Adhyaya 18
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम् (Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସୂତ ହିମାଳୟର ପଛ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅବସ୍ଥିତ କୈଲାସ ପର୍ବତର ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ଅଲକାର ଅଧିପତି କୁବେର ଯକ୍ଷଗଣ ସହ ବସନ୍ତି ଏବଂ ପର୍ବତପାଦରୁ ପବିତ୍ର ଶୀତଳ ଜଳଧାରା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ‘ମଦ’ ନାମକ ସରୋବରରୁ ମନ୍ଦାକିନୀର ଉତ୍ପତ୍ତି କୁହାଯାଇଛି; ନନ୍ଦନବନ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ ଓ ଔଷଧି-ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭ ପରି ତେଜୋମୟ ପର୍ବତର ପାଦେ ସରୋବର ଥାଇ, ସେଠାରୁ ସ୍ୱଚ୍ଛୋଦା ଓ ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ବହେ। ନଦୀତଟର ବନ, ରକ୍ଷକ ଯକ୍ଷନାୟକ ଓ ସ୍ଥାନନାମ ତୀର୍ଥକଳ୍ପନାର ସୂଚିକା ହୋଇ ରହେ; ନଦୀମାନେ ପୃଥିବୀମଣ୍ଡଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶେଷେ ସମୁଦ୍ରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे किंपुरुषादिवर्षवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः / तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह राक्षसैः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘କିଂପୁରୁଷାଦି-ବର୍ଷ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ସପ୍ତଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ସୂତ କହିଲେ—ହିମବତର ମଧ୍ୟଭାଗର ପୃଷ୍ଠେ କୈଲାସ ନାମକ ପର୍ବତ ଅଛି; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ କୁବେର ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି।
Verse 2
अप्सरोनुचरो राजा मोदते ह्यलकाधिपः / कैलासपादात्संभूतं पुण्यं शीतजलं शुभम्
ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଅନୁଚର ସେ ରାଜା, ଅଲକାର ଅଧିପତି, ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି; ଏବଂ କୈଲାସର ପାଦଦେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପୁଣ୍ୟ, ଶୀତଳ, ଶୁଭ ଜଳ (ସେଠାରେ) ରହିଛି।
Verse 3
मदं नाम्ना कुमुद्वत्त्त्सरस्तूदधिसन्निभम् / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति नदी मन्दाकिनी शुभा
‘ମଦ’ ନାମକ କୁମୁଦପୁଷ୍ପ-ଯୁକ୍ତ ସରୋବର ସମୁଦ୍ରସଦୃଶ ଦିଶେ; ସେହି ଦିବ୍ୟ ସରୋବରରୁ ଶୁଭ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ପ୍ରଭବିତ ହୁଏ।
Verse 4
दिव्यं च नन्दनवनं तस्यास्तीरे महद्वनम् / प्रागुत्तरेम कैलासाद्दिव्यं सर्वौंषधि गिरिम्
ତାହାର ତୀରେ ଦିବ୍ୟ ନନ୍ଦନବନ ଓ ଏକ ମହାବନ ଅଛି। କୈଲାସର ପୂର୍ବୋତ୍ତରେ ସର୍ବଔଷଧିମୟ ଦିବ୍ୟ ଗିରି ଅଛି।
Verse 5
रत्नधातुमयं चित्रं सबलं पर्वतं प्रति / चन्द्रप्रभो नाम गिरिः सुशुभ्रो रत्नसन्निभः
ରତ୍ନଧାତୁମୟ, ବିଚିତ୍ର ଓ ବଳବାନ ସେହି ପର୍ବତ। ତାହାର ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ; ସେ ଅତି ଶୁଭ୍ର, ରତ୍ନସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ।
Verse 6
तस्य पादे महाद्दिव्यं स्वच्छोदं नाम तत्सरः / तस्माद्दिव्यात्प्रभवति स्वच्छोदा नाम निम्नगा
ସେହି ଗିରିର ପାଦେ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛୋଦ’ ନାମକ ଏକ ମହାଦିବ୍ୟ ସରୋବର ଅଛି। ସେହି ଦିବ୍ୟ ସରୋବରରୁ ‘ସ୍ୱଚ୍ଛୋଦା’ ନାମର ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 7
तस्यास्तीरे महद्दिव्यं वनं चैत्ररथं शुभम् / तस्मिन् गिरौ निवसति मणिभद्रः सहानुगः
ତାହାର ତୀରେ ‘ଚୈତ୍ରରଥ’ ନାମକ ଏକ ମହାଦିବ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ବନ ଅଛି। ସେହି ଗିରିରେ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଣିଭଦ୍ର ବସନ୍ତି।
Verse 8
यक्षसेनापतिः क्रूरो गुह्यकैः परिवारितः / पुण्या मन्दाकिनी चैव नदी स्वच्छोदका च या
ସେହି କ୍ରୂର ଯକ୍ଷସେନାପତି ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ। ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛଜଳମୟ ସ୍ୱଚ୍ଛୋଦକା ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 9
