Adhyaya 26
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः (Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭାର୍ଗବ-ରାମ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅଗ୍ରସର ହୁଏ। ବଶିଷ୍ଠ କହନ୍ତି—ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲେ ରାମ ହାତ ଯୋଡ଼ି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନିଜ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କହେ: କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କୃତ ତପସ୍ୟା, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଯଥାକ୍ରମ ତୀର୍ଥାଟନ, ଏବଂ ଦେବହିତାର୍ଥେ ଦୈତ୍ୟବଧ; ହରଙ୍କ କୃପା ଓ ଦେହରେ ଆଘାତଚିହ୍ନ ନଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଏହା ଶୁଣି ପିତାମାତା ଅଧିକ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି; ରାମ ପିତୃସେବାରେ ଆଦର୍ଶ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସମଦର୍ଶୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ। ପରେ କଥା ନୂତନ ସମୟପଟକୁ ମୁହଁ ଫେରାଏ—ସେହି ସମୟରେ ହୈହୟ ରାଜା ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହ ଶିକାରକୁ ବାହାରେ। ନର୍ମଦାତଟର ପ୍ରଭାତବର୍ଣ୍ଣନା—ରକ୍ତିମ ଆକାଶ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ, ପକ୍ଷୀର କଲରବ, ପଦ୍ମ ଓ ଭ୍ରମର; ଋଷିମାନେ ନଦୀକର୍ମ ସମାପ୍ତ କରି ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରନ୍ତି, ହୋମ ପାଇଁ ଗୋଦୋହନ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଚଞ୍ଚଳତା ଏକ ସୁସଂଗଠିତ ଯଜ୍ଞଜଗତ ଦେଖାଏ, ଯାହାକୁ ଆସୁଥିବା ରାଜଶକ୍ତି ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ କରିବ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने भार्गवचरिते पञ्चविंशतितमो ऽध्यायः // २५// वशिष्ठ उवाच इति पृष्टस्तदा ताभ्यां रामो राजन्कृताञ्जलिः / तयोरकथयत्सर्वमात्मना यदनुष्ठितम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ, ଅର୍ଜୁନୋପାଖ୍ୟାନର ଭାର୍ଗବଚରିତର ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ—ରାଜନ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ପଚାରିବା ପରେ ରାମ ହାତ ଯୋଡି ନିଜେ ଯାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲେ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
Verse 2
निदेशाद्वै कुलगुरोस्तपश्चरणमात्मनः / शंभोर्निदेशात्तीर्थानामटनं च यथाक्रमम्
କୁଳଗୁରୁଙ୍କ ନିଦେଶରେ ସେ ନିଜ ତପସ୍ୟା ଆଚରଣ କଲେ; ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ)ଙ୍କ ଆଦେଶରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କୁ ଭ୍ରମଣ ମଧ୍ୟ କଲେ।
Verse 3
तदाज्ञयैव दैत्यनां वधं चामरकारणात् / हरप्रसादादत्रापि ह्यकृतव्रणदर्शनम्
ସେଇ ଆଜ୍ଞାରେ ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ସେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀରେ ଘାଉର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଗଲା ନାହିଁ।
Verse 4
एतत्सर्वमशेषेण यदन्यच्चात्मना कृतम् / कथयामास तद्रामः पित्रोः संप्रीयमाणयोः
ଏହି ସବୁ ଏବଂ ନିଜେ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ରାମ କିଛି ଅବଶେଷ ରଖିନାହିଁ କହିଲେ; ତାହାରେ ପିତାମାତା ଉଭୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 5
तौ च तेनोदितं सर्वं श्रुत्वा तत्कर्म विस्तरम् / हृष्टौ हर्षान्तरं भूयो राजन्नाप्नुवतावुभौ
ରାଜନ, ସେ କହିଥିବା ସେଇ କର୍ମମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣି ସେମାନେ ଉଭୟ ହର୍ଷିତ ହେଲେ; ପୁଣି ଅଧିକ ଆନ୍ତରିକ ଆନନ୍ଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 6
