
स्वयम्प्रभा-विमोचनम् — Svayamprabha Leads the Vanaras Out (Time-Limit Crisis and Counsel)
किष्किन्धाकाण्ड
သရဂ ၅၃ တွင် ပိတ်မိနေရာမှ လွတ်မြောက်ခြင်းနှင့် သီလဓမ္မဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းသို့ ကူးပြောင်းသည့် အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြသည်။ ဟနုမာန်သည် တပသ္ဝိနီ သာသနာရှင်မ စွယံပရဘာ၏ မင်္ဂလာပြု၍ ဓမ္မနှင့်ကိုက်ညီသော စကားကို လေးစားစွာ ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည်။ ဝါနရတို့သည် သူမထံ ခိုလှုံကာ မာယာနှင့်ဆက်စပ်သည့် မဟာမောဟာ ဂူအစုအဝေးအတွင်း လမ်းလွဲလှည့်လည်နေသဖြင့် သုဂရీవ သတ်မှတ်ထားသော တစ်လအကန့်အသတ်ကို ကျော်လွန်သွားပြီဟု ဝန်ခံကြသည်။ စွယံပရဘာသည် တပနှင့် နိယမ၏ အင်အားဖြင့် ကယ်တင်မည်ဟု ကတိပြုကာ အခမ်းအနားတစ်ရပ်ကဲ့သို့ စည်းကမ်းတစ်ခု သတ်မှတ်သည်—ဝါနရအားလုံး မျက်စိပိတ်၍ မျက်လုံးကို ဖုံးကာသာ ထွက်ရမည်; ထို့နောက် ခဏချင်းပင် သူမက သူတို့ကို ဂူပြင်ပသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။ ပြင်ပရောက်သော် စွယံပရဘာက ဗိန္ဓျ တောင်တန်း၊ ပရသ္ရဝဏ တောင်ကုန်းနှင့် မဟာသမုဒ္ဒရာတို့ကို ညွှန်ပြကာ ကောင်းချီးပေးပြီး ဂူအတွင်းသို့ ပြန်ဝင်သွားသည်။ ဝါနရတို့သည် ပန်းပွင့်သစ်ပင်များကြောင့် နွေဦးရာသီ၏ လက္ခဏာကို မြင်ကာ အချိန်အလွန်ကြာသွားသည်ကို သိမြင်ကြပြီး စိုးရိမ်မှုသည် စိတ်ပျက်အားငယ်မှုသို့ တိုးလာသည်။ အင်္ဂဒသည် စဉ်းစားပြီးနောက် အကြီးအကဲများနှင့် တောနေသူများကို မိန့်ခွန်းပြောကာ တာဝန်ယူမှုကို ထုတ်ဖော်၍ ပြန်သွားလျှင် အပြစ်ဒဏ်ခံရမည်ကို ရှောင်ရန် “ပရာယောပဝေသန” (အစာရှောင်၍ သေဆုံးခြင်း) ကို အကြံပြုသည်။ အခြားသူများလည်း စီတာ၏ အရိပ်အယောင်မရှိဘဲ ပြန်သွားလျှင် ရာမကို ကျေနပ်စေရန် သတ်ဒဏ်တိုင် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သဘောတူကြသည်။ တာရာကတော့ အခြားလမ်းတစ်ခု—မရောက်လွယ်၊ စားနပ်ရိက္ခာပြည့်စုံသော မာယာဂူအတွင်း၌ပင် နေထိုင်ရန်—ကို တင်ပြပြီး ထိုနေရာတွင် အိန္ဒြာ၊ ရာမ သို့မဟုတ် သုဂရీవကိုတောင် မကြောက်ရဟု ဆိုသည်။ ထို့ကြောင့် အဖွဲ့သည် အပြစ်ဒဏ်ကို ရှောင်ကာ စုပေါင်းအသက်ရှင်ရေးနှင့် ဓမ္မတာဝန်ကို ထိန်းသိမ်းနိုင်မည့် နည်းလမ်းကို ရှာဖွေကြသည်
Verse 1
एवमुक्तश्शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम्।उवाच हनुमान्वाक्यं तामनिन्दितचेष्टिताम्।।।।
အပြစ်ကင်းစင်သော အကျင့်သီလရှိသည့် တပသီမိန်းမက ဓမ္မနှင့်ညီ၍ မင်္ဂလာပြည့်သော စကားကို ထိုသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် ဟနုမာန်သည် ထိုမိန်းမအား ပြန်လည်တုံ့ပြန်၍ စကားဆိုလေ၏။
Verse 2
शरणं त्वां प्रपन्ना स्म सर्वे वै धर्मचारिणीं।यः कृतस्समयोऽस्माकं सुग्रीवेण महात्मना।।।।स च कालो ह्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम्।
