Adhyaya 24
बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନର ଯୁଦ୍ଧପର୍ବ ଆଗକୁ ବଢ଼େ। ନିହତ ସେନାନାୟକମାନଙ୍କ ପରେ ଭଣ୍ଡାସୁରଙ୍କ ଦୂତ/ମନ୍ତ୍ରୀ ସମ୍ବାଦ ଦେଇ କହେ—କରଙ୍କ ଆଦି ପୂର୍ବ ନେତାମାନେ ‘ସର୍ପସଦୃଶ’ ଛଳମାୟାରେ ପତିତ ହୋଇଛନ୍ତି। କ୍ରୋଧିତ ଭଣ୍ଡାସୁର ପୁନଃ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ, କୀକସାଜାତ, ପରସ୍ପର ସହାୟକ ସାତ ଭାଇ ସେନାଧିପତିଙ୍କୁ ଡାକେ—ଅଗ୍ରଣୀ ବଲାହକ। ନାମ: ବଲାହକ, ସୂଚୀମୁଖ, ଫାଲମୁଖ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ବିକଟାନନ, କରାଲାୟୁ, କରଟକ। ତିନିଶେ ଅକ୍ଷୌହିଣୀର ବିଶାଳ ସେନା ଚଳିତ ହୁଏ; ଧ୍ୱଜ ଆକାଶକୁ ଛୁଏ, ଧୂଳି ସମୁଦ୍ରକୁ ଢାକେ, ଭେରୀ ଦିଗମଣ୍ଡଳକୁ ପୂରେ। ଶାକ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମାୟା-ଶକ୍ତି ଓ ବିଶ୍ୱକ୍ରମ ଜୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ ବୋଲି ଦେଖାଇ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପୀଠିକା ରଚେ।
Shlokas
Verse 1
इति ब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने करङ्कादिपञ्चसेनापतिवधो नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः हतेषु तेषु रोषान्धो निश्वसञ्छून्यकेश्वरः / कुजलाशमिति प्रोचे युयुत्साव्याकुलाशयः
ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଭାଗ ଲଲିତୋପାଖ୍ୟାନରେ ‘କରଙ୍କାଦି ପଞ୍ଚ ସେନାପତିବଧ’ ନାମ ତେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ସେମାନେ ହତ ହେବା ପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ଧ ଶୂନ୍ୟକେଶ୍ୱର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଯୁଦ୍ଧେଚ୍ଛାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ‘କୁଜଲାଶ’ ବୋଲି କହିଲା।
Verse 2
भद्र सेनापते ऽस्माकमभद्रं समुपागतम् / करङ्काद्यश्चमूनाथाः कन्दलद्भुजविक्रमाः
ହେ ଭଦ୍ର ସେନାପତି! ଆମ ପାଇଁ ଅମଙ୍ଗଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଛି। କରଙ୍କ ଆଦି ସେଇ ଚମୂନାଥମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ଭୁଜବିକ୍ରମ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା, (ସେମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲେ)।
Verse 3
सर्पिणीमायया सर्वगीर्वाणमदभञ्जनाः / पापीयस्या तया गूढमायया विनिपातिताः
ଦେବମାନଙ୍କର ଗର୍ବ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ସେଇ ବୀରମାନେ, ସେ ପାପିଷ୍ଠାର ସର୍ପିଣୀ-ମାୟାରେ—ତାହାର ଗୂଢ଼ ମାୟାରେ—ପତିତ ହେଲେ।
Verse 4
बलाहकप्रभृतयः सप्त ये सैनिकाधिपाः / तानुदग्रभुजासत्त्वान्प्राहिणु प्रधनं प्रति
ବଲାହକ ଆଦି ସାତଜଣ ସେନାଧିପ ଅଛନ୍ତି; ସେଇ ଉଦ୍ଗ୍ର ଭୁଜବଳୀ ବୀରମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ପ୍ରତି ପଠା।
Verse 5
त्रिशतं चाक्षौहिणीनां प्रस्थापय सहैव तैः / ते मर्दयित्वा ललितासैन्यं मायापरायणाः
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ତିନିଶେ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରା। ମାୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ ସେମାନେ ଲଲିତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମର୍ଦ୍ଦନ କରି (ବିଜୟ ଚାହାନ୍ତି)।
Verse 6
अये विजयमाहार्य संप्राप्स्यन्ति ममान्तिकम् / कीकसगर्भसंजातास्ते प्रचण्डपराक्रमाः
ହେ ବିଜୟମାହାର୍ୟ! ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିବେ। କୀକସଗର୍ଭସଂଜାତ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପରାକ୍ରମୀ।
Verse 7
बलाहकमुखाः सप्त भ्रातरो जयिनः सदा / तेषामवश्यं विजयो भविष्यति रणाङ्गणे
ବଲାହକମୁଖ ଆଦି ସାତ ଭ୍ରାତା ସଦା ଜୟୀ; ରଣାଙ୍ଗଣରେ ସେମାନଙ୍କ ବିଜୟ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।
Verse 8
इति भण्डासुरेणोक्तः कुटिलाक्षः समाह्वयत् / बलाहकमुखान्सप्त सेनानाथान्मदोत्कटान्
ଭଣ୍ଡାସୁର ଏପରି କହିଲେ, କୁଟିଲାକ୍ଷ ବଲାହକମୁଖ ଆଦି ସାତ ମଦୋତ୍କଟ ସେନାନାଥଙ୍କୁ ଡାକିଲା।
Verse 9
बलाहकः प्रथमतस्तस्मा त्सूचीमुखो ऽपरः / अन्यः फालमुखश्चैव विकर्णो विकटाननः
ପ୍ରଥମେ ବଲାହକ; ତା’ପରେ ସୂଚୀମୁଖ; ପୁଣି ଫାଲମୁଖ, ବିକର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିକଟାନନ।
Verse 10
करालायुः करटकः सप्तैते वीर्यशालिनः / भण्डासुरं नमस्कृत्य युद्धकौतूहलोल्वणाः
କରାଲାୟୁଃ ଓ କରଟକ—ଏହି ସାତେ ଜଣ ବୀର୍ୟଶାଳୀ; ଭଣ୍ଡାସୁରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଯୁଦ୍ଧକୌତୁହଳରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 11
कीकसासूनवः सर्वे भ्रातरो ऽन्योन्यमावृताः / अन्योन्यसुसहायाश्च निर्जगमुर्नगरान्तरात्
କୀକସଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର-ଭ୍ରାତା ପରସ୍ପରକୁ ଆବୃତ କରି, ଏକାପର ଏକା ସହାୟ ହୋଇ ନଗରାନ୍ତରରୁ ବାହାରିଲେ।
Verse 12
त्रिशाताक्षौहिणीसेनासेनान्यो ऽन्वगमंस्तदा / उल्लिखन्ति केतुजालैरंबरे घनमण्डलम्
ତେବେ ତିନିଶହ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାର ସେନାନାୟକମାନେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ; କେତୁଜାଳରେ ଆକାଶର ଘନମଣ୍ଡଳକୁ ଯେନ ଖୋଚୁଥିଲେ।
Verse 13
घोरसंग्रामिणीपादा घातैर्मर्दितभूतला / पिबन्ति धूलिकाजालैरशेषानपि सागरान्
ତାଙ୍କ ଘୋର ସଂଗ୍ରାମୀ ପଦାଘାତରେ ଭୂତଳ ମର୍ଦ୍ଦିତ ହେଲା; ଧୂଳିକାଜାଳରେ ସେମାନେ ଯେନ ସମସ୍ତ ସାଗରକୁ ମଧ୍ୟ ପିଇଦେଉଥିଲେ।
Verse 14
भेरीनिः साणतंपोट्टपणवानकनिस्वनैः / नभोगुणमयं विश्वमादधानाः पदेपदे
ଭେରୀ, ନିସାଣ, ତମ୍ପୋଟ୍ଟ, ପଣବ ଓ ଆନକର ନିନାଦରେ ସେମାନେ ପଦେପଦେ ନଭୋଗୁଣମୟ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 15
त्रिशताक्षौहिणीसेनां तां गृहीत्वा मदेद्धताः / प्रवेष्टुमिव विश्वस्मिन्कैकसेयाः प्रतस्थिरे
ତିନିଶହ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ସହ ନେଇ, ମଦେ ଉଦ୍ଧତ କୈକସେୟମାନେ ଯେନ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
Verse 16
धृतरोषारुणाः सूर्यमण्डलो द्दीप्तकङ्कटाः / उद्दीप्तशस्त्रभरणाश्चेलुर्द्दीप्तोर्ध्वकेशिनः
ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଅରୁଣବର୍ଣ୍ଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳ ସମ ଦୀପ୍ତ କଙ୍କଣଧାରୀ ଥିଲେ। ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଭାର ଧରି, ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଊର୍ଧ୍ୱକେଶ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
Verse 17
सप्त लोकान्प्रमथितुं प्रोषिताः पूर्वमुद्धताः / भण्डासुरेण महता जगद्विजयकारिणा
ସପ୍ତ ଲୋକକୁ ମଥିତ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇ ପଠାଯାଇଥିଲେ—ଜଗତ୍ବିଜୟକାରୀ ମହା ଭଣ୍ଡାସୁର ଦ୍ୱାରା।
Verse 18
सप्तलोकविमर्देन तेन दृष्ट्वा महाबलाः / प्रोषिता ललितासैन्यं जेतुकामेन दुर्धिया
ସପ୍ତଲୋକକୁ ବିମର୍ଦ୍ଦନ କରିଥିବା ସେ (ଭଣ୍ଡାସୁର)କୁ ଦେଖି, ମହାବଳୀ ସେମାନେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରେ ଲଲିତାସେନାକୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
Verse 19
ते पतन्तो रणतलमुच्चलच्छत्रपाणयः / शक्तिसेनामभिमुखं सक्रोधमभिदुद्रुवुः
ସେମାନେ ରଣତଳରେ ଝପଟି ପଡ଼ିଲେ; ହାତରେ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠାଇଥିବା ଛତ୍ର ଧରି, କ୍ରୋଧସହ ଶକ୍ତିସେନା ଦିଗକୁ ଧାଇଲେ।
Verse 20
मुहुः किलकिलाराबैर्घोषयन्तो दिशो दश / देव्यास्तु सैनिकं यत्र तत्र ते जगमुरुद्धताः
ସେମାନେ ବାରମ୍ବାର ‘କିଲକିଲା’ ଆରାବରେ ଦଶଦିଗକୁ ଘୋଷିତ କରି, ଦେବୀଙ୍କ ସେନା ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଥିଲା ସେଉଁଠି ସେଉଁଠି ଉଦ୍ଧତ ହୋଇ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 21
सैन्यं च ललितादेव्याः सन्नद्धं शास्त्रभीषणम् / अभ्यमित्रीणमभवद्बद्धभ्रुकुटिनिष्ठुरम्
ଲଲିତାଦେବୀଙ୍କ ସେନା ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜିତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା; ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଗଲା, ଭୃକୁଟି ବାନ୍ଧି କଠୋର ଭାବ ଧରି।
Verse 22
पाशिन्यो मुसलिन्यश्च चक्रिण्यश्चापरा मुने / मुद्गरिण्यः पट्टिशिन्यः कोदण्डिन्यस्तथापराः
ହେ ମୁନେ! କେହି ପାଶଧାରିଣୀ, କେହି ମୁସଳଧାରିଣୀ, କେହି ଚକ୍ରଧାରିଣୀ; କେହି ମୁଦ୍ଗରଧାରିଣୀ, କେହି ପଟ୍ଟିଶଧାରିଣୀ, ଆଉ କେହି କୋଦଣ୍ଡ (ଧନୁ)ଧାରିଣୀ ଥିଲେ।
Verse 23
अनेकाःशक्तयस्तीव्रा ललितासैन्यसंगताः / पिबन्त्य इव दैत्याब्धिं सान्निपेतुः सहस्रशः
ଲଲିତା ସେନାସହ ଯୁକ୍ତ ଅନେକ ତୀବ୍ର ଶକ୍ତି, ଯେନେ ଦୈତ୍ୟ-ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଇବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ସହସ୍ର ସହସ୍ର କରି ଏକାସାଥି ଝାପିପଡ଼ିଲେ।
Verse 24
आयातायात हे दुष्टाः पापिन्यो वनिताधमाः / मायापरिग्रहैर्दूरं मोहयन्त्यो जडाशयान्
“ଆସ ଆସ, ହେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ! ହେ ପାପିନୀମାନେ, ହେ ଅଧମ ନାରୀମାନେ!”—ଏମିତି କହି, ମାୟାର ଉପାୟରେ ଦୂରରୁ ହିଁ ଜଡ ମନକୁ ମୋହିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 25
नेष्यामो भवतीरद्य प्रेतनाथनिकेतनम् / श्वसद्भुजगसंकाशैर्बाणैर त्यन्तभीषणैः / इति शक्तीर्भर्त्सयन्तो दानवाश्चक्रुराहवम्
