Sarga 3
हनूमत्संवादः / Hanuman’s Diplomatic Approach to Rama and Lakshmana
किष्किन्धाकाण्ड
ဤသရဂတွင် ရာဃဝနှစ်ပါးနှင့် သုဂ္ရీవ၏စခန်းအကြား ပထမဆုံး တရားဝင်ဆက်သွယ်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။ သုဂ္ရీవ၏အမိန့်အရ ဟနုမာန်သည် ဩရှျမူကတောင်မှ ခုန်ဆင်းလာပြီး မဟာဗျူဟာအရ သတိထားကာ မျောက်ရုပ်ကို စွန့်၍ ဆွမ်းခံသူ/သံဃာတော်သဏ္ဍာန်ကို ခံယူသည်—ရန်လိုမှုမရှိကြောင်း ပြသကာ စကားပြောဆိုမှုကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ပရဏိပါတ်ဖြင့် ရိုသေကန်တော့ကာ နီးကပ်လာသည်။ ဟနုမာန်သည် ရာမနှင့် လက္ခမဏကို အလှဆင်သည့် စကားလုံးများဖြင့် ချီးမွမ်းသည်—ခြင်္သေ့ကဲ့သို့သော မျက်မြင်၊ ဒေဝတေဇ၊ ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့သော မျက်လုံး၊ ကျယ်ပြန့်သော ရင်ဘတ်၊ ထို့ပြင် လက်နက်များကို ဥပမာများဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသည်—ဓနုသည် အိန္ဒြာ၏ မိုးကောင်းကင်ရောင်စဉ်ကဲ့သို့၊ မြားအိတ်သည် ဖူးဖူးဖားဖား မြွေကဲ့သို့၊ ဓားများသည် အရေခွံလဲပြီးသော မြွေကဲ့သို့ တောက်ပသည်။ ထို့နောက် ချီးမွမ်းမှ မေးမြန်းမှုသို့ ပြောင်း၍ ဘုရင်တော်သင့်သော မဟာပုရုသတို့သည် အဘယ်ကြောင့် တောတွင် ရှိနေသနည်းဟု မေးကာ၊ သုဂ္ရీవသည် ဓမ္မရှိသော ဝါနရဘုရင်ဖြစ်ပြီး အစ်ကို၏ အနာတရကြောင့် နစ်နာကာ မိတ်သဟာယကို ရှာဖွေနေကြောင်း ထုတ်ဖော်သည်။ မိမိကို သုဂ္ရీవ၏ မန်တရီဟု မိတ်ဆက်ပြီး ရုပ်ပြောင်းနိုင်မှုနှင့် လျင်မြန်စွာ သွားလာနိုင်မှုကိုလည်း ပြောကြားသည်။ ရာမသည် လက္ခမဏအား နူးညံ့သည့်စကားဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ရန် ညွှန်ကြားပြီး ဟနုမာန်၏ မိန့်ခွန်းကို စံနမူနာဟု ချီးကျူးသည်—ဝေဒပညာသင်ယူမှု၊ ဝျာကရဏကျွမ်းကျင်မှု၊ အသံထွက်အပြစ်ကင်းမှုနှင့် အသံလှိုင်းညီညာမှုတို့ ပေါ်လွင်သဖြင့် သံတမန်ရေးရာ အရည်အချင်း၏ လက္ခဏာဟု ဆိုလိုသည်။ လက္ခမဏသည် သုဂ္ရీవနှင့် တွေ့ဆုံရန် အဆိုကို လက်ခံပြီး ဟနုမာန်သည် ဝမ်းမြောက်ကာ မိတ်သဟာယကို တရားဝင်တည်ဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ်သဖြင့် မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေး စတင်လှုပ်ရှားလာသည်။
Shlokas
Verse 1
वचो विज्ञाय हनुमान् सुग्रीवस्य महात्मनः।पर्वतादृश्यमूकात्तु पुप्लुवे यत्र राघवौ।।।।
မဟာသတ္တဝါ စုဂရీవ၏ မိန့်ခွန်းကို နားလည်သိမြင်ပြီးနောက် ဟနုမာန်သည် ဣရှျမူက တောင်မှ ခုန်လွှားကာ ရာဃဝ နှစ်ပါး—သီရိရာမနှင့် လက္ခမဏ—ရှိရာသို့ ရောက်သွား하였다။
