Adhyaya 58

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे भार्गवं प्रति वरुणागमनं नाम सप्तपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५७// जैमिनिरुवाच एवं ब्रुवाणं वरुणं विलोक्य पतितं भुवि / संजहार पुनर्धीमानस्त्रं मृगुकुलोद्वहः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ମଧ୍ୟମଭାଗ, ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ‘ଭାର୍ଗବଂ ପ୍ରତି ବରୁଣାଗମନ’ ନାମ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜୈମିନି କହିଲେ— ଏଭଳି କହୁଥିବା ବରୁଣକୁ ଭୂମିରେ ପତିତ ଦେଖି, ଧୀମାନ ମୃଗୁକୁଳୋଦ୍ୱହ ପୁନର୍ବାର ନିଜ ଅସ୍ତ୍ର ସଂହାର କଲେ।

Verse 2

संत्दृतास्त्रस्ततो रामो वरुणं पुरतः स्थिरम् / विलोक्य बिगतक्रोधस्तमुवाच हसन्निव

ତାପରେ ରାମ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ଥିର ଥିବା ବରୁଣକୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କଲେ ଏବଂ ହସିବା ପରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 3

गोकर्णनिलयाः पूर्वमिमेमां मुनिपुङ्गवाः / समायाता महेन्द्राद्रौ निवसंतं सरित्पते

“ହେ ସରିତ୍ପତେ! ପୂର୍ବେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ନିବାସ କରୁଥିବା ଏହି ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନେ, ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତରେ ବସୁଥିବା ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ।”

Verse 4

त्वत्तोये मेदिनीं पूर्वं खनद्भिः सगरात्मजैः / अधो निपातितं क्षेत्रं गोकर्णमृषिसेवितम्

ହେ ବରୁଣ! ତୁମ ଜଳରେ ସଗରପୁତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବେ ପୃଥିବୀକୁ ଖୋଦିବା ସମୟରେ ଯେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ତଳକୁ ପତିତ କରିଥିଲେ, ସେହି ଋଷିସେବିତ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ର।

Verse 5

उपलब्धुमिमे भूयः क्षेत्रं तद्भववल्लभम् / अधावन्मामुपागम्य मुनयस्तीर्थवासिनः

ସେଇ ଶିବପ୍ରିୟ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ତୀର୍ଥବାସୀ ମୁନିମାନେ ଧାଇ ଆସି ମୋ ପାଖକୁ ଉପଗତ ହେଲେ।

Verse 6

एषामर्थे ततः सो ऽहं महेन्द्रादचलोत्तमात् / भवन्तमागतो द्रष्टुं सहैभिर्मुनिपुङ्गवैः

ଏମାନଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ମୁଁ ମହେନ୍ଦ୍ର ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତରୁ, ଏହି ମୁନିପୁଙ୍ଗବମାନଙ୍କ ସହ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ଆସିଛି।

Verse 7

तस्मान्मदर्थे सलिलं समुत्सार्यात्मनो भवान् / दातुमर्हति तत्क्षेत्रमेषां तोये च पूर्ववत्

ଏହେତୁ ମୋ ନିମିତ୍ତେ ଆପଣ ନିଜ ଜଳକୁ ସରାଇ ସେଇ କ୍ଷେତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ; ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ରହୁ।

Verse 8

जैमिनिरुवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा वरुणो यादसां पतिः / निरूप्य मनसा राममिद भूयो ऽब्रवीद्वचः

ଜୈମିନି କହିଲେ—ତାହାର କଥା ଶୁଣି, ଜଳଚରମାନଙ୍କର ପତି ବରୁଣ ମନରେ ରାମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁନଃ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 9

वरुण उवाच न शक्यमुत्सारयितुं मदंभः केनचिद्भवेत् / तथा हि मे वरो दत्तः पुरानेन विरिञ्चिना

ବରୁଣ କହିଲେ: ମୋର ଜଳରାଶିକୁ କେହି ଘୁଞ୍ଚାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ, କାରଣ ପୁରାତନ କାଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ ଏହି ବର ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 10

सो ऽहं त्वत्तेजसेदारीं विहाय सहजां धृतिम् / कातरं समुपायातो वशतां तव भार्गव

ତେଣୁ ହେ ଭାର୍ଗବ! ତୁମର ତେଜ ଯୋଗୁଁ ମୁଁ ମୋର ସ୍ୱାଭାବିକ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ତୁମର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇଛି।

Verse 11

एषामर्थे विशेषण भवता परिचोदितः / कथं न कुर्यां कर्मेदमहं क्षत्त्रकुलान्तक

ଏମାନଙ୍କ (ଋଷିମାନଙ୍କ) ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳ ବିନାଶକାରୀ! ମୁଁ କାହିଁକି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି ନାହିଁ?