“ଆଜି ଆମେ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେତନାଥଙ୍କ ନିକେତନକୁ ନେଇଯିବୁ”—ଏମିତି କହି ଦାନବମାନେ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ କରୁଥିବା ସର୍ପସଦୃଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ବାଣରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 26
काचिच्चिच्छेद दैत्येन्द्रं कण्ठे पट्टिशपातनात् / तद्गलोद्गलितो रक्तपूर ऊर्ध्वमुखो ऽभवत्
କେହି ଏକ ବୀରାଙ୍ଗନା ପଟ୍ଟିଶର ପ୍ରହାରେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଣ୍ଠ ଛେଦିଦେଲା; ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ରକ୍ତପୂର ଉର୍ଧ୍ୱମୁଖେ ଉଛଳିଲା।
Verse 27
तत्र लग्ना बहुतरा गृध्रा मण्डलतां गताः / तैरेव प्रेतनाथस्य च्छत्रच्छविरुदञ्चिता
ସେଠାରେ ଅନେକ ଗୃଧ୍ର ଲାଗି ପଡ଼ି ମଣ୍ଡଳାକାର ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେତନାଥଙ୍କ ଉପରେ ଛତ୍ରସଦୃଶ ଛାୟା ଶୋଭିଲା।
Verse 28
काचिच्छक्तिः मुरारातिं मुक्तशक्त्यायुधं रणे / लूनतच्छक्तिनैकेन बाणेन व्यलुनीत च
କେହି ଏକ ବୀରାଙ୍ଗନା ରଣରେ ମୁରାରାତିଙ୍କ ଉପରେ ଶକ୍ତ୍ୟାୟୁଧ ନିକ୍ଷେପ କଲା; କିନ୍ତୁ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ସେ ଶକ୍ତିକୁ ଏକମାତ୍ର ବାଣରେ କାଟିଦେଲା।
Verse 29
एका तु गजमारूढा कस्यचिद्दैत्यदुर्मतेः / उरःस्थले स्वकरिणा वप्राघातमशिक्षयत्
ଅନ୍ୟ ଏକ ବୀରାଙ୍ଗନା ଗଜାରୂଢ଼ ହୋଇ, ଦୁର୍ମତି ଦୈତ୍ୟର ଉରଃସ୍ଥଳରେ ନିଜ ଗଜର ଶୁଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ କଲା।
Verse 30
काचित्प्रतिभटारूढं दन्तिनं कुंभसीमनि / खड्गेन सहसा हत्वा गजस्य स्वप्रियं व्यधात्
କେହି ଏକ ବୀରାଙ୍ଗନା ପ୍ରତିଭଟ ଆରୂଢ଼ ଦନ୍ତୀକୁ କୁମ୍ଭସୀମାରେ ଖଡ୍ଗରେ ସହସା ବଧ କରି, ସେ ଗଜର ପ୍ରିୟ ସବାରକୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କଲା।
Verse 31
करमुक्तेन चक्रेण कस्यचिद्देववैरिणः / धनुर्दण्डं द्विधा कृत्वा स्वभ्रुवोः प्रतिमां तनेत्
ହସ୍ତମୁକ୍ତ ଚକ୍ରରେ ଜଣେ ଦେବବୈରୀର ଧନୁର୍ଦଣ୍ଡକୁ ଦ୍ୱିଧା କରି, ନିଜ ଭୃକୁଟିଦ୍ୱୟ ସଦୃଶ ବକ୍ର ପ୍ରତିମାରୂପେ ତାହାକୁ ତାଣିଲା।
Verse 32
शक्तिरन्या शरैः शातैः शातयित्वा विरोधिनः / कृपाणपद्मा रोमाल्यां स्वकीयायां मुदं व्यधात्
ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କଲା; ଏବଂ କୃପାଣପଦ୍ମା ନିଜ ରୋମାବଳୀରେ ହର୍ଷ ସଂଚାର କଲା।
Verse 33
काचिन्मुद्गरपातेन चूर्णयित्वा विरोधिनः / रथ्यक्रनितंबस्य स्वस्य तेनातनोन्मुदम्
କେହି ମୁଦ୍ଗର ପ୍ରହାରରେ ବିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲା; ଏବଂ ରଥ୍ୟକ୍ର-ନିତମ୍ବା ସେହିଦ୍ୱାରା ନିଜ ହର୍ଷକୁ ବିସ୍ତାର କଲା।
Verse 34
रथकूबरमुग्रेण कस्यचिद्दानवप्रभोः / खड्गेन छिन्दती स्वस्य प्रियमुव्यास्ततान ह
ଜଣେ ଦାନବପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଗ୍ର ରଥକୂବରକୁ ଖଡ୍ଗରେ ଛିନ୍ଦି ଛିନ୍ଦି, ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ (ବିଜୟ-ହର୍ଷ) କୁ ବିସ୍ତାର କଲା।
Verse 35
अभ्यन्तरं शक्तिसेना दैत्यानां प्रविवेश ह / प्रविवेश च दैत्यानां सेना शक्तिबलान्तरम्
ଶକ୍ତିସେନା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଅଭ୍ୟନ୍ତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଏବଂ ଦୈତ୍ୟସେନା ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିର ବଳାନ୍ତର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
Verse 36
नीरक्षीरवदत्यन्ताश्लेषं शक्तिसुरद्विषाम् / संकुलाकारतां प्राप्तो युद्धकाले ऽभवत्तदा
ସେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧକାଳରେ ଶକ୍ତିଧର ଓ ଦେବଦ୍ୱେଷୀମାନେ ଜଳ-କ୍ଷୀର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମିଶିଗଲେ; ରଣଭୂମି ଅତ୍ୟଧିକ ସଂକୁଳ ଆକାର ପାଇଲା।
Verse 37
शक्तीनां खड्गपातेन लूनशुण्डारदद्वयाः / दैत्यानां करिणो मत्ता महाक्रोडा इवाभवन्
ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ଖଡ୍ଗପାତରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ମତ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ସୁଣ୍ଡ ଓ ଦୁଇ ଦନ୍ତ କଟିଗଲା; ସେମାନେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ମହାକ୍ରୋଡ ପରି ହେଲେ।
Verse 38
एवं प्रवृत्ते समरे वीराणां च भयङ्करे / अशक्ये स्मर्तुमप्यन्तं कातरत्ववतां नृणाम् / भीषणानां भीषणे च शस्त्रव्यापारदुर्गमे
ଏପରି ଭାବେ ବୀରମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ସମର ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା—କାତର ଲୋକମାନେ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ—ଏହା ଭୀଷଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷଣ, ଶସ୍ତ୍ରବ୍ୟାପାରରେ ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା।
