Anadhyaya and the Winds: From Vedic Recitation Protocol to Sanatkumara’s Moksha-Upadesha

Verse 1

सनन्दन उवाच । अवतीर्णेषु विप्रेषु व्यासः पुत्रसहायवान् । तूर्ष्णीं ध्यानपरो धीमानेकांते समुपाविशत् ॥ १ ॥

စနန္ဒနက ပြောသည်– ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ဗြာဟ္မဏတို့ ရောက်လာပြီးနောက် သားနှင့်အတူရှိသော ပညာရှိ ဗျာသသည် တိတ်ဆိတ်စွာ အထီးကျန်ရာ၌ ထိုင်ကာ သမာဓိတွင် အပြည့်အဝ စူးစိုက်နေ하였다။

Verse 2

तमुवाचाशरीरी वाक् व्यासं पुत्रसमन्वितम् । भो भो महर्षे वासिष्ठ ब्रह्मघोषो न वर्तते ॥ २ ॥

ကိုယ်မဲ့အသံတစ်ခုက သားနှင့်အတူရှိသော ဗျာသအား ပြော하였다– “ဟေ မဟာရိရှေ၊ ဟေ ဝါသိဋ္ဌ! ဗြဟ္မန်၏ သန့်ရှင်းသော ကြွေးကြော်သံ (ဗြဟ္မဂ္ဃောသ) သည် ဤနေရာ၌ မထင်ရှားတော့။”

Verse 3

एको ध्यानपरस्तूष्णीं किमास्से चिंतयन्निव । ब्रह्मघोषैर्विरहितः पर्वतोऽयं न शोभते ॥ ३ ॥

ဘာကြောင့် တစ်ယောက်တည်း တိတ်ဆိတ်စွာ သမာဓိတွင် စူးစိုက်ပြီး စဉ်းစားနေသကဲ့သို့ ထိုင်နေသနည်း။ ဗြဟ္မန်၏ သန့်ရှင်းသော ပဋိသံ (ဘြဟ္မဂ္ဃောသ) မရှိလျှင် ဤတောင်သည် မလှပတော့။

Verse 4

तस्मादधीष्व भगवन्सार्द्धं पुत्रेण धीमता । वेदान्वेदविदा चैव सुप्रसन्नमनाः सदा ॥ ४ ॥

ထို့ကြောင့် အရှင်မြတ်ရေ၊ ဉာဏ်ပညာရှိသော သားတော်နှင့်အတူ၊ ဝေဒကိုသိသော ပညာရှင်နှင့်လည်း ပေါင်း၍ ဝေဒတော်တို့ကို လေ့လာပါ။ စိတ်နှလုံးကို အမြဲတမ်း အလွန်သန့်ရှင်း၍ ငြိမ်းချမ်းပျော်ရွှင်စွာ ထိန်းထားပါ။

Verse 5

तच्छुत्वा वचनं व्यासो नभोवाणीसमीरितम् । शुकेन सह पुत्रेण वेदाभ्यासमथाकरोत् ॥ ५ ॥

ကောင်းကင်မှ အသံတော်ဖြင့် ကြားသိရသော ထိုစကားကို ကြားပြီးနောက်၊ ဗျာသမုနိသည် သားတော် ရှုကနှင့်အတူ ဝေဒတော်တို့ကို စည်းကမ်းတကျ လေ့ကျင့်ဖတ်ရှု၍ ရွတ်ဆိုခြင်းကို စတင်ပြုလုပ်하였다။

Verse 6

तयोरभ्यसतोरेवं बहुकालं द्विजोत्तम । वातोऽतिमात्रं प्रववौ समुद्रानिलवीजितः ॥ ६ ॥

အို ဒွိဇအထွတ်အမြတ်ရေ၊ ထိုနှစ်ဦးသည် ဤသို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ လေ့ကျင့်နေစဉ်၊ သမုဒ္ဒရာလေက တိုက်ခတ်သကဲ့သို့ အလွန်ပြင်းထန်သော လေမုန်တိုင်းတစ်ခု ပေါ်ထွန်း၍ တိုက်ခတ်လာ하였다။

Verse 7

ततोऽनध्याय इति तं व्यासः पुत्रमवारयत् । शुको वारितमात्रस्तु कौतूहलसमन्वितः ॥ ७ ॥

ထို့နောက် ဗျာသမုနိသည် သားတော်ကို “ဤအချိန်သည် အနဓျာယ (ဝေဒရွတ်ဆိုခြင်း ရပ်နားရမည့်ကာလ) ဖြစ်သည်” ဟုဆိုကာ တားဆီး하였다။ သို့သော် ရှုကသည် ခဏမျှသာ တားဆီးခံရပြီး စူးစမ်းလိုစိတ်ဖြင့် ပြည့်နှက်နေ하였다။

Verse 8

अपृच्छत्पितरं तत्र कुतो वायुरभूदयम् । आख्यातुमर्हति भवान्सर्वं वायोर्विचेष्टितम् ॥ ८ ॥

ထိုနေရာတွင် ရှုကသည် ဖခင်ကို မေးလျက် “ဤလေသည် ဘယ်ကနေ ပေါ်လာသနည်း။ အရှင်သည် လေ၏ လှုပ်ရှားမှုအလုံးစုံကို ရှင်းပြရန် သင့်တော်သူ ဖြစ်ပါသည်” ဟုဆို하였다။

