
Chapter 246 — वास्तुलक्षणम् (Characteristics of Building-sites / Vāstu)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଭଗବାନ ଅଗ୍ନି ରାଜାୟୁଧ‑ଧନ ବିଷୟରୁ ଫେରି ବାସ୍ତୁ‑ଶାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାନ‑ଶାସନ ଓ ନିବାସଧର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣାନୁସାରେ ଭୂମିର ରଙ୍ଗ (ଶ୍ୱେତ/ରକ୍ତ/ପୀତ/କୃଷ୍ଣ) ଏବଂ ଗନ୍ଧ‑ରସ ଆଦି ଇନ୍ଦ୍ରିୟପରୀକ୍ଷାରେ ଭୂମି‑ଚୟନର ନିଦାନମୂଳକ ପଦ୍ଧତି ଦେଖାନ୍ତି। ପରେ କୁଶାଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ‑ସମ୍ମାନ ଓ ଖନନ‑ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭର ବିଧି ଆସେ। ମୁଖ୍ୟ ତକନିକୀ ଭାଗ ୬୪‑ପଦ ବାସ୍ତୁ‑ମଣ୍ଡଳ—ମଧ୍ୟର ଚାରି ପଦରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଦିଗ‑କୋଣରେ ଦେବତା ଓ ପ୍ରଭାବର ବିନ୍ୟାସ, ଏବଂ ରୋଗ‑କ୍ଷୟ ପରି ପୀଡାକାରକ ଉପସ୍ଥିତିର ଉଲ୍ଲେଖ। ନନ୍ଦା, ବାସିଷ୍ଠୀ, ଭାର୍ଗବୀ, କାଶ୍ୟପୀ ମନ୍ତ୍ରରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଗୃହକୁ ଭୂମି/ନଗର/ଗୃହାଧିପତ୍ୟ ଅଧୀନ ପବିତ୍ର ଜୀବନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ। ପରେ ଦିଗାନୁସାରେ ଶୁଭ ବୃକ୍ଷରୋପଣ, ଋତୁଅନୁସାରେ ନିବାସ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଏବଂ କୃଷି‑ଉପାୟ—ସିଞ୍ଚନ ମିଶ୍ରଣ, ଖରାରେ ଯତ୍ନ, ଫଳଝଡା ନିବାରଣ, ପ୍ରଜାତି‑ବିଶେଷ ଚିକିତ୍ସା—ଦ୍ୱାରା ବାସ୍ତୁ, ଆଚାର ଓ ପରିବେଶ ଏକ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିରେ ଏକତ୍ର ହୁଏ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे रत्नपरीक्षा नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षट्चत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वास्तुलक्षणं अग्निर् उवाच वास्तुलक्ष्म प्रवक्ष्यामि विप्रादीनां च भूरिह श्वेता रक्ता तथा पीता कृष्णा चैव यथाक्रमम्
ଏହିପରି ଅଗ୍ନି ମହାପୁରାଣରେ ‘ରତ୍ନପରୀକ୍ଷା’ ନାମକ ୨୪୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏବେ ୨୪୬ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ବାସ୍ତୁଲକ୍ଷଣ’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଦି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାସ୍ତୁ-ଭୂମିର ଲକ୍ଷଣ ଏଠାରେ ବିସ୍ତାରରେ କହିବି; କ୍ରମେ ଭୂମିର ବର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ, ପୀତ ଓ କୃଷ୍ଣ।
Verse 2
घृतरक्तान्नमद्यानां गन्धाढ्या वसतश् च भूः मधुरा च कषाया च अम्लाद्युपरसा क्रमात्
ଘିଅ, ରକ୍ତ, ପକ୍କ ଅନ୍ନ ଓ ମଦ୍ୟ—ଏସବୁ ସୁଗନ୍ଧରେ ସମୃଦ୍ଧ; ଏବଂ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଭାବତଃ ଗନ୍ଧବତୀ। ଉପରସ (ଗୌଣ ରସ) ଅମ୍ଲ ଆଦିରୁ କ୍ରମେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ମଧୁର ଓ କଷାୟ ରସ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
Verse 3
कुशैः शरैस् तथाकाशैर् दूर्वाभिर्या च संश्रिता प्रार्च्य विप्रांश् च शिःशल्पां खातपूर्वन्तु कल्पयेत्
କୁଶ, ଶର, ଆକାଶ-ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଦୂର୍ବା ଆଦି—ଯାହା ଯାହା ବିଧିସମ୍ମତ—ସେସବୁଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବ; ତାପରେ ଖନନରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ‘ଶିଃଶଲ୍ପ’ କ୍ରିୟା ସଜାଇ କରିବ।
Verse 4
चतुःषष्टिपदं कृत्वा मध्ये ब्रह्मा चतुष्पदः प्राक् तेषां वै गृहस्वामी कथितस्तु तथार्यमा