एवं पित्रोर्महाराज शुश्रूषां भृगुपुङ्गवः / प्रकुर्वंस्तद्विधेयात्मा भ्रातॄणां चाविशेषतः
ହେ ମହାରାଜ, ଭୃଗୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଏଭଳି ପିତାମାତାଙ୍କ ସେବା କଲେ; ବିଧେୟମନ ହୋଇ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଭେଦ ନ ରଖି ସମଭାବ ରଖିଲେ।
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु कदाचिद्धैहयेश्वरः / इत्येष मृगयां गान्तुं चतुरङ्गबलान्वितः
ଏହି ସମୟରେ ଏକଦିନ ହୈହୟେଶ୍ୱର ଚତୁରଙ୍ଗ ସେନା ସହିତ ମୃଗୟାକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
Verse 8
संरज्यमाने गगने बन्धूककुसुमारुणैः / ताराजालद्युतिहरैः समन्तादरुणांशुभिः
ଆକାଶ ସମସ୍ତଦିଗରେ ବନ୍ଧୂକ ପୁଷ୍ପ ସଦୃଶ ଅରୁଣ କିରଣରେ ରଞ୍ଜିତ ହେଉଥିଲା; ସେହି ରକ୍ତିମ ରଶ୍ମିମାନେ ତାରାଜାଳର ଦ୍ୟୁତିକୁ ହରିନେଉଥିଲେ।
Verse 9
मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि
ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ପବନ ମନ୍ଦମନ୍ଦ ବହୁଥିଲା; ଉଡ଼ିଆସିଥିବା କେତକୀବନର ଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ସୁବାସ ନେଇ ସେ କୁମୁଦାକରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା।
Verse 10
वयांसि नर्मदातीरतरुनीडाश्रयेषु च / व्याहरन्स्वाकुला वाचो मनःश्रोत्रसुखावहाः
ନର୍ମଦାତୀରର ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ନୀଡ଼ରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ କଳରବ କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ସୁକ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ମନ ଓ କାନକୁ ସୁଖ ଦେଉଥିଲା।
Verse 11
नर्मदातीरतीर्थं तदवतीर्याघहारिणि / तत्तोये मुनिवृन्देषु गृणात्सुब्रह्म शाश्वतम्
ପାପହାରିଣୀ ନର୍ମଦାତୀରର ସେଇ ତୀର୍ଥରେ ଅବତରି, ତାହାର ଜଳରେ ମୁନିବୃନ୍ଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଶାଶ୍ୱତ ସ୍ତୁତି ଗାଇଲେ।
Verse 12
विधिवत्कृतमैत्रेषु सन्निवृत्य सरित्तटात् / आशमं प्रति गच्छत्सु मुनिमुख्येषु कर्मिषु
ବିଧିମତେ ମୈତ୍ରୀକର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ନଦୀତଟରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ, କର୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନିମୁଖ୍ୟମାନେ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଗମନ କଲେ।
Verse 13
प्रत्येकं वीरपत्नीषु व्यग्रासु गृहकर्मसु / होमार्थं मुनिकल्पाभिर्दुह्यमानासु धेनुषु
ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୀରଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଗୃହକର୍ମରେ ବ୍ୟଗ୍ର ଥିଲେ; ଏବଂ ହୋମାର୍ଥେ ମୁନିସଦୃଶା ନାରୀମାନେ ଧେନୁମାନଙ୍କୁ ଦୋହନ କରୁଥିଲେ।
Verse 14
स्थाने मुनिकुमारेषु तं दोहं हि नयत्सु च / अग्निहोत्राकुले जाते सर्वभूतसुखावहे
ମୁନିକୁମାରମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ସେଇ ଦୋହନ (ଦୁଧ) ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଆଙ୍ଗଣ କୋଳାହଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଯାହା ସର୍ବଭୂତସୁଖାବହ।
Verse 15
विकसत्सु सरोजेषु गायत्सु भ्रमरेषु च / वाशत्सु नीडान्निष्पत्य पतत्रिषु समन्ततः
ସରୋଜ ଫୁଟୁଥିଲା, ଭ୍ରମରମାନେ ଗାଉଥିଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତଦିଗରେ ନୀଡ଼ରୁ ବାହାରି ପକ୍ଷୀମାନେ କଳରବ କରୁଥିଲେ।
Verse 16
अनति व्यग्रमत्तेभतुरङ्गरथगामिनाम् / गात्राल्हादविवर्द्धन्यां वेलायां मन्दवायुना
ମନ୍ଦ ପବନ ସହ ଦେହକୁ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବା ଏମିତି ଏକ ବେଳା ଆସିଲା; ବ୍ୟଗ୍ର ମତ୍ତ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ରଥର ଗତି ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଲା।
