Adhyaya 382

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे यमगीता नामैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आग्नेयपुराणमाहात्म्यं अग्निर् उवाच आग्नेयं ब्रह्मरूपन्ते पुराणं कथतं मया सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं विद्याद्वयमयं महत्

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ଯମଗୀତା’ ନାମକ 381ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ 382ତମ ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣ ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣ କହିଛି; ଏହା ମହତ୍, ଏବଂ ସପ୍ରପଞ୍ଚ-ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ ଦ୍ୱିବିଧ ବିଦ୍ୟାମୟ।

Verse 2

ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या विद्या विष्णुर्जगज्जनिः छन्दः शिक्षा व्याकरणं निघण्टुज्योतिराख्यकाः

ଋଗ୍, ଯଜୁଃ, ସାମ, ଅଥର୍ବ—ଏହି ନାମର ବେଦବିଦ୍ୟା; ବିଷ୍ଣୁ ଜଗତ୍‌ର ଜନକ। ଏହାସହ ଛନ୍ଦ, ଶିକ୍ଷା, ବ୍ୟାକରଣ, ନିଘଣ୍ଟୁ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ ନାମକ ଶାସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ)।

Verse 3

निरुक्तधर्मशास्त्रादि मीमांसान्यायविस्तराः आयुर्वेदपुराणाख्या धनुर्गन्धर्वविस्तराः

ନିରୁକ୍ତ, ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଆଦି; ମୀମାଂସା ଓ ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତୃତ ବିବେଚନା; ଆୟୁର୍ବେଦ ଓ ପୁରାଣବିଦ୍ୟା; ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବବେଦର ସବିସ୍ତାର ନିରୂପଣ ମଧ୍ୟ (ଅଛି)।

Verse 4

विद्या सैवार्थशास्त्राख्या देवान्तान्या हरिर्महान् इत्येषा चापरा विद्या परिविद्याक्षरं परं

ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ନାମକ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟା ହେଉଛି; ଏବଂ ଦେବାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଉଥିବା ଅନ୍ୟ ବିଦ୍ୟା କହେ—‘ହରି ମହାନ୍ (ପରମ)।’ ଏହିପରି ଏହା ଅପରା ବିଦ୍ୟା; କିନ୍ତୁ ପରମ ଅକ୍ଷରକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଜାଣିଲେ ପରା ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ।

Verse 5

यस्य भावो ऽखिलं विष्णुस्तस्य नो बाधते कलिः अनिष्ट्वा तु महायज्ञानकृत्वापि पितृस्वधां

ଯାହାର ସମଗ୍ର ଭାବ ବିଷ୍ଣୁରେ ନିଶ୍ଚଳ, ତାହାକୁ କଳି ବାଧେ ନାହିଁ। ମହାଯଜ୍ଞ ନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱଧା ନ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ କଳିପ୍ରଭାବରୁ ଅକ୍ଷତ ରହେ।

Verse 6

कृष्णमभ्यर्चयन्भक्त्या नैनसो भाजनं भवेत् सर्वकारणमत्यन्तं विष्णुं ध्यायन्न सीदति

ଭକ୍ତିରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାପର ପାତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ କାରଣର ପରମ କାରଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ଜଣେ ଶୋକ କିମ୍ବା ପତନରେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 7

अन्यतन्त्रादिदोषोत्थो विषयाकृष्टमानसः कृत्वापि पापं गोविन्दं ध्यायन्पापैः प्रमुच्यते

ଅନ୍ୟ ତନ୍ତ୍ର-ମତ ଆଦିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୋଷରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ବିଷୟାକର୍ଷିତ ମନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 8

तद्ध्यानं यत्र गोविन्दः स कथा यत्र केशवः तत् कर्म यत्तदर्थीयं किमन्यैर् बहुभाषितैः

ଯେଉଁ ଧ୍ୟାନରେ ଗୋବିନ୍ଦ ହିଁ ବିଷୟ, ସେଇ ଧ୍ୟାନ; ଯେଉଁ କଥାରେ କେଶବ ହିଁ ପ୍ରତିପାଦ୍ୟ, ସେଇ ପବିତ୍ର କଥା। ଯେ କର୍ମ ତାଙ୍କ ଅର୍ଥରେ, ସେଇ କର୍ମ—ଅନ୍ୟ ଅଧିକ କଥା କାହିଁକି?