Verse 39
बलाहको महागृध्रं वज्रतीक्ष्णमुखादिकम् / कालदण्डोपमं जङ्घाकाण्डे चण्डपराक्रमम्
ବଲାହକ ମହାଗୃଧ୍ର ପରି, ବଜ୍ରସମ ତୀକ୍ଷ୍ଣମୁଖ ଥିଲା; ଜଂଘାକାଣ୍ଡରେ ତାହାର ପରାକ୍ରମ କାଳଦଣ୍ଡ ସଦୃଶ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଥିଲା।
Verse 40
संहारगुप्तनामानं पूर्वमग्रे समुत्थितम् / धूमवद्धूसराकारं पक्षक्षेपभयङ्करम्
ତେବେ ‘ସଂହାରଗୁପ୍ତ’ ନାମକ ଯୋଦ୍ଧା ପୂର୍ବରୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଉଠିଦାଁଡାଇଲା; ଧୂମ ପରି ଧୂସର ଆକାର, ଏବଂ ପକ୍ଷକ୍ଷେପରେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
Verse 41
आरुह्य विविधंयुद्धं कृतवान्युद्धदुर्मदः / पक्षौ वितत्य क्रोशार्धं स स्थितो भीमनिःस्वनैः / अङ्गारकुण्डवच्चञ्चुं विदार्याभक्षयच्चमूम्
ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦ ହୋଇ ସେ ବିବିଧ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆରୁହିଲା। କ୍ରୋଶାର୍ଧ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପକ୍ଷ ପ୍ରସାରି ଭୟଙ୍କର ନିନାଦ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲା। ଅଙ୍ଗାରକୁଣ୍ଡ ସଦୃଶ ଚଞ୍ଚୁରେ ଚିରି ସେ ସେନାକୁ ଗ୍ରସିଲା।
Verse 42
संहारगुप्तं स महागृध्रः क्रूरविलोचनः / बलाहकमुवाहोच्चैराकृष्टधनुषं रणे
କ୍ରୂର ନୟନବାନ ସେ ମହାଗୃଧ୍ର ‘ସଂହାରଗୁପ୍ତ’ ଶକ୍ତିରେ ଆବୃତ ଥିଲା। ରଣରେ ସେ ବଲାହକକୁ ଉଚ୍ଚରେ ଉଠି ଧନୁଷ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଦେଖିଲା।
Verse 43
बलाहको वपुर्धुन्वन्गृध्रपृष्ठकृतस्थितिः / सपक्षकूटशैलस्थो बलाहक इवाभवत्
ବଲାହକ ନିଜ ଦେହ ଝାଡ଼ି ଗୃଧ୍ରର ପିଠିରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେ ପକ୍ଷସହିତ କୂଟଶୈଳରେ ଥିବା ବଲାହକ ପରି ଦିଶିଲା।
Verse 44
सूचीमुखश्च दैत्येन्द्रः सूचीनिष्ठुरपक्षतिम् / काकवाहनमारुह्य कठिनं समरं व्यधात्
ସୂଚୀମୁଖ ନାମକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ସୂଚୀ ପରି ନିଷ୍ଠୁର ପକ୍ଷଧାରୀ, କାକବାହନରେ ଆରୁହି କଠିନ ସମର କଲା।
Verse 45
मत्तः पर्वतशृङ्गाभश्चञ्चूदण्डं समुद्वहन् / कालदण्डप्रमाणेन जङ्घाकाण्डेन भीषणः
ସେ ମତ୍ତ ହୋଇ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗ ସଦୃଶ ବିଶାଳ ଚଞ୍ଚୁଦଣ୍ଡ ବହନ କରୁଥିଲା। କାଳଦଣ୍ଡ ପ୍ରମାଣ ଜଂଘାକାଣ୍ଡ ଥିବାରୁ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀଷଣ ଥିଲା।
Verse 46
पुष्कलावर्तकसमा जंबालसदृशद्यतिः / क्रोशमात्रायतौ पक्षावुभावपि समुद्वहन्
ସେ ପୁଷ୍କଲାବର୍ତ୍ତକ ସମାନ ବିଶାଳ ଏବଂ ଜମ୍ବାଳ ସଦୃଶ ଦୃଢ଼ ଦେହଧାରୀ ଥିଲା। ତାହାର ଉଭୟ ପକ୍ଷ ଏକେକ କ୍ରୋଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ସମସ୍ତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲା।
Verse 47
सूचीमुखाधिष्ठितो ऽसौ करटः कटुवासितः / मर्दयञ्चञ्चुघातेन शक्तीनां मण्डलं महत्
ସୂଚୀମୁଖ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ସେ କରଟ କଟୁ ଗନ୍ଧରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା; ଏବଂ ଚଞ୍ଚୁଘାତରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କର ମହା ମଣ୍ଡଳକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲା।
Verse 48
अथो फलमुखः फालं गृहीत्वा निजमायुधम् / कङ्कमारुह्य समरे चकाशे गिरिसन्निभम्
ତାପରେ ଫଳମୁଖ ନିଜ ଆୟୁଧ ‘ଫାଲ’ ଧରି, କଙ୍କ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ସମରରେ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲା।
Verse 49
विकर्णाख्यश्च दैत्येन्द्रश्चमूभर्ता महाबलः / भेरुण्डपतनारूढः प्रचण्डयुद्धमातनोत्
ବିକର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ମହାବଳୀ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ସେନାକୁ ଧାରଣ କରୁଥିଲା, ଭେରୁଣ୍ଡପତନ ଉପରେ ଆରୋହଣ କରି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଯୁଦ୍ଧକୁ ବିସ୍ତାର କଲା।
Verse 50
विकटानननामानं विलसत्पट्टिशायुधम् / उवाह समरे चण्डः कुक्कुटो ऽतिभयङ्करः
ଅତିଭୟଙ୍କର ଚଣ୍ଡ କୁକ୍କୁଟ ସମରରେ ‘ବିକଟାନନ’ ନାମକ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପଟ୍ଟିଶ ଆୟୁଧଧାରୀକୁ ବହନ କଲା।
Verse 51
गर्जन्कण्ठस्थरोमाणि हर्षयञ्ज्वलदीक्षणः / पश्यन्पुरः शक्तिसैन्यं चचाल चरणायुधः
ଗର୍ଜନରେ କଣ୍ଠସ୍ଥ ରୋମାଞ୍ଚ ଜାଗ୍ରତ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ହର୍ଷ ଜନାଇ; ସମ୍ମୁଖରେ ଶକ୍ତିସେନାକୁ ଦେଖି, ଚରଣକୁ ହିଁ ଆୟୁଧ କରି ସେ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