Verse 17
गच्छत्सु चाश्रमोपान्तं प्रसूनजलहारिषु / स्वाध्या यदक्षैर्बहुभिरजिनांबरधारिभिः
ପୁଷ୍ପ ଓ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଯାଉଥିବାମାନେ ଆଶ୍ରମ ନିକଟକୁ ଯେତେବେଳେ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ ଅନେକ ଅଜିନବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ତପସ୍ବୀ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ଲୀନ ହୋଇ ଜପମାଳା ଘୁରାଉଥିଲେ।
Verse 18
सम्यक् प्रयोज्यमानेषु मन्त्रेषूच्चावचेषु च / प्रैषेषूच्चार्यमाणेषु हूयमानेषु वह्निषु
ଉଚ୍ଚ-ଅବଚ ସ୍ୱରର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଥିଲା; ପ୍ରୈଷ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା।
Verse 19
यथा वन्मन्त्रतन्त्रोक्तक्रियासु विततासु च / ज्वलदग्निशिखाकारे तमस्तपनतेजसि
ଯେପରି ବନରେ ମନ୍ତ୍ର-ତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ବିସ୍ତାରରେ ଚାଲୁଥିଲା, ସେପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିଶିଖା-ସଦୃଶ ତେଜ ଅନ୍ଧକାରକୁ ତପାଇ ଦୂର କରୁଥିଲା।
Verse 20
प्रतिहत्य दिशः सर्वा विवृण्वाने च मेदिनीम् / सवितर्युदयं याति नैशे तमसि नश्यति
ଏହା ସମସ୍ତ ଦିଗର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରତିହତ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରକାଶ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଦିଗକୁ ଯାଏ; ରାତ୍ରିର ତମସ ନଶିଯାଏ।
Verse 21
तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः
ତାରାମାନେ ଲୀନ ହୋଇ ଏବଂ କାଷ୍ଠମାନେ ନିର୍ମଳ ହେବାବେଳେ, ମୈତ୍ରୀ ଆଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ହୈହୟେଶ୍ୱର ରାଜା ମୃଗୟାକୁ ନିଷ୍କ୍ରମିଲେ।
Verse 22
निर्ययौ नगरात्तस्मात्पुरोहितसमन्वितः / बलैः सर्वैः समुदितैः सवाजिरथकुञ्जरैः
ସେ ପୁରୋହିତ ସହିତ ସେହି ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ; ଅଶ୍ୱ, ରଥ ଓ କୁଞ୍ଜର ସହ ସମସ୍ତ ସେନା ଏକତ୍ର ହୋଇଥିଲା।
Verse 23
सचिवः सहितः श्रीमान् सवयोभिश्च राजभिः / महता बलभारेण नमयन्वसुधातलम्
ଶ୍ରୀମାନ ରାଜା ସଚିବ ସହିତ ଏବଂ ସମବୟସ୍କ ରାଜମାନଙ୍କ ସହ ଥିଲେ; ମହା ସେନାଭାରରେ ଯେନେ ପୃଥିବୀତଳକୁ ନମାଉଥିଲେ।
Verse 24
नादयन्रथघोषेण ककुभः सर्वतो नृपः / स्वबलौघपदक्षेपप्रक्षुण्णावनिरेणुभिः
ନୃପ ରଥଘୋଷରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ନାଦିତ କଲେ; ନିଜ ସେନାର ପଦକ୍ଷେପରେ ଉଡ଼ିଥିବା ଧୂଳିରେ ଧରା ଆବୃତ ହେଲା।
Verse 25
ययौ संच्छादयन्व्योम विमानशतसंकुलम् / संप्रवश्य वनं घोरं विन्ध्योद्रेर्बलसंचयैः
ସେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ଯେନେ ଶତଶତ ବିମାନରେ ଆକାଶ ଆବୃତ; ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଢାଳରେ ସେନାସଂଚୟ ସହ ଘୋର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 26
भृशं विलोलया मास समन्ताद्राजसत्तमः / परिवार्य वनं तत्तु स राजा निजसैनिकैः
ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ନିଜ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ବନକୁ ଚାରିଆଡୁ ଘେରିଗଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଲୋଡିତ କଲେ ।
Verse 27
मृगान्नानाविधान्हिंस्रान्निजघान शितैः शरैः / आकर्णकृष्टकोदण्डयोधमुक्तैः शितेषुभिः
କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧନୁ ଟାଣି ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷେପ କରାଯାଇଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ସେ ନାନା ପ୍ରକାର ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ ।
Verse 28