Verse 2
कपिरूपं परित्यज्य हनुमान्मारुतात्मजः।भिक्षुरूपं ततो भेजे शठबुद्धितया कपिः।।
ထို့နောက် မာရုတ၏သား ဟနုမာန်သည် ဝါနရရုပ်ကို ချန်လှပ်၍ ဘိက္ခုလှည့်လည်သူ၏ အဝတ်အစားဖြင့် ပုံဖော်ဝတ်ဆင်하였다။ ထိုဝါနရသည် ထက်မြက်သော မဟာဗျူဟာဉာဏ်ဖြင့် ထိုသို့ ပြုလုပ်၏။
Verse 3
ततस्स हनुमान्वाचा श्लक्ष्णया सुमनोज्ञया।विनीतवदुपागम्य राघवौ प्रणिपत्य च।।।।आबभाषे तदा वीरौ यथावत्प्रशशंस च।
ထို့နောက် ဟနုမာန်သည် နူးညံ့၍ စိတ်နှလုံးနှစ်သက်စေသော ဝါစကားဖြင့် အလွန်ယဉ်ကျေးစွာ နီးကပ်လာကာ ရာဃဝနှစ်ပါးရှေ့၌ ဦးချကန်တော့ပြီးနောက်၊ သူရဲကောင်းနှစ်ပါးအား သင့်တော်သကဲ့သို့ ပြောဆိုကာ ထိုက်တန်စွာ ချီးမွမ်းလေ၏။
Verse 4
सम्पूज्य विधिवद्वीरौ हनुमान्मारुतात्मजः।उवाच कामतो वाक्यं मृदु सत्यपराक्रमौ।।
မာရုတ်ဒေဝါ၏ သား ဟနုမာန်သည် သူရဲကောင်းနှစ်ဦးကို ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း ကောင်းစွာ ပူဇော်ဂါရဝပြုပြီးနောက်၊ သစ္စာတရားပေါ်တွင် အားထားသော သတ္တိရှိသူတို့ထံ သင့်လျော်သလို နူးညံ့စွာ စကားဆို၏။
Verse 5
राजर्षिदेवप्रतिमौ तापसौ संशितव्रतौ।देशं कथमिमं प्राप्तौ भवन्तौ वरवर्णिनौ।।त्रासयन्तौ मृगगणानन्यांश्च वनचारिणः।।
အရောင်အဆင်းလှပ၍ ရုပ်ရည်သန့်ရှင်းသော သင်တို့နှစ်ဦးသည် ရာဇရိရှီနှင့် ဒေဝတားတို့ကဲ့သို့—ဝတ်သစ္စာကို တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းသော တပသီများ ဖြစ်ကြသည်။ သင်တို့သည် ဤဒေသသို့ မည်သို့ ရောက်လာကြသနည်း၊ မျောက်မဟုတ်သော်လည်း သမင်အုပ်များနှင့် တောတွင်းနေ သတ္တဝါအခြားတို့ကိုပင် ကြောက်ရွံ့စေသကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါသလား။
Verse 6
राजर्षिदेवप्रतिमौ तापसौ संशितव्रतौ।देशं कथमिमं प्राप्तौ भवन्तौ वरवर्णिनौ4.3.5।।त्रासयन्तौ मृगगणानन्यांश्च वनचारिणः4.3.6।।
အို တပသီမြတ်နှစ်ပါး၊ ရာဇရိရှီနှင့် ဒေဝတားတို့ကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ ဝရတသစ္စာကို တင်းကြပ်စွာ ထိန်းသိမ်းသူတို့၊ ဤဒေသသို့ မည်သို့ ရောက်လာကြသနည်း။ သင်တို့၏ ရောက်ရှိမှုကြောင့် သမင်အုပ်နှင့် တောတွင်းလှည့်လည်သတ္တဝါတို့သည် ကြောက်ရွံ့တုန်လှုပ်နေကြ၏။
Verse 7
पम्पातीररुहान्वृक्षान् वीक्षमाणौ समन्ततः।इमां नदीं शुभजलां शोभयन्तौ तपस्विनौ।।धैर्यवन्तौ सुवर्णाभौ कौ युवां चीरवाससौ।निःश्वसन्तौ वरभुजौ पीडयन्ताविमाः प्रजा:।।