महीमण्डलमध्येन प्रविष्टे ते महोदधिम् / कैलासाद्दक्षिणे प्राच्यां शिवसत्त्वौषधिं गिरिम्
ସେମାନେ ଭୂମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି ମହୋଦଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏବଂ କୈଲାସର ଦକ୍ଷିଣ-ପ୍ରାଚ୍ୟେ ଶିବସତ୍ତ୍ୱ ଔଷଧିଯୁକ୍ତ ଗିରିକୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 10
मनः शिलामयं दिव्यं चित्राङ्गं पर्वतं प्रति / लोहितो हेमशृङ्गश्च गिरिः सूर्यप्रभो महान्
ମନଃଶିଳାମୟ ଦିବ୍ୟ ଓ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗ ଥିବା ସେ ପର୍ବତକୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ; ‘ଲୋହିତ’ ଓ ‘ହେମଶୃଙ୍ଗ’ ନାମକ ମହାଗିରି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା।
Verse 11
तस्य पादे महद्दिव्यं लोहितं नाम तत्सरः / तस्मात्पुण्यः प्रभवति लौहित्यः स नदो महान्
ତାହାର ପାଦଦେଶରେ ‘ଲୋହିତ’ ନାମକ ଏକ ମହାଦିବ୍ୟ ସରୋବର ଥିଲା; ସେଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ‘ଲୌହିତ୍ୟ’ ନାମର ମହାନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 12
देवारण्यं विशोकं च तस्य तीरे महद्वनम् / तस्मिन्गिरौ निवसति यक्षो मणिधरो वशी
ତାହାର ତୀରରେ ‘ଦେବାରଣ୍ୟ’ ଓ ‘ବିଶୋକ’ ନାମକ ଏକ ମହାବନ ଅଛି; ସେଇ ଗିରିରେ ମଣିଧର ନାମର ଏକ ବଶୀ ଯକ୍ଷ ବସେ।
Verse 13
सौम्यैः मुधार्मिकैश्चैव गुह्यके परिवारितः / कैलासाद्दक्षिणे पार्श्वे क्रूरसत्त्वौषधिर्गिरिः
ସେ ସୌମ୍ୟ ଓ ମଧାର୍ମିକ ଗୁହ୍ୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ; କୈଲାସର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘କ୍ରୂରସତ୍ତ୍ୱୌଷଧି’ ନାମକ ଗିରି ଅଛି।
Verse 14
वृत्रकायात्किलोत्पन्नमञ्जनं त्रिककुं प्रति / सर्वधातुमयस्तत्र सुमहान्वैद्युतो गिरिः
ବୃତ୍ରର କାୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅଞ୍ଜନ ତ୍ରିକକୁ ପ୍ରତି ଗଲା; ସେଠାରେ ସର୍ବଧାତୁମୟ ଅତିମହାନ ବୈଦ୍ୟୁତ ଗିରି ଅଛି।
Verse 15
तस्य पादे कलः पुण्यं मानसं सिद्धसेवितम् / तस्मात्प्रभवेते पुण्या सरयूर्लोकविश्रुता
ତାହାର ପାଦଦେଶରେ ‘କଲ’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟ ମାନସ ସରୋବର ଅଛି, ସିଦ୍ଧମାନେ ଯାହାକୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ସେଠାରୁ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ପୁଣ୍ୟା ସରୟୂ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
Verse 16
तस्यास्तीरे वन दिव्यं वैभ्राजं नाम विश्रुतम् / कुबेरा नुचरस्तत्र प्रहेतितनयो वशी
ସେ (ସରୟୂ) ତୀରରେ ‘ବୈଭ୍ରାଜ’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦିବ୍ୟ ବନ ଅଛି; ସେଠାରେ କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର, ପ୍ରହେତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବଶୀ ବସେ।
Verse 17
ब्रह्मपितो निवसति राक्षसो ऽनन्तविक्रमः / अतरिक्षचरैर्घोरैर्यातुधानशतैर्वृतः
ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମପିତାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅନନ୍ତବିକ୍ରମ ରାକ୍ଷସ ବସେ; ସେ ଅନ୍ତରିକ୍ଷଚର ଘୋର ଯାତୁଧାନ ଶତଶତ ଦଳରେ ଘେରାଯାଇଥାଏ।
Verse 18
अपरेण तु कैलासात्पुण्यसत्त्वौषधिर्गिरिः / अरुणः पर्वतश्रेष्ठो रुक्मधातुमयः शुभः
କୈଲାସର ଅପର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପୁଣ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ଔଷଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ‘ଅରୁଣ’ ନାମକ ଶୁଭ, ରୁକ୍ମଧାତୁମୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି।
Verse 19
भवस्य दयितः श्रीमान्पर्वतो मेघसन्निभः / शातकैंभमयैः शुभ्रैः शिलाजालैः समावृतः
ଭବଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପର୍ବତ ମେଘସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ; ଶାତକୁମ୍ଭ-ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଶୁଭ୍ର ଶିଳାଜାଳରେ ଆବୃତ।