ଚଉଷଠି ପଦର (ବାସ୍ତୁ) ମଣ୍ଡଳ ରଚି, ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଚାରି ପଦର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିବ। ଏବଂ ତାହାର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଆର୍ୟମା କୁହାଯାଇଛି।
Verse 5
दक्षिणेन विवस्वांश् च मित्रः पश्चिमतस् तथा उदङ्महीधरश् चैव आपवत्सौ च वह्निगे
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବିବସ୍ୱାନ, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ମିତ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମହୀଧର; ଏବଂ ଅଗ୍ନି-କୋଣରେ, ହେ ଅଗ୍ନି, ଆପବତ୍ସ ମଧ୍ୟ ନିୟତ।
Verse 6
सावित्रश् चैव सविता जयेन्द्रौ नैरृते ऽम्बुधौ भ्राजते स्थितमिति छ , ज च भवेदिति ग , घ च रुद्रव्याधी च वायव्ये पूर्वादौ कोणगाद्वहिः
ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ସାବିତ୍ର, ସବିତା, ଏବଂ ଜୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପିତ; ସେଠାରେ ଅମ୍ବୁଧି (ସମୁଦ୍ର) ଓ ଭ୍ରାଜତେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଛି। ପାଠଭେଦରେ କେଉଁଠି ‘ଜ’ ଏବଂ କେଉଁଠି ‘ଗ/ଘ’ ପାଠ ମିଳେ। ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ରୁଦ୍ର ଓ ବ୍ୟାଧି (ରୋଗ) ଅଛନ୍ତି। ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୋଣକ୍ରମରେ ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 7
महेन्द्रश् च रविः सत्यो भृशः पूर्वे ऽथ दक्षिणे गृहक्षतो ऽर्यमधृती गन्धर्वाश्चाथ वारुणे
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ମହେନ୍ଦ୍ର, ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ସତ୍ୟ ଓ ଭୃଶ ଅଛନ୍ତି। ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଗୃହକ୍ଷତ, ଆର୍ୟମନ ଓ ଧୃତି ଅଛନ୍ତି। ଏବଂ ବାରୁଣ (ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
Verse 8
पुष्पदन्तो ऽसुराश् चैव वरुणो यक्ष एव च सौम्ये भल्लाटसोमौ च अदितिर्धनदस् तथा
ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ଅସୁରମାନେ, ବରୁଣ ଓ ଯକ୍ଷ; ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ଦିଗରେ ସୌମ୍ୟ, ଭଲ୍ଲାଟ ଓ ସୋମ; ତଥା ଅଦିତି ଓ ଧନଦ (କୁବେର) ମଧ୍ୟ (ଅଛନ୍ତି)।
Verse 9
नागः करग्रहश् चैशे अष्टौ दिशि दिशि स्मृताः आद्यन्तौ तु तयोर्देवौ प्रोक्तावत्र गृहेश्वरौ
ଏହି ବାସ୍ତୁ-ବିନ୍ୟାସରେ ନାଗ ଓ କରଗ୍ରହ—ଏମାନେ ଆଠ ଭାବେ ସ୍ମୃତ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ଗୋଟିଏ କରି। ଏବଂ ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତରେ ଥିବା ଦୁଇ ଦେବତାକୁ ଗୃହେଶ୍ୱର (ଗୃହର ଅଧିପତି) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 10
पर्जन्यः प्रथमो देवो द्वितीयश् च करग्रहः महेन्द्ररविसत्याश् च भृशो ऽथ गगनन्तथा
ପର୍ଜନ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଦେବତା, ଦ୍ୱିତୀୟ କରଗ୍ରହ। ଏହିପରି ମହେନ୍ଦ୍ର, ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ), ସତ୍ୟ, ପରେ ଭୃଶ, ଏବଂ ଗଗନ (ଆକାଶ) ମଧ୍ୟ (ଆହ୍ୱାନ/ସ୍ଥାପନୀୟ)।
Verse 11
पवनः पूर्वतश् चैव अन्तरीक्षधनेश्वरौ आग्नेये चाथ नैरृत्ये मृगसुग्रीवकौ सुरौ
ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ପବନ (ବାୟୁଦେବ) ଅବସ୍ଥିତ; ମଧ୍ୟ ଦିଗଗୁଡ଼ିକରେ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଓ ଧନେଶ୍ୱର (କୁବେର) ଅଛନ୍ତି; ଆଗ୍ନେୟ ଓ ନୈଋତ୍ୟରେ ମୃଗ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ—ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି।