ပမ္ပာကမ်းခြေ၌ ပေါက်ရောက်နေသော သစ်ပင်များကို အရပ်ရပ်မှ ကြည့်ရှုလျက်၊ အို တပသီမြတ်တို့၊ သင်တို့နှစ်ပါးသည် မင်္ဂလာရေစီးသော ဤမြစ်ကိုပင် အလှတင်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သင်တို့သည် မည်သူနည်း—ငယ်ရွယ်သော်လည်း သတ္တိတည်ကြည်၍ ရွှေရောင်တောက်ပကာ သစ်ခွံဝတ်စုံဝတ်ဆင်သူတို့? မြတ်သောလက်မောင်းရှိ၍ နက်ရှိုင်းစွာ သက်ပြင်းချကာ၊ သင်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာကြောင့် ဤနေရာရှိ သတ္တဝါတို့ စိတ်လှုပ်ရှားကြောက်ရွံ့နေကြ၏။
Verse 8
पम्पातीररुहान्वृक्षान् वीक्षमाणौ समन्ततः।इमां नदीं शुभजलां शोभयन्तौ तपस्विनौ4.3.7।।धैर्यवन्तौ सुवर्णाभौ कौ युवां चीरवाससौ।निःश्वसन्तौ वरभुजौ पीडयन्ताविमाः प्रजा:4.3.8।।
သင်တို့နှစ်ပါးသည် မည်သူနည်း—သတ္တိတည်ကြည်၍ ရွှေရောင်တောက်ပသူတို့—ငယ်ရွယ်သော်လည်း သစ်ခွံဝတ်စုံဝတ်ဆင်ထားကြ၏။ မြတ်သောလက်မောင်းဖြင့် နက်ရှိုင်းစွာ သက်ပြင်းချလျက်၊ သင်တို့၏ ရှိနေခြင်းတင်ပင် ဤသတ္တဝါတို့ကို တုန်လှုပ်စေ၏။
Verse 9
सिंहविप्रेक्षितौ वीरौ महाबलविक्रमौ।शक्रचापनिभे चापे गृहीत्वा शत्रुसूदनौ।।श्रीमन्तौ रूपसम्पन्नौ वृषभश्रेष्ठविक्रमौ।हस्तिहस्तोपमभुजौ द्युतिमन्तौ नरर्षभौ।।
ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ မျက်နှာမူရှိသော သူရဲကောင်းနှစ်ပါးသည် အလွန်ကြီးမားသော အင်အားနှင့် ရဲရင့်မှုကို ထင်ရှားစေ၏။ အင်ဒြာ၏ ဥဿာနု (မိုးကောင်းကင်ရောင်) ကဲ့သို့သော လေးကို ကိုင်ဆောင်၍ ရန်သူဖျက်ဆီးသူများကဲ့သို့ မြင်ရသည်။ သူတို့သည် ဂုဏ်သရေရှိ၍ ရုပ်ရည်ပြည့်စုံ၊ အကောင်းဆုံး နွားထီး၏ အားမာန်ကဲ့သို့ ရဲရင့်ကြပြီး၊ လက်မောင်းများသည် ဆင်နှာမောင်းကဲ့သို့ ကြီးမားတောက်ပကာ လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်ကြ၏။
Verse 10
सिंहविप्रेक्षितौ वीरौ महाबलविक्रमौ।शक्रचापनिभे चापे गृहीत्वा शत्रुसूदनौ4.3.9।।श्रीमन्तौ रूपसम्पन्नौ वृषभश्रेष्ठविक्रमौ।हस्तिहस्तोपमभुजौ द्युतिमन्तौ नरर्षभौ4.3.10।।
သင်တို့နှစ်ပါးသည် သရဖူတင့်တယ်၍ ရုပ်ရည်ပြည့်စုံကာ အကောင်းဆုံး နွားထီးကဲ့သို့ သတ္တိဗလပြည့်ဝသည်။ လက်မောင်းတို့သည် ဆင်နှာမောင်းကဲ့သို့ ဖြစ်၍ တောက်ပသန်မာ—အမှန်တကယ် လူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး နရဩဿဘ ဖြစ်ကြသည်။
Verse 11
प्रभया पर्वतेन्द्रोऽयं युवयोरवभासितः।राज्यार्हावमरप्रख्यौ कथं देशमिहागतौ।।