Verse 20
शातसंख्यैस्तापनीयैः शृङ्गैर्दिवमिवोल्लिखन् / मुञ्जवास्तु महादिव्यो दुर्गः शैलो हिमाचितः
ଶତସଂଖ୍ୟ ତାପନୀୟ (ସୁବର୍ଣ୍ଣ) ଶୃଙ୍ଗରେ ସେ ଯେନ ଆକାଶକୁ ଖୋଚେ; ‘ମୁଞ୍ଜବାସ୍ତୁ’ ନାମ ମହାଦିବ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ଶୈଳ ହିମାଚ୍ଛାଦିତ।
Verse 21
तस्मिन्गिरौ निवसति गिरीशो धूम्रलोचनः / तस्या पादात्प्रभवति शैलोदं नाम तत्सरः
ସେଇ ଗିରିରେ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଗିରୀଶ ବସନ୍ତି; ତାଙ୍କ ପାଦରୁ ‘ଶୈଲୋଦ’ ନାମକ ସରୋବର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
Verse 22
तस्मात्प्रभवते पुण्या शिलोदा नाम निम्रगा / सा चक्षुः सीतयोर्मध्ये प्रविष्टा लवणोदधिम्
ସେଠାରୁ ‘ଶିଲୋଦା’ ନାମକ ପୁଣ୍ୟ ନଦୀ ପ୍ରବହିତ ହୁଏ; ସେ ଚକ୍ଷୁଃ ଓ ସୀତା ନଦୀର ମଧ୍ୟଦେଇ ଯାଇ ଲବଣ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।
Verse 23
तस्यास्तीरे वनं दिव्यं विश्रुतं सुरभीति वै / सव्योत्तरेण कैलासाच्छिवः सत्त्वौषधिर्गिरिः
ତାହାର ତୀରେ ‘ସୁରଭୀ’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ ଦିବ୍ୟ ବନ ଅଛି; କୈଲାସର ବାମ-ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ‘ଶିବ’ ନାମକ ସତ୍ତ୍ୱୌଷଧି-ସମୃଦ୍ଧ ଗିରି ଅଛି।
Verse 24
गौरं नाम गिरिश्रेष्ठं हरितालमयं प्रति / हिरण्यशृङ्गः सुमहान् दिव्यो मणिमयो गिरिः
‘ଗୌର’ ନାମକ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ହରିତାଳବର୍ଣ୍ଣରେ ରଞ୍ଜିତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ଅତିମହାନ, ଦିବ୍ୟ ମଣିମୟ ଗିରି ଥିଲା।
Verse 25
तस्या पादे महाद्दिव्यं शुभं काञ्चनवालुकम् / रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः
ସେ ଗିରିର ପାଦଦେଶରେ ଦିବ୍ୟ, ଶୁଭ, ସୁବର୍ଣ୍ଣବାଲୁକାଯୁକ୍ତ ରମ୍ୟ ‘ବିନ୍ଦୁସର’ ନାମକ ସରୋବର ଅଛି; ସେଠାରେ ରାଜା ଭଗୀରଥ ରହିଥିଲେ।
Verse 26
गङ्गनिमित्तं राजर्षिरुवास बहुलाः समाः / दिवं यास्यन्ति ते बुर्वे गङ्गतोयपरिप्लुताः
ଗଙ୍ଗାର ନିମିତ୍ତେ ରାଜର୍ଷି ଅନେକ ବର୍ଷ ସେଠାରେ ବସିଥିଲେ। ମୁଁ କହୁଛି—ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସିକ୍ତ/ସ୍ନାତ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Verse 27
मदीय इति निश्चित्य समाहितमनाः शिवे / तत्र त्रिपयगा देवी प्रथमं तु प्रतिष्ठिता / सोमपादात्प्रसूता सा सप्तधा प्रतिपद्यते
‘ଏହା ମୋର’ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଶିବରେ ସମାହିତମନା ହୋଇ, ସେଠାରେ ତ୍ରିପଥଗା ଦେବୀ (ଗଙ୍ଗା) ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ସୋମଙ୍କ ପାଦରୁ ପ୍ରସୂତା ସେ ସପ୍ତଧାରାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 28
यूपा मणिमयास्तत्र वितताश्च हिरण्मयाः / तत्रेष्ट्वा तु गतः सिद्धिं शक्रः सर्वैः सुरैः सह
ସେଠାରେ ମଣିମୟ ଯୂପ (ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ) ବିସ୍ତୃତ ଥିଲେ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଯଜ୍ଞ କରି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମସ୍ତ ସୁରମାନଙ୍କ ସହ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ।
Verse 29
दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः / दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा
ଦିବ୍ୟେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ଅନୁସରିଥିବା ଯେ ଛାୟାପଥ, ସେ ରାତିରେ ଭାସ୍ୱର ଦିଶେ; ସେଇ ଦେବୀ ତ୍ରିପଥଗା।
Verse 30
अन्तरिक्षं दिवञ्चैव भावयन्ती सुरापगा / भवोत्तमाङ्गे पतिता संरूद्धा यौगमायया
ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ଓ ଦିବକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ସୁରାପଗା, ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶିରୋପରି ପତିତ ହୋଇ ଯୋଗମାୟାରେ ନିରୁଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 31
