Sarga 48
अयोध्यायाः शोकवर्णनम् (Ayodhya’s Lament and Civic Desolation)
अयोध्याकाण्ड
စರ್ಗ ၄၈ တွင် ပြည်သူများသည် ရာမကိုလိုက်ပါပြီးနောက် အယောဓျာသို့ ပြန်လာကြသည့်အခါ မြို့တော်၏ စိတ်ဓာတ်အခြေအနေကို ပုံဖော်ထားသည်။ လူထုသည် မျက်ရည်ကြောင့် မျက်စိမမြင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ကာ အသက်ရှူသံတောင် ထွက်ခွာမည့်ပုံရိပ်ဖြင့် သေချင်သကဲ့သို့ ငိုကြွေးနေကြသည်။ အိမ်ထောင်ရေးဘဝလည်း ပျက်စီးသွားပြီး အိမ်တိုင်းငိုကြွေးကာ မိန်းမများက ခင်ပွန်းများကို စကားပြင်းပြင်းထန်ထန်ဖြင့် ပြစ်တင်ကြသည်။ စီးပွားရေး၊ ချက်ပြုတ်မှု၊ ပွဲတော်များ၊ မွေးဖွားခြင်း၏ ပျော်ရွှင်မှုတောင် အဓိပ္ပါယ်မဲ့သွားသည်။ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် ကျမ်းစာသည် ရာမနှင့်အတူ လိုက်ပါသူများ—စီတာနှင့် လက္ခ္မဏ—၏ ဂုဏ်မြင့်မှုကို ချီးမြှောက်ပြီး သဘာဝတရားကိုပင် ဧည့်ခံတော်မူရာ “နိုင်ငံ” တစ်ခုကဲ့သို့ စိတ်ကူးဖော်ပြသည်။ တောတောင်၊ မြစ်ချောင်း၊ တောင်တန်း၊ ပန်းပွင့်သစ်ပင်များနှင့် ရေတံခွန်များက ရာမကို ချစ်ခင်သော ဧည့်သည်တော်ကဲ့သို့ ဂုဏ်ပြုကာ ရာသီမဟုတ်သော်လည်း ပန်းများနှင့် သန့်ရှင်းသော ရေကို ဆက်ကပ်မည်ဟု ဆိုသည်။ မိန်းမများကလည်း စေဝါလုပ်ငန်းကို ခွဲဝေကြမည်ဟု—မိန်းမများက စီတာကို၊ ယောက်ျားများက ရာမကို—အဆိုပြု၍ တောနေရခြင်းကိုပင် စောင့်ရှောက်မှုရှိသော လှုပ်ရှားသည့် အသိုင်းအဝိုင်းတစ်ရပ်အဖြစ် မြင်စေသည်။ ထို့နောက် အကြောင်းအရာသည် နိုင်ငံရေးသို့ ပြောင်းလဲကာ ပြည်သူများက ကૈကေယီ၏ အဓမ္မဆန်သော အုပ်ချုပ်မှုကို ရှုတ်ချကြပြီး ခေါင်းဆောင်မဲ့ နိုင်ငံ၏ ပျက်စီးမှုကို ကြိုတင်စိုးရိမ်ကြသည်။ ဒဿရထ၏ မရဏနှင့် ထို့နောက် ဖြစ်ပေါ်မည့် မဟာဝမ်းနည်းမှုကိုလည်း ခန့်မှန်းကြသည်။ ရာမ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို တိုတောင်းသော်လည်း ထိရောက်စွာ ချီးကျူးဖော်ပြပြီး ညနေချိန်ရောက်သော် ယဇ်မီးနှင့် သာသနာစာဖတ်ကြားမှုတို့ ရပ်တန့်ကာ စျေးများပိတ်သွားသည်။ အယောဓျာသည် ကြယ်မဲ့၊ မှောင်မိုက်၍ လျော့နည်းသွားသော ပင်လယ်ကဲ့သို့ မြင်ရပြီး ဓမ္မလျော့နည်းခြင်း၏ မြို့ပြအလားအလာကို ရုပ်ပုံတင်ပြသည်။
Shlokas
Verse 1
तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।।अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।
