Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ‘ସଗରଦିଗ୍ବିଜୟ’ ନାମକ ଏକୋଣପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜୈମିନି କହିଲେ—ସେ ରାଜା ବିଧିବତ୍ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପବତୀ ପୃଥିବୀକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପାଳନ କଲେ; ସେ ଯେନ ଅପର ଧର୍ମ ହେଉଥିଲେ।

Verse 2

ब्राह्मणादींस्तथा वर्णान्स्वेस्वे धर्मे पृथक्पृथक् / स्थापयित्वा यथान्यायं ररक्षाव्याहतेन्द्रियः

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦି ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଜନିଜ ଧର୍ମରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଅବ୍ୟାହତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 3

प्रजाश्च सर्ववर्णेषु यथाश्रेष्ठानुवर्त्तिनः / वर्णाश्चैवानुलोम्येन तद्वदर्थेषु च क्रमात्

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ପ୍ରଜା ନିଜନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଲୋମ କ୍ରମରେ, ତଦ୍ରୂପ ଅର୍ଥ-ବ୍ୟବହାରରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମଶଃ ସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 4

न सति स्थविरे बालं मृत्युरभयुपगच्छति / सर्ववर्णेषु भूपाले महीं तस्मिन्प्रशासति

ସେ ସ୍ଥବିର (ସମର୍ଥ) ରାଜା ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଶାସନ କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଶିଶୁ ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁନଥିଲା; ସେ ଭୂପାଳ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ନିର୍ଭୟତା ଥିଲା।

Verse 5

स्फीतान्यपेतबाधानि तदा राष्ट्राणि कृत्स्नशः / तेष्वसंख्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यजनावृताः

ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ରାଷ୍ଟ୍ର ସମୃଦ୍ଧ ଓ ବାଧା-ବିପଦରହିତ ଥିଲା; ସେଥିରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଜନପଦ ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ପ୍ରଜାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ।

Verse 6

ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति

ସେହି ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଅସଂଖ୍ୟ ଘର ଓ ଗ୍ରାମର ଶତଶତ ସମୂହ ବିଭାଗଭାବେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା; ଦେଶମାନେ ନିବାସସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା।

Verse 7

अनाश्रमी द्विजः कश्चिन्न बभूव तदाभुवि / प्रजानां सर्ववर्णेषु प्रारंभाः फलदायिनः

ସେତେବେଳେ ସେହି ଭୂମିରେ କୌଣସି ଦ୍ୱିଜ ଅଶ୍ରମୀ ଥିଲେ ନାହିଁ; ପ୍ରଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ହୁଏଥିଲା।

Verse 8

स्वोचितान्येव कर्माणि प्रारभन्ते च मानवाः / पुरुषार्थोपपन्नानि कर्माणि च तदा नृणाम्

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଯୋଗ୍ୟ କର୍ମମାନେ ହିଁ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ; ସେତେବେଳେ ନରମାନଙ୍କ କର୍ମ ପୁରୁଷାର୍ଥସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସାର୍ଥକ ଥିଲା।

Verse 9

महोत्सवसमुद्युक्ताः पुरग्रामव्रजाकराः / अन्योन्यप्रियकामाश्च राजभक्तिसमन्विताः

ନଗର, ଗ୍ରାମ ଓ ବ୍ରଜର ଲୋକେ ମହୋତ୍ସବରେ ଉତ୍ସାହରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ; ପରସ୍ପର ପ୍ରିୟକାମୀ ଏବଂ ରାଜଭକ୍ତିସମନ୍ୱିତ ଥିଲେ।

Verse 10

ननिन्दितो ऽभिशस्तो वा दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा / प्रजासु कश्चिल्लुब्धो वा कृपणो वापि नाभवत्

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ନିନ୍ଦିତ କିମ୍ବା ଅଭିଶସ୍ତ ଥିଲେ ନାହିଁ; କେହି ଦରିଦ୍ର ନଥିଲେ, ରୋଗୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ; କେହି ଲୋଭୀ କିମ୍ବା କୃପଣ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ।