निकृत्तगात्राः शार्दूला न्यपतन्भुवि केचन / उदग्रवेगपादातखड्गखण्डितविग्रहाः
କିଛି ବାଘ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଅଙ୍ଗ କଟି ଯାଇଥିଲା, ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ତୀବ୍ର ବେଗଗାମୀ ପଦାତିକ ସୈନ୍ୟଙ୍କ ଖଡ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଥିଲା ।
Verse 29
वराहयूथपाः केचिद्रुधिरार्द्रा धरामगुः / प्रचण्डशाक्तिकोन्मुक्तशक्तिनिर्भिन्नमस्तकाः
ବରାହ ପଲର କିଛି ଦଳପତି ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିଧରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିକ୍ଷିପ୍ତ ଶକ୍ତି ଅସ୍ତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତକ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା ।
Verse 30
मृगौघाः प्रत्यपद्यन्त पर्वता इव मेदिनीम् / नाराचा विद्धसर्वाङ्गाः सिंहर्क्षशरभादयः
ସିଂହ, ଭାଲୁ ଓ ଶରଭ ଆଦି ପଶୁମାନଙ୍କ ସମୂହ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ ନାରାଚ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ପର୍ବତ ସଦୃଶ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଗଲେ ।
Verse 31
वसुधामन्वकीर्यन्त शोणितार्द्राः समन्ततः / एवं सवागुरैः कैश्चित्पतद्भिः पतितैरपि
ପୃଥିବୀ ଚାରିଆଡେ ରକ୍ତ ଭିଜା ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା; କେତେକ ଜାଲ ସହିତ ପଡୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ପଡିଯାଇଥିଲେ |
Verse 32
श्वभिश्चानुद्रुतैः कैश्चिद्धावमानैस्तथा मृगैः / आत्तैर्विक्रोशमानैश्च भीतैः प्राणभयातुरैः
କୁକୁରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୋଡ଼ାଯାଇଥିବା ହରିଣମାନେ ଦୌଡୁଥିଲେ; କେତେକ ଧରାପଡି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ଭୟରେ ଆତୁର ଥିଲେ |
Verse 33
युगापाये यथात्यर्थं वनमाकुलमाबभौ / वराहसिंहशार्दूलश्वाविच्छशकुलानि च
ସେହି ଜଙ୍ଗଲ ଯୁଗାନ୍ତ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଘୁଷୁରୀ, ସିଂହ, ବାଘ, ଝିଙ୍କ ଏବଂ ଠେକୁଆମାନଙ୍କର ଦଳ ଥିଲେ |
Verse 34
चमरीरुरुगोमायुगवयर्क्षवृकान्बहून् / कृष्णसारान्द्वीपिमृगान्रक्तखड्गमृगानवि
ସେଠାରେ ଚମରୀ ଗାଈ, ରୁରୁ ହରିଣ, ବିଲୁଆ, ଗବୟ, ଭାଲୁ, ଅନେକ ଗଧିଆ, କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗ, ଚିତାବାଘ ଏବଂ ଗଣ୍ଡା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ |
Verse 35
विचित्राङ्गान्मृगानन्यान्न्यङ्कूनपि च सर्वशः / बालान्स्तनन्धयान्यूनः स्थविरान्मिथुनान्गणान्
ବିଚିତ୍ର ଅଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ ଅନ୍ୟ ମୃଗ, ଚାରିଆଡେ ନ୍ୟଙ୍କୁ ହରିଣ, ଛୁଆ, କ୍ଷୀର ଖାଉଥିବା ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ, ଯୋଡି ଏବଂ ଦଳମାନ ସେଠାରେ ଥିଲେ |
Verse 36
निजघ्नुर्निशितैः शस्त्रैः शस्त्रवध्यान्हि सैनिकाः / एवं हत्वा मृगान् घोरान्हिंस्रप्रायानशेषतः
ସୈନିକମାନେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଧଯୋଗ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ, ସେମାନେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ହିଂସ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବିନାଶ କଲେ।
Verse 37
श्रमेण महता युक्ता बभूवुर्नृपसैनिकाः / मध्ये दिनकरे प्राप्ते ससैन्यः स तदा नृपः
ରାଜାଙ୍କ ସୈନିକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇପଡିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆକାଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେତେବେଳେ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ସେହି ରାଜା...
