Shloka 3
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
तथापि न दिवा भुक्तें शेते वा निशि संस्मरन् / सुदीर्घं निःश्वसित्युष्णमुद्विग्नहृदयो ऽनिशम्
Transliteration
tathāpi na divā bhukteṃ śete vā niśi saṃsmaran / sudīrghaṃ niḥśvasityuṣṇamudvignahṛdayo 'niśam
Translation
ତଥାପି ସେ ଦିନେ ଭୋଜନ କରୁନଥିଲେ, ରାତିରେ ଶୋଇବି ନାହିଁ; ସ୍ମରଣରେ ଲୀନ ଥିଲେ। ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୃଦୟରେ ସେ ଅନବରତ ଉଷ୍ଣ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡୁଥିଲେ।
Word by Word
tathā-apinevertheless
tathā-api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā + api (अव्यय)
Formअव्यय-द्वयम्; ‘तथापि’ = concessive particle
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
divāby day
divā:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootdivā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (time-adverb)
bhukteeats/enjoys
bhukte:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhuj (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम् (भुङ्क्ते)
śetesleeps/lies down
śete:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśī (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (disjunction)
niśiat night
niśi:
Adhikarana (अधिकरण/काल)
TypeNoun
Rootniśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरणे (time-locative)
saṃsmaranremembering
saṃsmaran:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃ-smṛ (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of implied subject)
su-dīrghaṃvery long
su-dīrghaṃ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootsu-dīrgha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
niḥśvasitibreathes out/sighs
niḥśvasiti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootniḥ-śvas (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
uṣṇamhot/warm
uṣṇam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootuṣṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (qualifies niḥśvasiti: ‘hotly’)
udvigna-hṛdayaḥwith an agitated heart
udvigna-hṛdayaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootudvigna-hṛdaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः = ‘whose heart is agitated’; विशेषणम्
aniśamconstantly
aniśam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootaniśam (अव्यय)
Formअव्यय; नित्यं/सततम् (adverb)