ရာမကို လိုက်ပါသွားပြီး မြို့သို့ ပြန်လာကြသော မြို့သူမြို့သားတို့သည် အလွန်ပင် စိတ်ညှိုးနွမ်း၍ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခံစားကြရသည်။ မျက်လုံးများမှာ မျက်ရည်လွှမ်းမိုးကာ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် သေချင်စိတ်က ဖိစီးနေ၍ အသက်ဓာတ်ပင် ထွက်ခွာသွားသကဲ့သို့၊ စိတ်ဓာတ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တို့လည်း လွတ်လပ်ကင်းမဲ့သွားကြသည်။
Verse 2
तेषामेवं विषण्णानां पीडितानामतीव च।बाष्पविप्लुतनेत्राणां सशोकानां मुमूर्षया।।2.48.1।।अनुगम्य निवृत्तानां रामं नगरवासिनाम्।उद्गतानीव सत्वानि बभूवुरमनस्विनाम्।।2.48.2।।
ရာမကို လိုက်ပါသွားပြီး မြို့သို့ ပြန်လာကြသော မြို့သူမြို့သားတို့သည် အလွန်ပင် စိတ်ညှိုးနွမ်း၍ ပြင်းထန်စွာ နာကျင်ခံစားကြရသည်။ မျက်လုံးများမှာ မျက်ရည်လွှမ်းမိုးကာ ဝမ်းနည်းမှုနှင့် သေချင်စိတ်က ဖိစီးနေ၍ အသက်ဓာတ်ပင် ထွက်ခွာသွားသကဲ့သို့၊ စိတ်ဓာတ်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တို့လည်း လွတ်လပ်ကင်းမဲ့သွားကြသည်။
Verse 3
स्वं स्वं निलयमागम्य पुत्रदारैस्समावृता।अश्रूणि मुमुचुस्सर्वे बाष्पेण पिहिताननाः।।2.48.3।।
တစ်ဦးချင်းစီ မိမိအိမ်သို့ ပြန်ရောက်ကြပြီး သားသမီးနှင့် ဇနီးမယားတို့ ဝိုင်းရံလျက် လူအပေါင်းတို့သည် မျက်ရည်များကို လွှတ်ချကြကာ ငိုကြွေးသဖြင့် မျက်နှာများကို မျက်ရည်အငွေ့က ဖုံးလွှမ်းသွား၏။
Verse 4
न चाहृष्यन् नचामोदन् वणिजो न प्रसारयन्।न चाशोभन्त पण्यानि नापचन् गृहमेधिनः।।2.48.4।।
မည်သူမျှ မပျော်ရွှင်၊ မည်သူမျှ မသာယာကြည်နူးကြ။ ကုန်သည်တို့လည်း ရောင်းချရန် ကုန်ပစ္စည်းများကို မဖြန့်ခင်းကြ။ စျေးကွက်ကုန်ပစ္စည်းများသည် အလှအပမရှိတော့ဘဲ အိမ်ထောင်ရှင်တို့သည် အစာချက်တောင် မချက်ကြ။
Verse 5
नष्टं दृष्ट्वा नाभ्यनन्दन् विपुलं वा धनागमम्।पुत्रं प्रथमजं लब्ध्वा जननी नाभ्यनन्दत।।2.48.5।।
ဆုံးရှုံးမှုကို မြင်လည်း မဝမ်းနည်းကြ၊ ကြီးမားသော ဥစ္စာရရှိလည်း မပျော်ရွှင်ကြ။ မိခင်တစ်ဦးသည် ပထမဦးဆုံးသားကို ရရှိသော်လည်း ပျော်မြူးမှု မဖြစ်နိုင်ခဲ့။
Verse 6
गृहे गृहे रुदन्त्यश्च भर्तारं गृहमागतम्।व्यगर्हयन्त दुःखार्ता वाग्भिस्तोत्रैरिव द्विपान्।।2.48.6।।
အိမ်တိုင်းအိမ်တိုင်း၌ မိန်းမတို့ ငိုကြွေးနေကြ၏။ သူတို့၏ ခင်ပွန်းများ အိမ်သို့ ပြန်လာသောအခါ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေသော မိန်းမတို့သည် စကားလုံးများဖြင့် အပြစ်တင်ကြရာ၊ ထိုစကားများသည် ဆင်ကိုမောင်းနှင်ရာ အင်္ကူရှ် (ဆင်ချိတ်) ကဲ့သို့ ထိခိုက်စူးရှ၏။
Verse 7
किं नु तेषां गृहैः कार्यं किं दारै: किं धनेन वा।पुत्रैर्वा किं सुखैर्वापि ये न पश्यन्ति राघवम्।।2.48.7।।