Verse 38
नर्मदां धर्मसंतप्तः पिपासुरगमच्छनैः / अवतीय ततस्तस्यास्तोये सबलवाहनः
...ଖରାରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଓ ଶୋଷିଲା ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ନର୍ମଦା ନଦୀ ଆଡକୁ ଗଲେ। ତା’ପରେ ସୈନ୍ୟ ଓ ବାହନ ସହିତ ତାହାର ଜଳରେ ଓହ୍ଲାଇ...
Verse 39
विजागाह शुभे राजा क्षुत्तृष्णापरिपीडितः / स्नात्वा पीत्वा च सलिलं स तस्याः सुखशीतलम्
...କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ରାଜା ସେହି ଶୁଭ ଜଳରେ ବୁଡ ପକାଇଲେ। ସ୍ନାନ କରି ଏବଂ ସେହି ସୁଖଦ ଶୀତଳ ଜଳ ପାନ କରି...
Verse 40
बिसांकुराणि शुभ्राणि स्वादूनि प्रजघास च / विक्रीड्य तोये सुचिरमुत्तीर्य सबलो नृपः
...ସେ ଧଳା ଏବଂ ସୁସ୍ୱାଦୁ ପଦ୍ମ ମୃଣାଳ ଭୋଜନ କଲେ। ଜଳରେ ବହୁ ସମୟ ଧରି କ୍ରୀଡା କରିବା ପରେ, ରାଜା ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ।
Verse 41
विशश्राम च तत्तीरे तरुखण्डोपमण्डिते / आलंबपाने तिग्मांशौ ससैन्यः सानुगो नृपः
ସେ ନୃପ ସସେନ୍ୟ ସାନୁଗ ସହିତ, ବୃକ୍ଷଖଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ ସେଇ ତୀରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନ ହେବାବେଳେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ।
Verse 42
निश्चक्राम पुरं गन्तुं विन्ध्याद्रिवनगह्वरात् / स गच्छन्नेव ददृशे नर्मदा तीरमाश्रितम्
ସେ ବିନ୍ଧ୍ୟାଦ୍ରିର ବନଗହ୍ୱରରୁ ପୁରକୁ ଯିବାକୁ ବାହାରିଲେ; ଯାଉଯାଉ ନର୍ମଦା ତୀର ଆଶ୍ରିତ ସ୍ଥାନ ଦେଖିଲେ।
Verse 43
आश्रमं पुण्यशीलस्य जमदग्नेर्महात्मनः / ततो निवृत्य सैन्यानि दूरे ऽवस्थाप्य पार्थिवः
ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ପାର୍ଥିବ ରାଜା ପଛକୁ ଫେରି ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖିଲେ।
Verse 44
परिचारैः कतिपथैः सहितो ऽयात्तदाशमम् / गत्वा तदाश्रमं रम्यं पुरोहितसमन्वितः
ସେ ପୁରୋହିତ ସହିତ କିଛି ପରିଚାରକଙ୍କୁ ନେଇ ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ; ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ପହଞ୍ଚି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 45
उपेत्य मुनिशार्दूलं ननाम शिरसा नृपः / अभिनं द्याशषा तं वै जमदग्निर्नृपोत्तमम्
ରାଜା ମୁନିଶାର୍ଦୂଳଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଜମଦଗ୍ନି ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୃପଙ୍କୁ ସାଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।
Verse 46
पूजयामास विधिवदर्घपाद्यासनादिभिः / संभावयित्वा तां पूजां विहितां मुनिना तदा
ତେବେ ସେ ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ, ଆସନ ଆଦିଦ୍ୱାରା ପୂଜା କଲା ଏବଂ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିହିତ ସେହି ପୂଜାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ମାନ କଲା।
Verse 47
निषसादासने शुभ्र पुरस्तस्य महामुनेः / तमासीनं नृपवरं कुशासनगतो मुनिः
ସେ ମହାମୁନିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶୁଭ୍ର ଆସନରେ ବସିଲା; କୁଶାସନରେ ଥିବା ମୁନି ସେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସୀନ ଦେଖିଲେ।
Verse 48
पप्रच्छ कुशलप्रश्नं पुत्रमित्रादिबन्धुषु / सह संकथयंस्तेन राज्ञा मुनिवरोत्तमः
ସେ ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ଆଦି ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ କୁଶଳ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା; ଏବଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିଲେ।