သင်တို့နှစ်ပါး၏ ရောင်ခြည်ကြောင့် ဤတောင်တန်းတို့၏ အရှင်သည် တောက်ပလင်းလက်နေသည်။ သင်တို့သည် နတ်တော်ကဲ့သို့ ထင်ရှား၍ အုပ်စိုးရန် ထိုက်တန်သူများ—အဘယ်ကြောင့် ဤတောရိုင်းဒေသသို့ ရောက်လာကြသနည်း။
Verse 12
पद्मपत्रेक्षणौ वीरौ जटामण्डलधारिणौ।अन्योन्यसदृशौ वीरौ देवलोकादिवागतौ।।यदृच्छयेव सम्प्राप्तौ चन्द्रसूर्यौ वसुन्धराम्।विशालवक्षसौ वीरौ मानुषौ देवरूपिणौ।।सिंहस्कन्धौ महोत्साहौ समदाविव गोवृषौ।
သင်တို့နှစ်ပါးသည် ကြာပန်းရွက်ကဲ့သို့ မျက်လုံးရှိသော သူရဲကောင်းများဖြစ်၍ ဂျဋာမဏ္ဍလကို ဆောင်ထားကြသည်။ အချင်းချင်း ဆင်တူလှသဖြင့် နတ်လောကမှ ဆင်းသက်လာသကဲ့သို့ ထင်ရသည်။ မတော်တဆကဲ့သို့ လနှင့် နေသည် မြေပြင်သို့ ရောက်လာသကဲ့သို့၊ သင်တို့သည် ရင်ဘတ်ကျယ်ဝန်း—ရုပ်ကာယမှာ လူဖြစ်သော်လည်း အလှအပမှာ နတ်သဏ္ဍာန်တူ၏။
Verse 13
पद्मपत्रेक्षणौ वीरौ जटामण्डलधारिणौ।अन्योन्यसदृशौ वीरौ देवलोकादिवागतौ4.3.12।।यदृच्छयेव सम्प्राप्तौ चन्द्रसूर्यौ वसुन्धराम्।विशालवक्षसौ वीरौ मानुषौ देवरूपिणौ4.3.13।।सिंहस्कन्धौ महोत्साहौ समदाविव गोवृषौ।
မတော်တဆကဲ့သို့ လနှင့် နေသည် မြေပြင်သို့ ရောက်လာသကဲ့သို့၊ သင်တို့နှစ်ပါး ရင်ဘတ်ကျယ်ဝန်းသော သူရဲကောင်းများ ပေါ်ထွန်းနေသည်—ရုပ်ကာယမှာ လူဖြစ်သော်လည်း နတ်သဏ္ဍာန်ကို ဆောင်၏။
Verse 14
आयताश्च सुवृत्ताश्च बाहवः परिघोपमाः।सर्वभूषणभूषार्हाः किमर्थं न विभूषिताः।।
သင်၏လက်မောင်းတို့သည် ရှည်လျား၍ အချိုးအစားပြေပြစ်ကာ သံတံတားကဲ့သို့ ခိုင်မာသည်။ အလှဆင်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုးနှင့် ထိုက်တန်သော်လည်း အဘယ်ကြောင့် မအလှဆင်ထားသနည်း။
Verse 15
उभौ योग्यावहं मन्ये रक्षितुं पृथिवीमिमाम्।ससागरवनां कृत्स्नां विन्ध्यमेरुविभूषिताम्।।
ဤကမ္ဘာမြေတစ်လုံးလုံးကို—သမုဒ္ဒရာနှင့် တောတောင်အပါအဝင်—ဝိန္ဓျနှင့် မေရုကဲ့သို့သော တောင်တန်းများဖြင့် တင့်တယ်အလှဆင်ထားသည့် ဤမြေကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် သင်တို့နှစ်ဦးလုံး ထိုက်တန်ကြောင်း ငါယုံကြည်သည်။
Verse 16
इमे च धनुषी चित्रे श्लष्णे चित्रानुलेपने।प्रकाशेते यथेन्द्रस्य वज्रे हेमविभूषिते।।
ထို့ပြင် ဤလေးနှစ်လက်—အနုပညာလက်ရာအလွန်လှပ၍ ထိတွေ့လျှင်ချောမွေ့ကာ အနံ့သာလိမ်းဆေးအလှတရားဖြင့် လိမ်းကျံထားသဖြင့်—ရွှေဖြင့်အလှဆင်ထားသော အင်ဒြာ၏ ဝဇ္ဇရကဲ့သို့ တောက်ပလင်းလက်နေသည်။
Verse 17
सम्पूर्णा निशितैर्बाणै स्तूणाश्च शुभदर्शनाः।।जीवितान्तकरैर्घोरै श्श्वसद्भिरिव पन्नगैः।।