Verse 9

न तत् पिता तु पुत्राय न शिष्याय गुरुर्द्विज परमार्थं परं ब्रूयाद्यदेतत्ते मयोदितं

ହେ ଦ୍ୱିଜ! ପିତା ପୁତ୍ରକୁ ଓ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଏହା କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଥିବା ଏହି ପରମ ପରମାର୍ଥକୁ ସହଜରେ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 10

संसारे भ्रमता लभ्यं पुत्रदारधनं वसु सुहृदश् च तथैवान्ये नोपदेशो द्विजेदृशः

ସଂସାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ପୁତ୍ର, ଦାରା, ଧନ, ସମ୍ପତ୍ତି, ସୁହୃଦ ଆଦି ପାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱିଜଦୃଷ୍ଟି ଧର୍ମଜ୍ଞ ଋଷିଙ୍କ ସତ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 11

किं पुत्रदारैर् मित्रैर् वा किं मित्रक्षेत्रवान्धवैः उपदेशः परो वन्धुरीदृशो यो विमुक्तये

ପୁତ୍ର, ଦାରା କିମ୍ବା ମିତ୍ର ଦ୍ୱାରା କ’ଣ ଲାଭ? ମିତ୍ର, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବ ଦ୍ୱାରା କ’ଣ? ଯେ ଉପଦେଶ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ସେଇ ହେଉଛି ପରମ ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ।

Verse 12

द्विविधो भूतमार्गीयं दैव आसुर एव च विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस् तथासुरः

ସଂସାରମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ଭୂତଜୀବ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଦୈବ ଓ ଆସୁର। ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ଦୈବ; ତାହାର ବିପରୀତ ଆସୁର।

Verse 13

एतत् पवित्रमारोग्यं धन्यं दुःस्वप्ननाशनं सुखप्रीतिकरं नॄणां मोक्षकृद्यत्तवेरितं

ଏହି ଉପଦେଶ ପବିତ୍ର, ଆରୋଗ୍ୟକର, ଧନ୍ୟ, ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନନାଶକ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସୁଖ-ପ୍ରୀତିଦାୟକ; ଆପଣ କହିଥିବା ଏହା ମୋକ୍ଷଦାୟକ।

Verse 14

येषां गृहेषु लिखितमाग्नेयं हि पुराणकं पुस्तकं स्थास्यति सदा तत्र नेशुरुपद्रवाः

ଯେମାନଙ୍କ ଘରେ ଲିଖିତ ‘ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ’ ପୁସ୍ତକ ସଦା ରହେ, ସେଠାରେ ଉପଦ୍ରବ ଓ ବିପତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 15

किं तीर्थैर् गोप्रदानैर् वा किं यज्ञैः किमुपोषितैः आग्नेयं ये हि शृण्वन्ति अहन्यहनि मानवाः

ତୀର୍ଥ କିମ୍ବା ଗୋଦାନର କ’ଣ ଆବଶ୍ୟକ? ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଉପବାସର କ’ଣ ପ୍ରୟୋଜନ? ଯେ ମାନବମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ଅଗ୍ନିପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେଉଁ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦରକାର?