ရာဃဝ (သီရိရာမ) ကို မမြင်ရသူတို့အတွက် အိမ်အိမ်ရာရာက ဘာအကျိုးရှိသနည်း။ ဇနီးမယား၊ ဥစ္စာဓနက ဘာတန်ဖိုးရှိသနည်း။ သားသမီးနှင့် ပျော်ရွှင်မှုတို့လည်း ဘာအဓိပ္ပါယ်ရှိမည်နည်း။
Verse 8
एकः सत्पुरुषो लोके लक्ष्मण स्सह सीतया।योऽनुगच्छति काकुत्स्थं रामं परिचरन् वने।।2.48.8।।
လက္ခမဏာရေ၊ လောက၌ စစ်မှန်သော သုခလည်းရ၊ သီလလည်းပြည့်သော စတ္ပုရုသ မဟာပုဂ္ဂိုလ်ဟူသည် တစ်ဦးတည်းသာရှိ၏။ ထိုသူမှာ စီတာနှင့်အတူ ကကုတ်သ္ထဝంశ၏ ရာမကို လိုက်လံ၍ တောတွင် ပူဇော်ပြုစုအမှုထမ်းသူပင် ဖြစ်သည်။
Verse 9
आपगाः कृतपुण्यास्ता पद्मिन्यश्च सरांसि च।येषु स्नास्यति काकुत्स्थो विगाह्य सलिलं शुचि।।2.48.9।।
ထိုမြစ်များ၊ ကြာပန်းကန်များနှင့် ရေကန်များသည်လည်း ကုသိုလ်ပုဏ္ဏာကို စုဆောင်းထားသကဲ့သို့ မင်္ဂလာရှိကြ၏။ အကြောင်းမူကား ကကုတ်သ္ထ (သီရိရာမ) သည် သန့်ရှင်းသော ရေထဲသို့ ဝင်ရောက်၍ ထိုနေရာတို့တွင် ရေချိုးမည်ဖြစ်သောကြောင့်ပင်။
Verse 10
शोभयिष्यन्ति काकुत्स्थमटव्यो रम्यकाननाः।आपगाश्च महानूपाः सानुमन्तश्च पर्वताः।।2.48.10।।
လှပသော တောအုပ်များပြည့်နှက်သည့် အတောအတွင်း၊ ကျယ်ပြန့်စွာ စီးဆင်းသော မြစ်များနှင့် လျောညောင်းသည့် တောင်တန်းများသည် ကာကုတ္သ္ထ မျိုးနွယ်တော်သား (ရာမ) ၏ တောဝင်နေထိုင်ခြင်းကို ပိုမိုတင့်တယ်စေကြလိမ့်မည်။
Verse 11
काननं वापि शैलं वा यं रामोऽधिगमिष्यति।प्रियातिथिमिव प्राप्तं नैनं शक्ष्यन्त्यनर्चितुम्।।2.48.11।।
ရာမ ရောက်ရှိသည့် တောဖြစ်စေ တောင်ဖြစ်စေ ထိုနေရာသည် ချစ်ခင်ရသော ဧည့်သည်တော်ကဲ့သို့ လက်ခံကြိုဆိုမည်။ ထိုနေရာသည် ရိုသေကန်တော့ခြင်းမရှိဘဲ သူ့ကို မထားနိုင်ပါ။
Verse 12
विचित्रकुसुमापीडा बहुमञ्जरि धारिणः।राघवं दर्शयिष्यन्ति नगा भ्रमरशालिनः।।2.48.12।।
အရောင်စုံပန်းများဖြင့် အလှဆင်ထား၍ ပန်းခိုင်များစွာက လေးလံနေပြီး ပျားများက ဝိုင်းဝန်းမြည်ဟည်းနေသော သစ်ပင်တို့သည် ရာဃဝ (ရာမ) အရှေ့၌ ပေါ်ထွန်းလာကာ ကြိုဆိုရန် ထွက်လာသကဲ့သို့ ဖြစ်လိမ့်မည်။
Verse 13
अकाले चापि मुख्यानि पुष्पाणि च फलानि च।दर्शयिष्यन्त्यनुक्रोशाद्गिरयो राममागतम्।।2.48.13।।
ကရုဏာမေတ္တာကြောင့် ရာသီမဟုတ်သော်လည်း ရာမ မင်းမြတ် ရောက်လာသောအခါ တောင်တန်းတို့သည် အလှဆုံး ပန်းများနှင့် အသီးများကို ထုတ်ဖော်ပြသပေးလိမ့်မည်။
Verse 14
प्रस्रविष्यन्ति तोयानि विमलानि महीधराः।विदर्शयन्तो विविधान् भूयश्चित्रांश्च निर्झरान्।।2.48.14।।
တောင်တန်းတို့သည် ကြည်လင်သန့်ရှင်းသော ရေများကို စီးဆင်းစေကာ အမျိုးမျိုးသော လှပဝိចិតသော ရေတံခွန်များနှင့် စမ်းချောင်းများကို ထပ်ခါထပ်ခါ ထင်ရှားစေမည်။