သင်တို့၏ မြားအုံတို့လည်း မြင်ရသော်လှပသည်။ သို့ရာတွင် ထက်မြက်သော မြားများဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၍—ကြောက်မက်ဖွယ်၊ အသက်ကို အဆုံးသတ်စေသော—ဟစ်ဟစ်ရှူရှူ အသံထွက်နေသကဲ့သို့ မြွေများနှင့်တူ၏။
Verse 18
महाप्रमाणौ विस्तीर्णौ तप्तहाटकभूषितौ।।खडगावेतौ विराजेते निर्मुक्ताविवपन्नगौ।।
ဤဓားနှစ်လက်—အတိုင်းအတာကြီးမား၍ ကျယ်ပြန့်ရှည်လျားကာ တောက်ပသော ရွှေစင်ဖြင့် အလှဆင်ထားသဖြင့်—အရေခွံဟောင်းကို ချွတ်ပစ်ပြီး လွတ်မြောက်လာသော မြွေကဲ့သို့ လင်းလက်တောက်ပနေသည်။
Verse 19
एवं मां परिभाषन्तं कस्माद्वै नाभिभाषथः।।सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चिद्वानरयूथपः।वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगद्भ्रमति दुःखितः।।
ဤသို့ ငါပြောဆိုနေသော်လည်း အဘယ်ကြောင့် မဖြေကြားကြသနည်း။ သုဂ္ရီဝ ဟူသော ဓမ္မတရားရှိသည့် သူရဲကောင်းတစ်ဦး ရှိပြီး ဝါနရတပ်၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်။ အစ်ကို၏ မတရားပြုမှုကြောင့် နာကျင်ဝမ်းနည်းကာ လောကအနှံ့ လှည့်လည်နေ၏။
Verse 20
एवं मां परिभाषन्तं कस्माद्वै नाभिभाषथः4.3.19।।सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चिद्वानरयूथपः।वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगद्भ्रमति दुःखितः4.3.20।।
ဤသို့ ငါပြောဆိုနေသော်လည်း အဘယ်ကြောင့် မဖြေကြားကြသနည်း။ သုဂ္ရီဝ ဟူသော ဓမ္မတရားရှိသည့် သူရဲကောင်းတစ်ဦးသည် ဝါနရတပ်၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်၏။ အစ်ကို၏ မတရားပြုမှုကြောင့် ဝမ်းနည်းစွာ လှည့်လည်နေ၏။
Verse 21
प्राप्तोऽहं प्रेषितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना।राज्ञा वानरमुख्यानां हनुमान्नाम वानरः।।
ကျွန်ုပ်သည် မဟာစိတ်ရှိသော သုဂ္ရီဝ—ဝါနရခေါင်းဆောင်တို့အနက် ရာဇာ—၏ အမိန့်ဖြင့် ဤနေရာသို့ ရောက်လာပါသည်။ ကျွန်ုပ်သည် ဟနုမာန် ဟူသော ဝါနရဖြစ်၏။
Verse 22
युवाभ्यां सह धर्मात्मा सुग्रीवस्सख्यमिच्छति।तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम्।।भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकाम्यया।ऋष्यमूकादिह प्राप्तं कामगं कामरूपिणम्।।
ဓမ္မတရားရှိသော သုဂ္ရီဝသည် သင်တို့နှစ်ဦးနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်လို၏။ ကျွန်ုပ်ကို သူ၏ အမတ်ဟု သိမှတ်ပါ—လေသခင် ဝါယု၏သား၊ ဟနုမာန် ဟူသော ဝါနရဖြစ်သည်။ သုဂ္ရီဝ၏ အကျိုးချမ်းသာကို လိုလားသဖြင့် ကျွန်ုပ်သည် ရ္ဩျမူက တောင်မှ ဤနေရာသို့ ဘိက္ခုရုပ်ဖြင့် ဖုံးကွယ်ကာ ရောက်လာ၏။ ကျွန်ုပ်သည် စိတ်ကြိုက်သွားလာနိုင်ပြီး စိတ်ကြိုက်ရုပ်သဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲနိုင်သူဖြစ်၏။