Verse 16

ये ददाति तिलप्रस्थं सुवर्णस्य च माषकं शृणोति श्लोकमेकञ्च आग्नेयस्य तदाप्नुयात्

ଯେ ତିଳର ଏକ ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ମାଷକ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ—ସେ ସେହି ପୁଣ୍ୟକୁ ପାଏ।

Verse 17

अध्यायपठनञ्चास्य गोप्रदानाद् विशिष्यते अहोरात्रकृतं पापं श्रोतुमिच्छोः प्रणश्यति

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ପାଠ ଗୋଦାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; କାରଣ ଯେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହାର ଦିନ-ରାତିରେ କୃତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 18

कपिलानां शते दत्ते यद् भवेज्ज्येष्ठपुष्करे तदाग्नेयं पुराणं हि पठित्वा फलमाप्नुयात्

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କରରେ ଶତ କପିଳା (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଗାଈ ଦାନ କଲେ ଯେ ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ, ସେହି ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଅଗ୍ନିପୁରାଣ ପଢ଼ିଲେ ମିଳେ।

Verse 19

प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च धर्मं विद्याद्वयात्मकं आग्नेयस्य पुराणस्य शास्त्रस्यास्य समं न हि

ଧର୍ମ ଦ୍ୱିରୂପ—ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ-ଶାସ୍ତ୍ର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ।

Verse 20

पठन्नाग्नेयकं नित्यं शृण्वन् वापि पुराणकं भक्तो वशिष्ठ मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते

ହେ ବସିଷ୍ଠ! ଯେ ଭକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଆଗ୍ନେୟ (ଅଗ୍ନି) ପୁରାଣ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 21

नोपसर्गा न चानर्था न चौरारिभयं गृहे तस्मन् स्याद् यत्र चाग्नेयपुराणस्य हि पुस्तकं

ଯେ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ପୁସ୍ତକ ରହେ, ସେଠାରେ ନ ଉପସର୍ଗ, ନ ଅନର୍ଥ, ନ ଚୋର କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଭୟ ଥାଏ।

Verse 22

न गर्भहारिणीभीतिर्न च बालग्रहा गृहे यत्राग्नेयं पुराणं स्यान्न पिशाचादिकं भयं

ଯେ ଘରେ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ରହେ, ସେଠାରେ ଗର୍ଭହାରିଣୀର ଭୟ ନାହିଁ, ବାଳଗ୍ରହର ପୀଡ଼ା ନାହିଁ, ପିଶାଚାଦିର ଭୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 23

शृण्वन्विप्रो वेदवित् स्यात् क्षत्रियः पृथिवीपतिः ऋद्धिं प्राप्नोति वैश्यश् च शूद्रश्चारोग्यमृच्छति

ଏହା ଶୁଣିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦବିଦ୍ ହୁଏ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ପୃଥିବୀପତି ହୁଏ, ବୈଶ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ଶୂଦ୍ର ଆରୋଗ୍ୟ (ରୋଗମୁକ୍ତି) ଲାଭ କରେ।

Verse 24

यः पठेत्शृणुयान्नित्यं समदृग्विष्णुमानसः ब्रह्माग्नेयं पुराणं सत्तत्र नश्यन्त्युपद्रवाः

ସମଦୃଷ୍ଟି ରଖି ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁରେ ମନ ନିବେଶ କରି ଯେ ଏହି ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ନିତ୍ୟ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଆପଦା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 25

दिव्यान्तरीक्षभौमाद्या दुःस्वप्नाद्यभिचारकाः यच्चान्यद्दुरितं किञ्चित्तत्सर्वं हन्ति केशवः

ଦିବ୍ୟଲୋକ, ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଓ ଭୂମିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନ, ଅଭିଚାର ଆଦି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ଅନିଷ୍ଟ—ସେସବୁକୁ କେଶବ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 26

पठतः शृण्वतः पुंसः पुस्तकं यजतो महत् आग्नेयं श्रीपुराणं हि हेमन्ते यः शृणोति वै

ଯେ ପୁରୁଷ ଏହାକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ ଏବଂ ପୁସ୍ତକର ମହାପୂଜା କରେ—ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ଯେ ଶ୍ରୀମଦାଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କରେ, ସେ ମହାପୁଣ୍ୟ ପାଏ।