Verse 11

जनाः परगुणप्रीताः स्वसंपर्काभिकाङ्क्षिणाः / गुरुषु प्रणता नित्यं सद्विद्याव्यसनादृताः

ଲୋକେ ପରର ଗୁଣରେ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି, ସତ୍ସଙ୍ଗକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରନ୍ତି; ଗୁରୁମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରି ସଦ୍ବିଦ୍ୟାର ଅଭ୍ୟାସରେ ରତ ଥାନ୍ତି।

Verse 12

परापवादभीताश्च स्वदाररतयो ऽनिशम् / निसर्गात्खलसंसर्गविरता धर्मतत्पराः

ସେମାନେ ପରନିନ୍ଦାକୁ ଭୟ କରି ଦୂରେ ରହୁଥିଲେ, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀରେ ନିତ୍ୟ ଅନୁରକ୍ତ ଥିଲେ; ସ୍ୱଭାବତଃ ଖଳସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରି ଧର୍ମରେ ତତ୍ପର ଥିଲେ।

Verse 13

आस्तिकाः सर्वशो ऽभूवन् प्रजास्तस्मिन्प्रशासति / एवं सुबाहुतन्ये स्वप्रतापार्जितां महीम्

ସେ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରଜାମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ଆସ୍ତିକ ହେଲେ; ଏଭଳି ସୁବାହୁ ବଂଶରେ ସେ ନିଜ ପ୍ରତାପରେ ଅର୍ଜିତ ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କଲେ।

Verse 14

ऋतवश्च महाभाग यथाकालानुवर्तिनः / शालिभूयिष्ठसस्याढ्या सदैव सकला मही

ହେ ମହାଭାଗ! ଋତୁମାନେ ଯଥାକାଳ ଅନୁସରି ଚାଲୁଥିଲେ; ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ସଦା ଶସ୍ୟସମୃଦ୍ଧ, ବିଶେଷକରି ଶାଳିଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 15

बभूव नृपशार्दूले तस्मिन् राज्यानि शासति

ସେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ଏପରି ଶୁଭ ସମୃଦ୍ଧି ରହିଲା।

Verse 16

यस्याष्टादशमण्डलाधिपतिभिः सेवार्थमभ्यागतैः प्रख्यातोरुपराक्रमैर्नृपशतैर्मूर्द्धाभिषिक्तैः पृथक् / संविष्टैर्मणिविष्टरेषु नितरामध्यास्यमानामरैः शक्रस्येव विराजते दिवि सभा रत्नप्रभोद्भासिता

ଯାହାଙ୍କ ସଭା ଦିବି ରତ୍ନପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଶକ୍ରଙ୍କ ସଭା ପରି ବିରାଜେ; ଅଷ୍ଟାଦଶ ମଣ୍ଡଳାଧିପତିମାନେ ସେବାର୍ଥେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରାକ୍ରମୀ ମୂର୍ଦ୍ଧାଭିଷିକ୍ତ ଶତଶତ ରାଜା ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବେ, ମଣିମୟ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଅମରମାନଙ୍କ ସହ ସଭାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 17

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

ସମସ୍ତ ପାର୍ଥିବ ରାଜାମାନେ ସଙ୍କେତାନୁସାରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଷୟରେ ଉପହାରସହିତ ସମ୍ମତି କରି, ନଗରର ଚାରିପାଖେ ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ଭାବେ ସେନାଶିବିର ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଇଚ୍ଛିତ ରାଜାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ସେମାନେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବାରମ୍ବାର ଦ୍ୱାରପାଳମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିବେଦନ ପଠାଇଲେ—ଯେପରି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନ୍ତଃପୁରେ ରହିଛନ୍ତି।