အို ဓမ္မကိုလိုက်နာသော မိခင်မယ်တော်၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးသည် သင်၏အရိပ်အာဝါသသို့ ခိုလှုံလာကြပါသည်။ သို့သော် မဟာသုဂ္ဂရီဝက ကျွန်ုပ်တို့အတွက် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလသည် လွန်ကျော်သွားပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤဂူအတွင်း၌ လှည့်လည်ဝင်ထွက်နေဆဲ ဖြစ်ပါသည်။
Verse 3
सा त्वमस्माद्बिलाद्घोरादुत्तारयितुमर्हसि।।4.53.3।।तस्मात्सुग्रीववचनादतिक्रान्तान्गतायुषः।
အရှင်မယ်တော်၊ ဤကြောက်မက်ဖွယ် ဂူအတွင်းမှ ကျွန်ုပ်တို့ကို ကယ်ထုတ်ပေးရန် သင့်တော်ပါသည်။ သုဂရီးဝ၏ အမိန့်ကို ကျော်လွန်မိသောကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် အသက်ကုန်သကဲ့သို့၊ သေပြီးသားကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါသည်။
Verse 4
त्रातुमर्हसि नस्सर्वान्सुग्रीवभयकर्शितान्।।।।महच्चकार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि।तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः।।।।
“ဓမ္မကိုလိုက်နာသော မိန်းမမြတ်ရေ၊ စုဂရီးဝ၏ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသော ငါတို့အားလုံးကို ကယ်တင်ပါ။ ငါတို့ပြုရမည့် အရေးကြီးသော တာဝန်ကြီးတစ်ရပ် ကျန်ရှိနေသေးသော်လည်း ဤနေရာ၌ နေထိုင်နေစဉ် ငါတို့မပြီးမြောက်နိုင်ခဲ့ပါ”။
Verse 5
त्रातुमर्हसि नस्सर्वान्सुग्रीवभयकर्शितान्।।4.53.4।।महच्चकार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि।तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः।।4.53.5।।
သုဂ္ရီဝ၏ ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ပင်ပန်းနာကျင်နေသော ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးကို ကယ်တင်ပေးပါ။ အို ဓမ္မကိုလိုက်နာသော သီလရှင်မ၊ ကျွန်ုပ်တို့လုပ်ဆောင်ရမည့် အရေးကြီးသော တာဝန်ကြီးတစ်ရပ် ကျန်ရှိနေသေးသော်လည်း ဤနေရာ၌ နေထိုင်စဉ် ကျွန်ုပ်တို့ မပြီးမြောက်နိုင်ခဲ့ပါ။
Verse 6
एवमुक्ता हनुमता तापसी वाक्यमब्रवीत्।जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम्।।।।
ဟနုမာန်က ထိုသို့ ပြောဆိုသော် သီလရှင်မက ပြန်လည်ဆိုသည်– “ဤနေရာသို့ ဝင်ရောက်ပြီးသူအတွက် အသက်ရှင်လျက် ပြန်ထွက်နိုင်ခြင်းသည် အလွန်ခက်ခဲသည်ဟု ငါထင်၏။”
Verse 7
तपसस्तु प्रभावेन नियमोपार्जितेन च।सर्वानेव बिलादस्मादुद्धरिष्यामि वानरान्।।।।
ကျွန်ုပ်၏ တပသ်အานุభာဝနှင့် စည်းကမ်းတကျ နိယမများကို လိုက်နာ၍ ရရှိလာသော အင်အားကြောင့် ဤဂူထဲမှ ဝါနရတို့အားလုံးကို ငါကယ်ထုတ်မည်။
Verse 8
निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुङ्गवाः।न हि निष्क्रमितुं शक्यमनिमीलितलोचनैः।।4.53.8।।
အို ဝါနရခေါင်းဆောင်တို့၊ အားလုံး မျက်စိပိတ်ကြလော့။ မျက်စိမပိတ်ဘဲ ထွက်နိုင်ခြင်း မရှိ။
Verse 9
ततस्सम्मीलितास्सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः।सहसाऽपिदधुर्दृष्टिं हृष्टा गमनकाङ्क्षया।।।।
ထို့နောက် ထွက်ခွာလိုသော ဆန္ဒကြောင့် ဝမ်းမြောက်နေကြသော သူတို့အားလုံးသည် ချက်ချင်း မျက်စိပိတ်လိုက်ကြပြီး နူးညံ့သော လက်ချောင်းများပါသော လက်များဖြင့် မြင်ကွင်းကိုပါ ဖုံးကွယ်လိုက်ကြသည်။
Verse 10