Verse 23
युवाभ्यां सह धर्मात्मा सुग्रीवस्सख्यमिच्छति।तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम्4.3.22।।भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकाम्यया।ऋष्यमूकादिह प्राप्तं कामगं कामरूपिणम्4.3.23।।
သီလဓမ္မရှိသော စုဂရီဝသည် သင်တို့နှစ်ပါးနှင့် မိတ်သဟာယဖြစ်လိုသည်။ ကျွန်ုပ်ကို သူ၏ အမတ် (အကြံပေး) ဟု သိမှတ်ပါ—ဝါနရ၊ လေဒေဝတား ဝါယု၏ သား ဟနုမာန်ဖြစ်သည်။ စုဂရီဝ၏ အကျိုးအတွက် ဘိက္ခုရုပ်ဖုံးကွယ်၍ ရှျမ်မူက တောင်မှ ဤနေရာသို့ ရောက်လာပြီး၊ သွားလိုရာသွားနိုင်သကဲ့သို့ ရုပ်သဏ္ဌာန်ကိုလည်း စိတ်ကြိုက်ပြောင်းလဲနိုင်သည်။
Verse 24
एवमुक्त्वा तु हनुमांस्तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ।वाक्यज्ञौ वाक्यकुशलः पुनर्नोवाच किञ्चन।।
ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် စကားကိုနားလည်တတ်သော သူရဲကောင်း ရာမနှင့် လက္ခမဏတို့ထံသို့ ဟနုမာန် (စကားပြောကျွမ်းကျင်သူ) က ပြောပြီးလျှင် ထပ်မံ၍ မည်သည့်စကားမျှ မဆိုတော့ဘဲ တိတ်ဆိတ်နေ하였다။
Verse 25
एतच्छ्रुत्वा वचन्तस्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत्।प्रहृष्टवदनश्श्रीमान्भ्रातरं पार्श्वतः स्थितम्।।
ထိုစကားများကို ကြားသိသည့်အခါ ဂုဏ်သရေရှိသော ရာမသည် ပျော်ရွှင်မှုကြောင့် မျက်နှာတောက်ပလင်းလက်ကာ အနီး၌ ရပ်နေသော ညီတော် လက္ခမဏကို ခေါ်၍ ပြော하였다။
Verse 26
सचिवोऽयं कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः।तमेव काङ्क्षमाणस्य ममान्तिकमुपागतः।।
“ဤသူသည် မဟာစိတ်ရှိသော ဝါနရဘုရင် စုဂရီဝ၏ အမတ်ဖြစ်သည်။ ငါရှာဖွေနေသော စုဂရီဝထံမှပင် ယခု သူ၏ သံတမန်သည် ငါ့အနီးသို့ ရောက်လာပြီ” ဟု ဆို하였다။
Verse 27
तमभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीवसचिवं कपिम्।वाक्यज्ञं मधुरैर्वाक्यैस्स्नेहयुक्तमरिन्दम।।।।
“အို စောမိတ္ရီ၊ ရန်သူနှိမ်နင်းသူရေ—ဤဝါနရသည် စုဂရီဝ၏ အမတ်ဖြစ်၍ စကားကိုနားလည်တတ်ကာ မေတ္တာပါသော ချိုမြိန်သည့်စကားဖြင့် ပြောတတ်သည်။ သူ့အား နူးညံ့၍ ချိုသာသော စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားလော့” ဟု ဆို하였다။
Verse 28
नानृग्वेदविनीतस्य नायजुर्वेद्धारिणः।नासामवेदविदुषश्शक्यमेवं विभाषितुम्।।