Verse 9

शुकस्यैतद्वचः श्रुत्वा व्यासः परमविस्मितः । अनध्यायनिमित्तऽस्मिन्निदं वचनमब्रवीत् ॥ ९ ॥

ရှုက၏ ဤစကားကို ကြားသိပြီးနောက် ဗျာသသည် အလွန်အံ့ဩသွား၏။ ဝေဒပညာလေ့လာမှု ရပ်နားသည့် အနဓျာယ အခါအခွင့်၌ ထိုစကားကို ထပ်မံဆိုတော်မူ၏။

Verse 10

दिव्यं ते चक्षुरुत्पन्नं स्वस्थं ते निश्चलं मनः । तमसा रजसा चापि त्यक्तः सत्ये व्यवस्थितः ॥ १० ॥

သင်၌ ဒိဗ္ဗဒೃષ્ટိ ပေါ်ထွန်းလာပြီး၊ စိတ်သည် အေးချမ်း၍ မလှုပ်ရှားတော့။ တမသနှင့် ရဇသကိုပါ စွန့်ပစ်ကာ သင်သည် သစ္စာ (satya) ထဲ၌ တည်မြဲနေ၏။

Verse 11

तस्यात्मनि स्वयं वेदान्बुद्ध्वा समनुचिंतय । देवयानचरो विष्णोः पितृयानश्च तामसः ॥ ११ ॥

မိမိ၏ အတ္တမ၌ပင် ဝေဒများကို သိမြင်၍ ကောင်းစွာ ဆင်ခြင်လျှင်၊ ဗိဿဏုသို့ ဦးတည်သည့် ဒေဝယာန လမ်းကို လိုက်နာ၏။ ပိတೃယာန လမ်းမူကား တမသသဘော (မှောင်မိုက်နိမ့်ကျ) ဖြစ်၏။

Verse 12

द्वावेतौ प्रत्ययं यातौ दिवं चाधश्च गच्छतः । पृथिव्यामंतरिक्षे च यतः संयांति वायवः ॥ १२ ॥

ဤနှစ်လမ်းသည် ဆုံးဖြတ်သည့် လမ်းကြောင်းများအဖြစ် တည်ရှိလာ၏—တစ်လမ်းက ကောင်းကင်သို့ တက်၍၊ တစ်လမ်းက အောက်သို့ ဆင်း၏။ ထိုလမ်းများမှ လေများသည် မြေကြီးနှင့် အာကာသအလယ်ပိုင်းတွင် လှုပ်ရှား၍ စုဝေးကြ၏။

Verse 13

सप्त ते वायुमार्गा वै तान्निबोधानुपूर्वशः । तत्र देवगणाः साध्याः समभूवन्महाबलाः ॥ १३ ॥

ဝါယု (အသက်လေ) ၏ လမ်းကြောင်း ခုနစ်ပါး ရှိသည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်၏။ အစဉ်လိုက် သိမှတ်လော့။ ထိုလမ်း/ဒေသများတွင် မဟာအားရှိသော သာဓျများဟု ခေါ်သော ဒေဝဂဏများ ပေါ်ပေါက်လာ၏။

Verse 14

तेषामप्यभवत्पुत्रः समानो नाम दुर्जयः । उदानस्तस्य पुत्रोऽभूव्द्यानस्तस्याभवत्सुतः ॥ १४ ॥

ထိုသူတို့အနက်၌ပင် စမာန (Samāna) ဟူသော အနိုင်ယူရန်ခက်ခဲသည့် သားတစ်ဦးရှိ၏။ သူ၏သားမှာ ဥဒါန (Udāna) ဖြစ်ပြီး၊ ဥဒါန၏သားအဖြစ် ဒျာန (Dyāna) မွေးဖွားလာ၏။

Verse 15

अपानश्च ततो जज्ञे प्राणश्चापि ततः परम् । अनपत्योऽभवत्प्राणो दुर्द्धर्षः शत्रुमर्दनः ॥ १५ ॥

ထိုမှ အပာန (Apāna) မွေးဖွားလာပြီး၊ ထို့နောက် ပရာဏ (Prāṇa) လည်း ထပ်မံပေါ်ပေါက်၏။ ပရာဏသည် သားသမီးမရှိဘဲ—မလျော့မရဲ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းကာ ရန်သူကို ချေမှုန်းသူ ဖြစ်၏။

Verse 16

पृथक्क्र्म्माणि तेषां तु प्रवक्ष्यामि यथा तथा । प्राणिनां सर्वतो वायुश्चेष्टा वर्तयते पृथक् ॥ १६ ॥

ယခု ထို(အသက်လေများ)၏ သီးခြားလုပ်ဆောင်ချက်များကို အစဉ်လိုက် ငါဖော်ပြမည်။ သက်ရှိတို့အတွင်း အနှံ့အပြားရှိသော ဝါယု (Vāyu) သည် လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ချင်းစီကို သီးသန့် လှုံ့ဆော်၍ ဖြစ်ပေါ်စေ၏။

Verse 17

प्रीणनाञ्चैव सर्वेषां प्राण इत्यभिधीयते । प्रेषयत्यभ्रसंघातान्धूमजांश्चोष्मजांस्तथा ॥ १७ ॥

သက်ရှိအားလုံးကို ပျော်ရွှင်စေ၍ ထောက်ပံ့ပေးသောကြောင့် ၎င်းကို ပရာဏ (Prāṇa) ဟု ခေါ်ကြသည်။ ထို့ပြင် မိုးတိမ်အစုအဝေးများနှင့် မီးခိုးမှ ဖြစ်ပေါ်သည့်အရာများ၊ အပူမှ ဖြစ်ပေါ်သည့်အရာများကိုလည်း ထုတ်လွှတ်မောင်းနှင်စေ၏။