Verse 15
पादपाः पर्वताग्रेषु रमयिष्यन्ति राघवम्।यत्र रामो भयं नात्र नास्ति तत्र पराभवः।।2.48.15।।
တောင်ထိပ်များပေါ်ရှိ သစ်ပင်များသည် ရာဃဝ မင်းမြတ်ကို ပျော်ရွှင်စေမည်။ ရာမ ရှိရာ၌ ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိ၊ ရာမ ရှိရာ၌ အရှက်ကွဲခြင်း သို့မဟုတ် ရှုံးနိမ့်ခြင်းလည်း မရှိ။
Verse 16
स हि शूरो महाबाहुः पुत्रो दशरथस्य च।पुरा भवति नोदूरादनुगच्छाम राघवम्।।2.48.16।।
သူသည် အမှန်တကယ် သတ္တိရှင် မဟာဗာဟု၊ ဒသရထ မင်း၏ သားတော်ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ထံမှ အလွန်ဝေးမသွားမီ ရာဃဝ မင်းမြတ်ကို လိုက်ပါကြစို့။
Verse 17
पादच्छाया सुखा भर्तुस्तादृशस्य महात्मनः।स हि नाथो जनस्यास्य स गति स्सपरायणम्।।2.48.17।।
ထိုကဲ့သို့ မဟာသတ္တိရှိသော အရှင်၏ ခြေဖဝါးအရိပ်တောင်ပင် ချမ်းသာပျော်ရွှင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သူတစ်ပါးတည်းသာ ဤပြည်သူတို့၏ ကာကွယ်ရှင်ဖြစ်၍၊ သူတစ်ပါးတည်းသာ သူတို့၏ လမ်းခရီး၊ သူတို့၏ ပန်းတိုင်၊ နှင့် အမြင့်ဆုံး အားကိုးရာ အရိပ်အာဝါသ ဖြစ်သည်။
Verse 18
वयं परिचरिष्यामः सीतां यूयं तु राघवम्।इति पौरस्त्रियो भर्तृ़न् दुखार्तास्तत्तदब्रुवन्।।2.48.18।।
“ကျွန်မတို့သည် သီတာဒေဝီကို စောင့်ရှောက်ပြုစုမည်၊ သင်တို့ကတော့ ရာဃဝ (ရာမ) ကို စောင့်ရှောက်ပြုစုကြပါ” ဟု မြို့သူမြို့သားမိန်းမများသည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် စိတ်နာကျင်လျက် မိမိတို့၏ ခင်ပွန်းများအား အမျိုးမျိုးသောစကားဖြင့် ပြောကြ၏။
Verse 19
युष्माकं राघवोऽरण्ये योगक्षेमं विधास्यति।सीता नारीजनस्यास्य योगक्षेमं करिष्यति।।2.48.19।।
တောအတွင်း၌ ရာဃဝ (ရာမ) သည် သင်တို့၏ အကျိုးချမ်းသာနှင့် လုံခြုံရေးကို စီမံပေးမည်၊ သီတာဒေဝီလည်း ထိုမိန်းမအစုအဝေး၏ လုံခြုံချမ်းသာကို ထိုနည်းတူ စောင့်ရှောက်ပေးမည်။
Verse 20
को न्वनेनाऽप्रतीतेन सोत्कण्ठितजनेन च।सम्प्रियेतामनोज्ञेन वासेन हृतचेतसा।।2.48.20।।
ဤနေရာ၌ လူတို့သည် ဝမ်းနည်းခြင်းကြောင့် လည်ချောင်းတင်းကျပ်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေပြီး၊ နေထိုင်ခြင်းကလည်း မနှစ်သက်ဖွယ် အားလုံးကို စိတ်ပင်ပန်းစေသဖြင့်—ဒုက္ခက စိတ်ကို ဖမ်းယူထားသူ မည်သူက ထိုနေထိုင်မှု၌ ပျော်ရွှင်နိုင်မည်နည်း။
Verse 21
कैकेय्या यदि चे द्राज्यं स्यादधर्म्यमनाथवत्।न हि नो जीवितेनार्थः कुतः पुत्रैः कुतो धनैः।।2.48.21।।