वानरास्तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास्तदा।निमेषान्तरमात्रेण बिलादुत्तारितास्तया।।।।
ထိုအခါ မဟာတမ ဝါနရတို့သည် လက်ဖြင့် မျက်နှာကို ဖုံးကာနေကြသော်လည်း၊ သူမက မျက်တောင်ခတ်တစ်ခါအတွင်းပင် ဂူထဲမှ ထုတ်ဆောင်ပေးခဲ့၏။
Verse 11
ततस्तान्वानरान्सर्वांस्तापसी धर्मचारिणी।निस्सृतान्विषमात्तस्मात्समाश्वास्येदमब्रवीत्।।।।
ထို့နောက် ဓမ္မကိုတည်ကြည်စွာ လိုက်နာသော တပသီမိန်းမသည် အန္တရာယ်ကြမ်းတမ်းသည့်အရာမှ လွတ်မြောက်လာသော ဝါနရအားလုံးကို နှစ်သိမ့်ကာ ဤသို့ မိန့်ဆို၏။
Verse 12
एष विन्ध्यो गिरिश्श्रीमान्नानाद्रुमलताकुलः।एष प्रस्रवणश्शैलस्सागरोऽयं महोदधिः।।।।स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः।इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयम्प्रभा।।।।
“ဤသည်မှာ သစ်ပင်နှင့် လျှောပင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထူထပ်လှပသော ဂုဏ်ရည်ပြည့်ဝင်ဓျာတောင်တန်း ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ ပရသ္ရဝဏ တောင်တန်း ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာလည်း မဟာသမုဒ္ဒရာ—မဟောဒဓိ ဖြစ်၏။ အို ဝါနရအထူးမြတ်တို့၊ သင်တို့အား ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ရှိပါစေ; ယခု ငါသည် မိမိ၏ နေရာသို့ သွားမည်။” ဟူ၍ မိန့်ဆိုပြီးနောက် စွယံပရဘာသည် ထိုတင့်တယ်သော ဂူထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွား၏။
Verse 13
एष विन्ध्यो गिरिश्श्रीमान्नानाद्रुमलताकुलः।एष प्रस्रवणश्शैलस्सागरोऽयं महोदधिः।।4.53.12।।स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः।इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयम्प्रभा।।4.53.13।।
ဤသည်မှာ သစ်ပင်နှင့် လျှောပင်မျိုးစုံဖြင့် ပြည့်နှက်သော ဂုဏ်တော်တင့်တယ်သည့် ဝိန္ဓျတောင်တန်း ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ ပရသ္ရဝဏ တောင်ရိုး ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ မဟာသမုဒ္ဒရာ—အလွန်ကြီးမားသော ပင်လယ် ဖြစ်၏။ “ဝါနရအထက်မြတ်တို့၊ သင်တို့အား ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ။ ငါသည် မိမိအိမ်ရာသို့ သွားမည်” ဟု ဆိုပြီးနောက် စွယံပရဘာသည် ထိုတောက်ပလှသော ဂူအတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွား하였다။
Verse 14
ततस्ते ददृशुर्घोरं सागरं वरुणालयम्।अपारमभिगर्जन्तं घोरैरूर्मिभिरावृतम्।।।।
ထို့နောက် သူတို့သည် ဝရုဏဒေဝ၏ နေအိမ်ဖြစ်သော ကြောက်မက်ဖွယ် သမုဒ္ဒရာကို မြင်ကြ၏။ အဆုံးမရှိအနားမဲ့၍ ဟိန်းဟောက်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ် လှိုင်းတံပိုးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေ၏။
Verse 15
मयस्य मायाविहितं गिरिदुर्गं विचिन्वताम्।तेषां मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः।।।।
မာယာ (လှည့်ကွက်-အနုပညာ) ပိုင်ရှင် မာယာ၏ မာယာဖြင့် စီမံဖန်တီးထားသော တောင်တန်းခံတပ်အတွင်းကို ရှာဖွေနေစဉ်၊ မင်းကြီးက သတ်မှတ်ထားသော တစ်လအချိန်ကာလသည် သူတို့အတွက် လွန်ကျူးသွားခဲ့ပြီ။