Verse 18

प्रथमः प्रथमे मार्गे प्रवहो नाम सोऽनिलः । अंबरे स्नेहमात्रेभ्यस्तडिद्भ्यश्चोत्तमद्युतिः ॥ १८ ॥

လှုပ်ရှားမှု၏ ပထမလမ်းကြောင်း၌ ပထမလေကို ပရဝဟ (Pravaha) ဟု ခေါ်သည်။ ကောင်းကင်၌ ၎င်းသည် စိုထိုင်းမှုအနည်းငယ်နှင့် လျှပ်စီးတို့မှ ပေါ်ထွန်းသော အမြင့်မြတ်ဆုံး တောက်ပမှုကို ဖြစ်စေ၏။

Verse 19

आवहो नाम सोऽभ्येति द्वितीयः श्वसनो नदन् । उदयं ज्योतिषां शश्वत्सोमादीनां करोति यः ॥ १९ ॥

ထို့နောက် ဒုတိယလေကို «အာဝဟ» ဟု ခေါ်ကြ၏၊ ဟုန်းဟုန်းမြည်၍ အလျင်အမြန် တိုက်ခတ်သော အသက်ရှူလေဖြစ်သည်။ ထိုလေသည် လစဉ်းနှင့် အခြားသော အလင်းရောင်ကြယ်ဝတ္ထုတို့၏ ထွက်ပေါ်တက်ရောက်ခြင်းကို အစဉ်မပြတ် ဖြစ်စေသည်။

Verse 20

अंतर्देहेषु चोदानं यं वदंति मनीषिणः । यश्चतुर्भ्यः समुद्रेभ्यो वायुर्द्धारयते जलम् ॥ २० ॥

ပညာရှိတို့က ကိုယ်ရှိသတ္တဝါတို့အတွင်း လှုပ်ရှားသည့် အတွင်းအင်အား «ဥဒါန» ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုတည်းဟူသော ဝါယုလေသည် ပင်လယ်လေးပါးမှ ဆွဲယူလာသော ရေတို့ကို ထိန်းသိမ်းကာ တည်တံ့စေသည်။

Verse 21

उद्धृत्य ददते चापो जीमूतेभ्यो वनेऽनिलः । योऽद्धिः संयोज्य जीमूतान्पर्जन्याय प्रयच्छती ॥ २१ ॥

တောအတွင်း၌ လေသည် ရေကို မြှောက်တင်၍ မိုးတိမ်တို့ထံ ပေးအပ်သည်။ ထို့နောက် သမုဒ္ဒရာသည် မိုးတိမ်တို့ကို စုစည်းကာ ပရဇဉ္ဉ (မိုးကို ဆောင်သော အင်အား) ထံသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။

Verse 22

उद्वहो नाम बंहिष्ठस्तृतीयः स सदागतिः । संनीयमाना बहुधा येन नीला महाघनाः ॥ २२ ॥

တတိယလေကို «ဥဒ္ဝဟ» ဟု ခေါ်ကြပြီး အလွန်အမင်း အားကြီးကာ အစဉ်မပြတ် လှုပ်ရှားသွားလာသည်။ ထိုလေကြောင့် အမဲရောင် မိုးတိမ်ကြီးများကို စုစည်းကာ အမျိုးမျိုးသော အရပ်သို့ မောင်းနှင်ပို့ဆောင်သည်။

Verse 23

वर्षमोक्षकृतारंभास्ते भवंति घनाघनाः । योऽसौ वहति देवानां विमानानि विहायसा ॥ २३ ॥

ထိုထူထဲသော မိုးတိမ်အစုများသည် မိုးကျခြင်းကို ဖွင့်လှစ်စတင်စေသော အကြောင်းရင်းများ ဖြစ်လာကြသည်။ ထိုလေတည်းဟူသော အရာသည် ကောင်းကင်ထဲ၌ လှုပ်ရှားသွားလာကာ ဒေဝတို့၏ ကောင်းကင်ယာဉ်များကို သယ်ဆောင်ပေးသည်။

Verse 24

चतुर्थः संवहो नाम वायुः स गिरिमर्दनः । येन वेगवता रुग्णाः क्रियन्ते तरुजा रसाः ॥ २४ ॥

အသက်လေ တတိယမဟုတ်၊ စတုတ္ထမြောက်သည် “သံဝဟ” ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းသည် “တောင်ကိုချေဖျက်သူ” ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ မြန်ဆန်သော အင်အားကြောင့် သစ်ပင်မှ ပေါက်ဖွားသော ရည်ရောစပ်ကာ စီးဆင်းလာ၏။

Verse 25

पंचमः स महावेगो विवहो नाम मारुतः । यस्मिन्परिप्लवे दिव्या वहंत्यापो विहायसा ॥ २५ ॥

ပဉ္စမမြောက် အသက်လေသည် အလွန်မြန်ဆန်သန်မာသော “ဝိဝဟ” ဟု ခေါ်သော မာရုတ်ဖြစ်၏။ ၎င်း လှိုင်းထသကဲ့သို့ တက်လာသောအခါ၊ ဒေဝရေများသည် ကောင်းကင်တလျှောက် သယ်ဆောင်စီးဆင်း၏။