Verse 27

प्रपूज्य गन्धपुष्पाध्यैर् अग्निष्टोमफलं लभेत् शिशिरे पुण्डरीकस्य वसन्ते चाश्वमेधजम्

ପ୍ରଚୁର ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ; ଶିଶିର ଋତୁରେ ପୁଣ୍ଡରୀକ ବିଧିର ଫଳ, ଏବଂ ବସନ୍ତରେ ଅଶ୍ୱମେଧଜ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 28

ग्रीष्मे तु वाजपेयस्य राजसूयस्य वर्षति गोसहस्रस्य शरदि फलं तत्पठतो ह्य् ऋतौ

ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ରାଜସୂୟର ଫଳ, ଶରଦରେ ସହସ୍ର ଗୋଦାନ ସମାନ ଫଳ—ଯେ ଯଥାଯଥ ଋତୁରେ ପଢ଼େ, ସେ ସେହି ଫଳ ପାଏ।

Verse 29

आग्नेयं हि पुराणं यो भक्त्याग्रे पठेते हरेः सो ऽर्चयेच्च वसिष्ठेह ज्ञानयज्ञेन केशवम्

ହେ ବସିଷ୍ଠ! ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଥମେ ହରିଙ୍କ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ପଢ଼େ, ସେ ଏହି ଲୋକରେ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କେଶବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ।

Verse 30

यस्याग्नेयपुराणस्य पुस्तकं तस्य वै जयः लिखितं पूजितं गेहे भुक्तिर्मुक्तिः करे ऽस्ति हि

ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣର ପୁସ୍ତକ ଅଛି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜୟ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହାକୁ ଲେଖି ଘରେ ପୂଜା କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହେଁ ହାତରେ ଥାଏ।

Verse 31

इति कालाग्निरूपेण गीतं मे हरिणा पुरा आग्नेयं हि पुराणं वै ब्रह्मविद्याद्वयास्पदम् विद्याद्वयं वसिष्ठेदं भक्तेभ्यः कथयिष्यसि

ଏପରି କାଳାଗ୍ନିରୂପେ ପୁରା ହରି ମୋତେ ଏହା ଗାଇଥିଲେ। ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣ ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଦ୍ୱିବିଧ ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ। ହେ ବସିଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ଦ୍ୱିବିଧ ବିଦ୍ୟା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ କହିବ।

Verse 32

वसिष्ठ उवाच व्यासाग्नेयपुराणं ते रूपं विद्याद्वयात्मकं कथितं ब्रह्मणो विष्णोरग्निना कथितं यथा

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ବ୍ୟାସ, ତୁମେ କହିଥିବା ଆଗ୍ନେୟପୁରାଣର ରୂପ ଦ୍ୱିବିଧ ବିଦ୍ୟାତ୍ମକ ବୋଲି ଜାଣ। ଏହା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ବୋଲି କଥିତ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଉପଦେଶ କରିଥିଲେ।

Verse 33

सार्धं देवैश् च मुनिभिर्मह्यं सर्वाथदर्शकं पुराणमग्निना गौतमाग्नेयं ब्रह्मसन्मितं

ଦେବତା ଓ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଗୌତମ-ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଦେଲେ—ଯାହା ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଓ ବିଷୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ମତ ପୁରାଣ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 34

यः पठेच्छृणुयाद्ध्यास लिखेद्वा लेखयेदपि श्रावयेत्पाठयेद्वापि पूजयेद्धारयेदपि

ଯେ କେହି ଏହା ପଢ଼େ, କିମ୍ବା ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ଧ୍ୟାନସହିତ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ; କିମ୍ବା ଲେଖେ ଅଥବା ଲେଖାଏ; କିମ୍ବା ଶୁଣାଏ ଅଥବା ପଢ଼ାଏ; କିମ୍ବା ପୂଜା କରେ, କିମ୍ବା ଧାରଣ ମଧ୍ୟ କରେ—