Verse 12

तस्माद्यावत्प्रमाणं मे भवान्संकल्पयिष्यति / तावत्संघारयिष्यामि भूमौ सलिलमात्मनः

ତେଣୁ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଯେତିକି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବ, ମୁଁ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମୋର ଜଳକୁ ସେତିକି ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଟକାଇ ରଖିବି।

Verse 13

इति तस्य वचः श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स सायकम् / यथागतं प्रचिक्षेप धनुर्निर्भिद्य भार्गवः

ତାଙ୍କର ବଚନ ଶୁଣି ଏବଂ 'ତଥାସ୍ତୁ' କହି, ଭାର୍ଗବ ଧନୁରେ ଶର ସନ୍ଧାନ କରି ତାହା ଯେପରି ଆସିଥିଲା ସେହିପରି ନିକ୍ଷେପ କଲେ।

Verse 14

ततो निरूप्य सीमानं दर्शयानो महीपते / स्रुवं जग्राह मतिमान्क्षप्तुकामो जलाशये

ତେବେ, ହେ ମହୀପତେ, ସୀମା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରି ଦେଖାଇ ଦେଖାଇ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଜଳାଶୟ ପାଖେ ନିକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସ୍ରୁବ (ଯଜ୍ଞଚମଚ) ଧରିଲେ।

Verse 15

प्रसन्नचेतसं रामं गतरोषमथात्मनि / अन्तर्हिते सरिन्नाथे रामः सुवमुदङ्मुखः

ନଦୀନାଥ (ସମୁଦ୍ର) ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବା ପରେ, ମନରୁ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରି ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ରାମ ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ସ୍ରୁବ ଧରି ରହିଲେ।

Verse 16

भ्रामयित्वातिवेगेन चिक्षेप लवणार्णवे / क्षिप्तत्वेन समुद्रे तु दिशमुत्तरपश्चिमाम्

ସେ ଅତିବେଗରେ ଘୁରାଇ ସ୍ରୁବକୁ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କଲେ; ସମୁଦ୍ରେ ପଡିବା ସହିତ ତାହା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଧାଇଲା।

Verse 17

गत्वा स्रुवोपतद्राजन्योजनानां शतद्वयम् / तीर्थं शुर्पारकं नाम सर्वपापविमोचनम्

ହେ ରାଜନ୍, ସ୍ରୁବ ଦୁଇଶେ ଯୋଜନ ଦୂରକୁ ଯାଇ ପଡିଲା; ସେହି ତୀର୍ଥର ନାମ ‘ଶୁର୍ପାରକ’, ଯାହା ସର୍ବପାପବିମୋଚନ।

Verse 18

विश्रुतं यत्त्रिलोकेषु तीरे नदनदीपतेः / तीर्थं तदन्तरीकृत्य स्रुवो रामकराच्च्युतः

ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଶ୍ରୁତ, ନଦନଦୀପତି (ସମୁଦ୍ର) ତୀରରେ ଥିବା ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟରେ କରି, ରାମଙ୍କ ହାତରୁ ଛୁଟିଥିବା ସ୍ରୁବ ଯାଇ ପଡିଲା।

Verse 19

निपपात महाराज सूचयन्रामविक्रमम् / यत्राभूद्रामसृष्टाया भुवो निष्ठाथ पार्थिव

ହେ ମହାରାଜ, ରାମଙ୍କ ବିକ୍ରମକୁ ସୂଚାଇ ସେ ସେଠାରେ ପତିତ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ରାମସୃଷ୍ଟ ଭୂମିର ସୀମା ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲା, ହେ ପାର୍ଥିବ।

Verse 20

तीर्थं शूर्पारकं तत्तु श्रीमल्लोकपरिश्रुतम् / उत्सारयित्वा सलिलं समुद्रस्तावदात्मनः

ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଲୋକପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶୂର୍ପାରକ ତୀର୍ଥ ତାହା; ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜଳକୁ ସେଠାରୁ କିଛି ଦୂରେ ସରାଇ ସ୍ଥାନ ଦେଲା।

Verse 21

अतिष्ठदपसृत्योर्वीं दत्त्वा रामाय पार्थिव / अनतिक्रान्तमर्यादो यथाकालं भृगूद्वहः

ହେ ପାର୍ଥିବ, ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂମିକୁ ପଛକୁ ସରାଇ ରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ; ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅତିକ୍ରମ ନକରି ଯଥାକାଳ ସେଠି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।

Verse 22

समयं स्वापयामास तस्यैवानुमते भुवि / विज्ञाय पूर्वसीमान्तां भुवमभ्युत्ससर्ज ह

ତାହାର ଅନୁମତିରେ ପୃଥିବୀରେ ସମୟ-ନିୟମ ସ୍ଥାପିତ କରାଇଲେ; ପୂର୍ବ ସୀମାନ୍ତ ଜାଣି ଭୂମିକୁ ଆଗକୁ ପ୍ରସାରିତ କରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 23

व्यस्मयन्त सुराः सर्वे दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम् / नगरग्रमसीमानः किञ्चित्किञ्चित्क्वचित्क्वचित्

ରାମଙ୍କ ବିକ୍ରମ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ନଗର-ଗ୍ରାମର ସୀମାଗୁଡ଼ିକ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା।

