Adhyaya 48

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने वसिष्ठगमनं नाम सप्तचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच गते तस्मिन्मुनिवरे सगरो राजसत्तमः / अयोध्यायामधिवस्न्पालयामास मेदिनीम्

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ସଗରୋପାଖ୍ୟାନ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ବସିଷ୍ଠଗମନ’ ନାମ ସପ୍ତଚତ୍ୱାରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଜୈମିନି କହିଲେ— ସେଇ ମୁନିବର ଯାଇଗଲାପରେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଗର ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ବସି ପୃଥିବୀକୁ ପାଳନ କଲେ।

Verse 2

सर्वसंपद्गणोपेतः सर्वधर्मार्थतत्त्ववित् / वयसैव स बालो ऽभूत्कर्मणा वृद्धसंमतः

ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣୁଥିଲେ। ବୟସରେ ସେ ଶିଶୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମରେ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନିତ ଥିଲେ।

Verse 3

तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्

ତଥାପି ସେ ଦିନେ ଭୋଜନ କରୁନଥିଲେ, ରାତିରେ ଶୋଇବି ନାହିଁ; ସ୍ମରଣରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୃଦୟରେ ସେ ଅନବରତ ଉଷ୍ଣ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିଲେ।

Verse 4

श्रुत्वा राजा स्वराज्यं निजगुरुमवजित्यारिभिः संगृहीतं मात्रा सार्द्धं प्रयान्तं वनमतिगहनंस्वर्गतं तं च तस्मिन् / शोकाविष्टः सरोषं सकलरिपुकुलोच्छित्तये सत्प्रतिज्ञश्चके सद्यः प्रतिज्ञां परिभवमनलं सोढुमिक्ष्वाकुवंश्यः

ରାଜା ଶୁଣିଲେ— ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବଜ୍ଞା କରି ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିଛନ୍ତି; ସେ ମାତା ସହିତ ଅତିଗହନ ବନକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ହିଁ ସ୍ୱର୍ଗଗତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ଶୋକାକୁଳ ଓ କ୍ରୋଧାନ୍ବିତ ହେଲେ; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ସେ ଅପମାନର ଅଗ୍ନି ସହିନପାରି, ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁକୁଳ ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।

Verse 5

स कदाचिन्महीपालः कृतकौतुकमङ्गलः / रिपुं जेतुं मनश्चक्रे दिशश्च सकलाः क्रमात्

ଏକଦା ସେ ମହୀପାଳ କୌତୁକ-ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଶତ୍ରୁକୁ ଜୟ କରିବାକୁ ମନ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଏବଂ କ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଅଭିଯାନ କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 6

अनेकरथसाहस्रैर्गजाश्वरथसैनिकैः / सर्वतः संवृतो राजा निश्चक्राम पुरोत्तमात्

ହଜାର ହଜାର ରଥ, ଗଜାଶ୍ୱ ଓ ରଥସୈନ୍ୟରେ ସର୍ବତଃ ଘେରା ରାଜା ପୁରୋତ୍ତମ ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 7

शत्रून्हन्तुं प्रतस्थे निजबलनिवहेनोत्पतद्भिस्तुरङ्गैर्नासत्त्वोर्मिजालाकुलजलनिधिनिभेनाथ षाडङ्गिकेन / मत्तैर्मातङ्गयूथैः सकुलगिरिकुलेनैव भूमण्डलेन श्वेतच्छत्रध्वजौघैरपि शशिसुकराभातखेनैव सार्द्धम्

ଶତ୍ରୁହନନ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ବିଶାଳ ବଳସହ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ—ଉତ୍ପତିତ ତୁରଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ, ତରଙ୍ଗଜାଳେ ଆକୁଳ ସମୁଦ୍ରସଦୃଶ ଷାଡଙ୍ଗିକ ସେନା; ମତ୍ତ ମାତଙ୍ଗୟୂଥ ଓ ପର୍ବତକୁଳସମ ଭାରୀ ଭୂମଣ୍ଡଳସଦୃଶ ଦଳ, ଶ୍ୱେତଛତ୍ର-ଧ୍ୱଜଘନର ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଆଭା ସହ।