Verse 26

पुण्यं चाकाशगंगायास्तोयं तिष्ठति तिष्ठति । दूरात्प्रतिहतो यस्मिन्नेकरश्मिर्दिवाकरः ॥ २६ ॥

ကောင်းကင်ဂင်္ဂါ၏ ပုဏ္ဏသန့်ရေသည် ထိုနေရာ၌ တည်မြဲစွာ ရှိနေ၏—အမြဲတမ်း မလျော့။ အဝေးမှလာသော နေမင်း၏ ရောင်ခြည်တစ်စင်းပင် ထိုနေရာ၌ တားဆီးခံရ၍ ပြန်လှန်သွား၏။

Verse 27

योनिरंशुसहस्रस्य येन याति वसुंधराम् । यस्मादाप्यायते सोमो निधिर्दिव्योऽमृतस्य च ॥ २७ ॥

ထောင်ရောင်ခြည်ရှိသော နေမင်း၏ မူလရင်းမြစ်သည် ထိုအရှင်ဖြစ်၏။ ၎င်း၏ အင်အားကြောင့် နေမင်းသည် မြေပြင်ပေါ်၌ မိမိလမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်လည်၏။ ထိုအရှင်ထံမှပင် လမင်းသည် အာဟာရရ၍ တိုးပွားပြည့်ဝလာ၏။ ထိုအရှင်သည် အမృతတရား၏ ဒေဝဘဏ္ဍာတိုက်လည်း ဖြစ်၏။

Verse 28

षष्ठः परिवहो नाम स वायुर्जीवतां वरः । सर्वप्राणभृतां प्राणार्न्योऽतकाले निरस्यति ॥ २८ ॥

ဆဋ္ဌမမြောက် အသက်လေသည် “ပရိဝဟ” ဟု ခေါ်၏။ ၎င်းသည် အသက်ရှိသတ္တဝါတို့အတွက် လေတို့အနက် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏။ သေချိန်ရောက်သော် ပရాణကို ကိုင်ဆောင်သူအားလုံး၏ အသက်ရှုသက်ကို ထုတ်ပယ်လွှတ်၏။

Verse 29

यस्य धर्मेऽनुवर्तेते मृत्युवैवस्वतावुभौ । सम्यगन्वीक्षता बुद्ध्या शांतयाऽध्यात्मनित्यया ॥ २९ ॥

မိမိ၏ဓမ္မ၌ မရဏနှင့် ဝိုင်ဝသ္ဝတ (ယမမင်း) တို့ပါ လိုက်နာရွေ့လျားကြသူသည်—အတ္တ၌ အမြဲတည်သော တည်ငြိမ်သည့် ဉာဏ်ဖြင့် မှန်ကန်စွာ စူးစမ်းမြင်သဖြင့်—သူ၏ဓမ္မအောက်၌ပင် ထိုသူတို့လည်း ကျရောက်ကြသည်။

Verse 30

ध्यानाभ्यासाभिरामाणां योऽमृतत्वाय कल्पते । यं समासाद्य वेगेन दिशामंतं प्रपेदिरे ॥ ३० ॥

သမาธိကို ထပ်ခါတလဲလဲ လေ့ကျင့်ခြင်း၌ ပျော်မွေ့၍ အမရత్వအတွက် သင့်လျော်လာသူ—ထိုအရှင်ထံသို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိသော်၊ သူတို့သည် အရပ်အပေါင်း၏ အဆုံးသတ်၊ အထွဋ်အမြတ်သော လွန်ကဲရာကို ရောက်ကြသည်။

Verse 31

दक्षस्य दश पुत्राणां सहस्राणि प्रजापतेः । येन वृष्ट्या पराभूतस्तोयान्येन निवर्तते ॥ ३१ ॥

ဒက္ခ ပ္ရဇာပတိ၏ သားတော် ဆယ်ပါးတွင် ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိ၏။ အင်အားတစ်ရပ်ဖြင့် မိုးရွာခြင်းကို အနိုင်ယူ၍၊ အခြားအင်အားတစ်ရပ်ဖြင့် ရေများကို တားဆီးကာ နောက်ဆုတ်စေသည်။

Verse 32

परीवहो नाम वरो वायुः स दुरतिक्रमः । एवमेते दितेः पुत्रा मरुतः परमाद्भुताः ॥ ३२ ॥

ပရီးဝဟ ဟူသော အထူးကောင်းမြတ်သည့် လေတစ်ပါး ရှိ၍၊ မလွန်ဆန်နိုင်သကဲ့သို့ အနိုင်မယူလွယ်။ ထိုနည်းတူ ဒိတိ၏ သားတော် မရုတ်တို့သည် အလွန်အံ့ဩဖွယ် ဖြစ်ကြသည်။

Verse 33

अनारमंतः सर्वांगाः सर्वचारिणः । एतत्तु महदाश्चर्यं यदयं पर्वतोत्तमः ॥ ३३ ॥

သူတို့သည် မရပ်မနား လှုပ်ရှားကြ၍၊ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပြည့်စုံကာ အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာကြသည်။ သို့ရာတွင် အံ့ဩဖွယ်ကြီးသည်မှာ—ဤတောင်တော်သည် တောင်တို့အနက် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်နေခြင်းပင်။

Verse 34

कंपितः सहसा तेन पवमानेन वायुना । विष्णोर्निःश्वासवातोऽयं यदा वेगसमीरितः ॥ ३४ ॥

သန့်စင်သောလေတံခွန်ကြောင့် သူသည် ချက်ချင်းတုန်လှုပ်သွား၏—ဤလေသည် ဗိဿနု၏ အသက်ရှူထုတ်လေဟူ၍ အမှန်ပင်—အရှိန်ပြင်းစွာ တိုက်ခတ်လာသောအခါ ဖြစ်၏။