Verse 16
विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे सम्प्रपुष्पितपादपे।उपविश्य महाभागाश्चिन्तामापेदिरे तदा।।।।
ထို့နောက် ကံကောင်းသည့် ဝါနရတို့သည် ပန်းပွင့်များဖြင့် ပြည့်ဝစွာ ဖူးပွင့်နေသော သစ်ပင်များရှိရာ ဝိန္ဓျတောင်ခြေ၌ ထိုင်ကြပြီး ထိုအခါတည်းက စိုးရိမ်ပူပန်မှုထဲသို့ ကျရောက်သွားကြ၏။
Verse 17
ततः पुष्पातिभाराग्रान् लताशतसमावृतान्।द्रुमान्वासन्तिकान्दृष्टवा बभूवुर्भयशङ्किताः।।।।
ထို့နောက် ပန်းများအလွန်အကျွံကြောင့် ထိပ်ဖျားများ ငုံ့ကျလာသော နွေဦးသစ်ပင်များကို၊ လျှောပင်ရာချီဖြင့် ပတ်လည်ဖုံးအုပ်နေသည်ကို မြင်ကြသဖြင့် သူတို့သည် ကြောက်ရွံ့၍ စိုးရိမ်သံသယ ဖြစ်လာကြ၏။
Verse 18
ते वसन्तमनुप्राप्तं प्रतिबुद्ध्वा परस्परम्।नष्टसन्देशकालार्था निपेतुर्धरणीतले।।।।
နွေဦးရာသီ ရောက်လာပြီဟု အချင်းချင်းသိမြင်ကြပြီး သတင်းပို့ရန် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလလည်း လွန်ကျော်သွားသဖြင့် သူတို့သည် မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျကြ၏။
Verse 19
ततस्तान्कपिवृद्धांस्तु शिष्टांश्चैव वनौकसः।वाचा मधुरयाऽभाष्य यथावदनुमान्य च।।।।स तु सिंहवृषस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः।युवराजो महाप्राज्ञः अङ्गदो वाक्यमब्रवीत्।।।।
ထို့နောက် အင်္ဂဒ—ဝါနရတို့အတွင်း ပညာကြီးမားသော ယုဝရာဇ၊ ခြင်္သေ့ သို့မဟုတ် နွားထီးကဲ့သို့ ပခုံးကျယ်၍ လက်မောင်းရှည်ခိုင်မာသော ကပိ—အကြောင်းကို သင့်တော်စွာ ချိန်ဆပြီးနောက် တောနေထိုင်သူ အိုမင်းသူများနှင့် လေးစားထိုက်သူတို့အား ချိုမြိန်နူးညံ့သော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကာ ဤသို့ ပြော၏။
Verse 20
ततस्तान्कपिवृद्धांस्तु शिष्टांश्चैव वनौकसः।वाचा मधुरयाऽभाष्य यथावदनुमान्य च।।4.53.19।।स तु सिंहवृषस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः।युवराजो महाप्राज्ञः अङ्गदो वाक्यमब्रवीत्।।4.53.20।।
ထိုအခါ အင်္ဂဒ—ဝါနရတို့အတွင်း ပညာကြီးမားသော ယုဝရာဇ၊ ခြင်္သေ့ သို့မဟုတ် နွားထီးကဲ့သို့ ပခုံးကျယ်၍ လက်မောင်းရှည်ခိုင်မာသော ကပိ—ဤစကားကို ပြောကြား၏။
Verse 21
शासनात्कपिराजस्य वयं सर्वे विनिर्गताः।मासः पूर्णो बिलस्थानां हरयः किं न बुद्ध्यते।।।।
ကပိရာဇ၏ အမိန့်တော်အရ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ အို ဟရိတို့ (ဝါနရတို့)၊ ဤဂူအတွင်း၌ နေထိုင်နေသူတို့အတွက် တစ်လပြည့်လွန်သွားပြီ—မသိမြင်ကြသလော။
Verse 22
वयमाश्वयुजे मासि कालसङ्ख्याव्यवस्थिताः।प्रस्थितास्सोऽपि चातीतः किमतः कार्यमुत्तरम्।।।।
ကျွန်ုပ်တို့သည် အာရှွယုဇ လတွင် အချိန်ကာလကို သတ်မှတ်တွက်ချက်ထားသကဲ့သို့ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။ ထိုသတ်မှတ်ကာလပင် ယခုလည်း ကျော်လွန်သွားပြီ။ ထို့ကြောင့် နောက်တစ်ဆင့် ဘာကို ပြုလုပ်သင့်သနည်း။
Verse 23
भवन्तः प्रत्ययं प्राप्ताः नीतिमार्गविशारदाः।हितेष्वभिरता भर्तुर्निसृष्टास्सर्वकर्मसु।।4.53.23।।