ဤနိုင်ငံတော်သည် ကိကေယီ၏ လက်ထဲသို့ အဓမ္မနည်းဖြင့် ကျရောက်ကာ ကျွန်ုပ်တို့ကို အကာအကွယ်မဲ့သူများကဲ့သို့ ဖြစ်စေမည်ဆိုလျှင်၊ အသက်ရှင်ခြင်းတောင် ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အဓိပ္ပါယ်မရှိတော့ပေ—သားသမီးများကို ဘာပြောမလဲ၊ ဥစ္စာဓနကို ဘာပြောမလဲ။
Verse 22
यया पुत्रश्च भर्ता च त्यक्तावैश्वर्यकारणात्।कं सा परिहरेदन्यं कैकेयी कुलपांसनी।।2.48.22।।
အာဏာနှင့် ဂုဏ်သရေကြောင့် သားနှင့် ခင်ပွန်းကိုပါ စွန့်ပစ်ခဲ့သော—မျိုးရိုး၏ အရှက်တရားဖြစ်သည့် ကေကေယီသည် အခြားသူကို မည်သို့ကရုဏာထားနိုင်မည်နည်း။
Verse 23
कैकेय्या न वयं राज्ये भृतका निवसेमहि।जीवन्त्या जातु जीवन्त्यः पुत्रैरपि शपामहे।।2.48.23।।
ကေကေယီ အသက်ရှင်နေသရွေ့ ကျွန်ုပ်တို့—ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ရှင်နေသရွေ့—ဤနိုင်ငံတွင် လုပ်ခစားကျွန်ကဲ့သို့ မနေထိုင်မည်မဟုတ်။ သားသမီးတို့ကိုပါ သက်သေထား၍ ကျိန်ဆို၏။
Verse 24
या पुत्रं पार्थिवेन्द्रस्य प्रवासयति निर्घृणा।कस्तां प्राप्य सुखं जीवेदधर्म्यां दुष्टचारिणीम्।।2.48.24।।
ကရုဏာမဲ့စွာ မြေကြီး၏ အရှင်ဘုရင်၏ သားတော်ကို နိရ္ဗာသ (ပြည်ပထွက်) သို့ ပို့လိုက်သော—ဓမ္မမဲ့၍ အကျင့်ဆိုးသော မိန်းမအောက်တွင် မည်သူက ပျော်ရွှင်စွာ အသက်ရှင်နိုင်မည်နည်း။
Verse 25
उपद्रुतमिदं सर्वमनालम्बमनायकम्।कैकेय्या हि कृते सर्वं विनाशमुपयास्यति।।2.48.25।।
ဤနိုင်ငံတစ်ပြည်လုံးသည် ဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် တုန်လှုပ်နေ၏—အထောက်အပံ့မရှိ၊ အမှန်တကယ်သော ခေါင်းဆောင်မရှိ။ ကေကေယီကြောင့် အားလုံးသည် ပျက်စီးရာသို့ မလွဲမသွေ ရောက်လိမ့်မည်။
Verse 26
न हि प्रव्रजिते रामे जीविष्यति महीपतिः।मृते दशरथे व्यक्तं विलापस्तदनन्तरम्।।2.48.26।।
ရာမကို ပြည်ပထွက်စေပြီးနောက် မဟာဘုရင်သည် မကြာမီ အသက်မရှင်နိုင်တော့။ ဒဿရထ မင်းကြီး ကွယ်လွန်သွားလျှင် ထို့နောက်မှာ အလွန်ရှင်းလင်းစွာ ငိုကြွေးဝမ်းနည်းခြင်းသာ ဖြစ်လိမ့်မည်။
Verse 27
ते विषं पिबतालोड्य क्षीणपुण्या स्सुदुर्गताः।राघवं वानुगच्छध्वमश्रुतिं वापि गच्छत।।2.48.27।।
ကုသိုလ်ကံကုန်ခမ်းသကဲ့သို့ အလွန်ဒုက္ခအကြပ်အတည်းထဲ ကျရောက်နေသော သင်တို့—လိုလျှင် အဆိပ်ကို သောက်ကြလော့; သို့မဟုတ် ရာဃဝ (ရာမ) ကို လိုက်ပါလော့; မဟုတ်လျှင် မသိမမြင်ရာ အရပ်သို့ ထွက်ခွာသွားကြလော့။
Verse 28
मिथ्याप्रव्राजितो राम स्ससीत स्सहलक्ष्मणः।भरते सन्निसृष्टास्स्म स्सौनिके पशवो यथा।।2.48.28।।
ရာမသည်—စီတာနှင့် လက္ခမဏတို့နှင့်အတူ—လှည့်ဖြားမှုဖြင့် နေရပ်စွန့်ခွာ နိရ္ဗာသသို့ ထုတ်ပယ်ခံရ၏; ထို့ပြင် ကျွန်ုပ်တို့ကိုလည်း ဘရတထံသို့ လက်လွှဲပေးလိုက်ကြသည်၊ သတ်သမားထံ အပ်နှံသည့် နွားတိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့။