Verse 18

नमन्नरेद्रमुकुटश्रेणीनामतिघर्षणात् / किणीकृतौ विराजेते चरणौ तस्य भूभुजः

ନମସ୍କାର କରି ନମିଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ମୁକୁଟଶ୍ରେଣୀର ଅତିଘର୍ଷଣରୁ ସେହି ଭୂପତିଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟ କିଣୀକୃତ ହୋଇଥିଲା; ତଥାପି ସେ ଚରଣ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା।

Verse 19

सेवागतनरेद्रौघविनिकीर्णैः समन्ततः / रत्नैर्भाति सभा तस्य गुहा सोमे रवी यथा

ସେବାର୍ଥେ ଆସିଥିବା ରାଜସମୂହ ଚାରିଦିଗରେ ଛିଟାଇଦେଇଥିବା ରତ୍ନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସଭା ଏମିତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ଯେପରି ଗୁହାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ।

Verse 20

एवं स राजा धर्मेण भानुवंशशिखामणिः / अनन्यशासनामुर्वीमन्वशासदरिन्दमः

ଏହିପରି ସେ ରାଜା—ଭାନୁବଂଶର ଶିଖାମଣି, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ—ଧର୍ମପୂର୍ବକ ସେହି ପୃଥିବୀକୁ ଶାସନ କଲେ, ଯାହା କେବଳ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନୁଥିଲା।

Verse 21

इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता

ଏଭଳି ମହୀପତି ସଗର ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କରୁଥିବାବେଳେ, ପୁତ୍ରମୁଖ ଦର୍ଶନଜନିତ ଆନନ୍ଦରେ ସେ କେବେ ମନଭଙ୍ଗ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 22

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

ତାଙ୍କ ବିନା ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କଲେ—“ହାୟ, କେତେ କଷ୍ଟ! ଏହି ବଂଶରେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅପୁତ୍ର।”

Verse 23

प्रयान्ति नूनमस्माकं पितरः पिण्डविप्लवम् / निरयादपि सत्पुत्रे संजाते पितरः किल

ନିଶ୍ଚୟ ଆମ ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ-ତର୍ପଣ କ୍ରିୟାର ବିଘ୍ନ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; ସତ୍ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ପିତୃମାନେ ନରକରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 24

प्रीत्या प्रयान्ति तद्गेहं जातकर्मक्रियोत्सुकाः / महता सुकृतेनापि संप्राप्तस्य दिवं किल

ସେମାନେ ପ୍ରୀତିରେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ଜାତକର୍ମ ଆଦି ସଂସ୍କାର କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ରହନ୍ତି; ମହା ପୁଣ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଏଭଳି ଆସନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 25

अपुत्रस्यामराः स्वर्गे द्वारं नोद्धाटयन्ति हि / पिता तु लोकमुभयोः स्वर्लोकं तत्पितामहाः

ଅପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଲନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପିତା ଉଭୟ ଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିତାମହମାନେ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 26

जेष्यन्ति किल सत्पुत्रे जाते वंशद्वये ऽपि च / अनपत्यतयाहं तु पुत्रिणां या भवेद्गतिः

ସତ୍ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ ଦୁଇ ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଜୟ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ନିଃସନ୍ତାନ ଥିବାରୁ ପୁତ୍ରହୀନଙ୍କ ଯେ ଗତି, ସେହି ମୋର ହେବ।

Verse 27

न तां प्राप्क्यामि वै नूनं सुदुर्लभतरा हि सा / पदादैन्द्रात्किलाभिन्नमृद्धं राज्यमखण्डितम्

ସେ ଗତିକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଲାଭ କରିପାରିବି ନାହିଁ; ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ସମାନ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାହାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 28

मम यत्तदपुण्यस्य याति निष्फलतामिह / इदं मत्पूर्वजैरेव सिंहासनमधिष्ठितम्

ମୋର ସେ ଅପୁଣ୍ୟ କର୍ମର ଫଳ ଏଠାରେ ନିଷ୍ଫଳ ହେଉଛି; ଏହି ସିଂହାସନକୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ହିଁ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରିଥିଲେ।

