Shloka 9
रामस्य पितृसेवा-तीर्थाटन-वृत्तान्तः
Rama’s filial service and ordered pilgrimage; setting for the Haihaya episode
Devanagari script
मन्दं वीजति प्रोद्धूतकेतकीवनराजिभिः / प्राभातिके गन्धवहे कुमुदाकरसंस्पृशि
Transliteration
mandaṃ vījati proddhūtaketakīvanarājibhiḥ / prābhātike gandhavahe kumudākarasaṃspṛśi
Translation
ପ୍ରାତଃକାଳୀନ ସୁଗନ୍ଧବାହୀ ପବନ ମନ୍ଦମନ୍ଦ ବହୁଥିଲା; ଉଡ଼ିଆସିଥିବା କେତକୀବନର ଶ୍ରେଣୀମାନଙ୍କ ସୁବାସ ନେଇ ସେ କୁମୁଦାକରକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲା।
Word by Word
मन्दम्gently
मन्दम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव/क्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया-एकवचन (adverbial accusative)
वीजतिblows, fans (as wind)
वीजति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवीज् (धातु)
Formलट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
प्र-उद्धूत-केतकी-वन-राजिभिःby rows of ketakī-groves stirred up (by it)
प्र-उद्धूत-केतकी-वन-राजिभिः:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootप्र + उद्धूत (कृदन्त) + केतकी + वन + राजि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; तत्पुरुष (प्रोद्धूताः केतकीवनराजयः याभिः)
प्राभातिकेin the early-morning (wind)
प्राभातिके:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootप्राभातिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
गन्ध-वहेin the fragrance-bearing (breeze)
गन्ध-वहे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootगन्ध + वह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष (गन्धं वहति इति)
कुमुद-आकर-संस्पृशिtouching the lotus-ponds
कुमुद-आकर-संस्पृशि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकुमुद + आकर + संस्पृश् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुष (कुमुदाकरं संस्पृशति इति)