Verse 8

तस्याग्रेसरसैन्ययूथचरणप्रक्षुण्णशैलोच्चयक्षोदापूरितनिम्नभागमवनीपालस्य संयास्यतः / प्रत्येकं चतुरङ्गसैन्यनिकरप्रक्षोदसंभूतभूरेणुप्रावृतिरुत्स्थली समभवद्भूमिस्तु तत्रानिशम्

ସେ ଅବନୀପାଳ ଯାତ୍ରା କରିବା ସହିତ, ଅଗ୍ରସର ସେନାୟୂଥର ପଦଚାପରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ଶୈଳଶିଖରର ଧୂଳି ନିମ୍ନଭାଗକୁ ପୂରିଦେଲା; ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ଉଠାଇଥିବା ଘନ ରେଣୁରେ ଉତ୍ସ୍ଥଳୀ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅନିଶଂ ଆବୃତ ହେଲା।

Verse 9

निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते

ଅନେକ ଦୃପ୍ତଙ୍କୁ ନିଘ୍ନ କରି, ଦ୍ୱିପ-ତୁରଗ-ରଥ ବ୍ୟୂହରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବୀରମାନଙ୍କୁ ପତିତ କରି, ଅସୁରନିକର ସେନାକୁ ସଂହାର କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଶୋଭାଧାରୀ ହେଲେ; ଦୂରରୁ ହିଁ ଶତ୍ରୁନଗର ନିରୋଧକର୍ମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ, ସେମାନଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରତ୍ୟାହାରର କ୍ଷଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବିଧାନ କଲେ।

Verse 10

विजिगीषुर्दिशो राजा राज्ञो यस्याभियास्यति

ବିଜୟକାମୀ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଯାନ କରିବାକୁ ଯେ ଦିଗକୁ ଯିବେ, ସେଇ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର ହେବେ।

Verse 11

विषयं स नृपस्तस्य सद्यः प्रणतिमेष्यति / विजित्य नृपतीन्सर्वान्कृत्वा च स्वपदानुगान्

ସେ ନୃପ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାହାର ଦେଶକୁ ଅଧୀନ କରିବେ; ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ଜୟ କରି ନିଜ ପଦାନୁଗ କରିବେ।

Verse 12

संकेत गामिनः कांश्चित्कृत्वा राज्ये न्यवर्त्तत / एवं स विसरन्दिक्षु दक्षिणाभिमुखो नृपः

କେତେକଙ୍କୁ ସଙ୍କେତଗାମୀ (ଦୂତ/ଗୁପ୍ତଚର) କରି ସେ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଲେ; ଏଭଳି ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ବିହରି ସେ ନୃପ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖ ହେଲେ।

Verse 13

स्मरन्पूर्वकृतं वैरं हैहयानभ्यवर्त्तत / ततस्तस्य नृपैः सार्द्धं समग्ररथकुञ्जरैः

ପୂର୍ବକୃତ ବୈର ସ୍ମରି ସେ ହୈହୟମାନଙ୍କୁ ଅଭିମୁଖ ହେଲେ; ତାପରେ ରଥ ଓ କୁଞ୍ଜର ସହିତ ରାଜାମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ତାଙ୍କର ସମ୍ମୁଖୀନତା ହେଲା।

Verse 14

बभूव हैहयैर्वीरैः संग्रामो रोमहर्षणः / राज्ञां यत्र सहस्राणि स बलानि महाहवे

ହୈହୟ ବୀରମାନଙ୍କ ସହ ରୋମହର୍ଷଣ ସଙ୍ଗ୍ରାମ ହେଲା; ସେ ମହାହବେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବଳ ଥିଲା।