သင်တို့အားလုံးသည် ယုံကြည်အပ်နှံရသောသူများဖြစ်၍ မှန်ကန်သော နီတိမဂ္ဂကို ကျွမ်းကျင်သိမြင်ကြသည်။ မိမိတို့၏ အရှင်၏ အကျိုးအတွက် စိတ်နှလုံးတစ်ခုတည်းဖြင့် အလုပ်လုပ်ကြပြီး လိုအပ်သမျှ ကိစ္စရပ်တိုင်းအတွက် စေလွှတ်ခံထားရသည်။
Verse 24
कर्मस्वप्रतिमास्सर्वे दिक्षु विश्रुतपौरुषाः।मां पुरस्कृत्य निर्याताः पिङ्गाक्षप्रतिचोदिताः।।।।
သင်တို့အားလုံးသည် ကိစ္စလုပ်ရာတွင် မယှဉ်နိုင်သူများဖြစ်၍ အရပ်ရပ်သို့ သတ္တိဗလကြီးမားမှုကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်။ ပင်္ဂါක්ෂ သုဂ္ဂရီဝ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ကျွန်ုပ်ကို ရှေ့တန်းတွင်ထားကာ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်။
Verse 25
इदानीमकृतार्थानां मर्तव्यं नात्र संशयः।हरिराजस्य सन्देशमकृत्वा कस्सुखी भवेत्।।।।
ယခုအခါ ရည်မှန်းချက်မအောင်မြင်သေးသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် သေသင့်ပြီ—သံသယမရှိ။ ဟရိရာဇ (မျောက်ဘုရင်) ၏ အမိန့်ကို မပြည့်စုံစေဘဲ ဘယ်သူက ပျော်ရွှင်စွာ နေနိုင်မည်နည်း။
Verse 26
तस्मिन्नतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम्।प्रायोपवेशनं युक्तं सर्वेषां च वनौकसाम्।।।।
သုဂ္ဂရီဝက ကိုယ်တိုင် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလသည် ကျော်လွန်သွားပြီဖြစ်သဖြင့် တောနေထိုင်သူ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးအတွက် “ပရာယောပဝေသန” ဟူသော သေမချင်း အစာရှောင်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခြင်းသည် သင့်လျော်၏။
Verse 27
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवस्स्वामिभावे व्यवस्थितः।न क्षमिष्यति नस्सर्वानपराधकृतो गतान्।।।।
သုဂရီးဝသည် သဘာဝအားဖြင့် ကြမ်းတမ်းသူဖြစ်၍ ယခုမင်းအဖြစ် အခိုင်အမာတည်နေပြီ။ ကျွန်ုပ်တို့သည် အပြစ်ရှိသူများအဖြစ် ပြန်သွားလျှင် သူသည် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးကို မလွှတ်မပေးဘဲ မခွင့်လွှတ်နိုင်ပါ။
Verse 28
अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापमेव करिष्यति।तस्मात् क्षममिहाद्यैव गन्तुं प्रायोपवेशनम् हि नः।।4.53.28।।त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च धनानि च गृहाणि च।
စီတာအကြောင်း အကျိုးတိုးတက်မှု မရှိလျှင် သူသည် (မတရားသို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ အပြစ်ပေးခြင်းဖြင့်) အပြစ်ကံသာ ပိုမိုပြုမိလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ဤနေရာ၌ပင် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် သင့်လျော်သည်မှာ “ပရာယောပဝေသန” ဟူသော သေမင်းတိုင်အောင် အစာမစားသည့် ဝ్రတကို ခံယူခြင်း—သားသမီးများ၊ ဇနီးများ၊ ဥစ္စာဓနနှင့် အိမ်အိုးအိမ်ရာတို့ကို စွန့်လွှတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
Verse 29
धृवं नो हिंसिता राजा सर्वान्प्रतिगतानितः।।।।वधेनाप्रतिरूपेण श्रेयान्मृत्युरिहैव नः।