Verse 52
करालाक्षश्च भूभर्ता षष्ठो ऽत्यन्तगरिष्ठदः / वज्रनिष्ठुरघोषश्च प्राचलत्प्रेतवाहनः
କରାଳାକ୍ଷ ନାମକ ଭୂଭର୍ତ୍ତା, ଷଷ୍ଠ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାରୀ ପ୍ରହାରକାରୀ; ବଜ୍ରସଦୃଶ କଠୋର ଘୋଷ ସହ, ପ୍ରେତବାହନରେ ଚଢ଼ି ଅଗ୍ରସର ହେଲା।
Verse 53
श्मशानमन्त्रशूरेणतेन संसाधितः पुरा / प्रेतो भूतसमाविष्टस्तमुवाह रणाजिरे
ଶ୍ମଶାନମନ୍ତ୍ରରେ ଶୂର ସେ ପୂର୍ବେ ତାହାକୁ ସାଧିଥିଲା; ଭୂତସମାବିଷ୍ଟ ସେ ପ୍ରେତ ରଣାଙ୍ଗଣରେ ତାକୁ ବହିନେଲା।
Verse 54
अवाङ्मुखो दीर्घबाहुः प्रसारितपदद्वयः / प्रोतो वाहनतां प्राप्तःकरालाक्षमथावहत्
ଅଧୋମୁଖ, ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଦୁଇ ପଦ ପ୍ରସାରିତ; ସେ ପ୍ରେତ ବାହନତ୍ୱ ପାଇ, ପରେ କରାଳାକ୍ଷକୁ ବହିଲା।
Verse 55
अन्यः करटको नाम दैत्यसेनाशिखामणिः / सर्दयामास शक्तीनां सैन्यं वेतालवाहनः
ଅନ୍ୟ ଜଣେ କରଟକୋ ନାମକ, ଦୈତ୍ୟସେନାର ଶିଖାମଣି; ବେତାଳବାହନ ହୋଇ, ସେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଦଳିଦେଲା।
Verse 56
योजनायतमूर्तिः सन्वेतालः क्रूरलोचनः / श्मशानभूमौ वेतालो मन्त्रेणानेन साधितः
ଯୋଜନପରିମାଣ ଦେହବିଶିଷ୍ଟ, କ୍ରୂରନୟନ ଥିବା ସେଇ ବେତାଳ ଶ୍ମଶାନଭୂମିରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସାଧିତ ହୋଇ ବଶ ହେଲା।
Verse 57
मर्दयामास पृतनां शक्तीनां तेन देशितः / तस्य वेतालवर्यस्य वर्तमानोंससीमनि / बहुधायुध्यत तदा शक्तिभिः सह दानवः
ତାହାର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ସେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଚାପି ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲା। ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେତାଳର କାନ୍ଧ-ସୀମାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଦାନବଟି ସେତେବେଳେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସହ ବହୁ ପ୍ରକାରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।
Verse 58
एवमेते खलात्मानः सप्त सप्तार्णवोपमाः / शक्तीनां सैनिकं तत्र व्याकुलीचक्रुरुद्धताः
ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟସ୍ୱଭାବୀ ସେଇ ସାତଜଣ, ସାତ ସମୁଦ୍ର ସମ ଭୟଙ୍କର, ଉଦ୍ଧତ ହୋଇ ସେଠାରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ବ୍ୟାକୁଳ କରିଦେଲେ।
Verse 59
ते सप्त पूर्वं तपसा सवितारमतोषयन् / तेन दत्तो वरस्तेषां तपस्तुष्टेन भास्वता
ସେଇ ସାତଜଣ ପୂର୍ବେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସବିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ)ଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ; ତପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ସେଇ ଭାସ୍ୱତ ଦେବ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଇଥିଲେ।
Verse 60
कैकसेया महाभागा भवतां तपसाधुना / परितुष्टो ऽस्मि भद्रं वो भवन्तो वृणतां वरम्
ହେ କୈକସେୟ ମହାଭାଗମାନେ! ତୁମମାନଙ୍କ ଶୁଭ ତପସ୍ୟାରେ ମୁଁ ପରମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ତୁମମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ତୁମେ ବର ବାଛ।
Verse 61
इत्युक्ते दिननाथेन कैकसेयास्तपः कृशाः / प्रार्थयामासुरत्यर्थं दुर्दान्तं वरमीदृशम्
ଦିନନାଥ ଏପରି କହିବା ପରେ ତପସ୍ୟାରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା କୈକସେୟମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଟତାରେ ଏହି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ବର ମାଗିଲେ।
Verse 62
रणेषु सन्निधातव्यमस्माकं नेत्रकुक्षिषु / भवता घोरतेजोभिर्दहता प्रतिरोधिनः
ହେ ପ୍ରଭୋ! ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମ ନେତ୍ର ଓ ଉଦରମଧ୍ୟରେ ଆପଣ ସଦା ସନ୍ନିହିତ ରୁହନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଘୋର ତେଜରେ ପ୍ରତିରୋଧୀମାନଙ୍କୁ ଦହନ କରନ୍ତୁ।
Verse 63
त्वया यदा सन्निहितं तपनास्माकमक्षिषु / तदाक्षिविषयः सर्वो निश्चेष्टो भवतात्प्रभो
ହେ ପ୍ରଭୋ ତପନ! ଆପଣ ଯେତେବେଳେ ଆମ ଚକ୍ଷୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ନିହିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଚକ୍ଷୁବିଷୟ ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହେଉ।
Verse 64
त्वत्सान्निध्यसमिद्धेन नेत्रेणास्माकमीक्षिताः / स्तब्धशस्त्रा भविष्यन्ति प्रतिरोधकसैनिकाः
ଆପଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଆମ ନେତ୍ରଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପ୍ରତିରୋଧକ ସୈନିକମାନେ ଦୃଷ୍ଟିଗୋଚର ହେବେ, ସେମାନଙ୍କ ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ତବ୍ଧ ହେଉ।