Verse 49
स्थित्वा नातिचिरं कालमातिथ्यार्थं न्यमन्त्रयत् / ततः स राजा सुप्रीतो जमदग्नि मभाषत
ଅଳ୍ପ ସମୟ ରହି ସେ ଆତିଥ୍ୟାର୍ଥେ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କଲା; ତାପରେ ସୁପ୍ରୀତ ରାଜା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 50
महर्षे देहि मे ऽनुज्ञां गमिष्यामि स्वकं पुरम् / समग्रवाहनबलो ह्यहं तस्मान्महामुने
ହେ ମହର୍ଷେ, ମୋତେ ଅନୁଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ—ମୁଁ ମୋର ନଗରକୁ ଯିବି; ହେ ମହାମୁନେ, ମୁଁ ସମଗ୍ର ବାହନ ଓ ସେନାବଳ ସହିତ ଅଛି।
Verse 51
कर्तु न शक्यमा तिथ्यं त्वया वन्याशिना वने / अथवा त्वं तपःशक्त्या कर्तुमातिथ्यमद्य मे
ବନେ ବନ୍ୟାହାରୀ ତୁମେ ଅତିଥ୍ୟ କରିପାରିବ ନାହିଁ; କିମ୍ବା ତୁମ ତପଃଶକ୍ତିରେ ଆଜି ମୋର ଆତିଥ୍ୟ କର।
Verse 52
शक्नोष्यपि पुरीं गन्तुं मामनुज्ञातुर्हसि / अन्यथा चेत्खलैः सैन्यैरत्यर्थं मुनिसत्तम
ତୁମେ ପୁରୀକୁ ଯାଇପାରିବ, ତଥାପି ମୋର ଅନୁମତି ନେବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ଦୁଷ୍ଟ ସେନାମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ପୀଡା ଦେବେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 53
तपस्विनां भवेत्पीडा नियमक्षयकारिका / वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः स मुनिस्तं प्राहस्थीयतां क्षणम्
ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଏମିତି ପୀଡା ହୁଏ ଯାହା ନିୟମକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏପରି କୁହାଗଲାପରେ ସେ ମୁନି କହିଲେ—କ୍ଷଣମାତ୍ର ରୁହ।
Verse 54
सर्वं संपादयिथ्ये ऽहमातिथ्यं सानुगस्य ते / इत्युक्त्वाहूय तां दोग्ध्रीमुवाचायं ममातिथिः
ମୁଁ ତୁମର, ତୁମ ଅନୁଚରମାନଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ଆତିଥ୍ୟ ସଜାଇଦେବି। ଏହିପରି କହି ଦୋହନକାରିଣୀକୁ ଡାକି କହିଲେ—ଏ ମୋର ଅତିଥି।
Verse 55
उपाग तस्त्वया तस्मात्क्रियतामद्य सत्कृतिः / इत्युक्ता मुनिना दोग्ध्री सातिथेयमशेषतः / दुदोह नृपतेराशु यद्योग्यं मुनिगौरवात्
ତୁମ ପାଖକୁ ଅତିଥି ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆଜି ତାଙ୍କର ସତ୍କାର କର। ମୁନିଙ୍କ କଥାରେ ଦୋହନକାରିଣୀ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ, ମୁନିଗୌରବ ଅନୁସାରେ ଯାହା ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା ସେ ସବୁ ରାଜା ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଦୋହିଦେଲା।
Verse 56
अथाश्रमं तत्सुरराजसद्मनिकाशमासीद्भृगुपुङ्गवस्य / विभूतिभेदैरविचिन्त्यरुपमनन्यसाध्यं सुरभिप्रभावात्
ତେବେ ଭୃଗୁପୁଙ୍ଗବଙ୍କ ସେଇ ଆଶ୍ରମ ସୁରରାଜ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦନ ସଦୃଶ ଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ବିଭୂତିଭେଦରେ ତାହାର ରୂପ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ; ଦିବ୍ୟ ସୁରଭି-ପ୍ରଭାବରୁ ତାହା ଅନନ୍ୟ, ଅନ୍ୟେ ଅସାଧ୍ୟ।
Verse 57
अनेकरत्नोज्ज्वलचित्रहेमप्रकाशमालापरिवीतमुच्चैः / पूर्णेन्दुशुभ्राभ्रविषक्तशृङ्गैः प्रासादसंघैः परिवीतमन्तः
ସେ ଉଚ୍ଚ ଆଶ୍ରମ ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ବିଚିତ୍ର ହେମପ୍ରକାଶର ମାଳାରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା। ଭିତରେ ପ୍ରାସାଦସଂଘ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ; ସେମାନଙ୍କ ଶୃଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣେନ୍ଦୁ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ଓ ମେଘସଂଲଗ୍ନ।