Verse 35

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्रकामो दिवं व्रजेत् लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं

ଯେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଅଭୀଷ୍ଟ ସିଦ୍ଧି ପାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ—ଯେ ପୁରାଣକୁ ଲେଖାଇ (କିମ୍ବା ନିଜେ ଲେଖି) ସେଇ ଉତ୍ତମ ପୁସ୍ତକକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଦାନ କରେ।

Verse 36

स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते

ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜ କୁଳର ଶତ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ମାତ୍ର ପଢ଼େ, ସେ ପାପର କାଦୁଆଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्येभ्यः सर्वदर्शनं शुकाद्यैर् मुनिभिः सर्धं श्रोतुकामैः पुराणकं

ଏହେତୁ, ହେ ବ୍ୟାସ! ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନକୁ ସମାବେଶ କରୁଥିବା ଏହି ପୁରାଣକୁ ସଦା ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶୁଣାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଶୁକ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ, ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଋଷିମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ।

Verse 38

आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुरानकं

ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ପଢ଼ି ଧ୍ୟାନ କଲେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ଦାନ କରେ। ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୁରାଣ ଗୀତ ହୋଇଛି ସେଇ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 39

व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं पराविद्यापराविद्यास्वरूपं परमं पदम्

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ପୂର୍ବେ ବସିଷ୍ଠ ଯାହା ଗୀତ କରିଥିଲେ, ସେହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି—ପରାବିଦ୍ୟା ଓ ଅପରାବିଦ୍ୟାର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ପରମ ପଦ (ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟ)।

Verse 40

आग्नेयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः

ଦୁର୍ଲଭ ଆଗ୍ନେୟ ରୂପ ଭାଗ୍ୟସମ୍ପନ୍ନମାନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେମାନେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 41

विद्यार्थिनस् तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः

ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ବିଦ୍ୟା ପାଆନ୍ତି; ରାଜ୍ୟାର୍ଥୀମାନେ ରାଜ୍ୟ ପାଆନ୍ତି। ନିଃସନ୍ତାନମାନେ ସନ୍ତାନବାନ ହୁଅନ୍ତି, ଆଶ୍ରୟହୀନମାନେ ଆଶ୍ରୟ ପାଆନ୍ତି।

Verse 42

सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः लिखन्तो लेखयन्तश् च निष्पापश् च श्रियं गताः

ସୌଭାଗ୍ୟ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ସୌଭାଗ୍ୟ ପାଆନ୍ତି; ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବାମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି। ଯେ ଲେଖନ୍ତି ଓ ଯେ ଲେଖାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି।

Verse 43

शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः

ହେ ସୂତ! ଶୁକ ଓ ପୈଲଙ୍କ ମୁଖରୁ ଉପଦିଷ୍ଟ ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣର ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କର। ତୁମେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପାଇବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 44

श्रावय त्वञ्च शिष्येभ्यो भक्तेभ्यश् च पुराणकम् सूत उवाच व्यास प्रसादादाग्नेयं पुराणं श्रुतमादरात्

ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାଣ ଶ୍ରାବୟ କରାଅ। ସୂତ କହିଲେ—ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆଦର ସହ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ ଶୁଣିଛି।

Verse 45

आग्नेयं ब्रह्मरूपं हि मुनयः शौनकादयः भवन्तो नैमिषारण्ये यजन्तो हरिमीश्वरं

ହେ ମୁନିମାନେ—ଶୌନକାଦି—ତୁମେ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବାବେଳେ ଅଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମରୂପ ଈଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁଛ।

Verse 46

तिष्ठन्तः श्रद्धया युक्तास्तस्माद्वः समुदीरितम् अग्निना प्रोक्तमाग्नेयं पुराणं वेदसम्मितं

ଏହେତୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୃଢ଼ଭାବେ ରୁହ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଘୋଷଣା କଲି—ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୋକ୍ତ ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣ, ଯାହା ବେଦସମ୍ମତ।

Verse 47

ब्रह्मविद्याद्वयोपेतं भुक्तिदं मुक्तिदं महत् नास्मात्परतरः सारो नास्मात्परतरः सुहृत्

ଏହା ଦ୍ୱିବିଧ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ, ମହାନ—ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ। ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ସାର ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ହିତକାରୀ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 48

नास्मात्परतरो ग्रन्थो नास्मात्परतरो गतिः नास्मात्परतरं शास्त्रं नास्मात्परतरा श्रुतिः

ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ଗ୍ରନ୍ଥ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କୌଣସି ଗତି/ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କୌଣସି ଶ୍ରୁତି ନାହିଁ।

Verse 49

नास्मात्परतरं ज्ञानं नास्मात्परतरा स्मृतिः नास्मात्परो ह्य् आगमो ऽस्ति नास्माद्विद्या परास्ति हि

ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ମୃତି ନାହିଁ। ଏହାଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆଗମ ନାହିଁ; ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

Verse 50

नास्मात्परः स्यात्सिद्धन्तो नास्मात्परममङ्गलम् नास्मात्परो ऽस्ति वेदान्तः पुराणं परमन्त्विदं

ଏହାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କୌଣସି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବେଦାନ୍ତ ନାହିଁ; ଏହି ପୁରାଣ ହିଁ ପରମ।

Verse 51

नास्मात्परतरं भूमौ विद्यते वस्तु दुर्लभम् आग्नेये हि पुराणे ऽस्मिन् सर्वविद्याः प्रदर्शिताः

ପୃଥିବୀରେ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ବସ୍ତୁ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ଆଗ୍ନେୟ ପୁରାଣରେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 52

सर्वे मत्स्यावताराद्या गीता रामायणन्त्विह हरिवंशो भारतञ्च नव सर्गाः प्रदर्शिताः

ଏଠାରେ ମତ୍ସ୍ୟାବତାର ଆଦି ସମସ୍ତ କଥା, ଗୀତା, ରାମାୟଣ, ହରିବଂଶ, ଭାରତ ଏବଂ ନବ-ସର୍ଗ—ସବୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 53

आगमो वैष्णवो गीतः पूजादीक्षाप्रतिष्ठया पवित्रारोहणादीनि प्रतिमालक्षणादिकं

ବୈଷ୍ଣବ ଆଗମ ଉପଦେଶିତ ହୋଇଛି—ପୂଜା, ଦୀକ୍ଷା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହ; ପବିତ୍ରାରୋହଣ ଆଦି ବିଧି ଏବଂ ପ୍ରତିମା-ଲକ୍ଷଣାଦି ବିବରଣୀ ସହିତ।

Verse 54

प्रासादलक्षणाद्यञ्च मन्त्रा वै भुक्तिमुक्तिदाः शैवागमस्तदर्थश् च शाक्तेयः सौर एव च

ପ୍ରାସାଦ-ଲକ୍ଷଣ ଆଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାନକାରୀ। ସେମାନଙ୍କର ତାତ୍ପର୍ୟ ଶୈବ ଆଗମରେ, ଏବଂ ଶାକ୍ତ ଓ ସୌର ଆଗମରେ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 55

मण्डलानि च वास्तुश् च मन्ताणि विविधानि च प्रतिसर्गश्चानुगीतो ब्रह्माण्डपरिमण्डलं

ମଣ୍ଡଳ, ବାସ୍ତୁଶାସ୍ତ୍ର, ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରତିସର୍ଗ ତତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୂପ ଅଣ୍ଡର ପରିମାଣ ଓ ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି।

Verse 56

गीतो भुवनकोषश् च द्वीपवर्षादिनिम्नगाः गयागङ्गाप्रयागादि तीर्थमाहात्म्यमीरितं

ଭୁବନକୋଶ, ଦ୍ୱୀପ-ବର୍ଷ, ନଦୀ ଆଦିର ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ଗୟା, ଗଙ୍ଗା, ପ୍ରୟାଗ ଆଦି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 57