Verse 29
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
လက္ခမဏ၏ အစ်ကိုကြီးဖြစ်သော ရာမသည် အရောင်ညိုမဲ၍ မျက်နှာသည် လပြည့်ကဲ့သို့ ပြည့်ဝလှပကာ ပခုံးကျယ်ဝန်း၍ ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းနိုင်သူ၊ ကြာပန်းမျက်လုံးရှိသူ၊ လက်မောင်းရှည်၍ ဒူးတိုင်အောင် ရှည်လျားသူ ဖြစ်တော်မူ၏။
Verse 30
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
အမြဲတမ်း အရင်ဆုံး နှုတ်ဆက်၍ စကားပြောတတ်သူ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ ချိုမြိန်သောသဘောရှိသူ၊ စကား၌ သစ္စာတည်သူ၊ အင်အားကြီးမားသူ ဖြစ်တော်မူ၏။ လူအပေါင်းတို့အတွက် ချစ်ခင်ရသူ၊ လကဲ့သို့ ကြည်နူးဖွယ် မြင်သာလှပသူ ဖြစ်တော်မူ၏။
Verse 31
पूर्णचन्द्रानन श्श्यामो गूढजत्रुररिन्दमः।आजानुबाहुः पद्माक्षो रामो लक्ष्मणपूर्वजः।।2.48.29।।पूर्वाभिभाषी मधुर स्सत्यवादी महाबलः।सौम्यस्सर्वस्य लोकस्य चन्द्रवत्प्रियदर्शनः।।2.48.30।।नूनं पुरुषशार्दूलो मत्तमातङ्गविक्रमः।शोभयिष्यत्यरण्यानि विचरन् स महारथः।।2.48.31।।
အမှန်ပင် ထိုမဟာရထီသည်—လူတို့အတွင်း ကျားသတ္တဝါကဲ့သို့ မြတ်မြား၍ မူးယစ်ဒံပေါက်ဆင်ကဲ့သို့ အင်အားကြီးမားသူ—တောအရပ်၌ လှည့်လည်သွားလာရာတွင် တောတောင်တို့ကိုပင် အလှတရားဖြင့် တင့်တယ်စေမည်။
Verse 32
तास्तथा विलपन्त्यस्तु नगरे नागरस्त्रियः।चुक्रुशु र्दुःखसन्तप्ता मृत्योरिव भयागमे।।2.48.32।।
ထိုသို့ မြို့သူမြို့သားမိန်းမတို့သည် ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြ၏။ ဝမ်းနည်းမှု၏အပူဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေသဖြင့် မရဏ၏နီးကပ်လာခြင်းကဲ့သို့ ကြောက်ရွံ့မှုရောက်လာသကဲ့သို့ အော်ဟစ်ကြ၏။
Verse 33
इत्येवं विलपन्तीनां स्त्रीणां वेश्मसु राघवम्।जगामास्तं दिनकरो रजनी चाभ्यवर्तत।।2.48.33।।
အိမ်အတွင်း၌ မိန်းမတို့သည် ရာဃဝကို အကြောင်းပြု၍ ထိုသို့ ငိုကြွေးနေစဉ် နေမင်းသည် အနောက်ဖက်သို့ ဝင်ရောက်၍ အစောင်းသို့ရောက်ကာ ညဉ့်လည်း ရောက်လာ하였다။
Verse 34
नष्टज्वलनसन्तापा प्रशान्ताध्यायसत्कथा।तिमिरेणाभिलिप्तेव सा तदा नगरी बभौ।।2.48.34।।
ထိုအခါ မြို့တော်သည် အမှောင်ဖြင့် လိမ်းပတ်ထားသကဲ့သို့ ထင်ရှားလာ၏။ ယဇ္ဉာမီး၏အပူအရှိန် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး သာသနာကျမ်းစာလေ့လာခြင်းနှင့် သဒ္ဓမ္မကထာသရော်ခြင်းတို့လည်း တိတ်ဆိတ်သွား하였다။
Verse 35