Verse 35

सहसोदीर्यते तात जगत्प्रव्यथते तदा । तस्माद्ब्रह्मविदो ब्रह्म न पठंत्यतिवायुतः ॥ ३५ ॥

လေသည် ချက်ချင်းထလာသောအခါ၊ ချစ်သားရေ၊ ကမ္ဘာလောကသည် ထိုအခါ တုန်လှုပ်၍ အနှောင့်အယှက်ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဗြဟ္မကို သိမြင်သူတို့သည် လေပြင်းလွန်ကဲသည့်အခါ ဗြဟ္မမန်တရားစာများကို မရွတ်ဖတ်ကြ။

Verse 36

वायोर्वायुभयं ह्युक्तं ब्रह्य तत्पीडितं भवेत् । एतावदुक्त्वा वचनं पराशरसुतः प्रभुः ॥ ३६ ॥

ဝါယု (လေဘုရား) သည်ပင် ဝါယုကို ကြောက်ရွံ့သည်ဟု ကြေညာထား၏၊ ဗြဟ္မာတော်ပင်လည်း ထိုအရာကြောင့် ဒုက္ခရောက်တတ်၏။ ဤမျှသာ ပြောပြီးနောက် ပရာရှရ၏ သားတော် အင်အားကြီးသော အရှင်သည် မိန့်ခွန်းကို အဆုံးသတ်၏။

Verse 37

उक्त्वा पुत्रमधीष्वेति व्योमगंगामगात्तदा । ततो व्यासे गते स्नातुं शुको ब्रह्मविदां वरः ॥ ३७ ॥

သားကို “ဤကို လေ့လာပါ” ဟု ဆိုပြီးနောက် ဗျာသသည် ကောင်းကင်ဂင်္ဂါသို့ သွား၏။ ဗျာသ ထွက်ခွာသွားပြီးနောက် ဗြဟ္မကို သိမြင်သူတို့အနက် အမြင့်မြတ်ဆုံး ရှုကသည် ရေချိုးရန် သွား၏။

Verse 38

स्वाध्यायमकरोद्ब्रह्मन्वेदवेदांगपारगः । तत्र स्वाध्यायसंसक्तं शुकं व्याससुतं मुने ॥ ३८ ॥

အို ဗြာဟ္မဏရေ၊ သူသည် ကိုယ်တိုင်လေ့လာခြင်း (သွာဓျာယ) ကို ပြုလုပ်၍ ဝေဒနှင့် ဝေဒအင်္ဂတို့ကို ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်သူ ဖြစ်လာ၏။ ထိုနေရာ၌ အို မုနိရေ၊ ဗျာသ၏ သား ရှုကသည် ထိုသွာဓျာယ၌ပင် အလွန်စူးစိုက် နစ်မြုပ်နေသည်ကို တွေ့မြင်၏။

Verse 39

सनत्कुमारो भगवानेकांते समुपागतः । उत्थाय सत्कृतस्तेन ब्रह्मपुत्रो हि कार्ष्णिना ॥ ३९ ॥

ဘဂဝန် စနတ်ကုမာရသည် တိတ်ဆိတ်သော အတွင်းသို့ ချဉ်းကပ်လာ၏။ ထိုဗြဟ္မာ၏ သား ကာရ္ဏီနာသည် ထ၍ ကြိုဆိုကာ သင့်တော်စွာ ဂုဏ်ပြုပူဇော်하였다။

Verse 40

ततः प्रोवाच विप्रेंद्र शुकं विदां वरः । किं करोषि महाभाग व्यासपुत्र महाद्युते ॥ ४० ॥

ထို့နောက် ဗိပ္ပရိန္ဒရ၊ ဗေဒပညာရှင်အထက်မြတ်သူသည် သုကကို မိန့်ကြား၏—“အလွန်ကံကောင်းသူ၊ ဗျာသ၏ သား အလင်းရောင်ကြီးသူ၊ သင်သည် အဘယ်ကို ပြုလုပ်နေသနည်း?”

Verse 41

शुक उवाच । स्वाध्याये संप्रवृत्तोऽहं ब्रह्मपुत्राधुना स्थितः । त्वद्दर्शनमनुप्राप्तः केनापि सुकृतेन च ॥ ४१ ॥

သုကက မိန့်၏—“ကျွန်ုပ်သည် သာသနာတော်ဆိုင်ရာ ဆွာဓျာယ (သင်ကြားဖတ်ရှုခြင်း) တွင် ပါဝင်နေပြီး ယခုအခါ ဗြဟ္မာ၏ သားအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ အချို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့်ပင် သင်၏ ဒർശနကို ရရှိခဲ့ပါသည်။”

Verse 42

किंचित्त्वां प्रष्टुमिच्छामि तत्त्वं मोक्षार्थसाधनम् । तद्वदस्व महाभाग यथा तज्ज्ञानमाप्नुयाम् ॥ ४२ ॥

ကျွန်ုပ်သည် မောက္ခအတွက် အထောက်အကူဖြစ်သော တတ္တဝ (အမှန်တရား) ကို အနည်းငယ် မေးလိုပါသည်။ အလွန်ကံကောင်းသူ၊ ကျွန်ုပ် ထိုအမှန်တရား၏ ဉာဏ်ကို ရရှိနိုင်အောင် မိန့်ကြားပေးပါ။

Verse 43

सनत्कुमार उवाच । नास्ति विद्यासमं चक्षुर्नास्ति विद्यासमं तपः । नास्ति रागसमं दुःखं नास्ति त्यागसमं सुखम् ॥ ४३ ॥

စနတ်ကုမာရ မိန့်၏—“ပညာကဲ့သို့ မြင်နိုင်သော မျက်စိ မရှိ၊ ပညာကဲ့သို့ တပ (အကျင့်တရား) မရှိ။ တွယ်တာမှုကဲ့သို့ ဒုက္ခ မရှိ၊ စွန့်လွှတ်ခြင်းကဲ့သို့ သုခ မရှိ။”

Verse 44

निवृत्तिः कर्मणः पापात्सततं पुण्यशीलता । सद्वृत्तिः समुदाचारः श्रेय एतदनुत्तमम् ॥ ४४ ॥

အပြစ်ရှိသော ကမ္မမှ လှည့်ကွာခြင်း၊ ကုသိုလ်သဘောကို အမြဲတမ်း စွဲမြဲစွာ ကျင့်သုံးခြင်း၊ နေ့စဉ်အကျင့်အကြံ့ကောင်းဖြင့် ထင်ရှားသော သီလသမာဓိ—ဤသည်ပင် အမြင့်ဆုံး အကျိုးချမ်းသာသို့ သွားရာ မတူညီသော အထွတ်အထိပ်လမ်း ဖြစ်၏။

Verse 45

मानुष्यमसुखं प्राप्य यः सज्जति स मुह्यति । नालं स दुःखमोक्षाय संगो वै दुःखलक्षणः ॥ ४५ ॥

ဒုက္ခများနှင့် ခက်ခဲလှသော လူ့ဘဝကို ရရှိပြီးနောက်၊ အရာရာ၌ စွဲလမ်းသူသည် မောဟဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ခြင်းအတွက် မသင့်တော်၊ စွဲလမ်းခြင်းပင် ဒုက္ခ၏ လက္ခဏာ ဖြစ်သောကြောင့်။

Verse 46

सक्तस्य बुद्धर्भवति मोहजालविवर्द्धिनी । मोहजालावृतो दुःखमिहामुत्र तथाश्नुते ॥ ४६ ॥

စွဲလမ်းသူ၏ ဉာဏ်သည် မောဟကွန်ယက်ကို ပိုမိုကြီးထွားစေသော အာဟာရဖြစ်လာ၏။ ထိုမောဟကွန်ယက်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းခံရသူသည် ဤလောက၌လည်း၊ နောက်လောက၌လည်း ဒုက္ခကို ခံစားရ၏။

Verse 47

सर्वोपायेन कामस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । कार्यः श्रेयोर्थिना तौ हि श्रेयोघातार्थमुद्यतौ ॥ ४७ ॥

အမြင့်ဆုံး အကျိုးကို လိုလားသူသည် နည်းလမ်းအားလုံးဖြင့် ကာမတဏ္ဟာနှင့် ဒေါသကို ထိန်းချုပ်ရမည်။ ထိုနှစ်ပါးသည် အကျိုးချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးရန် အမြဲတမ်း အသင့်ရှိနေသောကြောင့်။

Verse 48

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेञ्च मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥ ४८ ॥

ဒေါသမှ တပသ (အာစရိယ) ကို အမြဲကာကွယ်ရမည်၊ မနာလိုမှုမှ စည်းစိမ်ကို ကာကွယ်ရမည်၊ ဂုဏ်တင်ခြင်းနှင့် အရှက်ခွဲခြင်း နှစ်မျိုးလုံးမှ ပညာကို ကာကွယ်ရမည်၊ ထို့ပြင် ပေါ့လျော့မှုမှ ကိုယ်တိုင်ကို ကာကွယ်ရမည်။

Verse 49

आनृशंस्यं परो धर्मः क्षमा च परमं बलम् । आत्मज्ञानं परं ज्ञानं सत्यं हि परमं हितम् ॥ ४९ ॥

ကရုဏာမေတ္တာသည် အမြင့်ဆုံးသော ဓမ္မ ဖြစ်၏။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော အင်အား ဖြစ်၏။ အတ္တမသိ (အတ္မဇ్ఞာန) သည် အမြင့်ဆုံးသော ဉာဏ် ဖြစ်၏။ သစ္စာတရားသည် အကြီးမားဆုံးသော အကျိုး ဖြစ်၏။

Verse 50

येन सर्वं परित्यक्तं स विद्वान्स च पंडितः । इंद्रियैरिंद्रियार्थेभ्यश्चरत्यात्मवशैरिह ॥ ५० ॥

အရာအားလုံးကို စွန့်လွှတ်နိုင်သူသာလျှင် အမှန်တကယ် ဗိဒ္ဝန်၊ အမှန်တကယ် ပဏ္ဍိတ ဖြစ်၏။ ဤလောက၌ သူသည် အတ္တမ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိသော အင်္ဒြိယများဖြင့် အင်္ဒြိယအာရုံတို့အကြား သွားလာနေ၏။