Verse 65
ततः स्तब्धेषु शस्त्रेषु वीक्षणादेव नः प्रभो / निश्चेष्टा रिपवो ऽस्माभिर्हन्तव्याः सुकरत्वतः
ହେ ପ୍ରଭୋ! ତାପରେ ଶସ୍ତ୍ର ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲେ, ଆମ ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆମେ ସହଜରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିପାରିବା।
Verse 66
इति पूर्वं वरः प्राप्तः कैकसेयौर्दिवाकरात् / वरदानेन ते तत्र युद्धे चेरुर्मधोद्धताः
ଏହିପରି ପୂର୍ବେ କୈକସେୟ ଦୁଇଜଣ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଠାରୁ ବର ପାଇଥିଲେ। ସେହି ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦୋନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ଚରିଲେ।
Verse 67
अथ सूर्यसमाविष्टनेत्रैस्तेस्तु निरीक्षिताः / शक्तयः स्तब्धशस्त्रौघा विफलोत्सा हतां गताः
ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମାବିଷ୍ଟ ନେତ୍ରରେ ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ତେବେ ଶକ୍ତି ଓ ଶସ୍ତ୍ରସମୂହ ସ୍ତବ୍ଧ ହେଲା; ଉତ୍ସାହ ବିଫଳ ହୋଇ ସେମାନେ ପରାଜିତ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 68
कीकसातनयैस्तैस्तु सप्तभिः सत्त्वशालिभिः / विष्टंभितास्त्रशस्त्राणां शक्तीनां नोद्यमो ऽभवत्
କିନ୍ତୁ କୀକସାର ସେହି ସାତଜଣ ସତ୍ତ୍ୱଶାଳୀ ପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଶକ୍ତିକୁ ରୋକିଦେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଉଦ୍ୟମ ହେଲା ନାହିଁ।
Verse 69
उद्यमे क्रियभाणे ऽपि शस्त्रस्तम्भेन भूयसा / अभिभूताः सनिश्वासं शक्तयो जोषमासत
ଉଦ୍ୟମ ଓ କ୍ରିୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତ୍ୟଧିକ ଶସ୍ତ୍ର-ସ୍ତମ୍ଭନରେ ସେମାନେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ; ଶକ୍ତିମାନେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ନିରବ ହୋଇ ବସିରହିଲେ।
Verse 70
अथ ते वासरं प्राप्य नानाप्रहरणोद्यताः / व्यमर्दयञ्छक्तिसैन्यं दैत्याः स्वस्वामिदेशिताः
ତାପରେ ଦିନ ଆସିଲାପରେ, ନାନା ପ୍ରହରଣ ଧରି ସଜ୍ଜ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦୈତ୍ୟମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ସେନାକୁ ଦଳିଦେଲେ।
Verse 71
शक्तयस्तास्तु सैन्येन निर्व्यापारा निरायुधाः / अक्षुभ्यन्त शरैस्तेषां वज्रकङ्कटभोदिभिः
ସେଇ ଶକ୍ତିମାନେ ସେନାଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟହୀନ ଓ ନିରାୟୁଧ ହେଲେ। ବଜ୍ରସମ କଙ୍କଟଭେଦୀ ଶରବାଣରେ ସେମାନେ ବିଚଳିତ ହେଲେ।
Verse 72
शक्तयो दैत्यशस्त्रौधैर्विद्धगात्राः सृतामृजः / सुपल्लवा रणे रेजुः कङ्कोललतिका इव
ଦୈତ୍ୟଶସ୍ତ୍ରଘନବର୍ଷାରେ ସେମାନଙ୍କ ଗାତ୍ର ବିଦ୍ଧ ହେଲା, ରକ୍ତ ଝରିଲା। ତଥାପି ରଣେ ସେମାନେ ସୁପଲ୍ଲବ ପରି ଶୋଭିଲେ, କଙ୍କୋଲଲତା ପରି।
Verse 73
हाहाकारं वितन्वत्यः प्रपन्ना ललितेश्वरीम् / चुक्रुशुः शक्तयः सर्वास्तैः स्तंभितनिजायुधाः
ହାହାକାର ବିସ୍ତାର କରି ସେମାନେ ଲଲିତେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ନିଜ ନିଜ ଆୟୁଧ ସ୍ତମ୍ଭିତ ହୋଇଯାଉଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରୋଦନ କଲେ।
Verse 74
अथ देव्याज्ञया दण्डनाथा प्रत्यङ्गरक्षिणी / तिरस्करणिका देवी समुत्तस्थौ रणाजिरे
ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଦଣ୍ଡନାଥା, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରକ୍ଷିଣୀ—ତିରସ୍କରଣିକା ଦେବୀ—ରଣାଜିରେ ଉଠି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 75
तमोलिप्ताह्वयं नाम विमानं सर्वतोमुखम् / महामाया समारुह्य शक्तीनामभयं व्यधात्
‘ତମୋଲିପ୍ତ’ ନାମକ ସର୍ବତୋମୁଖ ବିମାନରେ ଆରୋହଣ କରି ମହାମାୟା ଶକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଲେ।
Verse 76
तमालश्यामलाकारा श्यामकञ्चुकधारिणी / श्यामच्छाये तमोलिप्ते श्यामयुक्ततुरङ्गमे
ସେ ତମାଳବୃକ୍ଷ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମଳାକାରା, ଶ୍ୟାମ କଞ୍ଚୁକଧାରିଣୀ; ଶ୍ୟାମ ଛାୟାରେ ଆବୃତ, ତମସା ଲିପ୍ତ, ଶ୍ୟାମ ଅଶ୍ୱଯୁକ୍ତ ରଥରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ।
Verse 77
वासन्ती मोहनाभिख्यं धनुरादाय सस्वनम् / सिंहनादं विनद्येषूनवर्षत्सर्पसन्निभान्
ତେବେ ବାସନ୍ତୀ ‘ମୋହନ’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଧନୁଷକୁ ସଶବ୍ଦେ ଧରିଲେ; ସିଂହନାଦ କରି ସର୍ପସଦୃଶ ବାଣବର୍ଷା କଲେ।
Verse 78
कृष्णरूपभुजङ्ग भानधोमुसलसंनिभान् / मोहनास्त्रविनिष्ठ्यूतान्बाणान्दैत्या न सेहिरे