Verse 12
रोगो मुख्यश् च वायव्ये दक्षिणे पुष्पवित्तदौ गृहक्षतो यमभृशौ गन्धर्वो नागपैतृकः
ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ରୋଗ ଓ ମୁଖ୍ୟ; ଦକ୍ଷିଣରେ ପୁଷ୍ପ ଓ ବିତ୍ତଦ। ତଥା ଗୃହକ୍ଷତ ଓ ଯମଭୃଶ; ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ପୈତୃକ—ଏମାନେ ଦିଗ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 13
आप्ये दौवारिकसुग्रीवौ पुष्पदन्तो ऽसुरो जलं यक्ष्मा रोगश् च शोषश् च उत्तरे नागराजकः
ଆପ୍ୟ (ଜଳ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ଦିଗରେ ଦ୍ୱାରପାଳ ଦୌବାରିକ ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଅବସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ ନାମକ ଅସୁର ଓ ଜଳ (ଜଳତତ୍ତ୍ୱ) ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯକ୍ଷ୍ମା, ରୋଗ ଓ ଶୋଷ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ନାଗରାଜକ ଅଛନ୍ତି।
Verse 14
मुख्यो भल्लाटशशिनौ अदितिश् च कुवेरकः नागो हुताशः श्रेष्ठो वै शक्रसूर्यौ च पूर्वतः
ପୂର୍ବମୁଖୀ ଭାବେ ମୁଖ୍ୟ, ଭଲ୍ଲାଟ ଓ ଶଶି (ଚନ୍ଦ୍ର), ଏବଂ ଅଦିତି ଓ କୁବେରଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ/ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ତଦ୍ରୂପ ନାଗ, ହୁତାଶ (ଅଗ୍ନି), ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ପୂର୍ବରେ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।
Verse 15
दक्षे गृहक्षतः पुष्प आप्ये सुग्रीव उत्तमः पुष्पदन्तो ह्य् उदग्द्वारि भल्लाटः पुष्पदन्तकः
ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗୃହକ୍ଷତ; ଆପ୍ୟ (ଜଳ) ଦିଗରେ ପୁଷ୍ପ; ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ ସୁଗ୍ରୀବ; ଊର୍ଧ୍ୱ ଭାଗରେ ଉତ୍ତମ; ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ; ଏବଂ ଭଲ୍ଲାଟ ଓ ପୁଷ୍ପଦନ୍ତକ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ସନ୍ନିଧି।
Verse 16
शिलेष्टकादिविन्यासं मन्त्रैः प्रार्च्य सुरांश् चरेत् नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया सह
ଶିଲେଷ୍ଟକ ଆଦି ବିନ୍ୟାସ କରି, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପରେ ପୂଜାକ୍ରମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେବ। ନନ୍ଦା-ବିଧିରେ, ହେ ବାସିଷ୍ଠ, ‘ନନ୍ଦୟ’ ବୋଲି ଆହ୍ୱାନ କରି ବସୁମାନଙ୍କ ସହ ଓ ସନ୍ତାନ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କର।
Verse 17
भृगुरिति ज नागो हुताशनः श्रेष्ठ इति ख , छ च जये भार्गववदायादे प्रजानाञ्जयमाहवे पूर्णे ऽङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुध्व मां
‘ଭୃଗୁ’, ‘ନାଗ’, ‘ହୁତାଶନ’, ‘ଶ୍ରେଷ୍ଠ’—ଏହି ନାମରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ହେ ଭାର୍ଗବ-ବଂଶଜ, ଜୟରେ; ପ୍ରଜାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରଜାଜୟରେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପାଇଁ; ଏବଂ ଆଙ୍ଗିରସ-ବଂଶର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ—ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣକାମ କର।
Verse 18
भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम सर्ववीजसमायुक्ते सर्वरत्नौषधैर् वृते
ହେ ଭଦ୍ରେ, କାଶ୍ୟପ-ବଂଶର ଦାୟାଦେ, ମୋର ମତି/ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ଶୁଭ କର। ହେ ସର୍ବ ବୀଜମନ୍ତ୍ରସମାୟୁକ୍ତେ, ସର୍ବ ରତ୍ନ ଓ ଔଷଧିରେ ଆବୃତ ଦେବୀ!