Verse 29

अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्

ପୁତ୍ରହୀନତାରେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପରାଧୀନ ହେବ; ତେଣୁ ମୁଁ ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ସେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଖିବି।

Verse 30

प्रसादयिष्ये पुत्रार्थं भार्याभ्यां सहितो ऽधुना / गत्वा तस्मै त्वपुत्रत्वं विनिवेद्य महात्मने

ଏବେ ମୁଁ ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି; ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ମୋ ପୁତ୍ରହୀନତା ନିବେଦନ କରିବି।

Verse 31

स यद्वक्ष्यति तत्सर्वं करिष्ये नात्र संशयः / इति सञ्चिन्त्य मनसा सगरोराजसत्तमः

ରାଜସତ୍ତମ ସଗର ମନେ ଭାବିଲେ—“ସେ ଯାହା କହିବେ, ସେସବୁ ମୁଁ କରିବି; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 32

इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्

ହେ ରାଜନ୍, କର୍ତ୍ତବ୍ୟବିଦ୍ ଏହି ରାଜା ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ହାତରେ ରାଜ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ପରେ ବନକୁ ଗଲେ।

Verse 33

प्रययौ रथमारुह्य भार्याभ्यां सहितो मुदा / जगाम रथघोषेण मेघनादातिशङ्किभिः

ସେ ଆନନ୍ଦରେ ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ରଥଘୋଷ ମେଘନାଦ ପରି ଲାଗି ଲୋକେ ଅତିଶୟ ଆଶଙ୍କିତ ହେଲେ।

Verse 34

स्तब्धेक्षणैर्लक्ष्यमाणो मार्गोपान्ते शिखण्डिभिः / प्रियाभ्यां दर्शयन्राजन्सारङ्गांस्तिमितेक्षणान्

ମାର୍ଗପାର୍ଶ୍ୱରେ ମୟୂରମାନେ ସ୍ତବ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ସେ ପ୍ରିୟାଦ୍ୱୟକୁ ନିଶ୍ଚଳ ନୟନବାନ ସାରଙ୍ଗ ମୃଗ ଦେଖାଇ ଆଗେଇଲେ।

Verse 35

क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्

ଭୂମିରେ ମୁଣ୍ଡ ଉଠାଇ ଥିବା ଏବଂ ପୁନଃ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପଳାଇବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଫୁଲ-ଫଳରେ ଭରିଥିବା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ନିହାରି ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 36

अम्लानकुसुमैः स्वादुफलैः शाद्वलभूमिकैः / सुस्निग्धपल्लवच्छायैरभितः संभृतं नगैः

ସେ ଅରଣ୍ୟ ଅମ୍ଲାନ କୁସୁମ, ମଧୁର ଫଳ ଓ ସବୁଜ ଶାଦ୍ୱଳ ଭୂମିରେ ଶୋଭିତ; ଚାରିଦିଗରେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ପଲ୍ଲବଛାୟାଯୁକ୍ତ ପର୍ବତମାନେ ଘେରିଥିଲେ।

Verse 37

चूताग्रपल्लवास्वादस्निग्धकण्ठपिकारवैः / श्रोत्राभिरामजनकैस्संघुष्टं सर्वतोदिशम्

ଆମ୍ବ ଶାଖାର ଅଗ୍ରପଲ୍ଲବର ସ୍ୱାଦ ଆସ୍ୱାଦନ କରୁଥିବା, ସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କୁହୁକୁହୁ କରୁଥିବା ପିକମାନଙ୍କ ଧ୍ୱନି କାନକୁ ରମ୍ୟ ଲାଗି ସବୁ ଦିଗରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା।