Verse 15

निजघान महाबाहुः संक्रुद्धः कोसलेश्वरः / जित्वा हैहयभूपालान्भङ्क्त्वा दग्ध्वा च तत्पुरीम्

କ୍ରୋଧିତ ମହାବାହୁ କୋସଲେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ; ହୈହୟ ଭୂପାଳମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରି ତାଙ୍କର ପୁରୀକୁ ଭଙ୍ଗ କରି ଦଗ୍ଧ କଲେ।

Verse 16

निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः

ସେ ନୃପ ମକରମାନଙ୍କର ବୈରକୁ ଶେଷ କରି ଧରାକୁ ନିଃଶେଷ ଶୂନ୍ୟପ୍ରାୟ କଲେ; ସମଗ୍ର ବଳର ସଂମର୍ଦ୍ଦନରେ ସମସ୍ତ ଭୂତଳକୁ ଦଳିଦେଲେ।

Verse 17

हैहयानामशेषं तु चक्रे राज्यं रजःसमम् / राज्यं पुरीं चापहाय भ्रष्टैश्वर्या हतत्विषः

ସେ ହୈହୟମାନଙ୍କର ସମଗ୍ର ରାଜ୍ୟକୁ ଧୂଳିସମ କରିଦେଲେ; ରାଜ୍ୟ ଓ ପୁରୀ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ଐଶ୍ୱର୍ୟଭ୍ରଷ୍ଟ ଓ ତେଜହୀନ ହେଲେ।

Verse 18

राजानो हतभूयिष्ठा व्यद्रवन्त समन्ततः / अभिद्रुत्य नृपांस्तांस्तु द्रवमाणान्महीपतिः

ଅଧିକାଂଶ ରାଜା ହତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଲେ; ପଳାଉଥିବା ସେହି ନୃପମାନଙ୍କ ପଛେ ମହୀପତି ଧାଇଲେ।

Verse 19

जघान सानुगान्मत्तः प्रजाः क्रुद्ध इवान्तकः / ततस्तान्प्रति सक्रोधः सगरः समरे ऽरिहा

ସେ ମତ୍ତ ହୋଇ ସାନୁଗାନ୍ ସହ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ, କ୍ରୁଦ୍ଧ ଯମ ପରି; ତେବେ ଶତ୍ରୁହନ୍ତା ସଗର କ୍ରୋଧସହ ସମରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଉଠିଲେ।

Verse 20

मुमोचास्त्रं महारौद्रं भार्गवं रीपुभीषणम् / तेनोत्सृष्टातिरौद्रत्रिभुवनभयदप्रस्फुरद्भार्गवास्त्रज्वालादन्दह्यमानावशतनुततयस्ते नृपाः साद्य एव / वाय्वस्त्रावृत्तधूमोद्गमपटलतमोमुष्टदृष्टिप्रसारा भ्रेमुर्भूपृष्टलोठद्बहुलतमरजोगूढमात्रा मुहूर्त्तम्

ସେ ଶତ୍ରୁଭୀଷଣ ମହାରୌଦ୍ର ଭାର୍ଗବାସ୍ତ୍ରକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେହି ଅତି ଉଗ୍ର, ତ୍ରିଭୁବନଭୟଦ ଭାର୍ଗବାସ୍ତ୍ରର ଜ୍ୱାଳାରେ ସେ ରାଜାମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ; ବାୟବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ଉଠିଥିବା ଧୂମପଟଳର ଘନ ତମସା ଦୃଷ୍ଟିକୁ କ୍ଷଣକ ପାଇଁ ଢାଙ୍କିଦେଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଧୂଳିରେ ଲୁଠି ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।

Verse 21

आगनेयास्त्रप्रतापप्रतिहतगतयो ऽदृष्टमार्गाः समन्ता द्भूपाला नष्टसंघाः परवशतनवो व्याकुलीभूतचित्ताः / भीताः संत्युक्तवस्त्रायुधकवचविभूषादिका मुक्तकेशा विस्पष्टोन्मत्तभावान्भृश तरमनुकुर्वन्त्यग्रतः शात्रवाणाम्

ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରତାପେ ଯାହାଙ୍କ ଗତି ରୋକାଗଲା, ସେମାନେ ସମସ୍ତଦିଗରେ ପଥ ନଦେଖି ଦିଗଭ୍ରମ ହେଲେ। ସଂଘ ନଷ୍ଟ, ଭୂପାଳମାନେ ପରବଶ ଦେହରେ ଚିତ୍ତବ୍ୟାକୁଳ। ଭୟରେ ବସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର-କବଚ-ଭୂଷଣ ତ୍ୟାଗ କରି, ମୁକ୍ତକେଶ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମୁଖେ ଉନ୍ମତ୍ତ ସଦୃଶ ଆଚରଣ କଲେ।

Verse 22

विजित्य हैहयान्सर्वान्समरे सगरो बली / संक्षुब्धसागराकारः कांबोजानभ्यवर्त्तत

ବଳବାନ ସଗର ସମରରେ ସମସ୍ତ ହୈହୟଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ପରେ କ୍ଷୁବ୍ଧ ସାଗର ସଦୃଶ ଗର୍ଜନ କରି କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅଭିଯାନ କଲେ।

Verse 23

नानावादित्रघोषाहतपटहरवाकर्णनध्वस्तधैर्याः सद्यः संत्यक्तराज्यस्वबलपुरपुरन्ध्रीसमूहा विमूढाः / कांबोजास्तालजङ्घाः शकयवनकिरातादयः साकमेते भ्रेमुर्भूर्यस्त्रभीत्या दिशि दिशि रिपवो यस्य पूर्वापराधाः

ନାନା ବାଦ୍ୟର ଘୋଷ ଓ ପଟହର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଯାହାଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭଙ୍ଗିଗଲା, ସେଇ ମୂଢ ଶତ୍ରୁମାନେ ତୁରନ୍ତ ରାଜ୍ୟ, ନିଜ ସେନା, ପୁର-ନଗର ଓ ନାରୀସମୂହ ତ୍ୟାଗ କରି ପଳାଇଲେ। କାମ୍ବୋଜ, ତାଲଜଙ୍ଘ, ଶକ, ଯବନ, କିରାତ ଆଦି—ପୂର୍ବାପରାଧୀ ଶତ୍ରୁମାନେ—ବହୁ ଅସ୍ତ୍ରଭୟରେ ଦିଶିଦିଶି ଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 24

भीतास्तस्य नरेश्वरस्य रिपवः केचित्प्रता पानलज्वालामुष्टदृशो विसृज्य वसतिं राज्यं च पुत्रादिभिः / द्विट्सैन्यैः समभिद्रुता वनभुवं संप्राप्य तत्रापि ते ऽस्तैमित्यं समुपागता गिरिगुहासुप्तोत्थितेन द्विषः

ସେଇ ନରେଶ୍ୱରଙ୍କ କିଛି ଶତ୍ରୁ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତାପାଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳାରେ ଦଗ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ସଦୃଶ, ପୁତ୍ରାଦି ସହିତ ନିଜ ବସତି ଓ ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ପଳାଇଲେ। ଶତ୍ରୁସେନା ତାଡ଼ନା କରିବାରୁ ସେମାନେ ବନଭୂମିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ପର୍ବତଗୁହାରୁ ଶୋଇ ଉଠିଥିବା ଶତ୍ରୁ ହେତୁ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।

Verse 25

तालजङ्घान्निहत्याजौ राजा स बलवाहनान् / क्रमेण नाशयामास तद्राज्यमरिकर्षणः

ରଣରେ ତାଲଜଙ୍ଘମାନଙ୍କୁ ନିହତ କରି, ଶତ୍ରୁଦମନକାରୀ ସେଇ ରାଜା ବଲବାହନମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ନାଶ କଲେ।