Verse 19
रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीमये
ହେ ରୁଚିରେ, ନନ୍ଦନ-ବନର ନନ୍ଦେ, ହେ ବାସିଷ୍ଠୀ, ଏଠାରେ ରମ୍ୟତାରେ ବସ। ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରଜାପତି-ସୁତେ, ମହୀମୟୀ, ଏହି ଚତୁରସ୍ର (ଚଉକୋ) ପବିତ୍ର ଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଉ।
Verse 20
सुभगे सुव्रते भद्रे गृहे कश्यपि रम्यतां पूजिते परमाचार्यैर् गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते
ହେ ସୁଭଗେ, ସୁବ୍ରତେ, ଭଦ୍ରେ—ଏହି ଗୃହରେ କାଶ୍ୟପୀ ରମ୍ୟତାରେ ବସୁନ୍ତୁ। ଏହା ପରମ ଆଚାର୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଏବଂ ଗନ୍ଧ ଓ ମାଳ୍ୟରେ ଅଲଙ୍କୃତ।
Verse 21
भवभूतिकरे देवि गृहे भार्गवि रम्यतां अव्यङ्ग्ये चाक्षते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते
ହେ ଭବ-ଭୂତିଦାତ୍ରୀ ଦେବୀ, ହେ ଭାର୍ଗବୀ, ଏହି ଗୃହରେ ରମ୍ୟଭାବେ ବସନ୍ତୁ। ହେ ଅଙ୍ଗିରସ ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା, ଏହି ଅଖଣ୍ଡ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷତ ସର୍ବମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ହେଉ।
Verse 22
इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्टाङ्कारयम्यहं देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे
ହେ ଇଷ୍ଟକା (ପ୍ରତିଷ୍ଠା-ଇଟ), ତୁମେ ଇଷ୍ଟ ଫଳ ଦିଅ; ଦେଶସ୍ୱାମୀ, ପୁରସ୍ୱାମୀ ଓ ଗୃହସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅଧିକାର-ପରିଗ୍ରହରେ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରୁଛି।
Verse 23
मनुष्यधनहस्त्यश्वपशुवृद्धिकरी भव गृहप्रवेशे ऽपि तथा शिलान्यासं समाचरेत्
ଏହା ମନୁଷ୍ୟ (ଆଶ୍ରିତ), ଧନ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧିକାରୀ ହେଉ। ଏବଂ ନୂତନ ଗୃହପ୍ରବେଶ ସମୟରେ ଶିଳାନ୍ୟାସ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ବିଧିପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 24
उत्तरेण शुभः प्लक्षो वटः प्राक् स्याद् गृहादितः उदुम्वरश् च याम्येन पश्चिमे ऽश्वत्थ उत्तमः
ଉତ୍ତରେ ପ୍ଲକ୍ଷ ବୃକ୍ଷ ଶୁଭ; ଗୃହର ପୂର୍ବେ ବଟବୃକ୍ଷ ଥିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣେ ଉଦୁମ୍ବର; ଏବଂ ପଶ୍ଚିମେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ (ପିପଳ) ଥିବା ଶ୍ରେୟ।
Verse 25
वामभागे तथोद्यानं कुर्याद्वासं गृहे शुभं सायं प्रातस्तु घर्माप्तौ शीतकाले दिनान्तरे
ଗୃହର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଦ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୃହବାସ ଶୁଭ—ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରାତଃକାଳରେ ସେଠାରେ ରହିବା; ଶୀତକାଳରେ ଦିନମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ।
Verse 26
वर्षारात्रे भुयः शोषे सेक्तव्या रोपितद्रुमाः विडङ्गघृटसंयुक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा
ବର୍ଷାରାତ୍ରିରେ ଏବଂ ପୁନଃ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋଷ (ଖରା-ଚାପ) ହେଲେ ନବରୋପିତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ। ବିଡଙ୍ଗ ଓ ଘୃତ ମିଶ୍ରିତ ଶୀତଳ ଜଳରେ ସେଚନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
फलनाशे कुलत्थैश् च माषैर् मुद्गैस्तिलैर् यवैः विप्राणां जयमावहेति ख गन्धमाल्यैर् अलङ्कृतैर् इति ग , छ च घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय दर्वदा
ଫଳ ନଷ୍ଟ ହେବା (କିମ୍ବା ଝରିବା) ସମୟରେ କୁଲତ୍ଥ, ମାଷ, ମୁଦ୍ଗ, ତିଳ ଓ ଯବ ବ୍ୟବହାର କରି, ‘ବିପ୍ରାଣାଂ ଜୟମାବହେ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମାଳାଦିରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ। ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପ ପାଇଁ ଘୃତ ଏବଂ ଶୀତଳ ଦୁଧର ସେକ ପୁନଃପୁନଃ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 28
मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः आविकाजसकृच्चूर्णं यवचूर्णं तिलानि च
ମାଛ ରଖାଯାଇଥିବା ଜଳରେ ସେଚନ କଲେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ସହିତ ଭେଡ଼ା/ଛେଳିର ମଳର ଚୂର୍ଣ୍ଣ, ଯବଚୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ତିଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 29
गोमांसमुदकञ्चेति सप्तरात्रं निधापयेत् उत्सेकं सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदं
ଗୋମାଂସ ଓ ଜଳର ଏହି ମିଶ୍ରଣକୁ ସପ୍ତରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ। ସେହି ଦ୍ରବକୁ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷରେ ଢାଳି (ଉତ୍ସେକ) ଦେଲେ ଫଳ, ପୁଷ୍ପ ଆଦିର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 30
मत्स्योदकेन शीतेन आम्राणां सेक इष्यते प्रशस्तं चाप्यशोकानां कामिनीपादताडनं
ଆମ୍ବ ଗଛ ପାଇଁ ଶୀତଳ ‘ମତ୍ସ୍ୟୋଦକ’ (ମାଛ ରଖା ଜଳ) ଦ୍ୱାରା ସେଚନ ଇଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏବଂ ଅଶୋକ ଗଛ ପାଇଁ ପ୍ରିୟା ନାରୀର ପାଦତାଡନ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶସ୍ତ ମନାଯାଇଛି।
Verse 31
खर्जूरनारिकेलादेर्लवणाद्भिर्विवर्धनं विडङ्गमत्स्यमांसाद्भिः सर्वेषु दोहदं शुभं
ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦୋହଦ (ଇଚ୍ଛା-ପୂର୍ତ୍ତି) ନିମିତ୍ତେ ଖଜୁର, ନାଡ଼ିଆଳ ଆଦିକୁ ଲବଣ ଓ ଜଳଯୁକ୍ତ ଆହାର ସହ ଗ୍ରହଣ କଲେ ପୋଷଣବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏହିପରି ବିଡଙ୍ଗ, ମାଛ ଓ ମାଂସ ସହ ଦୋହଦତୃପ୍ତି ଶୁଭ ମନାଯାଏ।
The vāstu engineering blueprint: constructing the 64-square maṇḍala with Brahmā in the central four squares, followed by a dense directional devatā-vinyāsa (including protective and disease-related placements), plus prescribed rites (iṣṭakā-pratiṣṭhā, śilānyāsa, gṛhapraveśa) and directional landscaping rules.
It makes dwelling a sādhana: the home is ritually installed as a dharmic microcosm where space, deities, purity, and daily life are harmonized—supporting prosperity, protection, and disciplined living conducive to higher aims.