो नाममात्रैकदजल्पकाः / तेपि मुक्तिं प्रयान्त्याशु किमुत ध्यायिनः सदा

ହେ ବିଷ୍ଣୁ! ଭକ୍ତିରେ ବିବଶ ହୋଇ ଯେମାନେ କେବଳ ଏକଥର ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ମୁକ୍ତିକୁ ପାଆନ୍ତି; ତେବେ ଯେମାନେ ସଦା ତୁମକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କ’ଣ କହିବା!

Verse 65

एवं स्तुत्वा क्रतुरपि तूष्णीमास खगेश्वर / तदनन्तरजः स्तोतुं मनुर्वैवस्वतोब्रवीत्

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି କ୍ରତୁ ମଧ୍ୟ ନୀରବ ହେଲେ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର। ତାପରେ ତାଙ୍କ ପରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ କଥା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 66

वैवलस्वत उवाच / सोहं हि कर्मकरणे निरतः सदैव स्त्रीणां भोगे च निरतश्च गुदे प्रमत्तः / जिह्वेन्द्रिये च निरतस्तव दर्शने च सम्यग्विरागसहितः परमो दरेण

ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ) କହିଲେ—ମୁଁ ସଦା କର୍ମକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ଥିଲି; ସ୍ତ୍ରୀଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲି ଏବଂ ଗୁହ୍ୟ-ବାସନାରେ ପ୍ରମତ୍ତ ଥିଲି। ଜିହ୍ୱା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୀନ ଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମହାଭୟ ସହ ସତ୍ୟ ବୈରାଗ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।

Verse 67

मांसास्थिमज्जरुधिरैः सहिते च देहे भक्तिं सदैव भगवन्नपि तस्करे च / गुर्वग्निबाडबगवादिषु सत्सु दुः खात्सम्यग्विरक्तिमुपयामि सहस्व नित्यम्

ହେ ଭଗବନ୍! ମାଂସ, ଅସ୍ଥି, ମଜ୍ଜା ଓ ରୁଧିରରେ ଗଠିତ ଏହି ଦେହରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଚୋର ଆଦି ସଙ୍କଟ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଧାରଣ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଗୁରୁଙ୍କ କଠୋରତା, ଅଗ୍ନି, ବାଡବାଗ୍ନି, ଗାଈ ଆଦିରୁ ଜନିତ ଦୁଃଖରୁ ମୋତେ ସତ୍ୟ ବୈରାଗ୍ୟ ମିଳୁ—ଆପଣ ସଦା ସହି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 68

लोकानुवादश्रवणे परमा च शक्तिर्नारायणस्य नमने न च मेस्ति शक्तिः / लोकानुयानकरणे परमा च शक्तिः क्षेत्रादिमार्गगमने परमा ह्यशक्तिः

ଲୋକକଥା ଓ ଗୁଜବ ଶୁଣିବାରେ ମୋର ବହୁତ ଶକ୍ତି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଲୋକଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିବାରେ ମୋର ବହୁତ ଶକ୍ତି ଅଛି; କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥ ଆଦି ପବିତ୍ର ପଥରେ ଚାଲିବାରେ ମୋର ପରମ ଅଶକ୍ତି।

Verse 69

वैश्यादिकेषु धनिकेषु परा च शक्तिः सद्ब्राह्मणेष्वपि न शक्तिरहो मुरारे

ବୈଶ୍ୟ ଆଦି ଧନିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ସତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଶକ୍ତି ନାହିଁ—ହାୟ, ହେ ମୁରାରେ!

Verse 70

वैवस्वतमनुर्देवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / तदनन्तरजः स्तोतुं विश्वामित्रोपचक्रमे

ଦିବ୍ୟ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସେ ନୀରବ ହେଲା। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ପରେ ଜନ୍ମିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ର ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 71

विश्वामित्र उवाच / न ध्याते चरणांबुजे भगवतो संध्यापि नानुष्ठिता ज्ञानद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपिनोपार्जितः / अन्तर्व्याफमलाभिघातकरणे पट्वी श्रुता ते कथा नो देव श्रवणेन पाहि भगवन्मामत्रितुल्यं सदा

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର କହିଲେ—ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣରେ ଧ୍ୟାନ କରିନାହିଁ, ନିତ୍ୟ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ମଧ୍ୟ କରିନାହିଁ। ସତ୍ୟଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରର କପାଟ ଭାଙ୍ଗିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଅର୍ଜନ କରିନାହିଁ। ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ପବିତ୍ର କଥା ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଯାହା ଅନ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ମଳିନତାକୁ ନାଶ କରେ। ହେ ଦେବ! ଏହି ଶ୍ରବଣମାତ୍ରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ହେ ଭଗବାନ, ମୋତେ ସଦା ଅତ୍ରି-ସମ କରନ୍ତୁ।

Verse 72

विश्वामित्रऋषिस्त्वेवं स्तुत्वा तूष्णीं बभूव ह / भृगुनारदक्षांश्च विहाय ब्रह्मपुत्रकाः

ଏହିପରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଋଷି ଏମିତି ସ୍ତୁତି କରି ନିରବ ହେଲେ। ଭୃଗୁ, ନାରଦ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ (ମାନସପୁତ୍ର) ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରହିଲେ।

Verse 73

सप्तसंख्या वसिष्ठाद्या विश्वामित्रस्तथैव च / वैवस्वतमनुस्त्वेते परस्परसमाः स्मृताः

ସେମାନେ ସାତଜଣ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି—ବସିଷ୍ଠ ଆଦି, ତଥା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଏବଂ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ ମଧ୍ୟ। ଏମାନେ ପରସ୍ପର ସମାନ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 74

वह्नेरप्यवरा नित्यं किञ्चिन्मित्राद्गुणाधिकाः / तदनन्तजस्तोत्रं वक्ष्ये शृणु खगेश्वर

ଅଗ୍ନିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ଥିବାମାନେ ସୁଦ୍ଧା ନିତ୍ୟ କିଛି ଅଂଶରେ ମିତ୍ରଠାରୁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ। ଏବେ ମୁଁ ଅନନ୍ତଜ ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର କହିବି—ହେ ଖଗେଶ୍ୱର, ଶୁଣ।