Verse 24

सह्ये तु पूर्ववत्तस्मिन्नब्धेरपसृतेंऽभसि / तत्र दैवात्तथा स्थानान्निम्नत्वात्स प्रलक्ष्य तु

ସହ୍ୟ ପର୍ବତେ, ପୂର୍ବବତ୍, ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ହଟିଗଲାପରେ ସେଠାରେ ଦୈବଯୋଗେ ଭୂମିର ନିମ୍ନତା ହେତୁ ସେ ସ୍ଥାନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲା।

Verse 25

ततस्तेषां भृगुश्रेष्ठो मुनीनां भावितात्मनाम् / यथाभिलषितं स्थानं प्रददौ प्रीतिपूर्वकम्

ତାପରେ ଭାବିତାତ୍ମା ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 26

ततस्ते मुनयः सर्वे हर्षेण महातान्विताः / कृतकृत्या भृशं राममाशिषा समपूजयन्

ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ମହାହର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ, ଆଶୀର୍ବାଦବଚନରେ ରାମଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କଲେ।

Verse 27

अथैतैरभ्यनुज्ञातो ययौ प्राप्तमनोरथः / गते मुनिवरे रामे देशात्तस्मान्निजाश्रमम्

ତାପରେ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ, ମନୋରଥ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ, ମୁନିବର ରାମ ସେ ଦେଶରୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 28

संभूय मुनयः सर्वे प्रजग्मुस्तीरमंबुधेः / परिचङ्क्रम्य तां भूमिं यत्नेन महातान्विताः

ତାପରେ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ମହାହର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେ ଭୂମିରେ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କରି ଚାଲିଲେ।

Verse 29

ददृशुः सर्वतो राजन्ह्यर्मवान्तः स्थितां महीम् / नित्यत्वा त्सर्वदेवानामधिष्ठानतया तथा

ହେ ରାଜନ, ଧର୍ମବାନମାନେ ସବୁଦିଗରେ ସ୍ଥିର ଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ; ସେହି ପୃଥିବୀ ସର୍ବଦେବଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଆଧାରସ୍ଥାନ ଥିଲା।

Verse 30

कातमब्धौ निपतितं नष्टतोयं चिरोषितम् / अपि रुद्रप्रभावेम प्रायान्नात्यन्तविप्लवम्

ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ି ଜଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶୁଷ୍କ ଥିବା ସେ ଗର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ର-ପ୍ରଭାବରେ ପ୍ରାୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିପ୍ଲବକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ।

Verse 31

तत्तेयनिःसृतं क्षेत्रमभूत्पूर्ववदेव हि / एतद्धि देवसामर्थ्यमचिन्त्यं नृपसत्तम

ସେଠାରୁ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କରି ସେ କ୍ଷେତ୍ର ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ହେଲା; ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ହେଉଛି ଦେବମାନଙ୍କର ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ସାମର୍ଥ୍ୟ।

Verse 32

एवं रामेण जलधेः पुनः सृष्टा वसुंधरा / दक्षिणोत्तरतो राजनयोजनानां चतुःशतम्

ଏଭଳି ରାମ ଜଳଧିରୁ ପୁନଃ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ହେ ରାଜନ, ଦକ୍ଷିଣରୁ ଉତ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହା ଚାରିଶ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା।

Verse 33

नातिक्रामति सो ऽद्यापि सीमानं पयसां निधिः / कृतं रामेण महता न तु सज्जं महद्धनुः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜଳର ନିଧି ସମୁଦ୍ର ସେହି ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ; ମହାନ୍ ରାମ ଏହା କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମହାଧନୁ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜ ହେବାକୁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

Verse 34

एवं प्रभावो रामो ऽसौ सगरश्च महीपतिः / यस्य पुत्रैरयं खण्डो भारतो ऽब्धौ निपतितः

ଏପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ ସେଇ ରାମ ଓ ମହୀପତି ସଗର; ଯାହାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାରତଖଣ୍ଡ ସମୁଦ୍ରେ ପତିତ ହେଲା।

Verse 35

योजनानां सहस्रन्तु वर्द्धितश्च महोदधिः / रामेणाभूत्पुनः सृष्टं योजनानां तु षट्शतम्

ମହାସମୁଦ୍ର ଏକ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଗଲା; ପରେ ରାମ ତାହାକୁ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରି ଛଅଶେ ଯୋଜନ କଲେ।

Verse 36

सगरस्य सुतैर्यस्माद्वर्द्धितो मकरालयः / ततः प्रभृति लोकेषु सागराख्यामवाप्तवान्

ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମକରାଳୟ ସମୁଦ୍ର ବଢ଼ିଲା; ସେହିଦିନଠାରୁ ଲୋକମାନେ ତାହାକୁ ‘ସାଗର’ ନାମରେ ଜାଣିଲେ।

Verse 37

एतत्ते ऽभिहितं सम्यङ्महतश्चरितं मया / रामस्य कार्त्तवीर्यस्य सगरस्य महीपतेः

ଏହି ମହାନ ଚରିତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କହିଲି—କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ରାମ ଓ ମହୀପତି ସଗରଙ୍କର।