ज्योतिश् चक्रं ज्योतिषादि गीतो युद्धजयार्णवः मन्वन्तरादयो गीताः धर्मा वर्णादिकस्य च

ଜ୍ୟୋତିଷଚକ୍ର ଓ ଜ୍ୟୋତିଷାଦି ବିଦ୍ୟାମାନେ ଗୀତ ହୋଇଛି; ‘ଯୁଦ୍ଧଜୟାର୍ଣ୍ଣବ’ ମଧ୍ୟ ଗୀତ; ମନ୍ୱନ୍ତରାଦି ବିଷୟ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣାଦି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଧର୍ମନିୟମ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 58

अशौचं द्रव्यशुद्धिश् च प्रायश्चित्तं प्रदर्शितं राजधर्मा दानधर्मा व्रतानि विविधानि च

ଅଶୌଚ, ଦ୍ରବ୍ୟଶୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବିଷୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି; ଏବଂ ରାଜଧର୍ମ, ଦାନଧର୍ମ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରତମାନେ ମଧ୍ୟ କହାଯାଇଛି।

Verse 59

व्यवहाराः शान्तयश् च ऋग्वेदादिविधानकं सूर्यवंशः सोमवंशो धनुर्वेदश् च वैद्यकं

ବ୍ୟବହାର-ନ୍ୟାୟ ଓ ଶାନ୍ତିକର୍ମ, ଋଗ୍ବେଦାଦି ବିଧାନ, ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶ ଓ ସୋମବଂଶ, ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ବୈଦ୍ୟକ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 60

गान्धर्ववेदो ऽर्थशास्त्रं मीमांसा न्यायविस्तरः पुराणसंख्यामाहत्म्यं छन्दो व्यकरणं स्मृतं

ଗାନ୍ଧର୍ବବେଦ, ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ମୀମାଂସା, ନ୍ୟାୟର ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରଣାଳୀ, ପୁରାଣମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଓ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଛନ୍ଦ ଏବଂ ବ୍ୟାକରଣ—ଏହାମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟାଙ୍ଗ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 61

अलङ्कारो विघण्डुश् च शिक्षाकल्प इहोदितः स्मृतः नैमित्तिकः प्राकृतिको लय आत्यन्तिकः

ଏଠାରେ ଅଲଙ୍କାର, ବିଘଣ୍ଡୁ ଏବଂ ଶିକ୍ଷା-କଳ୍ପ କଥିତ। ଲୟ (ପ୍ରଳୟ) ତିନି ପ୍ରକାର ସ୍ମୃତ—ନୈମିତ୍ତିକ, ପ୍ରାକୃତିକ, ଆତ୍ୟନ୍ତିକ।

Verse 62

वेदान्तं ब्रह्मविज्ञानं योगो ह्य् अष्टाङ्ग ईरितः स्तोत्रं पुराणमाहात्म्यं विद्या ह्य् अष्टादश स्मृताः

ବେଦାନ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମବିଜ୍ଞାନ, ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ; ଏବଂ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ପୁରାଣମାହାତ୍ମ୍ୟ—ଏହାମାନେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ବିଦ୍ୟା ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 63

ऋग्वेदाद्याः परा ह्य् अत्र पराविद्याक्षरं परं सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं ब्रह्मणो रूपमीरितं

ଏଠାରେ ଋଗ୍ବେଦାଦି ବେଦମାନଙ୍କୁ ‘ପରା’ (ଉଚ୍ଚ) ବିଦ୍ୟା କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ପରମ ଅକ୍ଷର ପରାବିଦ୍ୟାକୁ ବ୍ରହ୍ମର ରୂପ ବୋଲି ଘୋଷିତ—ସପ୍ରପଞ୍ଚ ଓ ନିଷ୍ପ୍ରପଞ୍ଚ ଉଭୟ।