Verse 58
कांस्यारकूटारसताम्रहेमदुर्वर्णसौधो पलदारुमृद्भिः / पृथग्विमिश्रैर्भवनैरनेकैः सद्भासितं नेत्रमनोभिरामैः
କାଂସ୍ୟ, ଅରକୂଟ, ରସ, ତାମ୍ର, ହେମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣର ସୌଧ; ପଲାଶକାଠ ଓ ମୃଦାରେ ନିର୍ମିତ—ଏପରି ପୃଥକ୍ ଓ ମିଶ୍ରିତ ଅନେକ ଭବନରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଯାହା ନେତ୍ର ଓ ମନକୁ ରମ୍ୟ କରୁଥିଲା।
Verse 59
महार्हरत्नोज्ज्वलहेमवेदिकानिष्कूटसोपानकुटीविटङ्ककैः / तुलाकपाटर्गलकुड्यदेहलीनिशान्तशालाजिरशोभितैर्भृशम्
ସେ ସ୍ଥାନ ମହାର୍ଘ ରତ୍ନରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେମବେଦିକା, ନିଷ୍କୂଟ, ସୋପାନ, କୁଟୀ ଓ ଭିଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ତଥା ତୁଳାଯୁକ୍ତ କପାଟ, ଅର୍ଗଳ, କୁଡ଼୍ୟ, ଦେହଲୀ, ନିଶାନ୍ତ ଶାଳା ଓ ଅଜିର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।
Verse 60
वलभ्यलिन्दाङ्गपाचारुतोरणैरदभ्रपर्यन्तचतुष्किकादिभिः / स्तंभेषु कुड्येषु च दिव्यरत्नविचित्रचित्रैः परिशोभमानैः
ବଲଭ୍ୟ, ଲିନ୍ଦ, ଅଙ୍ଗଣ ଓ ସୁନ୍ଦର ତୋରଣ, ତଥା ବିଶାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିବା ଚତୁଷ୍କିକା ଆଦି ଦ୍ୱାରା ସେ ଆଶ୍ରମ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ସ୍ତମ୍ଭ ଓ କୁଡ଼୍ୟରେ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନରେ ରଚିତ ବିଚିତ୍ର ଚିତ୍ର ଚମକୁଥିଲା, ଯାହା ତାହାକୁ ଅଧିକ ଶୋଭାୟମାନ କରୁଥିଲା।
Verse 61
उच्चावचै रत्नवरैर्विचित्रसुवर्णसिंहासनपीठिकाद्यैः / स भक्ष्यभोज्यादिभि रन्नपानैरुपेतभाण्डोपगतैकदेशैः
ସେଠାରେ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ ବିଚିତ୍ର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ, ପୀଠିକା ଆଦି ଥିଲା; ଏବଂ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ଭୋଜ୍ୟ ସହ ନାନା ଅନ୍ନ-ପାନ ପାତ୍ରସହିତ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ସଜାଯାଇଥିଲା।
Verse 62
गृहैरमर्त्योचितसर्वसंपत्समन्वितैर्नेत्रमनो ऽभिरामैः / तस्याश्रमं सन्नगरोपमानं बभौ वधूभिश्चमनोहराभिः
ଅମରମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦରେ ସମନ୍ୱିତ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଗୃହମାନେ ଏବଂ ମନୋହର ବଧୂମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଆଶ୍ରମ ନଗର ସଦୃଶ ଶୋଭା ପାଇଲା।
Frequently Asked Questions
It advances the Bhārgava Rāma (Paraśurāma) biographical strand while introducing the Haihaya royal presence (Daihayeśvara), positioning an imminent interaction/conflict between a Bhārgava exemplar and a Kṣatriya power bloc.
The Narmadā tīra is foregrounded through dawn and āśrama-ritual descriptions; it authenticates the setting as a tīrtha landscape and frames the transition from orderly sacrificial life to the intrusion of the Haihaya lord’s hunt.
Rāma’s acts are legitimized by layered authority: kulaguru injunction (tapas), Śambhu’s command (tīrtha-krama), and deva-protection (daitya-vadha), culminating in Hara’s grace—presented as a model where obedience and ritual order yield righteous power.