Verse 51

असज्जमानः शांतात्मा निर्विकारः समाहितः । आत्मभूतैरतद्भूतः सह चैव विनैव च ॥ ५१ ॥

မကပ်ငြိ၊ စိတ်ငြိမ်းချမ်း၍ အပြောင်းအလဲကင်း၊ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းနေသူသည်—ကိုယ်နှင့်တူသကဲ့သို့သောသူများအကြား၌လည်း မကပ်ငြိ၊ မတူသူများအကြား၌လည်း ထိုနည်းတူပင်။ အဖော်နှင့်ရှိစေ၊ တစ်ယောက်တည်းရှိစေ၊ သူသည် တူညီစွာ တည်နေ၏။

Verse 52

स विमुक्तः परं श्रेयो न चिरेणाधिगच्छति । अदर्शनमसंस्पर्शस्तथैवाभाषाणं सदा ॥ ५२ ॥

ထိုသို့ လွတ်မြောက်သူသည် မကြာမီပင် အမြင့်ဆုံးသော ကောင်းကျိုးကို ရောက်ရှိ၏။ သူသည် အမြဲတမ်း လောကီမြင်ခြင်းကင်း၊ ထိတွေ့ခြင်းကင်း၊ ထိုနည်းတူ စကားပြောခြင်းကင်းစွာ နေ၏။

Verse 53

यस्य भूतैः सह मुने स श्रेयो विंदते महत् । न हिंस्यात्सर्वभूतानि भूतैर्मैत्रायणश्चरेत् ॥ ५३ ॥

အို မုနိ၊ သတ္တဝါအားလုံးနှင့် သဟဇာတဖြင့် နေထိုင်သူသည် အကြီးမားဆုံးသော ကောင်းကျိုးကို ရရှိ၏။ သတ္တဝါအားလုံးကို မထိခိုက်စေပါနှင့်၊ သတ္တဝါတို့အပေါ် မေတ္တာမိတ်ရင်းဖြင့် လောက၌ လျှောက်လှမ်းပါစေ။

Verse 54

नेदं जन्म समासाद्य वैरं कुर्वीत केन चित् । आकिंचन्यं सुसंतोषो निराशिष्ट्वमचापलम् ॥ ५४ ॥

ဤလူ့ဘဝကို ရရှိပြီးနောက် မည်သူနှင့်မျှ ရန်မပြုရ။ ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကင်းခြင်း၊ အလွန်ကျေနပ်တည်ငြိမ်ခြင်း၊ အကျိုးရလဒ်ကို မမျှော်လင့်ခြင်းနှင့် မလှုပ်လှဲသော တည်ကြည်မှုကို ပြုစုပျိုးထောင်ရ။

Verse 55

एतदाहुः परं श्रेय आत्मज्ञस्य जितात्मनः । परिग्रहं परित्यज्य भव तातजितेंद्रियः ॥ ५५ ॥

အတ္တကို သိမြင်၍ စိတ်ကို အနိုင်ယူထားသူအတွက် ဤအရာသည် အမြင့်ဆုံးကောင်းကျိုးဟု ဆိုကြသည်။ ချစ်သားရေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ချိတ်ဆက်မှုအားလုံးကို စွန့်လွှတ်၍ အင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူသူ ဖြစ်လာလော့။

Verse 56

अशोकं स्थानमातिष्ट इह चामुत्र चाभयम् । निराशिषो न शोचंति त्यजेदाशिषमात्मनः ॥ ५६ ॥

ဤလောက၌လည်း နောက်လောက၌လည်း ကြောက်ရွံ့မှုမရှိသော ဝမ်းနည်းခြင်းကင်းသော အခြေအနေ၌ နေထိုင်လော့။ မျှော်လင့်ချက်ကင်းသူတို့သည် မဝမ်းနည်းကြ; ထို့ကြောင့် ကိုယ်ပိုင်အကျိုးဆုလာဘ်ကို လိုလားခြင်းကို စွန့်လွှတ်ရ။

Verse 57

परित्यज्याशिषं सौम्य दुःखग्रामाद्विमोक्ष्यसे । तपरोनित्येन दांतेन मुनिना संयतात्मना ॥ ५७ ॥

အေးမြသောသူရေ၊ အကျိုးဆုလာဘ်ကို လိုလားခြင်းကို စွန့်လွှတ်လျှင် ဒုက္ခ၏ “ရွာ” တစ်ရွာလုံးမှ လွတ်မြောက်မည်။ ဤသည်မှာ အမြဲတမ်း တပသဖြင့် နေထိုင်သော မုနိ—ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်၍ စည်းကမ်းရှိကာ အင်ဒြိယများကို ထိန်းသိမ်းသူ၏ လမ်းဖြစ်သည်။

Verse 58

अजितं जेतुकामेन भाव्यं संगेष्वसंगिना । गुणसंगेष्वेष्वनासक्त एकचर्या रतः सदा ॥ ५८ ॥

မအနိုင်ယူနိုင်သေးသော (စိတ်) ကို အနိုင်ယူလိုသူသည် ချိတ်ဆက်မှုများအတွင်း သွားလာနေရသော်လည်း မချိတ်မိဘဲ နေရမည်။ ဂုဏ်များ၏ ထိတွေ့မှုများအလယ်၌လည်း မကပ်ငြိ၊ တစ်ကိုယ်တော် စည်းကမ်းကျင့်စဉ်ကို အမြဲနှစ်သက်၍ နေရမည်။

Verse 59

ब्राह्मणो न चिरादेव सुखमायात्यनुत्तमम् । द्वंद्वारामेषु भूतेषु वराको रमते मुनिः ॥ ५९ ॥