Verse 26

ततो यवनकांबोजकिरातादीननेकशः / निजघान रुषाविष्टः पल्हवान्पारदानपि

ତତ୍ପରେ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସେ ଅନେକ ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ, କିରାତ, ପହ୍ଲବ ଏବଂ ପାରଦମାନଙ୍କୁ ନିହତ କଲେ।

Verse 27

हन्यमानास्तु ते सर्वे राजानस्तेन संयुगे / दुद्रुवुः संघशो भीता हतशिष्टाः समन्ततः

ସେହି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣର ଶିକାର ହୋଇ, ବଞ୍ଚିଥିବା ସମସ୍ତ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଚାରିଆଡ଼େ ପଳାୟନ କଲେ।

Verse 28

युष्माभिर्यस्य राज्यं बहुभिरपत्दृतं तस्य पुत्रो ऽधुनाहं हन्तुं वः सप्रतिज्ञं प्रसभमुपगतो वैरनिर्यातनैषी / इत्युच्चैः श्रावयाणो युधि निजचरितं वैरिभिर्नागवीर्यः क्षत्रैर्विध्वंसितेजाः सगरनरपतिः स्मारयामास भूपः

'ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକେ ଯାହାର ରାଜ୍ୟ ଅପହରଣ କରିଥିଲ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ ହୋଇ ତୁମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଆସିଛି।' ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଘୋଷଣା କରି ରାଜା ସଗର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନିଜର ଇତିହାସ ମନେ ପକାଇଦେଲେ।

Verse 29

तं दृष्ट्वा राजवर्यं सकलरिपुकुलप्रक्षयोपात्तदीक्षं भीताः स्त्रीबालपूर्वं शरणमभिययुः स्वासुसरक्षणाय / इक्ष्वाकूणां वसिष्ठं कुलगुरुमभितः सप्त राज्ञां कलेषु प्रख्याताः संप्रसूता नृपवररिपवः पारदाः पल्हवाद्याः

ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁ ବଂଶକୁ ବିନାଶ କରିବା ପାଇଁ ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୟଭୀତ ପାରଦ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ ନିଜର ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣାପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 30

वसिष्ठमाश्रमोपान्ते वसंतमृषिभिर्वृतम् / उपगम्याब्रुवन्सर्वे कृताञ्जलिपुटा नृपाः

ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେହି ସମସ୍ତ ରାଜା ହାତ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।

Verse 31

शरणं भंव नो ब्रह्मन्नार्त्तानामभयैषिणाम् / सगरास्त्राग्निनिर्दग्धशरीराणां मुमूर्षताम्

ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍! ଆମେ ଆର୍ତ୍ତ, ଅଭୟ ଚାହୁଁଥିବା; ସଗରର ଅସ୍ତ୍ରାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ଶରୀରଧାରୀ, ମୃତ୍ୟୁମୁଖୀ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଲୁ।

Verse 32

स हन्त्यसमानशेषेण वैरान्तकरणोन्मुखः / तस्माद्भयाद्धि निष्क्रान्ता वयं जीवितकाङ्क्षिणः

ସେ ବୈରର ଅନ୍ତ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୋଇ, ଅସମ ଭାବେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଶେଷ ନ ରଖି ସଂହାର କରେ; ସେଇ ଭୟରୁ ଆମେ ଜୀବନ ଚାହିଁ ବାହାରିଆସିଛୁ।

Verse 33

विभिन्नराज्यभोगर्द्धिस्वदारापत्यबान्धवाः / केवलं प्राणरक्षार्थं त्वां त्वयं शरणं गतः

ରାଜ୍ୟ, ଭୋଗ, ସମୃଦ୍ଧି, ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁତ୍ର-ବାନ୍ଧବମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, କେବଳ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛୁ।