उपशान्तवणिक्पण्या नष्टहर्षा निराश्रया।अयोध्या नगरी चासीन्नष्टतारमिवाम्बरम्।।2.48.35।।
ကုန်သည်တို့၏ဈေးကွက်များ တိတ်ဆိတ်သွား၍ ပျော်ရွှင်မှု ပျောက်ကွယ်ကာ အားကိုးရာမဲ့သဖြင့် အယောဓျာမြို့တော်သည် ကြယ်မဲ့ကောင်းကင်ကဲ့သို့ ထင်မြင်ရ하였다။
Verse 36
तथा स्त्रियो रामनिमित्तमातुरायथा सुते भ्रातरि वा विवासिते।विलप्य दीना रुरुदुर्विचेतसस्सूतैर्हि तासामधिको हि सोऽभवत्।।2.48.36।।
ထို့ကြောင့် ရာမကြောင့် မိန်းမတို့သည် ဝမ်းနည်းပူဆွေး၍ စိတ်မတည်မငြိမ် ဖြစ်ကြသည်။ ကိုယ့်သား သို့မဟုတ် ကိုယ့်ညီအစ်ကိုကို နိရ္ဗာသန (အဝေးပြေး) ခံရသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။ သူတို့သည် အားနည်းကာ စိတ်ရှုပ်ထွေးလျက် ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြပြီး မျက်ရည်မပြတ်ကျ၏; အကြောင်းမူ သူတို့အတွက် ရာမသည် ကိုယ့်သားများထက်ပင် ပို၍ အရေးကြီးမြတ်မားသောသူ ဖြစ်သတည်း။
Verse 37
प्रशान्तगीतोत्सवनृत्तवादनाव्यपास्तहर्षा पिहितापणोदया।तदा ह्ययोध्या नगरी बभूव सामहार्णव स्सङ्क्षपितोदको यथा।।2.48.37।।
သီချင်းသံ၊ ပွဲတော်၊ အကနှင့် တူရိယာသံတို့သည် တိတ်ဆိတ်သွား၍ ပျော်ရွှင်မှုလည်း ပျောက်ကွယ်ကာ စျေးတန်းဆိုင်ခန်းများလည်း ပိတ်ထားကြ၏။ ထိုအခါ အယောဓျာမြို့သည် ရေကျဆင်းသွားသော မဟာသမုဒ္ဒရာကဲ့သို့ ပေါ်လွင်မြင်ရ၏။
Frequently Asked Questions
The sarga frames an ethical crisis of political legitimacy: citizens consider life in Ayodhyā “disagreeable” without Rāma and reject the prospect of Kaikeyī’s adharmic rule, even swearing not to live as servants under it (2.48.20–25).
The chapter teaches that social well-being depends on dharma rather than material abundance: when righteousness and rightful leadership are perceived as removed, joy, ritual continuity, and economic life collapse, while service and hospitality become the community’s remaining moral resources (2.48.3–7; 2.48.18–19; 2.48.34–37).
Ayodhyā is portrayed through cultural markers—markets, household cooking, sacrificial fires, and scriptural recitation—while the forest landscape is mapped via rivers, lotus-pools, mountains with slopes, flowering trees with bees, and waterfalls, all imagined as offering atithi-like hospitality to Rāma (2.48.9–15; 2.48.34–35).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.