Verse 64

इदं पञ्चदशसोहस्रं शतकोटिप्रविस्तरं देवलोके दैवतैश् च पुराणं पठ्यते सदा

ଏହି ପୁରାଣ ପନ୍ଦର ହଜାର ଶ୍ଲୋକର; ଏବଂ ବିସ୍ତାରରେ ଶତକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ। ଦେବଲୋକରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଏହା ପଠନ କରନ୍ତି।

Verse 65

लोकानां हितकामेन संक्षिप्योद्गीतमग्निना सर्वं ब्रह्मेति जानीध्वं मुनयः शौनकादयः

ଲୋକମାନଙ୍କ ହିତକାମନାରେ ଅଗ୍ନି ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି ଉପଦେଶ ଗାଇଲେ— “ସବୁକିଛି ବ୍ରହ୍ମ,” ହେ ଶୌନକାଦି ମୁନିମାନେ, ଏହିପରି ଜାଣ।

Verse 66

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि यः पठेत्पाठयेदपि लिखेल्लेखापयेद्वापि युजयेत्कीर्तयेदपि

ଯେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ଶୁଣାଏ; ଯେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ; ଯେ ଲେଖେ କିମ୍ବା ଲେଖାଏ; ଯେ ଆଚରଣରେ ଲାଗୁ କରେ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ— ସେ ଉକ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 67

पुराणपाठकञ्चैव पूजयेत् प्रयतो नृपः गोभूहिरण्यदानाद्यैर् वस्त्रालङ्कारतर्पणैः

ଏବଂ ରାଜା ଯତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ ପୁରାଣପାଠକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ— ଗୋ, ଭୂମି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦାନରେ, ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର, ଅଳଙ୍କାର, ତର୍ପଣ ଆଦିରେ।

Verse 68

तं संपूज्य लभेच्चैव पुराणश्रवणात् फलं पुराणान्ते च वै कुर्यादवश्यं द्विजभोजनं

ତାଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ କଲେ ପୁରାଣଶ୍ରବଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ; ଏବଂ ପୁରାଣାନ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଦ୍ୱିଜଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 69

निर्मलः प्राप्तसर्वार्थः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् शरयन्त्रं पुस्तकाय सूत्रं वै पत्रसञ्चयं

ସେ ନିର୍ମଳ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, କୁଳସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚେ। ଏବଂ ପୁସ୍ତକ ପାଇଁ ଶରଯନ୍ତ୍ର (ବାନ୍ଧନ ଉପକରଣ), ସୂତା, ଓ ପତ୍ରସଞ୍ଚୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 70

पट्टिकाबन्धवस्त्रादि दद्याद् यः स्वर्गमाप्नुयात् यो दद्याद्ब्रह्मलोकी स्यात् पुस्तकं यस्य वै गृहे

ଯେ ପଟ୍ଟିକା-ବନ୍ଧ ଥିବା ବସ୍ତ୍ରାଦି ଦାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଏ। ଯେ ପୁସ୍ତକ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକବାସୀ ହୁଏ; ଯାହାର ଘରେ ପବିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ରହେ ସେ ଧନ୍ୟ।

Verse 71

तस्योत्पातभयं नास्ति भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् यूयं समरत चाग्नेयं पुराणं रूपमैश्वरं सूतो गतः पुजितस्तैः शौनकाद्या हरिं यायः

ତାହା ପାଇଁ ଉତ୍ପାତର ଭୟ ନାହିଁ; ସେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଦୁହେଁ ପାଏ। ତୁମେ ଅଗ୍ନେୟ ପୁରାଣକୁ ସ୍ମରଣ କର; ଏହା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ୟର ସ୍ୱରୂପ। ପରେ ସୂତ ତାଙ୍କଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଶୌନକାଦି ହରିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।