Adhyaya 292

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे शान्त्यायुर्वेदो नामैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ द्विनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्रपरिभाषा अग्निर् उवाच मन्त्रविद्याहरिं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु विंशत्यर्णाधिका मन्त्रा मालामन्त्राः स्मृता द्विज

ଏହିପରି ଆଗ୍ନେୟ ମହାପୁରାଣରେ ‘ଶାନ୍ତ୍ୟାୟୁର୍ବେଦ’ ନାମ 291ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ଏବେ 292ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ‘ମନ୍ତ୍ରପରିଭାଷା’ ଆରମ୍ଭ। ଅଗ୍ନି କହିଲେ—ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ‘ହରି’ ତତ୍ତ୍ୱ ମୁଁ କହିବି; ଶୁଣ, ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ବିଶରୁ ଅଧିକ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ‘ମାଲା-ମନ୍ତ୍ର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 2

दशाक्षराधिका मन्त्रास्तदर्वाग्वीजसंज्ञिताः वर्धक्ये सिद्धिदा ह्य् एते मालामन्त्रास्तु यौवेन

ଦଶ ଅକ୍ଷରରୁ ଅଧିକ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ‘ମାଲା-ମନ୍ତ୍ର’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହାଠାରୁ କମ୍ ଥିଲେ ‘ବୀଜ’ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ମାଲା-ମନ୍ତ୍ର ଯୌବନରେ ଫଳଦାୟକ।

Verse 3

पञ्चाक्षराधिका मन्त्राः सिद्धिदाः सर्वदापरे स्त्रीपुंनपुंसकत्वेन त्रिधाः स्युर्मन्त्रजातयः

ପାଞ୍ଚ ଅକ୍ଷର କିମ୍ବା ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅକ୍ଷରଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସଦା ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏବଂ ବ୍ୟାକରଣିକ ଲିଙ୍ଗଭେଦରେ ମନ୍ତ୍ରଜାତି ତିନି—ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ, ପୁଂଲିଙ୍ଗ, ନପୁଂସକଲିଙ୍ଗ।

Verse 4

स्त्रीमन्त्रा वह्निजायन्ता नमोन्ताश् च नपुंसकाः शेषाः पुमांसस्ते शस्ता वक्ष्योच्चाटविषेषु च

ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି-ବୀଜ/ଅଗ୍ନି-ନାମରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର, ଏବଂ ‘ନମଃ’ରେ ଶେଷ ହେଉଥିବା ମନ୍ତ୍ର—ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନପୁଂସକ ମନାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ସବୁ ପୁଂଲିଙ୍ଗ। ଏହି ବିଧାନ ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ; ଉଚ୍ଚାଟନ କର୍ମରେ ଏହାଙ୍କ ବିଶେଷ ପ୍ରୟୋଗ ମୁଁ କହିବି।

Verse 5

क्षुद्रक्रियामयध्वंसे स्त्रियो ऽन्यत्र नपुंसकाः मन्त्रावाग्नेयसौम्याख्यौ ताराद्यन्तार्द्वयोर्जपेत्

କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ରିୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନିଷ୍ଟ ନାଶ ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ଅନ୍ୟତ୍ର ନପୁଂସକ ମନାଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ତାରାର ଆଦି ଓ ଅନ୍ତ୍ୟ ଅକ୍ଷର ମଧ୍ୟରେ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ଓ ‘ସୌମ୍ୟ’ ନାମକ ଦୁଇ ମନ୍ତ୍ରକୁ ରଖି ଜପ କରିବେ।

Verse 6

तारान्त्याग्निवियत्प्रायो मन्त्र आग्नेय इष्यते शिष्टः सौम्यः प्रशस्तौ तौ कर्मणोः क्रूरसौम्ययोः

ଯେ ମନ୍ତ୍ରରେ ‘ତାରା’, ‘ଅନ୍ତ୍ୟ’, ‘ଅଗ୍ନି’ ଓ ‘ବିୟତ୍’ (ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଧ୍ୱନି/ଅକ୍ଷର)ର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥାଏ, ସେ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ବୋଲି ଗ୍ରହୀତ। ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ‘ସୌମ୍ୟ’। ଏହି ଦୁଇଟି କ୍ରମେ କ୍ରୂର ଓ ସୌମ୍ୟ—ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାର କର୍ମ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 7

बन्धोच्चाटवशेषु चेति ज स्त्रियो नात्रेति ख आग्नेयमन्त्रः सौम्यः स्यात्प्रायशो ऽन्ते नमो ऽन्वितः सौम्यमन्त्रस् तथाग्नेयः फट्कारेणान्ततो युतः

ବନ୍ଧନ ଓ ଉଚ୍ଚାଟନ ବିଷୟରେ କ୍ରମେ ‘ଜ’ ଓ ‘ଖ’—ଏହି ଅକ୍ଷର-ସଙ୍କେତ ଶିଖାଯାଇଛି; ଏବଂ ‘ଏଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ (ଅଧିକାରିଣୀ) ନୁହେଁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସାଧାରଣତଃ ଆଗ୍ନେୟ ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ ‘ନମଃ’ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ସୌମ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ସୌମ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଶେଷରେ ‘ଫଟ୍’ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ସେ ଆଗ୍ନେୟ ହୁଏ।

Verse 8

सुप्तः प्रबुद्धमात्रो वा मन्त्रः सिद्धिं न यच्छति श्वापकालो महावाहो जागरो दक्षिणावहः

ଶୁଇଥିବାବେଳେ କିମ୍ବା ଅର୍ଧଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଉନାହିଁ। ହେ ମହାବାହୋ, ‘ଶ୍ୱାପ-କାଳ’ ନିଦ୍ରାଯୋଗ୍ୟ; ଜାଗରଣ ଦକ୍ଷିଣାବହ (ଦକ୍ଷିଣଗତି) ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 9

आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्यैतद्विपर्ययात् प्रबोधकालं जानीयादुभयोरुभयोरहः

ଆଗ୍ନେୟ ମନୁ-ମନ୍ତ୍ର ଓ ସୌମ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏହି ନିୟମର ବିପର୍ୟୟ (ଉଲ୍ଟା ପ୍ରୟୋଗ) କରି ପ୍ରବୋଧ-କାଳ ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଉଭୟରେ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଦିନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଦରକାର।

Verse 10

दुष्टर्क्षराशिविद्वेषिवर्णादीन् वर्जयेन्मनून् राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्यारिः स्वरः कुरून्

ରାଜ୍ୟଲାଭ ପାଇଁ ଅଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର/ରାଶିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ବିଦ୍ୱେଷୀ ବର୍ଣ୍ଣାଦିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ମନୁ-ସୂତ୍ରକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଆରମ୍ଭରୁ ଏମିତି ସ୍ୱର-ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଯେ ଧ୍ୱନି ‘ଅରି’ (ଶତ୍ରୁଦମନ) ସ୍ୱଭାବର ହୁଏ।

Verse 11

गोपालककुटीं प्रायात् पूर्णामित्युदिता लिपिः नक्षेत्रेक्षक्रमाद्योज्या स्वरान्त्यौ रेवतीयुजौ

‘ଗୋପାଳକ-କୁଟୀ’କୁ ଯିବା ଉଚିତ; ଏହି ଲିପି ‘ପୂର୍ଣ୍ଣା’ ବୋଲି ଘୋଷିତ। ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ କ୍ରମାନୁସାରେ ଏହାକୁ ଯୋଜନା କରିବା ଦରକାର। ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ସ୍ୱରକୁ ରେବତୀ ସହ ଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 12

वेला गुरुः स्वराः शोणः कर्मणैवेतिभेदिताः लिप्यर्णा वशिषु ज्ञेया षष्ठेशादींश् च योजयेत्

ବେଳା (କାଳମାନ) ‘ଗୁରୁ’; ସ୍ୱରମାନେ ‘ଶୋଣ’ (ଲାଲ) ଏବଂ କର୍ମ ଅନୁସାରେ ଭେଦିତ। ଲିପିର ଅକ୍ଷରମାନେ ‘ବଶି’ (ଶିଷ୍-ଧ୍ୱନି ବର୍ଣ୍ଣ) ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞେୟ; ଏବଂ ଷଷ୍ଠେଶାଦି ନିୟମମାନେ ମଧ୍ୟ ଯୋଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 13

लिपौ चतुष्पथस्थायामाख्यवर्णपदान्तराः सिद्धाः साध्या द्वितीयस्थाः सुसिद्धा वैरिणः परे

ଚତୁଷ୍ପଥରେ ମିଳିଥିବା ଲେଖାରୁ ଶକୁନ ପଢ଼ିବାବେଳେ ଅକ୍ଷର ଓ ପଦମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରକୁ ଏଭଳି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନରେ ‘ସିଦ୍ଧ’ (ସଫଳ), ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ଥାନରେ ‘ସାଧ୍ୟ’ (ସାଧନୀୟ); ‘ସୁସିଦ୍ଧ’ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟରେ; ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ‘ବୈରୀ’ (ପ୍ରତିପକ୍ଷ) ସୂଚିତ।

Verse 14

सिद्धादीन् कल्पयेदेवं सिद्धात्यन्तगुणैर् अपि सिद्धे सिद्धो जपात् साध्यो जपपूजाहुतादिना

ଏଭଳି ସିଦ୍ଧ ଆଦି (ଶ୍ରେଣୀ)କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ କଳ୍ପନା/ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଉଚିତ; ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିଜନିତ ପରମ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ। ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହେଲେ ସାଧକ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ସେ ସିଦ୍ଧି ଜପ, ପୂଜା, ହୋମ ଆଦି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ସାଧ୍ୟ।

Verse 15

सुसिद्धो ध्यानमात्रेण साधकं नाशयेदरिः दुष्टार्णप्रचुरो यः स्यान्मन्त्रः सर्वविनिन्दितः

ମନ୍ତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ କେବଳ ଧ୍ୟାନମାତ୍ରେ ସାଧକଙ୍କୁ ନାଶ କରିପାରେ। ଏବଂ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଦୁଷ୍ଟ/ଅଶୁଭ ଅକ୍ଷରରେ ପ୍ରଚୁର, ସେ ସର୍ବତ୍ର ନିନ୍ଦିତ।

Verse 16

प्रविश्य विधिवद्दीक्षामभिषेकावसानिकाम् श्रुत्वा तन्त्रं गुरोर् लब्धं साधयेदीप्सितं मनुम्

ବିଧିପୂର୍ବକ ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କରି—ଅଭିଷେକରେ ସମାପ୍ତ ହେଉଥିବା—ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଲଭ୍ୟ ତନ୍ତ୍ରକୁ ଶୁଣି/ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ଇପ୍ସିତ ମନ୍ତ୍ର (ମନୁ)କୁ ସାଧନା କରି ସିଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

धीरो दक्षः शुचिर्भक्तो जपध्यानादितत्परः सिद्धद्यन्तदलैर् अपीति ज जपपूर्णाहुतादिनेति ख सिद्धस्तपस्वी कुशलस्तन्त्रज्ञः सत्यभाषणः

ସେ ଧୀର, ଦକ୍ଷ, ଶୁଚି ଓ ଭକ୍ତ—ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଆଦିରେ ତତ୍ପର। ସେ ସିଦ୍ଧ: ତପସ୍ବୀ, କୁଶଳ, ତନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ସତ୍ୟଭାଷୀ।

Verse 18

निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते शान्तो दान्तः पटुश्चीर्णब्रह्मचर्यो हविष्यभुक्

ଯିଏ ନିଗ୍ରହ (ଶାସନ) ଓ ଅନୁଗ୍ରହ (କୃପା) ଉଭୟ କରିବାରେ ସମର୍ଥ, ସେ ‘ଗୁରୁ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ, ପଟୁ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଆଚରିତ ଏବଂ ହବିଷ୍ (ଯଜ୍ଞାହାର) ଭୋଜନକାରୀ।

Verse 19

कुर्वन्नाचार्यशुश्रूषां सिद्धोत्साही स शिष्यकः स तूपदेश्यः पुत्रश् च विनयी वसुदस् तथा

ଯେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷା (ସେବା) କରେ ଏବଂ ସିଦ୍ଧି-ସାଧନରେ ଉତ୍ସାହରେ ଦୃଢ଼ ରହେ, ସେଇ ସତ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ। ସେ ଉପଦେଶ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହିପରି ବିନୟୀ ଓ ବସୁଦ (ଧନ/ସହାୟତା ଦେବା) ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ଯୋଗ୍ୟ।

Verse 20

मन्त्रन्दद्यात् सुसिद्धौ तु सहस्रं देशिकं जपेत् यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं छलेनाथ बलेन वा

ମନ୍ତ୍ର ସୁସିଦ୍ଧ ହେଲେ ମାତ୍ର ତାହା ଦେବା ଉଚିତ; ଶିଷ୍ୟ ଦେଶିକ (ଗୁରୁ)ଙ୍କ ଅଧୀନରେ ତାହାକୁ ହଜାରଥର ଜପ କରିବ। କିନ୍ତୁ ଯେ ମନ୍ତ୍ର ଯଦୃଚ୍ଛାରେ—ଛଳରେ କିମ୍ବା ବଳପୂର୍ବକ—ଶୁଣାଯାଇଛି, ସେ ମନ୍ତ୍ର ବିଧିବତ୍ ପ୍ରାପ୍ତ ନୁହେଁ।

Verse 21

पत्रे स्थितञ्च गाथाञ्च जनयेद्यद्यनर्थकम् मन्त्रं यः साधयेदेकं जपहोमार्चनादिभिः

ଯଦି କେହି ଅର୍ଥହୀନ ଗାଥା/ପଦ୍ୟ ପତ୍ରରେ ଲେଖି କିମ୍ବା ରଚି ପ୍ରଚାର କରେ, ସେ ନିଷ୍ଫଳ; କିନ୍ତୁ ଯେ ଜପ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଏକମାତ୍ର ମନ୍ତ୍ରକୁ ସାଧନ କରେ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରେ।

Verse 22

क्रियाभिर्भूरिभिस्तस्य सिध्यन्ते स्वल्पसाधनात् सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य नासाध्यमिह किञ्चन

ଯାହାର ଏକ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ, ତାହାର ଅଳ୍ପ ସାଧନାରେ ମଧ୍ୟ ବହୁ କ୍ରିୟା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏପରି ସମ୍ୟକ୍-ସିଦ୍ଧ ଏକମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଅସାଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 23

बहुमन्त्रवतः पुंसः का कथा शिव एव सः दशलक्षजपादेक वर्णो मन्त्रः प्रसिध्यति

ଯେ ପୁରୁଷ ବହୁ ମନ୍ତ୍ରର ଅଧିକାରୀ, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆଉ କ’ଣ କହିବା? ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବସ୍ୱରୂପ। ଦଶଲକ୍ଷ ଜପରେ ଏକାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ସିદ્ધ ହୁଏ।

Verse 24

वर्णवृद्ध्या जपह्रासस्तेनान्येषां समूहयेत् वीजाद्द्वित्रिगुणान्मन्त्रान्मालामन्त्रे जपक्रिया

ମନ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବଢ଼ିଲେ ଜପସଂଖ୍ୟା କମାଇବା ଉଚିତ; ସେହି ନୀତିରେ ଅନ୍ୟ ସହାୟକ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅନୁପାତରେ ସମନ୍ୱୟ କରିବା ଉଚିତ। ମାଳା-ମନ୍ତ୍ରରେ ଜପକ୍ରିୟା ବୀଜଜପର ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଗୁଣ କରାଯାଏ।

Verse 25

सङ्ख्यानुक्तौ शतं साष्टं सहस्रं वा जपादिषु जपाद्दशांशं सर्वत्र साभिशेकं हुतं विदुः

ସଂଖ୍ୟା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲେ ଜପାଦି କ୍ରିୟାରେ ୧୦୮ କିମ୍ବା ୧୦୦୦ ଥର କରିବା ଉଚିତ। ସର୍ବତ୍ର ହୋମକୁ ଜପର ଦଶମାଂଶ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ ତାହା ଅଭିଷେକସହିତ କରାଯାଏ।

Verse 26

द्रव्यानुक्तौ घृतं होमे जपो ऽशक्तस्य सर्वतः मूलमन्त्राद्दशांशः स्यादङ्गादीनां जपादिकम्

ଦ୍ରବ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ନଥିଲେ ହୋମରେ ଘିଅ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟା କରିବାରେ ଅଶକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସର୍ବଥା ଜପ ହିଁ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଜପର ଦଶମାଂଶ ପରିମାଣରେ ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଜପାଦି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 27

जपात्सशक्तिमन्त्रस्य कामदा मन्त्रदेवताः साधकस्य भवेत् तृप्ता ध्यानहोमार्चनादिना

ଶକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରର ଜପ ଦ୍ୱାରା ସାଧକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ମନ୍ତ୍ରଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଧ୍ୟାନ, ହୋମ, ଅର୍ଚ୍ଚନା ଆଦି ଉପାୟରେ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 28

उच्चैर्जपाद्विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः जिह्वाजपे शतगुणः सहस्रो मानसः स्मृतः

ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଜପ ଠାରୁ ଉପାଂଶୁ (ମନ୍ଦସ୍ୱର) ଜପ ଦଶଗୁଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଜିହ୍ୱାଜପ ଶତଗୁଣ, ମାନସଜପ ସହସ୍ରଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।

Verse 29

प्राङ्मुखो ऽवाङ्मुखो वापि मन्त्रकर्म समारभेत् प्रणवाद्याः सर्वमन्त्रा वाग्यतो विहिताशनः

ପୂର୍ବମୁଖ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରମୁଖ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରକର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ଆଦିରେ ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ଥାଉ; ଏବଂ ସାଧକ ବାକ୍-ସଂଯମ ସହିତ ବିହିତ ଆହାର-ନିୟମ ପାଳନ କରୁ।

Verse 30

आसीनस्तु जपेन्मन्त्रान्देवताचार्यतुल्यदृक् कुटीविविक्ता देशाः स्युर्देवालयनदीह्रदाः

ଆସନରେ ବସି ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଦେବତା ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ସମାନ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଜପ ପାଇଁ ଏକାନ୍ତ କୁଟୀ, ଦେବାଳୟ, ନଦୀତଟ ଓ ହ୍ରଦ ଆଦି ସ୍ଥାନ ଉପଯୁକ୍ତ।

Verse 31

सिद्धौ यवागूपूपैर् वा पयो भक्ष्यं हविष्यकम् मन्त्रस्य देवता तावत् तिथिवारेषु वै जपेत्

ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହବିଷ୍ୟ ଭାବେ ଯବାଗୂ (ଚାଉଳ ଗଞ୍ଜି) ଓ ପୂପ (ପିଠା) କିମ୍ବା ଦୁଧକୁ ଭକ୍ଷ୍ୟ-ହବିଷ୍ୟ ରୂପେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସେହି ମନ୍ତ୍ରର ଦେବତା-ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ତିଥି ଓ ବାରରେ ଜପ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 32

कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योर्ग्रहणादौ च साधकः दस्रो यमो ऽनलो धाता शशी रुद्रो गुरुर्दितिः

କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ଓ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ, ଏବଂ ଗ୍ରହଣର ଆରମ୍ଭରେ ସାଧକ-ଯୋଗ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଏହାର ନାମଗୁଡ଼ିକ—ଦସ୍ର, ଯମ, ଅନଲ, ଧାତା, ଶଶୀ, ରୁଦ୍ର, ଗୁରୁ, ଦିତି।

Verse 33

सर्पाः पितरो ऽथ भगो ऽर्यमा शोतेतरद्युतिः त्वष्टा मरुत इन्द्राग्नी मित्रेन्द्रौ निरृतिर्जलम्

ନାଗ (ସର୍ପ)ମାନେ, ପିତୃମାନେ; ପରେ ଭଗ ଓ ଅର୍ୟମା; ଶୋତେ ଓ ତରଦ୍ୟୁତି; ତ୍ୱଷ୍ଟା; ମରୁତମାନେ; ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନି; ମିତ୍ର ଓ ଇନ୍ଦ୍ର; ନିରୃତି ଓ ଜଳ—ଏହି ଦେବତାମାନେ।

Verse 34

विश्वेदेवा हृषीकेशो वायवः सलिलाधिपः अजैकपादहिर्व्रध्नः पूषाश्विन्यादिदेवताः

ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେ, ହୃଷୀକେଶ, ବାୟୁମାନେ, ଜଳାଧିପ; ଅଜୈକପାଦ, ଅହିର୍ବୁଧ୍ନ୍ୟ, ପୂଷା ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର—ଏହି ଓ ଅନ୍ୟ ଆଦିଦେବତାମାନେ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 35

अग्निदस्रावुमा निघ्नो नागश् चन्द्रो दिवाकरः मातृदुर्गा दिशामीशः कृष्णो वैवस्वतः शिवः

ଅଗ୍ନି, ନାସତ୍ୟଦ୍ୱୟ (ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର), ବାୟୁ, ବିଘ୍ନନାଶକ, ନାଗ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମାତୃଦୁର୍ଗା, ଦିଗମୀଶ, କୃଷ୍ଣ, ବୈବସ୍ୱତ (ଯମ) ଓ ଶିବ।

Verse 36

पञ्चदश्याः शशाङ्कस्तु पितरस्तिथिदेवताः हरो दुर्गा गुरुर्विष्णुर्ब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः

ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବତା ଶଶାଙ୍କ (ଚନ୍ଦ୍ର); ତିଥିମାନଙ୍କ ଦେବତା ପିତୃମାନେ। ଏହି ଯୋଜନାରେ ହର (ଶିବ), ଦୁର୍ଗା, ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି), ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଧନେଶ୍ୱର (କୁବେର) ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 37

एते सुर्यादिवारेशा लिपिन्यासो ऽथ कथ्यते केशान्तेषु च वृत्तेषु चक्षुषोः श्रवणद्वये

ଏମାନେ ରବିବାର ଆଦି ଦିନମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା। ଏବେ ଲିପି-ନ୍ୟାସ କଥାହେଉଛି—କେଶାନ୍ତରେ, ବୃତ୍ତ (କପୋଳ/କର୍ଣ୍ଣ) ପ୍ରଦେଶରେ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁରେ ଓ ଦୁଇ କାନରେ ଅକ୍ଷରନ୍ୟାସ କରିବା।

Verse 38

नासागण्डौष्ठदन्तानां द्वे द्वे मूर्धस्ययोः क्रमात् वर्णान् पञ्चसुवर्गानां बाहुचरणसन्धिषु

ପଞ୍ଚ ବ୍ୟଞ୍ଜନ-ବର୍ଗର ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ନାସା, ଗଣ୍ଡ, ଓଷ୍ଠ ଓ ଦନ୍ତରେ ଦୁଇ-ଦୁଇ କରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅବଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ତାଳୁ ଓ କଣ୍ଠରେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ବାହୁ ଓ ଚରଣର ସନ୍ଧିସ୍ଥାନରେ ତାହାର ସୂଚନା ଦିଆଯାଇଛି।

Verse 39

पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ हृदये च क्रमान्न्यसेत् तरेति ख पञ्चस्वरवर्गाणामिति ख यादींश् च हृदये न्यस्येदेषां स्युः सप्तधातवः

ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ, ପୃଷ୍ଠ, ନାଭି ଓ ହୃଦୟରେ କ୍ରମାନୁସାରେ (ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକୁ) ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପଞ୍ଚ ସ୍ୱର-ବର୍ଗ ଓ ‘ୟ’ ଆଦି ଶ୍ରେଣୀକୁ ହୃଦୟରେ ନ୍ୟାସ କଲେ, ସେଠାରୁ ସପ୍ତ ଧାତୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 40

त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि धातवः वसाः पयो वासको लिख्यन्ते चैव लिपीश्वराः

ତ୍ୱକ୍, ଅସୃକ୍ (ରକ୍ତ), ମାଂସ, ସ୍ନାୟୁ/ତନ୍ତୁ, ମେଦ, ମଜ୍ଜା ଓ ଶୁକ୍ର—ଏହିମାନେ ଧାତୁ। ତଦୁପରି ବସା, ପୟଃ (ଦୁଧ) ଓ ବାସକ ମଧ୍ୟ ଲିଖିତ/ନିବନ୍ଧିତ ହୁଏ—ଏହିପରି ଲିପୀଶ୍ୱରମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 41

श्रीकण्ठो ऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः अग्नीशो भावभूतिश् च तिथीशः स्थानुको हरः

ସେ ଶ୍ରୀକଣ୍ଠ; ସେ ଅନନ୍ତ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ। ସେ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଅମରେଶ୍ୱର। ସେ ଅଗ୍ନୀଶ, ଭାବ ଓ ଭୂତି; ସେ ତିଥୀଶ, ସ୍ଥାଣୁ ଓ ହର।

Verse 42

दण्डीशो भौतिकः सद्योजातश्चानुग्रहेश्वरः अक्रूरश् च महासेनः शरण्या देवता अमूः

ସ୍ମରଣୀୟ ଦେବତାମାନେ ଏହିମାନେ—ଦଣ୍ଡୀଶ, ଭୌତିକ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ଅନୁଗ୍ରହେଶ୍ୱର, ଅକ୍ରୂର ଓ ମହାସେନ; ଏମାନେ ଶରଣଦାତା ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ।

Verse 43

ततः क्रोधीशत्तण्डौ च पञ्चान्तकशिवोत्तमौ तथैव रुद्रकूर्मौ च त्रिनेत्रौ चतुराननः

ତତ୍ପରେ କ୍ରୋଧୀଶ ଓ ତଣ୍ଡୁ, ପଞ୍ଚାନ୍ତକ ଓ ଶିବୋତ୍ତମ; ତଥା ରୁଦ୍ର ଓ କୂର୍ମ; ଏବଂ ତ୍ରିନେତ୍ର ଓ ଚତୁରାନନ—ଏମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଏ।

Verse 44

अजेशः शर्मसोनेशौ तथा लाङ्गलिदारुकौ अर्धनारीश्वरश्चोमा कान्तश्चाषाढिदण्डिनौ

ଅଜେଶ, ଶର୍ମସୋନେଶ; ତଥା ଲାଙ୍ଗଲିନ ଓ ଦାରୁକ; ଅର୍ଧନାରୀଶ୍ୱର; ଉମା; କାନ୍ତ; ଏବଂ ଆଷାଢି ଓ ଦଣ୍ଡିନ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଶିବଙ୍କ ନାମ।

Verse 45

अत्रिर्मोनश् च मेषश् च लोहितश् च शिखी तथा छगलण्डद्विरण्डौ द्वौ समहाकालवालिनौ

ଅତ୍ରି, ମୋନ, ମେଷ, ଲୋହିତ ଓ ଶିଖୀ; ତଥା ଦୁଇଜଣ—ଛଗଲଣ୍ଡ ଓ ଦ୍ୱିରଣ୍ଡ—ମହାକାଳ ଓ ବାଲିନ ସହିତ—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

Verse 46

भुजङ्गश् च पिनाकी च खड्गीशश् च वकः पुनः श्वेतो भृगुर्लगुडीशाक्षश् च सम्बर्तकः स्मृतः

ସେ ଭୁଜଙ୍ଗ, ପିନାକୀ ଓ ଖଡ୍ଗୀଶ ଭାବେ ପରିଚିତ; ପୁନଃ ବକ; ତଥା ଶ୍ୱେତ, ଭୃଗୁ, ଲଗୁଡୀଶାକ୍ଷ; ଏବଂ ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 47

रुद्रात्मशक्तान् लिख्यादीन् नमोन्तान् विन्यसेत् क्रमात् अङ्गानि विन्यसेत्सर्वे मन्त्राः साङ्गास्तु सिद्धिदाः

ରୁଦ୍ରାତ୍ମ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ—ଲିଖ୍ୟା ଆଦିରୁ ‘ନମୋ’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—କ୍ରମାନୁସାରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଙ୍ଗମାନେ ଉପରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସାଙ୍ଗ (ଅଙ୍ଗ-ମନ୍ତ୍ର ସହିତ) ହେଲେ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 48

हृल्लेखाव्योमसपूर्वाण्येतान्यङ्गानि विन्यसेत् हृदादीन्यङ्गमन्त्रान्तैर् यो जपेद्धृदये नमः

ହୃତ୍, ଲେଖା ଓ ବ୍ୟୋମ ଆଦି ମନ୍ତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ହୃଦୟାଦି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକରେ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ହୃଦୟାଦି ଅଙ୍ଗମନ୍ତ୍ରକୁ ଅଙ୍ଗସୂତ୍ର ସହିତ ଜପ କରେ, ସେ ହୃଦୟରେ ‘ନମଃ’ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।

Verse 49

स्वाहा शिरस्यथ वषट्शिखायां कवचे च् हूं वौषत् नेत्रे ऽस्त्राय फटस्यात् पञ्चाङ्गं नेत्रवर्जितम्

‘ସ୍ୱାହା’ ଶିରରେ, ‘ବଷଟ୍’ ଶିଖାରେ, ‘ହୂଂ’ କବଚରେ, ‘ବୌଷଟ୍’ ନେତ୍ରରେ, ଏବଂ ‘ଫଟ୍’ ଅସ୍ତ୍ର-ମନ୍ତ୍ର ପାଇଁ ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ନେତ୍ର ବର୍ଜିତ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ସମୁଚ୍ଚୟ ସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

Verse 50

निरङ्गस्यात्मना चाङ्गं न्यस्येमान्नियुतं जपेत् क्रमाभ्यां देवीं वागीशीं यथोक्तांस्तु तिलान् हुनेत्

ନିରଙ୍ଗ-ସ୍ୱରୂପ ଆତ୍ମାକୁ ଆଧାର କରି ଅଙ୍ଗ-ନ୍ୟାସ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକ ନିୟୁତ (ଦଶହଜାର) ଥର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ କଥିତ ଦୁଇ କ୍ରମରେ ଦେବୀ ବାଗୀଶୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ଭାବେ ତିଳକୁ ଅଗ୍ନିରେ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 51

लिपिदेवी साक्षसूत्रकुम्भपुस्तकपद्मधृक् कवित्वादि प्रयच्छेत कर्मादौ सिद्धये न्यसेत् निष्कविर्निर्मलः सर्वे मन्त्राःसिध्यन्ति मातृभिः

ଲିପି-ଦେବୀ ଜପମାଳା, ଯଜ୍ଞୋପବୀତ, କୁମ୍ଭ, ପୁସ୍ତକ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି କବିତ୍ୱାଦି ଦାନ କରନ୍ତି। ଯେକୌଣସି କର୍ମର ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆରମ୍ଭରେ ମାତୃକା-ନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ। ଅକବି ମଧ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୁଏ; ମାତୃକାମାତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।