Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 70
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
पुण्डरीका पयोदा य तस्मान्नद्यौ विनिर्गते / श्वेतात्प्रवर्त्तते पुण्यं सरयूर्मानसाद्ध्रुवम्
Transliteration
puṇḍarīkā payodā ya tasmānnadyau vinirgate / śvetātpravarttate puṇyaṃ sarayūrmānasāddhruvam
Translation
‘ପୁଣ୍ଡରୀକା’ ଓ ‘ପୟୋଦା’—ଏହି ଦୁଇ ନଦୀ ସେହି ସରୋବରରୁ ନିର୍ଗତ ହେଲା। ଶ୍ୱେତ ସରୋବରରୁ ପୁଣ୍ୟ ସରୟୂ ନଦୀ ନିଶ୍ଚୟ ମାନସରୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
Word by Word
पुण्डरीकाPuṇḍarīkā (river)
पुण्डरीका:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपुण्डरीका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
पयोदाPayodā (river)
पयोदा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपयोदा (प्रातिपदिक; पयः + दा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी-नाम
येwhich two
ये:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; सम्बन्धसूचक (refers to two rivers)
तस्मात्from that (lake)
तस्मात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान (source)
नद्यौtwo rivers
नद्यौ:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन
विनिर्गतेhaving emerged
विनिर्गते:
कर्ता (Karta/Agent-participle)
TypeVerb
Rootवि-निर्-गम् (धातु) → विनिर्गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; कर्तरि (having come forth)
श्वेतात्from Śveta
श्वेतात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान (source; from Śveta [lake/region])
प्रवर्ततेflows/sets forth
प्रवर्तते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
पुण्यम्holy
पुण्यम्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifying सरयूः)
सरयूःSarayū (river)
सरयूः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसरयू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मानसात्from Mānasa
मानसात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान (from Mānasa [lake])
ध्रुवम्certainly
ध्रुवम्:
सम्बन्ध (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन प्रयुक्तम्; निपात/क्रियाविशेषण (certainly)