ဤနေရာမှ ပြန်သွားလျှင် မင်းသည် ကျွန်ုပ်တို့အားလုံးကို အမှန်တကယ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး မထင်မှတ်သည့် နည်းလမ်းဖြင့် သတ်မိန့်ချလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် ဤနေရာ၌ပင် သေခြင်းက ပိုကောင်း၏။
Verse 30
न चाहं यौवराज्येन सुग्रीवेणाभिषेचितः।।।।नरेन्द्रेणाभिषिक्तोऽस्मि रामेणाक्लिष्टकर्मणा।
ကျွန်ုပ်ကို သုဂရီးဝက ယုဝရာဇ (အမွေဆက်ခံမင်းသား) အဖြစ် အဘိသေက မပေးခဲ့ပါ။ ကျွန်ုပ်ကို အဘိသေကပေးသူမှာ လူတို့အကြား မင်းတကာမင်းဖြစ်သော ရာမ—ကြမ်းကြုတ်မှုကင်းစင်သည့် ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်သူ—ဖြစ်သည်။
Verse 31
स पूर्वं बद्धवैरो मां राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम्।।।।घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृतनिश्चयः।
အကြာကြီးကတည်းက ငါ့အပေါ် ရန်ငြိုးချုပ်ထားသော မင်းကြီးသည် ဤအမှားကို မြင်လျှင် ဆုံးဖြတ်ချက်ခိုင်မာစွာဖြင့် ငါ့ကို ပြင်းထန်သော ဒဏ်ခတ်မှုဖြင့် သတ်မည်။
Verse 32
किं मे सुहृदभिर्व्यसनं पश्यद्भिर्जीवितान्तरे।।।।इहैव प्रायमासिष्ये पुण्ये सागररोधसि।
ငါ့မိတ်ဆွေတို့က ငါ့ဘဝအဆုံးနီးပါး၌ ငါ့ဒုက္ခကို မြင်ရခြင်းသည် ဘာအကျိုးရှိမည်နည်း။ ဤနေရာတည်းကပင် သန့်ရှင်းသော ပင်လယ်ကမ်းခြေ၌ ငါသည် ပရာယောပဝေသ (အစာမစားဘဲ သေမင်းကို စောင့်ခြင်း) ကို ထိုင်ကျင့်မည်။
Verse 33
एतच्छ्रुत्वा कुमारेण युवराजेन भाषितम्।।।।सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः करुणं वाक्यमब्रुवन्।
ယုဝရာဇ မင်းသားငယ်၏ စကားကို ကြားသိပြီးနောက် ဗာနရအထက်မြတ်တို့အားလုံးသည် ကရုဏာပြည့်ဝသော စကားဖြင့် ပြန်လည်ပြောဆိုကြသည်။
Verse 34
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियासक्तश्च राघवः।।।।अदृष्टायां तु वैदेह्यां दृष्ट्वाऽस्मांश्त समागतान्।राघवप्रियकामार्थं घातयिष्यत्यसंशयम्।।।।
သုဂရీవသည် သဘာဝအားဖြင့် ကြမ်းတမ်းသူဖြစ်ပြီး ရာဃဝ (ရာမ) သည် မိမိချစ်သူအပေါ် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဝိုင်ဒေဟီကို မတွေ့ရသေးဘဲ သူက ငါတို့ ပြန်ရောက်လာသည်ကို မြင်လျှင် ရာဃဝ၏ စိတ်တော်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် မသံသယဘဲ ငါတို့ကို သတ်ခိုင်းမည်။
Verse 35
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियासक्तश्च राघवः।।4.53.34।।अदृष्टायां तु वैदेह्यां दृष्ट्वाऽस्मांश्त समागतान्।राघवप्रियकामार्थं घातयिष्यत्यसंशयम्।।4.53.35।।
သုဂရీవသည် သဘာဝအားဖြင့် ကြမ်းတမ်းသူဖြစ်ပြီး ရာဃဝ (ရာမ) သည် မိမိချစ်သူအပေါ် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးလျက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဝိုင်ဒေဟီကို မတွေ့ရသေးဘဲ သူက ငါတို့ ပြန်ရောက်လာသည်ကို မြင်လျှင် ရာဃဝ၏ စိတ်တော်ကို ဖြည့်ဆည်းရန် မသံသယဘဲ ငါတို့ကို သတ်ခိုင်းမည်။
Verse 36