तस्या ये बिन्दवः केचित् क्रुद्धायाः पतिता भुवि / कृतं तु तैर्बिदुसरस्ततो बिन्दुसरः स्मृतम्
କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦେବୀଙ୍କ କିଛି ବିନ୍ଦୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ହେଲା; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ବିଦୁସର’ ସରୋବର ହେଲା, ତେଣୁ ‘ବିନ୍ଦୁସର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 32
ततो निरूद्धा सा देवी भवेन स्मयता किल / चिन्तयामास मनसा शङ्करक्षेपमं प्रति
ତାପରେ ସ୍ମିତ କରୁଥିବା ଭବ (ଶିବ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବୀ ନିରୁଦ୍ଧ ହେଲା; ସେ ମନରେ ଶଙ୍କରକୁ ଝାଡ଼ିଦେବା ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲା।
Verse 33
भित्त्वा विशामि पातालं स्रोतसागृह्य शङ्करम् / ज्ञात्वा तम्या अभिप्रायं क्रूरं देव्याश्चिकीर्षितम्
‘ପାତାଳକୁ ଭେଦି ମୁଁ ପ୍ରବେଶ କରିବି, ମୋ ସ୍ରୋତରେ ଶଙ୍କରକୁ ଧରି ନେଇଯିବି’—ଦେବୀର ଏହି କ୍ରୂର ଅଭିପ୍ରାୟ ଜାଣି।
Verse 34
तिरोभावयितुं बुद्धिरासीदङ्गेषु तां नदीम् / तस्यावलेपं ज्ञात्वा तु नद्याःक्रुद्धस्तुशङ्करः
ସେହି ନଦୀକୁ ନିଜ ଅଙ୍ଗରେ ଲୀନ କରିବାକୁ ବୁଦ୍ଧି ହେଲା; ନଦୀର ଅହଂକାର ଜାଣି ଶଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
Verse 35
न्यरुपाच्च शिरस्येनां वेगेन पततीं भुवि / एतस्मिन्नेव काले तु दृष्ट्वा राजानमग्रतः
ବେଗରେ ଭୂମିକୁ ପଡୁଥିବା ସେହି ନଦୀକୁ ସେ ନିଜ ଶିରରେ ଅଟକାଇ ଧାରଣ କଲେ; ସେଇ ସମୟରେ ସାମ୍ନାରେ ରାଜାକୁ ଦେଖି।
Verse 36
धमनीसंततं क्षीणं क्षुधया व्याकुलेन्द्रियम् / अनेन तोषितश्चाहं नद्यर्थं पूर्वमेव तु
କ୍ଷୁଧାରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଧମନୀପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଦେହ—ଏହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି; ନଦୀର ହେତୁ ତ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲି।
Verse 37
बुद्धास्य वरदानं च कोपं नियतवांस्तु सः / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा धारय स्वर्णदीमिति
ବୁଦ୍ଧାକୁ ଦିଆ ଵରଦାନ ସ୍ମରି ସେ କ୍ରୋଧକୁ ନିୟତ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି—‘ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦୀକୁ ଧାରଣ କର’—ବୋଲି କଲେ।
Verse 38
ततो विसर्जयामास संरुद्धां स्वेन तेजसा / नदीं भगीरथस्यार्थे तपसोग्रेण तोषितः
ତାପରେ ନିଜ ତେଜରେ ରୋକିଥିବା ସେହି ନଦୀକୁ ସେ ମୁକ୍ତ କଲେ; ଭଗୀରଥଙ୍କ ହେତୁ, ତାଙ୍କର ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ।
Verse 39
ततो विसृज्यमानायाः स्रोत स्तत्सप्तधा गतम् / तिस्रः प्ताचीमिमुखं प्रतीचीं तिस्र एव तु
ତେବେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ସେ ନଦୀର ସ୍ରୋତ ସପ୍ତଧା ହେଲା; ତିନିଟି ପୂର୍ବମୁଖୀ, ଏବଂ ତିନିଟି ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ ଗଲା।
Verse 40
नद्याः स्रोतस्तु गङ्गायाः प्रत्यपद्यत सप्तधा / नलिनी ह्लादिनी चैव पावनी चैव प्राच्यगाः
ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ସ୍ରୋତ ସପ୍ତଧା ହେଲା; ନଲିନୀ, ହ୍ଲାଦିନୀ ଓ ପାବନୀ—ଏହି ତିନି ଧାରା ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହିଲା।
Verse 41
सीता चक्षुश्च सिन्धुश्च प्रतीचीन्दिशमास्थिताः / सप्तमी त्वन्वगात्तासां दक्षिणेन भगीरथम्
ସୀତା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ସିନ୍ଧୁ—ଏହି ଧାରାମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରହିଲେ; ସପ୍ତମ ଧାରା ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣଦିଗରୁ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲା।
Verse 42
तस्माद्भागीरथी या सा प्रविष्टा लवणोदधिम् / सप्तैता भावयन्तीदं हिमाह्वं वर्षमेव तु
ଏହିପରି ଲବଣ ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସେ ଭାଗୀରଥୀ ସହ, ଏହି ସପ୍ତ ଧାରା ‘ହିମ’ ନାମକ ଏହି ବର୍ଷଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର ଓ ପୋଷିତ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 43