Verse 34

न ह्यन्यो ऽस्ति पुमांल्लोके सौहृदेन बलेन वा / यस्तं निवर्त्तयित्वास्मान्पालयेन्महतो भयात्

ଏହି ଲୋକରେ ସୌହୃଦ୍ୟରେ କିମ୍ବା ବଳରେ ଏମିତି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ, ଯେ ତାକୁ ରୋକି ଆମକୁ ଏହି ମହାଭୟରୁ ପାଳନ କରିପାରିବ।

Verse 35

त्वं किलार्कान्वयभुवां राज्ञां कुलगुरुर् वृतः / तद्वंशपूर्वजैर्भूपैस्त्वतप्रभावश्च तादृशः

ଆପଣ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶଜ ରାଜାମାନଙ୍କର କୁଳଗୁରୁ ଭାବେ ବରିତ; ସେଇ ବଂଶର ପୂର୍ବଜ ଭୂପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଭାବକୁ ଏମିତି ଭାବେ ମାନିଥିଲେ।

Verse 36

तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः

ସେହି କାରଣରୁ ଆଜି ସଗର ମଧ୍ୟ ଗୁରୁ-ଗୌରବରେ ବନ୍ଧିତ ହୋଇ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ—ଯେପରି ମହାସମୁଦ୍ର ତଟମର୍ଯ୍ୟାଦା ଲଂଘେନାହିଁ।

Verse 37

त्वं नः सुहृत्पिता माता लोकानां च गुरुर्विभो / तस्मादस्मान्महाभाग परित्रातुं त्वमर्हसि

ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ଆମର ସୁହୃଦ, ପିତା, ମାତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଗୁରୁ; ତେଣୁ, ହେ ମହାଭାଗ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆପଣ ଅର୍ହ।

Verse 38

जैमिनिरुवाच इति तेषां वचः श्रुत्वा वसिष्ठो भगवानृषिः / शनैर्विलोकयामास शरणं समुपागतान्

ଜୈମିନି କହିଲେ—ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ ଋଷି ବସିଷ୍ଠ ଶରଣାଗତମାନଙ୍କୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିହାରିଲେ।

Verse 39

वृद्धस्त्रीबालभूयिष्ठान्हतशेषान्नृपान्वयान् / दृष्ट्वा त्वतप्यद्भगवान्सर्वभूतानुकंपकः

ବୃଦ୍ଧ, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶିଶୁ ଅଧିକ ଥିବା, ହତମାନଙ୍କର ଶେଷ ରହିଥିବା ରାଜବଂଶଜମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସର୍ବଭୂତାନୁକମ୍ପକ ଭଗବାନ ଦୁଃଖରେ ଦ୍ରବିତ ହେଲେ।

Verse 40

चिरं निरूप्य मनसा तान्विलोक्य च सादरम् / उज्जीवयञ्छनैर्वाचा मा भैष्टेति महामतिः

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ମନେ ବିଚାର କରି, ସାଦରେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିହାରି, ମହାମତି ବସିଷ୍ଠ ଧୀରେ ଧୀରେ ବାଣୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ—“ଭୟ କରନି।”

Verse 41

अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः

ତେବେ ସେଇ ମହାଭାଗ ପରମ କୃପାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ ଏବଂ ସମୟରେ ଜୀବନାର୍ଥୀ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଥାପିଲେ।

Verse 42

भूपव्या कोपदग्धं नृपकुलविहिताशेषधर्मादपेतं कृत्वा तेषां वसिष्ठः समयमवनिपालप्रतिज्ञानिवृत्त्यै / गत्वा तं राजवर्यं स्वयमथ शनकैः सांत्वयित्वा यथावत्सप्राणानामरीणामपगमनविधावभ्यनुज्ञां ययाचे