न क्षमं चापराद्धानां गमनं स्वामिपार्श्वतः।इहैव सीतामन्विष्य प्रवृत्तिमुपलभ्य वा।।।।नो चेद्गच्छाम तं वीरं गमिष्यामो यमक्षयम्।
ပြစ်မှားသူတို့အဖို့ သခင်၏အနီးသို့ သွားရောက်တွေ့ဆုံခြင်း မသင့်တော်ပါ။ ဤနေရာ၌ပင် စီတာဒေဝီကို ရှာဖွေ၍ သူမ၏နေရာသတင်းကို သိရမှသာ ထိုသူရဲကောင်းထံ သွားမည်၊ မဟုတ်လျှင် ယမမင်း၏ မပျက်မယွင်းသော နေရာသို့ သွားရမည်။
Verse 37
प्लवङ्गमानां तु भयार्दितानांश्रुत्वा वचस्तार इदं बभाषे।अलं विषादेन बिलं प्रविश्यवसाम सर्वे यदि रोचते वः।।।।
ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့် တုန်လှုပ်နေသော ဝါနရတို့၏စကားကို ကြားသော် တာရာက ဤသို့ဆို၏— “ဝမ်းနည်းခြင်းကို လုံလောက်ပြီ။ သင်တို့နှစ်သက်လျှင် ငါတို့အားလုံး ဂူထဲဝင်၍ ထိုနေရာ၌ နေထိုင်ကြစို့”။
Verse 38
इदं हि मायाविहितं सुदुर्गमंप्रभूतवृक्षोदकभोज्यपेयकम्।इहास्ति नो नैव भयं पुरन्दरान्न राघवाद्वानरराजतोऽपि वा।।।।
ဤနေရာသည် မာယာဖြင့် ဖန်ဆင်းထားသဖြင့် ဝင်ရောက်ရန် အလွန်ခက်ခဲပြီး သစ်ပင်များ၊ ရေ၊ အစားအစာနှင့် သောက်စရာတို့ ပေါများလှသည်။ ဤနေရာ၌ နေထိုင်လျှင် ငါတို့အတွက် ကြောက်စရာမရှိ—ခံတပ်ဖျက် အိန္ဒြာမှလည်းကောင်း၊ ရာဃဝ (ရာမ) မှလည်းကောင်း၊ ဝါနရဘုရင်မှလည်းကောင်း မကြောက်ရ။
Verse 39
श्रुत्वाऽङ्गदस्यापि वचोऽनुकूलमूचुश्च सर्वे हरयः प्रतीताः।यथा न हिंस्येम तथा विधानमसक्तमद्यैव विधीयतां नः।।।।
အင်္ဂဒ၏ သဘောတူညီဖွယ် စကားကို ကြားသော် ဝါနရတို့အားလုံး ယုံကြည်သဘောတူကာ ဆိုကြ၏— “ယနေ့ပင် ငါတို့မထိခိုက်အောင် စီမံချက်တစ်ရပ်ကို ချက်ချင်းပြုလုပ်ပါစေ။ ဘုရင်၏ တင်းကျပ်သော စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များနှင့် မချည်နှောင်ဘဲ ငါတို့၏ လမ်းစဉ်ကို စီစဉ်ပေးပါ”။
The dilemma is mission failure under a fixed royal deadline: the vānaras exceed Sugrīva’s one-month samaya while trapped in Maya’s magical mountain-cave, and must decide whether to return as offenders or adopt an extreme penance. Aṅgada frames prāyopaveśana (fasting unto death) as a response to breached obligation and anticipated royal punishment.
The chapter contrasts dharma-protected refuge with fear-driven despair: Svayaṃprabhā’s tapas enables liberation when approached respectfully, yet liberation immediately reopens the moral burden of accountability. The upadeśa emphasizes that ethical agency requires counsel (deliberation), truthful assessment of time and duty, and choosing strategies that preserve both collective welfare and fidelity to rightful purpose.
Svayaṃprabhā identifies key wayfinding markers for the search mission: Vindhya mountain, Prasravaṇa hill, and the great ocean (Varuṇālaya/Mahodadhi). The vānaras also infer seasonal change—spring—through flowering trees and creepers, using ecological signs as a narrative signal that time has elapsed.