ရိဂ္ဝေဒ၌ မလေ့ကျင့်သူ၊ ယဇုရဝေဒ၌ မတည်မြဲသူ၊ စာမဝေဒကို မသိကျွမ်းသူသည် ဤသို့သောစကားကို မပြောနိုင်ပါ။
Verse 29
नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम्।बहु व्याहरताऽनेन न किञ्चिदपशब्दितम्।।
အမှန်တကယ်ပင် သူသည် သဒ္ဒါပညာအပြည့်အစုံကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ကြားနာလေ့လာထားသည်; စကားကို ရှည်လျားစွာ ပြောသော်လည်း အမှားစကားတစ်လုံးတောင် မထွက်၊ အသံထွက်မှားခြင်းလည်း မကြားရ။
Verse 30
न मुखे नेत्रयोर्वापि ललाटे च भ्रुवोस्तथा।अन्येष्वपि च गात्रेषु दोषस्संविदितः क्वचित्।।
သူ၏မျက်နှာ၌လည်းကောင်း၊ မျက်စိ၌လည်းကောင်း၊ နဖူး၌လည်းကောင်း၊ မျက်ခုံးကြား၌လည်းကောင်း အပြစ်အနာအဆာ မမြင်ရ; အခြားကိုယ်အင်္ဂါများတွင်လည်း ချို့ယွင်းချက်တစ်စုံတစ်ရာ မတွေ့ရ။
Verse 31
अविस्तरमसन्दिग्धमविलम्बितमद्रुतम्।उरस्थं कण्ठगं वाक्यं वर्तते मध्यमे स्वरे।।
သူ၏စကားသည် မရှည်လျားလွန်း၊ မမရှင်းလင်း၊ မနှောင့်နှေး၊ မအလျင်အမြန်; စကားလုံးများသည် ရင်ဘတ်နှင့် လည်ချောင်းမှ ထွက်ပေါ်ကာ အလယ်အလတ်သံဖြင့် စီးဆင်းလေ၏။
Verse 32
संस्कारक्रमसम्पन्नामद्रुतामविलम्बिताम्।उच्चारयति कल्याणीं वाचं हृदयहारिणीम्।।
သူသည် သင်္ကာရအဆင့်အတန်းနှင့် စနစ်တကျ ပြုပြင်သန့်စင်ထားသော မင်္ဂလာဝါစကို မမြန်လွန်း မနှေးလွန်းအောင် ထုတ်ဖော်ပြောကြားသည်။ ထိုစကားသည် နှလုံးသားကို ဆွဲဆောင်ဖမ်းယူနိုင်၏။
Verse 33
अनया चित्रया वाचा त्रिस्थानव्यञ्जनस्थया।कस्य नाराध्यते चित्तमुद्यतासेररेरपि।।
ဤအံ့ဩဖွယ် ဝါစသည် အသံထွက်ရာ သုံးနေရာမှ ထင်ရှားစွာ ထွက်ပေါ်လာ၏။ ထိုသို့သောစကားကြောင့် ဓားကို မြှောက်ထားသော ရန်သူ၏စိတ်တောင် မလက်ခံမနေနိုင်ဘဲ မည်သူ၏စိတ်မမိုက်မဲနိုင်ပါမည်နည်း။
Verse 34
एवं विधो यस्य दूतो न भवेत्पार्थिवस्य तु।सिद्ध्यन्ति हि कथं तस्य कार्याणां गतियोऽनघ।।
အပြစ်ကင်းသူရေ၊ မင်းတစ်ပါး၌ ဤသို့သောအရည်အချင်းရှိ သံတမန်မရှိလျှင်၊ သူ၏ကိစ္စရပ်များ၏ လမ်းကြောင်းနှင့် အဆုံးအဖြတ်တို့သည် မည်သို့ကာမ အောင်မြင်စွာ ပြည့်စုံနိုင်မည်နည်း။
Verse 35
एवं गुणगणैर्युक्ता यस्य स्युः कार्यसाधकाः।तस्य सिध्यन्ति सर्वाऽर्था दूतवाक्यप्रचोदिताः।।
အရည်အချင်းကောင်းများစွာဖြင့် ပြည့်စုံ၍ ကိစ္စကို အောင်မြင်စေတတ်သော အမှုထမ်းများရှိသူအတွက်၊ သံတမန်၏ ထိရောက်သောစကားက လှုံ့ဆော်ပေးသဖြင့် ရည်မှန်းချက်အားလုံး ပြည့်စုံအောင်မြင်၏။
Verse 36