प्रसूताः सप्त नद्यस्ताः शुभा बिन्दु सरोद्भवाः / नानादेशान्प्लावयन्त्यो मलेच्छप्रायास्तु सर्वशः
ବିନ୍ଦୁ ସରୋବରରୁ ସେହି ସପ୍ତ ଶୁଭ ନଦୀ ପ୍ରସୂତ ହେଲେ; ସେମାନେ ନାନା ଦେଶକୁ ପ୍ଲାବିତ କରି, ସର୍ବତ୍ର ମ୍ଲେଚ୍ଛ-ପ୍ରାୟ ଅଞ୍ଚଳମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଲେ।
Verse 44
उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / शिलीन्ध्रान्कुन्त लांश्चीनान्बर्बरान्यवनाध्रकान्
ଯେଉଁଠାରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଠାକୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯାଆନ୍ତି—ଶିଳୀନ୍ଧ୍ର, କୁନ୍ତଳ, ଚୀନ, ବର୍ବର ଓ ଯବନାଧ୍ରକ ଦେଶମାନଙ୍କୁ ସିଞ୍ଚିତ କରି।
Verse 45
पुष्कराश्च कुलिन्दांश्च अचोंलद्विचराश्च ये / कृत्वा त्रिधा सिंहवन्तं सीतागात्पश्चिमोद धिम्
ପୁଷ୍କର, କୁଲିନ୍ଦ ଓ ଅଚୋଳ-ଦ୍ୱିଚର ନାମରେ ପରିଚିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଦେଶ ଅତିକ୍ରମି—ସିଂହବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ତିନି ଧାରା କରି ସୀତା ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ରକୁ ଗଲା।
Verse 46
अथ चीनमरूंश्चैव तालांश्च मसमूलिकान् / भद्रास्तुषारांल्लाम्याकान्बाह्लवान्पारटान्खशान्
ତାପରେ ଚୀନ-ମରୁ, ତାଳ ଓ ମସମୂଳିକ; ଭଦ୍ର, ତୁଷାର, ଲାମ୍ୟକ, ବାହ୍ଲବ, ପାରଟ ଓ ଖଶ—ଏହି ଦେଶମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ତାହା ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
Verse 47
एताञ्जनपदां श्चक्षुः प्रावयन्ती गतोदधिम् / दरदांश्च सकाश्मीरान् गान्धरान् रौरसान् कुहान्
ଏହି ଜନପଦମାନଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁସଦୃଶ ସିଞ୍ଚିତ କରି କରି ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ଦରଦ, କାଶ୍ମୀର, ଗାନ୍ଧାର, ରୌରସ ଓ କୁହ—ଏମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କଲା।
Verse 48
शिवशैलानिन्द्रपदान्वसतीश्च विसर्जमान् / सैन्धवान्रन्ध्रकरकाञ्छमठाभीररोहकान्
ଶିବଶୈଳ, ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଓ ବସତି-ପ୍ରଦେଶମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଆଗେଇ; ସୈନ୍ଧବ, ରନ୍ଧ୍ରକରକ, ଛମଠ, ଆଭୀର ଓ ରୋହକ—ଏହି ଦେଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 49
शुनासुखांश्चोर्द्धमरून्सिन्धुरेतान्निषेवते / गन्धर्वकिन्नरान्यक्षान्रक्षोविद्याधरोरगान्
ଗଙ୍ଗା ଶୁନାସୁଖ, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱମରୁ, ସିନ୍ଧୁ ଆଦି ଦେଶମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ, କିନ୍ନର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ବିଦ୍ୟାଧର, ନାଗମାନଙ୍କ ନିବାସକୁ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରି ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
Verse 50
कलापग्रामकांश्चैव पारदांस्तद्गणान् खशान् / किरातांश्चपुलिन्दांश्च कुरून् सभरतानपि
ସେ କଲାପଗ୍ରାମକ, ପାରଦ ଓ ତାଙ୍କ ଗଣ, ଖଶ, କିରାତ, ପୁଲିନ୍ଦ, ଏବଂ କୁରୁ ଓ ଭରତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
Verse 51
पञ्चालान्काशिमत्स्यां श्च मगधाङ्गांस्तथैव च / सुह्मोत्तरांश्च वङ्गांश्च ताम्रलिप्तांस्तथैव च
ସେ ପାଞ୍ଚାଳ, କାଶୀ, ମତ୍ସ୍ୟ, ମଗଧ, ଅଙ୍ଗ; ଏବଂ ସୁହ୍ମୋତ୍ତର, ବଙ୍ଗ, ତାମ୍ରଲିପ୍ତ—ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
Verse 52
एताञ्जनपदान्मान्यान्गङ्गा भावयते शुभान् / ततः प्रतिहता विन्ध्यात्प्रविष्टा लवणोदधिम्
ଗଙ୍ଗା ଏହି ମାନ୍ୟ ଜନପଦମାନଙ୍କୁ ଶୁଭ କରି ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ତାପରେ ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିହତ ହୋଇ ଲବଣୋଦଧି—ସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 53
ततश्च ह्लादिनी पुण्य प्राचीमभिमुखा ययौ / प्रावयन्त्युपभागांश्च नैषधांश्च त्रिगर्त कान्
ତାପରେ ପୁଣ୍ୟମୟୀ ହ୍ଲାଦିନୀ ପୂର୍ବାଭିମୁଖ ହୋଇ ଗଲେ; ଉପଭାଗ, ନୈଷଧ ଓ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ—ଏହି ଦେଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରି ପ୍ରବାହିତ ହେଲେ।
Verse 54
धीवरानृषिकांश्चैव तथा नीलमुखानपि / केकरानौष्टकर्णांश्च किरातानपि चैव हि
ସେ ଧୀବର, ଋଷିକ ଓ ନୀଲମୁଖମାନଙ୍କୁ, ଏବଂ କେକର, ଔଷ୍ଠକର୍ଣ୍ଣ ଓ କିରାତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
Verse 55
कालोदरान्विवर्णाश्च कुमारान्स्वर्णभूमिकान् / आमण्डलं समुद्रस्य तिरोभूतांश्च पूर्वतः
ସେ କାଳୋଦର, ବିବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଭୂମିକ କୁମାରମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ଆମଣ୍ଡଳ ପୂର୍ବଦିଗରେ ତିରୋଭୂତ ଥିଲା।
Verse 56
ततस्तु पावनी चापि प्राचीमेव दिशं ययौ / सुपथान्पावयं तीह त्विन्द्रद्युम्नसरोपि च
ତାପରେ ପାବନୀ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସୁପଥମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବରକୁ ମଧ୍ୟ ପାବନ କଲେ।
Verse 57
तथा खरपथांश्चैव वेत्रशङ्कुपथानपि / मध्यतोजानकिमथो कुथप्रावरणान्ययौ
ସେ ଖରପଥ ଓ ବେତ୍ରଶଙ୍କୁପଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କଲେ; ପରେ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜାନକୀ ଓ କୁଥପ୍ରାବରଣ ଦେଶକୁ ଗଲେ।
Verse 58
इन्द्रद्वीप समुद्रं तु प्रविष्टां लवणोदधिम् / ततस्तु नलिनी प्रायात् प्राचीमाशां जवेन तु
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱୀପ ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଲବଣୋଦଧିରେ ପହଞ୍ଚିଲେ; ତାପରେ ନଲିନୀ ବେଗରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଗଲେ।
Verse 59
तोमरान्भावयन्तीह हंसमार्गान्सहैहयान् / पूर्वन्देशांश्च सेवन्ती भित्त्वा सा बहुधागिरीन्
ସେ ଏଠାରେ ତୋମରଧାରୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରି, ହୈହୟମାନଙ୍କ ସହ ହଂସମାର୍ଗ ଅନୁସରି, ପୂର୍ବଦେଶମାନଙ୍କୁ ସେବନ କରି, ବହୁ ପର୍ବତ ଭେଦି ଆଗେଇଗଲା।
Verse 60
कर्णप्रावरणान्प्राप्य संगत्या श्वमुखानपि / सिकतापर्वतमरुं गत्वा विद्याधरान्ययौ
କର୍ଣ୍ଣପ୍ରାବରଣ ଦେଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ସଙ୍ଗତିରେ ଶ୍ୱମୁଖମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସହ ନେଇ, ସିକତାପର୍ବତର ମରୁଭୂମିକୁ ଯାଇ ସେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 61
नगमण्डलमध्येन प्रविष्टा लवणोदधिम् / तासां नद्युपनद्यश्च शतशो ऽथ सहस्रशः
ପର୍ବତମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରବେଶ କରି ସେମାନେ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ସେମାନଙ୍କର ନଦୀ ଓ ଉପନଦୀ ଶତଶଃ, ପୁନଃ ସହସ୍ରଶଃ ଥିଲା।
Verse 62
उपगच्छन्ति ताः सर्वा यतो वर्षति वासवः / वक्वौकसायास्तीरे तु वनं सुरभि विश्रुतम्
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ବାସବ (ଇନ୍ଦ୍ର) ବର୍ଷା କରନ୍ତି; ଏବଂ ବକ୍ୱୌକସା ନଦୀତଟରେ ‘ସୁରଭି’ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବନ ଅଛି।
Verse 63
हिरण्यशृङ्गे वसति विद्वान्कौबेरको वशी / यज्ञोपेतश्च सुमहानमितौजाः सुविक्रमः
ହିରଣ୍ୟଶୃଙ୍ଗରେ କୌବେରକ ନାମକ ବଶୀ ବିଦ୍ୱାନ ବସନ୍ତି; ସେ ଯଜ୍ଞୋପେତ, ଅତିମହାନ, ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ଓ ସୁବିକ୍ରମ।
Verse 64
तत्रत्यैस्तैः परिवृतौ विद्वद्भिर्ब्रह्मराक्षसैः / कुबेरानुचरा ह्येते चत्वारस्तु समाः स्मृताः
ସେଠାରେ ସେମାନେ ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ; ଏମାନେ କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର, ଚାରିଜଣ ସମାନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 65
एवमेव तु विज्ञेया ऋद्धिः पर्वतवासिनाम् / परस्परेण द्विगुणा धर्मतः कामतोर्ऽथतः
ଏହିପରି ପର୍ବତବାସୀମାନଙ୍କ ଋଦ୍ଧି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ସେହି ଋଦ୍ଧି ପରସ୍ପର ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ହୁଏ।
Verse 66
हेमकूटस्य पृष्ठे तु वर्चोवन्नामतः सरः / मनस्विनीप्रभवति तस्माज्ज्योतिष्मती च या
ହେମକୂଟ ପର୍ବତର ପୃଷ୍ଠଭାଗରେ ‘ବର୍ଚୋବତ୍’ ନାମକ ସରୋବର ଅଛି; ସେଠାରୁ ‘ମନସ୍ୱିନୀ’ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ସେଠାରୁ ‘ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମତୀ’ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭବିତ।
Verse 67
अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ / सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे
ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ—ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସମୁଦ୍ର ଗଭୀର; ନିଷଧ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରେ ‘ବିଷ୍ଣୁପଦ’ ନାମର ସରୋବର ଅଛି।
Verse 68
तस्माद्द्वयं प्रभवति गान्धर्वी नाकुली च तैः / मेरोः पार्श्वात्प्रभवति ह्रदश्चन्द्रप्रभो महान्
ସେଠାରୁ ଦୁଇଟି ଧାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଗାନ୍ଧର୍ବୀ ଓ ନାକୁଲୀ; ଏବଂ ମେରୁର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ‘ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭ’ ନାମକ ମହାନ ହ୍ରଦ ପ୍ରଭବିତ ହୁଏ।
Verse 69
तत्र जंबूनदी पुण्या यस्या जांबूनदं स्मृतम् / पयोदं तु सरो नीले सुशुभ्रं पुण्डरीकवत्
ସେଠାରେ ପୁଣ୍ୟ ଜମ୍ବୂନଦୀ ଅଛି; ଯାହାର ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ନୀଳ ଦେଶରେ ‘ପୟୋଦ’ ନାମକ ସରୋବର ଶ୍ୱେତ ପୁଣ୍ଡରୀକ ପଦ୍ମ ପରି ଶୋଭିତ।
Verse 70
पुण्डरीका पयोदा य तस्मान्नद्यौ विनिर्गते / श्वेतात्प्रवर्त्तते पुण्यं सरयूर्मानसाद्ध्रुवम्
‘ପୁଣ୍ଡରୀକା’ ଓ ‘ପୟୋଦା’—ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ସେହି ସରୋବରରୁ ନିର୍ଗତ ହେଲା। ଶ୍ୱେତ ସରୋବରରୁ ପୁଣ୍ୟ ସରୟୂ ନଦୀ ନିଶ୍ଚୟ ମାନସରୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
Verse 71
ज्योत्स्ना च मृगाकामा च तस्माद्द्वे संबभूवतुः / सरः कुरुषु विख्यातं पद्ममीनद्विजाकुलम्
‘ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା’ ଓ ‘ମୃଗାକାମା’—ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ସେଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। କୁରୁ ଦେଶରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ସରୋବର ଅଛି, ଯାହା ପଦ୍ମ, ମୀନ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
Verse 72
रुद्रकान्तमिति ख्यातं निर्मितं तद्भवेन तु / अन्ये चाप्यत्र विख्याताः पद्मामीनद्विजाकुलाः
ସେହି ସରୋବର ‘ରୁଦ୍ରକାନ୍ତ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ; ତାହା ତାହାର ଉଦ୍ଭବ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସରୋବର ଅଛି, ପଦ୍ମ, ମୀନ ଓ ଦ୍ୱିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
Verse 73
नाम्ना ह्रदा जया नाम द्वादशोदधिसन्निभाः / तेभ्यः शान्ता य माध्वी च द्वे नद्यौ संबभूवतुः
‘ଜୟା’ ନାମରେ ବାରଟି ହ୍ରଦ ଅଛି, ସମୁଦ୍ର ସଦୃଶ ବିଶାଳ। ସେମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ‘ଶାନ୍ତା’ ଓ ‘ମାଧ୍ୱୀ’ ନାମରେ ଦୁଇ ନଦୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
Verse 74
यानि किंपुरुषाद्यानि तेषु देवो न वर्षति / उद्भिदान्युदकान्यत्र प्रवहन्ति सरिद्वराः
କିଂପୁରୁଷାଦି ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଦେବ (ମେଘ) ବର୍ଷା କରେନାହିଁ; ସେଠାରେ ଉଦ୍ଭିଦଜନ୍ୟ ଜଳ ବହେ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 75
ऋषभो दुन्दुभिश्चैव धूम्नश्च सुमहागिरिः / पूर्वायता महापर्वा निमग्ना लवणाभसि
ଋଷଭ, ଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ଧୂମ୍ନ—ଏହି ସୁମହାଗିରିମାନେ—ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଲବଣସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ହେଲେ।
Verse 76