Verse 38

सर्वर्तुकुसुमोपेतं भ्रमद्भ्रमरमण्डितम् / प्रसूनस्तबकानम्रबल्लरीवेल्लितद्रुमम्

ସେ ଅରଣ୍ୟ ସମସ୍ତ ଋତୁର କୁସୁମରେ ଭରିଥିଲା, ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଭ୍ରମରମାନେ ତାହାକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରସୂନ-ସ୍ତବକର ଭାରରେ ନମ୍ର ଲତାମାନେ ଦ୍ରୁମମାନଙ୍କୁ ବେଳେଇ ରହିଥିଲେ।

Verse 39

कपियूथसमाक्रान्तव नस्पतिशतावृतम् / उन्मत्तशिखिसारङ्गकूजत्पक्षिगणान्वितम्

ସେ ଅରଣ୍ୟ କପିୟୂଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଶତଶତ ବନସ୍ପତିରେ ଆବୃତ; ଉନ୍ମତ୍ତ ମୟୂର, ସାରଙ୍ଗ ଓ କୁଜୁଥିବା ପକ୍ଷୀଗଣର ସମୂହରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 40

गायद्विद्याधरवधूगीतिकासुमनोहरम् / संचरत्किन्नरीद्वन्द्वविराजद्वनगह्वरम्

ସେ ବନଗହ୍ୱର ଗାଉଥିବା ବିଦ୍ୟାଧରବଧୂମାନଙ୍କ ଗୀତିକାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଥିଲା; ଏବଂ ସଞ୍ଚରଣଶୀଳ କିନ୍ନରୀ-ଯୁଗଳର ଶୋଭାରେ ବିରାଜିତ ଥିଲା।

Verse 41

हंससारसचक्राह्वकारण्डवशुकादिभिः / सुस्वरैरावृतोपान्तैः सरोभिः परिवारितम्

ହଂସ, ସାରସ, ଚକ୍ରାହ୍ୱ, କାରଣ୍ଡବ ଓ ଶୁକ ଆଦି ମଧୁରସ୍ୱର ପକ୍ଷୀମାନେ ଯାହାର କୂଳ ଆବୃତ କରିଥିଲେ, ସେହି ସରୋବରମାନେ ତାହାକୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ କରିଥିଲେ।

Verse 42

सरः स्वंबुज कह्लारकुमुदोत्पलराशिषु / शनैः परिवहन्मन्दमारुतापूर्णदिङ्मुखम्

ସେହି ସରୋବର ନିଜ କମଳ, କହ୍ଲାର, କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳର ଗୁଚ୍ଛମାନଙ୍କ ଉପରେ ମନ୍ଦ ପବନକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ବହାଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗମୁଖକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲା।

Verse 43

एवंविधगुणोपेतमधिगाह्य तपोवनम् / गच्छन्रथेनाथ नृपः प्रहर्षं परमं ययौ

ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ତପୋବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ରଥରେ ଯାଉଥିବା ରାଜା ପରମ ହର୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 44

उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै

ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଆଶ୍ରମମଣ୍ଡଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବାହନରୁ ଅବତରଣ କଲେ।

Verse 45

धुर्यान्विश्रामयेत्युक्त्वा यन्तारमवनीपतिः / आससादाश्रमोपान्तं महर्षेर्भावितात्मनः

‘ଧୁର୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ବିଶ୍ରାମ ଦିଅ’ ବୋଲି ସାରଥିକୁ କହି, ଅବନୀପତି ସେହି ଭାବିତାତ୍ମା ମହର୍ଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 46

स श्रुत्वा मुनिशिष्येभ्यः कृतनित्यक्रियादरम् / मुनिं द्रष्टुं विनीतात्मा प्रविवेशाश्रमं तदा

ମୁନିଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ନିତ୍ୟକ୍ରିୟା ପ୍ରତି ଆଦର ଶୁଣି, ବିନୀତ ଚିତ୍ତରେ ସେ ତେବେ ମୁନିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 47