एवमुक्तस्तु सौमित्रिस्सुग्रीवसचिवं कपिम्।अभ्यभाषत वाक्यज्ञो वाक्यज्ञं पवनात्मजम्।।
ဤသို့ ပြောဆိုခံရပြီးနောက်၊ စကားပညာကျွမ်းကျင်သော ဆောမိတ္တရီသည် စုဂရీవ၏ အမတ်ဖြစ်သော မျောက်ဟနုမာန်—လေသခင်၏ သားတော်၊ စကားသိကျွမ်းသူ—ထံသို့ ပြန်လည်ပြောကြား하였다။
Verse 37
विदितौ नौ गुणा विद्वंत्सुग्रीवस्य महात्मनः।तमेव चाऽवां मार्गावस्सुग्रीवं प्लवगेश्वरम्।।
ပညာရှိတော်မူသောသူရေ၊ မဟာအတ္တမ စုဂရီးဝ၏ ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို ကျွန်ုပ်တို့ သိနှံ့ပြီးဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ရှာဖွေနေသည်မှာ မျောက်တို့၏ အရှင် စုဂရီးဝ တစ်ဦးတည်းပင် ဖြစ်သည်။
Verse 38
यथा ब्रवीषि हनुमान्सुग्रीववचनादिह।तत्तथा हि करिष्यावो वचनात्तव सत्तम।।
သုစရိုက်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံး ဟနုမာန်ရေ၊ စုဂရီးဝ၏ အမိန့်တော်အရ ဤနေရာ၌ သင်ပြောသကဲ့သို့ပင် ကျွန်ုပ်တို့လည်း အမှန်တကယ် ထိုသို့ ဆောင်ရွက်မည်—သင်၏ စကားအတိုင်း ဖြစ်သည်။
Verse 39
तत्तस्य वाक्यं निपुणं निशम्यप्रहृष्टरूपः पवनात्मजः कपिः।मनस्समाधाय जयोपपत्तौसख्यं तदा कर्तुमियेष ताभ्याम्।।
သူ၏ ကျွမ်းကျင်သေချာသော စကားကို ကြားသော် လေဒေဝါ၏ သား မျောက်ဟနုမာန်သည် ဝမ်းမြောက်ပျော်ရွှင်၍ မျက်နှာတောက်ပလာ၏။ အောင်မြင်ခြင်းနှင့် အနိုင်ရခြင်း၏ အလားအလာပေါ်တွင် စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ ချထားပြီးနောက် သူသည် ထိုနှစ်ဦးနှင့် မိတ်သဟာယ ဖွဲ့လိုစိတ် ပေါ်ပေါက်လာ၏။
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Hanuman’s controlled, non-threatening approach: he changes form into a mendicant and speaks with humility and precision, balancing caution (security for Sugriva) with dharma (truthful disclosure and respectful engagement).
The sarga teaches that righteous outcomes depend on refined communication: truthful intent must be carried by disciplined speech, etiquette, and clarity—so diplomacy becomes a moral instrument rather than mere strategy.
Ṛṣyamūka and the Pampā region frame the encounter as a liminal political space (refuge and negotiation zone), while references to the three Vedas and vyākaraṇa foreground a cultural ideal: authoritative speech grounded in sacred learning and correct pronunciation.