चन्द्रः काकस्तथा द्रोणः सुमहान्तः शिलोच्चयाः / उदग्याता उदीच्यान्ता अवगाढा महोदधिम्
ଚନ୍ଦ୍ର, କାକ ଓ ଦ୍ରୋଣ—ଏହି ସୁମହାନ୍ତ ଶିଳୋଚ୍ଚୟମାନେ—ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ଅବଗାଢ଼ ହେଲେ।
Verse 77
सोमकश्च वराहश्च नारदश्च महीधरः / प्रतीच्यामायतास्ते वै प्रविष्टा लवणोदधिम
ସୋମକ, ବରାହ ଓ ନାରଦ—ଏହି ପର୍ବତମାନେ—ପଶ୍ଚିମଦିଗକୁ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ପ୍ରବିଷ୍ଟ ହେଲେ।
Verse 78
चक्रो बलाहकश्चैव मैनाको यश्च पर्वतः / आयतास्ते महाशैलाः समुद्रं दक्षिणं प्रति
ଚକ୍ର, ବଲାହକ ଓ ମୈନାକ—ଏହି ମହାଶୈଳମାନେ—ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ପ୍ରତି ବିସ୍ତାରିତ ହେଲେ।
Verse 79
चक्रमैनाकयोर्मध्य विदिशं दक्षिणां प्रति / तत्र संवर्त्तको नाम सो ऽग्निः पिबति तज्जलम्
ଚକ୍ର ଓ ମୈନାକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ, ସେଠାରେ ‘ସଂବର୍ତ୍ତକ’ ନାମକ ଅଗ୍ନି ସେହି ଜଳକୁ ପାନ କରେ।
Verse 80
नाम्ना समुद्रवासस्तु और्वःस वडवामुखः / द्वादशैते प्रविष्टा हि पर्वता लवणोदधिम्
‘ସମୁଦ୍ରବାସ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଔର୍ବସ ବଡବାମୁଖ; ଏହି ବାରୋଟି ପର୍ବତ ଲବଣୋଦଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
Verse 81
महेन्द्रभयवित्रस्ताः पक्षच्छे दभयात्पुरा / यदेतद्दृश्यते चन्द्रे श्वेते कृष्णशशाकृति
ପୂର୍ବେ ମହେନ୍ଦ୍ରର ଭୟରେ ଓ ପକ୍ଷଛେଦ ଭୟରେ, ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେ କଳା ଶଶକ ଆକୃତି ଦେଖାଯାଏ।
Verse 82
भारतस्य तु वर्षस्य भेदास्ते नव कीर्त्तिताः / इहोदितस्य दृश्यन्ते यथान्ये ऽन्यत्र चोदिते
ଭାରତବର୍ଷର ସେଇ ନଅଟି ଭେଦ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଏଠାରେ ଯାହା କୁହାଗଲା, ତାହା ଯେପରି ଦୃଶ୍ୟ, ସେପରି ଅନ୍ୟତ୍ର ଅନ୍ୟ ଭେଦମାନେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 83
उत्तरोत्तरमेतेषां वर्षमुद्दिश्यते गुणैः / आरोग्यायुः प्रमाणानां धर्मतः कामतोर्ऽथतः
ଏହି ବର୍ଷମାନଙ୍କୁ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଉତ୍ତରୋତ୍ତର ଗୁଣଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରାଯାଏ—ଆରୋଗ୍ୟ, ଆୟୁର ପ୍ରମାଣ, ଏବଂ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥର ସିଦ୍ଧି ଅନୁସାରେ।
Verse 84
समन्वितानि भूतानि पुण्यैरेतैस्तु भागशः / वसंति नानाजातीनि तेषु वर्षेषु तानि वै / इत्येषा धारयन्तीदं पृथ्वी विश्वं जगत्स्थितम्
ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଭାଗମାନଙ୍କ ସହ ସମନ୍ୱିତ ସମସ୍ତ ଭୂତ ଭାଗଶଃ ସେ ସେ ବର୍ଷରେ ବସନ୍ତି; ସେଠାରେ ନାନା ଜାତି ନିବାସ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ପୃଥିବୀ ସ୍ଥିତ ଜଗତ୍-ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରେ।
Frequently Asked Questions
A structured cosmographic description of the Kailāsa-Himālaya region: divine mountains, forests, yakṣa domains, and especially the origin-chains of lakes (saras) that generate major sacred rivers (Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, Sarayū).
Mandākinī arises from the lake named Mada; Svacchodā arises from the lake named Svacchoda at the foot of Candraprabha; Lauhitya arises from the lake named Lohita at the foot of Sūryaprabha; Sarayū is said to arise from a sacred lake (Mānasa) associated with another divine mountain setting in the sequence.
They function as locational identifiers and sacral qualifiers: the chapter maps a living sacred ecology where rivers are not only hydrological features but also part of divine jurisdictions (Kubera/yakṣas) and tīrtha landscapes (forests, medicinal mountains), reinforcing Bhuvana-kośa as both cosmology and pilgrimage cartography.