କୃଷ୍ଣରୂପ, ଭୁଜଙ୍ଗ-ଭାନ ଓ ଧୂମ-ମୁସଳ ସଦୃଶ ଦିଶୁଥିବା—ମୋହନାସ୍ତ୍ରରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ସେହି ବାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 79
इतस्ततो मर्द्यमाना महामायाशिलीमुखैः / प्रकोपं परमं प्राप्ता बलाहकमुखाः खलाः
ମହାମାୟାର ଶିଳୀମୁଖ ବାଣଦ୍ୱାରା ଏଦିକ-ସେଦିକ ମର୍ଦ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେହି ବଲାହକମୁଖ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପରମ କ୍ରୋଧକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 80
अथो तिरस्करण्यंबा दण्डनाथानिदेशतः / अन्धाभिधं महास्त्रं सा मुमोच द्विषतां गणे
ତାପରେ ଦଣ୍ଡନାଥଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତିରସ୍କରଣୀ ଅମ୍ବା ଶତ୍ରୁଗଣ ଉପରେ ‘ଅନ୍ଧ’ ନାମକ ମହାସ୍ତ୍ର ମୋଚନ କଲେ।
Verse 81
बलाहकाद्यास्ते सप्त दिननाथवरोद्धताः / अन्धास्त्रेण निजं नेत्रं दधिरे च्छादितं यथा
ବଲାହକ ଆଦି ସେ ସାତଜଣ, ଦିନନାଥଙ୍କ ବରରେ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇ, ଅନ୍ଧାସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ନିଜ ଚକ୍ଷୁକୁ ଯେନ ଢାକି ରଖିଲେ।
Verse 82
तिरस्करणिकादेव्या महामोहनधन्वनः / उद्गतेनान्धबाणेन चक्षुस्तेषां व्यधीयत
ତିରସ୍କରଣିକା ଦେବୀଙ୍କ ମହାମୋହନ ଧନୁଷରୁ ଉଦ୍ଗତ ଅନ୍ଧବାଣ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁକୁ ବିଦ୍ଧ କଲା।
Verse 83
अन्धीकृताश्च ते सप्त न तु प्रैक्षन्त किञ्चन / तद्वीक्षणस्य विरहाच्छस्त्रस्तम्भः क्षयं गतः
ସେ ସାତଜଣ ଅନ୍ଧୀକୃତ ହୋଇ କିଛିମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; ଦୃଷ୍ଟିର ଅଭାବରୁ ଶସ୍ତ୍ରସ୍ତମ୍ଭ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟକୁ ଗଲା।
Verse 84
पुनः ससिंहनादं ताः प्रोद्यतायुधपाणयः / चक्रुः समरसन्नाहं दैत्यानां प्रजिघांसया
ପୁନଃ ସିଂହନାଦ କରି, ଉଦ୍ୟତ ଆୟୁଧଧାରୀ ହୋଇ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେମାନେ ସମରସନ୍ନାହ କଲେ।
Verse 85
तिरस्करणिकां देवीमग्रे कृत्वा महाबलाम् / सदुपायप्रसङ्गेन भृशं तुष्टा रणं व्यधुः
ମହାବଳା ତିରସ୍କରଣିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି, ସଦୁପାୟ ମିଳିଥିବାରୁ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରଣ କଲେ।
Verse 86
साधुसाधु महाभागे तिरस्करणिकांबिके / स्थाने कृततिरस्कारा द्विपामेषां दुरात्मनाम्
ସାଧୁ ସାଧୁ, ମହାଭାଗେ ତିରସ୍କରଣିକା ଅମ୍ବିକେ! ଏହି ଦୁରାତ୍ମା ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ଯଥାସ୍ଥାନେ ଯଥୋଚିତ ତିରସ୍କାର କରିଛ।
Verse 87
त्वं हि दुर्जननेत्राणां तिरस्कारमहौषधी / त्वया बद्धदृशानेन दैत्यचक्रेण भूयते
ତୁମେ ହିଁ ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ନେତ୍ର ପାଇଁ ତିରସ୍କାର-ରୂପ ମହୌଷଧି; ତୁମେ ଦୃଷ୍ଟି ବନ୍ଧିଦେଲେ ଦୈତ୍ୟଚକ୍ର ଆହୁରି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ।
Verse 88
देवकार्यमिदं देवि त्वया सम्यगनुष्टितम् / अस्मादृशामजय्येषु यदेषु व्यसनं कृतम्
ହେ ଦେବି! ଏହା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ; ତୁମେ ଏହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠିତ କରିଛ, କାରଣ ଆମ ପରି ଅଜୟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ବ୍ୟସନ ଦେଇଛ।
Verse 89
तत्त्वयैव दुराचारानेतान्सप्त महासुरान् / निहतांल्ललिता श्रुत्वा सन्तोषं परमाप्स्यति
ତୁମେ ନିଜେ ଏହି ଦୁରାଚାରୀ ସାତ ମହାସୁରଙ୍କୁ ନିହତ କରିଛ—ଏହା ଶୁଣି ଲଲିତା ପରମ ସନ୍ତୋଷ ପାଇବେ।
Verse 90
एवं त्वया विरचिते दण्डिनीप्रीति माप्स्यति / मन्त्रिण्यपि महाभागायास्यत्येव परां मुदम्
ଏଭଳି ତୁମେ ବିରଚିତ କରିଥିବାରୁ ଦଣ୍ଡିନୀ ପ୍ରୀତି ପାଇବେ; ମହାଭାଗା ମନ୍ତ୍ରିଣୀ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପରମ ମୁଦ ପାଇବେ।
Verse 91
तस्मात्त्वमेव सप्तैतान्निगृहण रणाजिरे / एषां सैन्यं तु निखिलं नाशयाम उदायुधाः
ଏହେତୁ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଏହି ସାତଜଣଙ୍କୁ ନିଗ୍ରହ କର; ଆମେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇ ସେମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ସେନାକୁ ନାଶ କରିବୁ।
Verse 92
इत्युक्त्वा प्रेरिता ताभिः शक्तिभियुर्द्धकौतुकान् / तमोलिप्तेन यानेन बलाहकबलं ययौ
ଏମିତି କହି, ସେଇ ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଯୁଦ୍ଧକୌତୁକୀ ହୋଇ, ତମସାଲିପ୍ତ ଯାନରେ ଚଢ଼ି ବଲାହକବଳ ପାଖକୁ ଗଲା।
Verse 93
तामायान्तीं समावेक्ष्य ते सप्ताथ सुराधमाः / पुनरेव च सावित्रं वरं सस्मरुरञ्जसा
ତାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେଇ ସାତଜଣ ଅଧମ ଦେବଗଣ ପୁନର୍ବାର ସହଜରେ ସାବିତ୍ର ବରକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
Verse 94
प्रविष्टमपि सावित्रं नाशकं तन्निरोधने / तिरस्कृतं तु नेत्रस्थं तिरस्करणितेजसा
ସାବିତ୍ର ବର ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ତାଙ୍କ ନିରୋଧନରେ ନାଶକ ହେଲା ନାହିଁ; ନେତ୍ରସ୍ଥ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତିରସ୍କାର-ତେଜରେ ଢାକିଗଲା।
Verse 95
वरदानास्त्ररोषान्धं महाबलपराक्रमम् / अस्त्रेण च रुषा चान्धं बलाहकमहासुरम् / आकृष्य केशेष्वसिना चकर्तान्तर्धिदेवता
ବରଦାନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧ, ମହାବଳ-ପରାକ୍ରମୀ ସେଇ ବଲାହକ ମହାସୁରକୁ—ଅସ୍ତ୍ର ଓ ରୋଷରେ ମତ୍ତ—ଅନ୍ତର୍ଧି ଦେବତା କେଶ ଧରି ଟାଣି ଖଡ଼୍ଗରେ କାଟିଦେଲେ।
Verse 96
तस्य वाहनगृध्रस्य लुनाना पत्रिणा शिरः / सूचीमुखस्याभिमुखं तिरस्करणिका व्रजत्
ତାହାର ବାହନ ଗୃଧ୍ରର ଶିର ପତ୍ରିୟୁକ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରରେ କାଟାଗଲା; ତିରସ୍କରଣିକା ସୂଚୀମୁଖଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲା।
Verse 97
तस्य पट्टिशपातेन विलूय कठिनं शिरः / अन्येषामपि पञ्चानां पञ्चत्वमकरोच्छनैः
ତାହାର ପଟ୍ଟିଶ ପ୍ରହାରରେ କଠିନ ଶିର ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଞ୍ଚତ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲା।
Verse 98
तैः सप्तदैत्यमुण्डैश्चग्रथितान्योन्यकेशकैः / हारदाम गले कृत्वा ननादान्तर्धिदेवता
ପରସ୍ପର କେଶରେ ଗ୍ରଥିତ ସପ୍ତ ଦୈତ୍ୟମୁଣ୍ଡକୁ ହାର କରି ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ଅନ୍ତର୍ଧିଦେବତା ଗର୍ଜିଲା।
Verse 99
समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तयः क्रोधसूर्च्छिताः / हत्वा तद्रक्तसलिलैर्बह्वीः प्रावाहयन्नदीः
କ୍ରୋଧେ ମୂର୍ଛିତ ଶକ୍ତିମାନେ ସେ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ରକ୍ତସ୍ରୋତରେ ବହୁ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
Verse 100
तत्राश्चर्यमभूद्भूरि माहामायांबिकाकृतम् / बलाहकादिसेनान्यां दृष्टिरोधनवैभवात्
ସେଠାରେ ମହାମାୟା ଅମ୍ବିକାକୃତ ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଲା; ବଲାହକ ଆଦି ସେନାନାୟକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ରୋକିଦେବା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରୁ।
Verse 101
हतशिष्टाः कतिपया बहुवित्राससङ्कुलाः / शरणं जग्मुरत्यार्त्ताः क्रन्दन्तं शून्यकेश्वरम्
କେତେକ ଅବଶିଷ୍ଟ ଲୋକ ଅନେକ ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆର୍ତ୍ତ ହୋଇ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଶୂନ୍ୟକେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।
Verse 102
दण्डिनीं च महामायां प्रशंसन्ति मुहुर्मुहुः / प्रसादमपरं चक्षुस्तस्या आदायपिप्रियुः
ସେମାନେ ଦଣ୍ଡିନୀ ମହାମାୟାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ପ୍ରଶଂସା କଲେ; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ପ୍ରସାଦ ଭାବେ ଦୃଷ୍ଟି-ବର ଗ୍ରହଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।
Verse 103
साधुसाध्विति तत्रस्थाः शक्तयः कम्पमौलयः / तिरस्करणिकां देवीमश्लाघन्त पदेपदे
ସେଠାରେ ଥିବା ଶକ୍ତିମାନେ, କମ୍ପିତ ମୌଳି ସହ, ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି କହି, ତିରସ୍କରଣିକା ଦେବୀଙ୍କୁ ପଦେପଦେ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
Frequently Asked Questions
Seven commander-brothers are listed—Balāhaka, Sūcīmukha, Phālamukha, Vikarṇa, Vikaṭānana, Karālāyu, and Karaṭaka—serving as a narrative index for upcoming duels and as a ritualized catalog of adversarial ‘ego-forces’ in the Shākta reading of Lalitopākhyāna.
It quantifies escalation and signals a new campaign phase; akṣauhiṇī functions as a standardized epic unit, allowing chapters to be compared by force-scale and enabling structured tagging of battle intensity and logistical magnitude.
Māyā appears as a decisive instrument that overturns brute strength—earlier commanders fall to concealed illusion—reinforcing the Shākta premise that victory aligns with higher śakti and cosmic order rather than mere martial power.