ରାଜପଥରେ କୋପଦଗ୍ଧ ଓ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ଅପସୃତ ରାଜକୁଳକୁ ଦେଖି, ବସିଷ୍ଠ ଅବନିପାଳଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା-ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ ସମୟ-ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ପରେ ସେଇ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିଜେ ଯାଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ପ୍ରାଣସହିତ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଅପଗମନ କରାଇବା ବିଧି ପାଇଁ ଅନୁମତି ଯାଚିଲେ।

Verse 43

सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्

କ୍ରୋଧ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହୀପତି ଗୁରୁବଚନକୁ ସମ୍ମାନ କରି ସେଇ ଶତ୍ରୁ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ସ୍ୱକୁଳୋଚିତ ଧର୍ମ ଓ ବେଷ ତ୍ୟାଗ କରାଇଲେ। ଶ୍ରୌତ-ସ୍ମାର୍ତ୍ତ କର୍ମରୁ ବିମୁଖ ଓ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂରେ ତ୍ୟାଜ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ସେ କେବଳ ପ୍ରାଣସହିତ ଛାଡ଼ିଲେ—ଏକେକ ଜଣ ମୃତସମାନ।

Verse 44

अर्द्धमुण्डाञ्छकांश्चक्रे पल्हवान् श्मश्रुधारिणः / यवनान्विगतश्मश्रून्कांबोजांश्चबुकान्वितान्

ସେ ଶକମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଦ୍ଧମୁଣ୍ଡ କଲେ; ପଲ୍ହବମାନଙ୍କୁ ଶ୍ମଶ୍ରୁଧାରୀ କଲେ। ଯବନମାନଙ୍କୁ ଶ୍ମଶ୍ରୁହୀନ କଲେ; କାମ୍ବୋଜମାନଙ୍କୁ ଚୁବୁକ-ଚିହ୍ନଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 45

एवं विरूपानन्यांश्च स चकार नृपान्वयान् / वेदोक्तकर्मनिर्मुक्तान्विप्रैश्च परिवर्जितान्

ଏଭଳି ସେ ଅନ୍ୟ ରାଜବଂଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିରୂପ କଲେ; ସେମାନେ ବେଦୋକ୍ତ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବର୍ଜିତ ହେଲେ।

Verse 46

कृत्वा संस्थाप्य समये जीवतस्तान्व्य सर्जयत् / ततस्ते रिपवस्तस्य त्यक्तस्वाचारलक्षणाः

ନିୟମ ସ୍ଥାପନ କରି ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଜୀବିତ ରଖି ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କର ସେହି ଶତ୍ରୁମାନେ ନିଜର ଆଚାର ଓ ଲକ୍ଷଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ।

Verse 47

व्रात्यतां समनुप्राप्ताः सर्ववर्णविनिन्तिताः / धिक्कृता सततं सर्वेनृशंसा निरपत्रपाः

ସେମାନେ ବ୍ରାତ୍ୟଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୂର ଓ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ହୋଇ ସର୍ବଦା ଧିକ୍କୃତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 48

क्रूराश्च संघशो लोके बभूवुर्म्लेछजातयः

ଏବଂ ସେହି କ୍ରୂର ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଜାତିମାନେ ସମୂହ ଭାବରେ ଏହି ଲୋକରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 49

मुक्तास्तेनाथ राज्ञा शकयवनकिरातादयः सद्य एव त्यक्तस्वाचारवेषा गिरिगहनगुहाद्याशयाः संबभूवुः / एता अद्यापि सद्भिः सततमवमता जातयो ऽसत्प्रवृत्त्या वर्त्तन्ते दुष्टचेष्टा जगति नरपतेः पालयन्तः प्रतिज्ञाम्

ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶକ, ଯବନ, କିରାତ ଆଦି ତତକ୍ଷଣାତ୍ ନିଜର ଆଚାର ଓ ବେଶ ତ୍ୟାଗ କରି ପର୍ବତ ଓ ଗୁମ୍ଫାର ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ଏହି ଜାତିମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦୁରାଚାରରେ ରହି ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି।