Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 21
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
तारकासु विलीनासु काष्ठासु विमलासु च / कृतमैत्रादिको राजा मृगयां हैहयेश्वरः
Transliteration
tārakāsu vilīnāsu kāṣṭhāsu vimalāsu ca / kṛtamaitrādiko rājā mṛgayāṃ haihayeśvaraḥ
Translation
ତାରାମାନେ ଲୀନ ହୋଇ ଏବଂ କାଷ୍ଠମାନେ ନିର୍ମଳ ହେବାବେଳେ, ମୈତ୍ରୀ ଆଦି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରି ହୈହୟେଶ୍ୱର ରାଜା ମୃଗୟାକୁ ନିଷ୍କ୍ରମିଲେ।
Word by Word
तारकासुin/among the stars
तारकासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतारका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; Locative plural
विलीनासुhaving merged/dissolved
विलीनासु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-ली (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; past passive participle ‘dissolved/merged’ agreeing with तारकासु
काष्ठासुin the woods/forest-trees
काष्ठासु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), बहुवचन; Locative plural
विमलासुpure/clear
विमलासु:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविमल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; adjective agreeing with काष्ठासु
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय; conjunction ‘and’
कृत-मैत्र-आदिकःwho had performed friendship etc. (acts of amity)
कृत-मैत्र-आदिकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृ धातु, क्त कृदन्त) + मैत्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास: ‘कृतं मैत्रं यस्य’/‘मैत्रादि कृतं येन’; adjective qualifying राजा
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; Nominative singular
मृगयाम्hunting
मृगयाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमृगया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; Accusative singular
हैहय-ईश्वरःthe lord of the Haihayas
हैहय-ईश्वरः:
Karta (कर्ता) (apposition to राजा)
TypeNoun
Rootहैहय (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘हैहयानाम् ईश्वरः’