Adhyaya 232
Yātrā-Maṇḍala-Cintā and Rājya-Rakṣaṇa: Auspicious Travel Rules and the Twelve-King Mandala
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜଯାତ୍ରା (ଯାତ୍ରା)କୁ ରାଜଧର୍ମ ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି; ରାଜା ଓ ସେନାର ଗମନକୁ ଧର୍ମକର୍ମ ଭାବେ ମାନି ଜ୍ୟୋତିଷ-ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ଶକୁନ-ପରୀକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକ କୁହାଯାଇଛି। ଗ୍ରହଦୌର୍ବଳ୍ୟ, ବିପରୀତ ଗତି, ପୀଡା, ଶତ୍ରୁ ରାଶି, ଅଶୁଭ ଯୋଗ (ବୈଧୃତି, ବ୍ୟତୀପାତ), କରଣଦୋଷ, ନକ୍ଷତ୍ରଭୟ (ଜନ୍ମ, ଗଣ୍ଡ) ଏବଂ ରିକ୍ତା ତିଥିରେ ଯାତ୍ରା ବର୍ଜନୀୟ ବୋଲି ଦିଆଯାଇଛି। ଦିଗ୍ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉତ୍ତର–ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ–ଦକ୍ଷିଣର ଯୁଗ୍ମ-ସହାୟତା, ନକ୍ଷତ୍ର-ଦିଗ ମାନଚିତ୍ର, ଏବଂ ବାର/ଗ୍ରହ ଅନୁସାରେ ଛାୟାମାନ (ଗ୍ନୋମୋନିକ) ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ସୁସଂଗଠିତ, ଯାହା ନୀତିରେ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖାଏ। ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିଲେ ରାଜା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରି ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରନ୍ତି; ପରେ ରାଜ୍ୟରକ୍ଷାରେ ସପ୍ତାଙ୍ଗ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ ମଣ୍ଡଳନୀତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ହୁଏ। ଦ୍ୱାଦଶ-ରାଜା ମଣ୍ଡଳ, ଶତ୍ରୁଭେଦ, ପଛଦିଗର ଆଶଙ୍କା ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ, ଆକ୍ରନ୍ଦ–ଆସାର ଭଳି ରଣନୀତି, ଏବଂ ଦଣ୍ଡ-ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମଦର୍ଶୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଶେଷରେ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ବିଜୟ—ଅଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ ନ କରିବା, ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ରକ୍ଷା, ଧର୍ମବିଜୟରେ ଅନୁଗତି ଲାଭ—ବୋଲି ଉପସଂହାର।
Shlokas
Verse 1
एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे
ଏହି ମହାପୁରାଣରେ ‘ଶକୁନାନି’ ନାମକ ୨୩୧ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଛି; ତାହା ‘ବାମଂ ଦକ୍ଷିଣେ…’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ। ‘ସମ୍ମୁଖମାରୁତାତ୍…’ ଠାରୁ ‘ଆଦିତ୍ୟ…’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଠ ଝା ପାଣ୍ଡୁଲିପିରେ ନାହିଁ। ପରେ ୨୩୨ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ଯାତ୍ରାମଣ୍ଡଳଚିନ୍ତା…’ ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ। ପୁଷ୍କର କହିଲେ—ରାଜଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୁଁ ସମସ୍ତ ଯାତ୍ରାବିଧି କହିବି; (ଗ୍ରହ) ଅସ୍ତ, ନୀଚ, ବିକଳ/ପୀଡିତ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ‑ରାଶିରେ ଥିଲେ ଯାତ୍ରା ଅଶୁଭ।
Verse 2
प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे
ଶୁକ୍ର ପ୍ରତିଲୋମ (ବିପରୀତ) ଗତିରେ ଥାଇ ପୀଡିତ/ବିଧ୍ୱସ୍ତ ହେଲେ ଯାତ୍ରା ବିସର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ବୁଧ ପ୍ରତିଲୋମ ହେଲେ, ଏବଂ ଦିକ୍ପତି ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଗ୍ରହ ପ୍ରତିକୂଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 3
वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्
ବୈଧୃତି ଓ ବ୍ୟତୀପାତ (ଅଶୁଭ ଯୋଗ) ସମୟରେ, ଏବଂ ନାଗ ଓ ଶକୁନି, ତଥା ଚତୁଷ୍ପାଦ ଓ କିନ୍ତୁଘ୍ନ କରଣକାଳରେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେ ସମୟରେ ଗମନ ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 4
विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि
ବିପତ୍ତାରା, ନୈଧନ ଓ ପ୍ରତ୍ୟରୀ ଥିବାବେଳେ, ଏବଂ ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର ସମୟରେ, ଗଣ୍ଡ (ବିପଦଜନକ ସନ୍ଧି) କାଳରେ ଓ ରିକ୍ତା ତିଥିରେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 5
उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च
ଉତ୍ତର ଦିଗ ଓ ପୂର୍ବ ଦିଗ ପରସ୍ପର ଯୁଗ୍ମ (ସହଚର) ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଏହିପରି ପଶ୍ଚିମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ଯୁଗ୍ମ ବୋଲି କଥିତ।
Verse 6
वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः
ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଦିଗ୍ଜନିତ ଭାବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପରିଘ-ପ୍ରକାର ଅବରୋଧକୁ ଲଂଘି (ଏଡ଼ାଇ) ଯିବା ଉଚିତ, ତାହାର ମଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ପଥ ନେବା ନୁହେଁ; ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ଗ୍ରହଦୋଷ (ଶୌର) ଯୁକ୍ତ ଦିନମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଭ।
Verse 7
कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्
କୃତ୍ତିକା-ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବଦିଗରେ, ମଘା-ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ, ମୈତ୍ରା (ଅନୁରାଧା)-ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ, ଏବଂ ବାସବା (ଶ୍ରବଣା)-ଆଦି ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଉତ୍ତରଦିଗରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ ବୋଲି କଥିତ।
Verse 8
सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः
ସମସ୍ତ ଦିଗର ଦ୍ୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଭ ମନାଯାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାୟାମାନ (ଛାୟା-ମାପନ) ବିଜ୍ଞାନ କହୁଛି—ସୂର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବିଶଟି ବିଭାଗ ଜ୍ଞେୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ଷୋଳଟି ଘୋଷିତ।
Verse 9
भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः
ମଙ୍ଗଳବାରେ ପନ୍ଦର କୁହାଯାଇଛି; ବୁଧବାରେ ଚୌଦ—ଖ, ଗ, ଘ, ଞ (ବର୍ଗ) ବର୍ଜନୀୟ। ଦିଗ ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ‘ଜ’ (ବର୍ଗ) ମଧ୍ୟ। ଗୁରୁବାରେ ତେର, ଶୁକ୍ରବାରେ ବାର ଘୋଷିତ।
Verse 10
एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः
ଏକାଦଶୀ ଏବଂ ସୌର ଦିନ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରଶସ୍ତ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଜନ୍ମଲଗ୍ନ ସମୟରେ ଯଦି ଶକ୍ରଚାପ (ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁ) ସମ୍ମୁଖେ ଦିଶେ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟ ଯାତ୍ରାକୁ ନ ବେରୁ।
Verse 11
शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं
ଶୁଭ ଶକୁନ ଆଦି ଦେଖାଗଲେ, ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ବିଜୟ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରିବ। ପରେ ରାଜନୈତିକ ମଣ୍ଡଳ-ଚିନ୍ତନର ଶେଷରେ କରଣୀୟ ରାଜରକ୍ଷଣ (ରାଜ୍ୟ-ରକ୍ଷା) ବିଧି ମୁଁ କହିବି।
Verse 12
स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते
ରାଜ୍ୟକୁ ସପ୍ତାଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ—ସ୍ୱାମୀ (ରାଜା), ଅମାତ୍ୟ (ମନ୍ତ୍ରୀ), ଦୁର୍ଗ, କୋଷ (ଭଣ୍ଡାର), ଦଣ୍ଡ (ଦଣ୍ଡାଧିକାର/ଶାସନଶକ୍ତି), ମିତ୍ର, ଏବଂ ଜନପଦ (ପ୍ରଜାସହିତ ଦେଶ)।
Verse 13
सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता
ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ହିତାର୍ଥେ ରାଜା ବିଘ୍ନକାରୀମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳରେ (ପ୍ରଦେଶରେ) ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧି କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 14
आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु
ଏଠାରେ ପ୍ରଥମ ମଣ୍ଡଳ ଭାବେ ନିଜ ମଣ୍ଡଳକୁ ହିଁ ଧରିବା ଉଚିତ; ତାହାର ସାମନ୍ତମାନେ (ପଡ଼ୋଶୀ ଅଧୀନ/ସମୀପ ଶାସକ) ମଣ୍ଡଳ-ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରିପୁ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ।
Verse 15
उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः
ଯେ ଆସି ନିଜ ପକ୍ଷରେ ଯୋଗ ଦେଇଛି, ସେ ସୁହୃଦ୍ (ମିତ୍ର) ଭାବେ ଜଣାଯିବ; ତାପରେ ‘ଶତ୍ରୁର ମିତ୍ର’, ପୁଣି ‘ମିତ୍ରର ମିତ୍ର’, ଏବଂ ପରେ ‘ମିତ୍ରର ମିତ୍ରର ଶତ୍ରୁ’ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।
Verse 16
एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते
ଏହା ପୂର୍ବରୁ କହାଯାଇଛି; ଏବେ ମୋ ପାଖରୁ ପରବର୍ତ୍ତୀଟି ମଧ୍ୟ ବୁଝ। ତାପରେ ‘ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ’ (ଏଡ଼ି-ଧରା) ଏବଂ ତାହା ପରେ ‘ଆକ୍ରନ୍ଦ’ ନାମକ ଚାଳ କୁହାଯାଏ।
Verse 17
आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज
ତାପରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାର ଆସାର ଅଛି; ତାହାକୁ ‘ଆକ୍ରନ୍ଦ-ଆସାର’ କୁହାଯାଏ—ଜିଗୀଷୁ (ବିଜୟକାମୀ) ଶତ୍ରୁ ସହ ଯୁକ୍ତ ଥିବାବେଳେ, କିମ୍ବା ଘେରାଉ/ଚାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
Verse 18
नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः
ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ କହିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଯେ ନିଗ୍ରହ (ଦଣ୍ଡ) ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଦୁହିଁ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସେ ‘ମଧ୍ୟସ୍ଥ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 19
निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः
ଯେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ନିଗ୍ରହ (ଦଣ୍ଡ) ଓ ଅନୁଗ୍ରହ—ଦୁହିଁ କରିବାରେ ସମର୍ଥ ଏବଂ ଉଦାସୀନ (ନିଷ୍ପକ୍ଷ) ରହେ, ସେଇ ପୃଥିବୀପତି ସତ୍ୟରେ ବଳବାନ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 20
मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं
‘ସମସ୍ତ ମଣ୍ଡଳରେ ତୁମେ ଦେବେଶ୍ୱରସମ’—ଏହି ଅର୍ଧଶ୍ଲୋକ ସାରରୂପ; Ṭ ପୁସ୍ତକରେ ଏହା ପୂର୍ବରୁ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପ୍ରସଙ୍ଗସହ ଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। କାରଣ ବିନା କେହି କାହାର ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ଶତ୍ରୁ-ମିତ୍ର ଥିବା, ଦ୍ୱାଦଶ ରାଜାଙ୍କର (ରାଜନୈତିକ) ମଣ୍ଡଳ ତୁମକୁ କୁହାଗଲା।
Verse 21
त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः
ଶତ୍ରୁ ତିନି ପ୍ରକାର—କୁଲ୍ୟ (ବଂଶ/କୁଟୁମ୍ବଜ), ଅନନ୍ତର (ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ/ପଡ଼ୋଶୀ), ଏବଂ କୃତ୍ରିମ (କୃତ୍ରିମଭାବେ ସୃଷ୍ଟ)। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ପ୍ରକାର ପରବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତର ଓ ସର୍ବାଧିକ ଦୁଶ୍ଚିକିତ୍ସ୍ୟ (ପ୍ରତିକାରକୁ କଠିନ) ବୋଲି ମନାଯାଏ।
Verse 22
अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा
ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଯେ ଶତ୍ରୁ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ମତରେ କୃତ୍ରିମ (ପରିସ୍ଥିତିଜନ୍ୟ) ଶତ୍ରୁ। ‘ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ’ (ପଛରୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ) ଶତ୍ରୁର ମିତ୍ର ହୁଏ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁର ମିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ (ଆମ) ଶତ୍ରୁ।
Verse 23
पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः
ଯଥୋଚିତ ଉପାୟରେ ‘ପାର୍ଷ୍ଣିଗ୍ରାହ’ (ପଛଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ) ଶତ୍ରୁକୁ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ନିଜ ମିତ୍ର ସହ ଶତ୍ରୁର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଛେଦ କରିବା ଉଚିତ—ଏହିପରି ପୁରାତନମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
Verse 24
मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि
ମିତ୍ର ମଧ୍ୟ ସାମନ୍ତତ୍ୱ (ପଡ଼ୋଶୀ ଶକ୍ତି) ହେଲେ ଶୀଘ୍ର ଶତ୍ରୁତାକୁ ପହଞ୍ଚେ। ତେଣୁ ଶତ୍ରୁକୁ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ସମର୍ଥ ହେଲେ ସ୍ୱୟଂ ତାକୁ ଛେଦି (ନାଶ) କରିଦେଉ।
Verse 25
प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्
ପ୍ରତାପ ବଢ଼ାଇବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ ଯେ ଅଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ (ଅମିତ୍ରମାନଙ୍କ) ମନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଭୟ ଜନ୍ମ ନେଉ ନାହିଁ; ଲୋକ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ନ ହେଉନ୍ତୁ ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ଜନ୍ମ ନେଉ।
Verse 26
जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्
ଜୟ ଇଚ୍ଛୁକ ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ବିଜୟୀ ହୋଇ, ସେହି ପଥରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ (ପ୍ରଜାକୁ) ନିଜ ବଶରେ ଆଣିବା ଉଚିତ।
Frequently Asked Questions
Travel is discouraged when relevant planets are set, debilitated, afflicted/defective, or in enemy signs; when Venus or Mercury are in adverse motion (especially with affliction); and during inauspicious yogas (Vaidhṛti, Vyatīpāta), certain karaṇas (e.g., Catuṣpāda, Kiṃtughna), dangerous junctions (gaṇḍa), janma-nakṣatra, and riktā tithis.
It frames expedition-planning and inter-kingdom strategy (mandala doctrine, saptāṅga state theory, enemy management) as rājadharma, adding devotional orientation—setting out for victory while remembering Hari—and insisting on dharma-vijaya that preserves public trust and avoids terrorizing non-enemies.