मुनिमध्ये समासीनमृषिवृन्दैः समन्वितम् / ननाम शिरसा राजा भार्याभ्यां सहितो मुदा

ଋଷିବୃନ୍ଦରେ ସମନ୍ୱିତ ମୁନିମଧ୍ୟେ ଆସୀନ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 48

कृतप्रणामं नृपतिमृषिरौर्वः प्रतापवान् / उपविशेति प्रेम्णा वै सह ताभ्यां समादिशत्

ପ୍ରଣାମ କରିଥିବା ନୃପତିଙ୍କୁ ପ୍ରତାପବାନ ଋଷି ଔର୍ବ ପ୍ରେମରେ, ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ ‘ଉପବିଶ’ ବୋଲି ଆଦେଶ ଦେଲେ।

Verse 49

अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामुनिः / आतिथ्येन च वन्येन सभार्यं तमतोषयत्

ମହାମୁନି ଅର୍ଘ୍ୟ-ପାଦ୍ୟ ଆଦିଦ୍ୱାରା ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ବନ୍ୟ ଆତିଥ୍ୟରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

Verse 50

अथातिथ्योपविश्रान्तं प्रणम्या सीनमग्रतः / राजानमब्रवीदौर्वः शनैर्मृद्वक्षरं वचः

ତାପରେ ଆତିଥ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାନ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମ୍ମୁଖରେ ଆସୀନ ହୋଇ ଔର୍ବ ଧୀରେ ମୃଦୁ ଅକ୍ଷରରେ କଥା କହିଲେ।

Verse 51

कुशलं ननु ते राज्ये बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च / अपिधर्मेण सकलाः प्रजास्त्वं परिरक्षसि

ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ ବାହାରେ ଓ ଭିତରେ ସବୁ କୁଶଳ ତୋ? ଏବଂ ଧର୍ମାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରୁଛ କି?

Verse 52

अपि जेतुं त्रिवर्गं त्वमुपायैः सम्यगीहसे / फलन्ति हि गुणास्तुभ्यं त्वया सम्यक्प्रचोदिताः

ତୁମେ ଯଥାଯଥ ଉପାୟରେ ତ୍ରିବର୍ଗ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ—ଜିତିବାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ କି? କାରଣ ତୁମ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ତୁମ ଠିକ୍ ପ୍ରେରଣାରେ ଫଳ ଦେଉଛି।

Verse 53

दिष्ट्यात्वया जिताः सर्वे रिपवो नृपसत्तम / दिष्ट्या च सकलं राज्यं त्वया धर्मेण रक्ष्यते

ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଦୈବକୃପାରେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିଛ; ଏବଂ ଦୈବକୃପାରେ ତୁମ ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଛି।

Verse 54

धर्म एव स्थितिर्येषां तेषां नास्त्यत्रविप्लवः / न तं रक्षति किं धर्मः स्वयं येनाभिरक्षितः

ଯାହାଙ୍କର ଅବସ୍ଥିତି ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ବିପ୍ଲବ ନାହିଁ। ଯାହାକୁ ଧର୍ମ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରେ, ତାକୁ ଆଉ କିଏ ରକ୍ଷା କରିବ?

Verse 55

पूर्वमेवाहमश्रौषं विजित्य सकलां महीम् / सबलोनगरीं प्राप्तः कृतदारो भवानिति

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଥିଲି—ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସେନାସହିତ ନଗରୀକୁ ପହଞ୍ଚିଛ ଏବଂ ବିବାହ କରିଛ।

Verse 56

राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च

ରାଜାମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପାଳନ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ନିଶ୍ଚୟ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 57

स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद

ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ରାଜ୍ୟଭାର ତ୍ୟାଗ କରି ଦୁଇ ରାଣୀ ସହିତ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ—ମୋତେ କୁହ, କାହିଁକି?

Verse 58

जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः

ଜୈମିନି କହିଲେ—ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଗର ହାତ ଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ମଧୁର ବଚନ କହିଲେ।