စစ်မှန်သော ဗြာဟ္မဏသည် မကြာမီ အလွန်မြင့်မြတ်သော သုခကို ရောက်လိမ့်မည်။ သို့ရာတွင် သနားဖွယ်သူ—“မုနိ” ဟု ခေါ်သော်လည်း—ဒွန္ဒဝ၌ ကစားသော သတ္တဝါတို့အကြား ပျော်မြူးနေ၏။

Verse 60

किंचिन्प्रज्ञानतृप्तोऽसौ ज्ञानतृप्तो न शोचति । शुभैर्लभेत देवत्वं व्यामिश्रैर्जन्म मानुषम् ॥ ६० ॥

အနည်းငယ်ပင် ဉာဏ်ခွဲခြားမှုကြောင့် စိတ်ကျေနပ်သူ၊ စစ်မှန်သော ဉာဏ်ပညာဖြင့် ပြည့်ဝသူသည် မဝမ်းနည်း။ သန့်ရှင်းသော ကုသိုလ်ကံဖြင့် ဒေဝဘဝကို ရပြီး၊ ရောနှောသော ကံဖြင့် လူဘဝကို ရသည်။

Verse 61

अशुभैश्चाप्यधो जन्म कर्मभिर्लभतेऽवशः । तत्र मृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतम् ॥ ६१ ॥

မကောင်းသော ကံကြောင့်လည်း မလွတ်မကင်း အောက်တန်းကျသော မွေးဖွားမှုကို ရသည်။ ထိုနေရာ၌ သေခြင်း၊ အိုမင်းခြင်း၊ ဒုက္ခတို့ကြောင့် အမြဲတမ်း နှိပ်စက်ခံရ၏။

Verse 62

संसारं पश्यते जंतुस्तत्कथं नावबुध्से । अहिते हितसंज्ञस्त्वमध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः ॥ ६२ ॥

သတ္တဝါသည် သံသရာလည်ပတ်မှုကို မြင်နေရက်နှင့်—ဘယ်ကြောင့် မသိမမြင်သေးသနည်း။ အန္တရာယ်ကို အကျိုးဟု ထင်ပြီး၊ မတည်မြဲသောအရာကို တည်မြဲဟု အမည်တပ်နေ၏။

Verse 63

अनर्थे वार्थसंज्ञस्त्वं किमर्थं नावबुध्यसे । संवेष्ट्यमानं बहुभिर्मोहतंतुभिरात्मजैः ॥ ६३ ॥

အန္တရာယ်ကို အကျိုးဟု အမည်တပ်ပြီး ဘာကြောင့် မသိမမြင်သနည်း။ သင်သည် မောဟ၏ ချည်မျှင်များစွာ—ကိုယ့်ထဲမှ ပေါက်ဖွားသော တွယ်ကပ်မှုများ—ဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ပတ်လည်ခံနေရ၏။

Verse 64

कोशकारवदात्मानं वेष्टितो नावबुध्यसे । अलं परिग्रहेणेह दोषवान् हि परिग्रहः ॥ ६४ ॥

ပိုးချည်ကောင်က ကိုယ့်အိမ်အုပ်ကို ကိုယ်တိုင်ချည်ပတ်ပြီး ထဲမှာပိတ်မိသကဲ့သို့၊ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့က ဝန်းရံထားသဖြင့် မိမိအတ္တကို မသိမြင်နိုင်။ ဤလောက၌ စုဆောင်းကပ်လှမ်းခြင်းကို လုံလောက်ပြီ—ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကပ်ခြင်းသည် အပြစ်အနာများစွာပါ၏။

Verse 65

कृमिर्हि कोशकारस्तु बध्यते स्वपरिग्रहात् । पुत्रदारकुटुंबेषु सक्ताः सीदंति जंतवः ॥ ६५ ॥

အိမ်အုပ်ချည်သော ပိုးကောင်သည် ကိုယ့်ပိုင်ဆိုင်မှုကို ကပ်လှမ်းသဖြင့် ကိုယ်တိုင်ပင် ချည်နှောင်ခံရသည်။ ထိုနည်းတူ သားသမီး၊ ဇနီးနှင့် မိသားစုအပေါ် စွဲလမ်းသူ သတ္တဝါတို့သည် ဒုက္ခထဲသို့ နစ်မြုပ်ကြ၏။

Verse 66

सरःपंकार्णवे मग्ना जीर्णा वनगजा इव । मोहजालसमाकृष्टान्पश्यजंतून्सुदुःखितान् ॥ ६६ ॥

ကြည့်လော့—သတ္တဝါတို့သည် ရွံ့ညစ်သော ရေကန်ပင်လယ်ထဲ နစ်မြုပ်နေကြသည်၊ တောထဲက အိုမင်းသော ဆင်များကဲ့သို့။ မောဟ၏ ကွန်ယက်က ဆွဲယူသဖြင့် အလွန်အမင်း ဒုက္ခထဲသို့ ကျရောက်ကြ၏။

Verse 67

कुटुंबं पुत्रदारं च शरीरं द्रव्यसंचयम् । पारक्यमध्रुवं सर्वं किं स्वं सुकृतदुष्कृते ॥ ६७ ॥

မိသားစု၊ သားသမီးနှင့် ဇနီး၊ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် ဥစ္စာစုဆောင်းမှု—အားလုံးသည် အခြားသူ၏အရာကဲ့သို့ မတည်မြဲ။ အမှန်တကယ် မိမိ၏အရာက ဘာလဲ? ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်၊ ကောင်းမှုနှင့် မကောင်းမှုသာ ဖြစ်၏။

Verse 68

यदा सर्वं परित्यज्य गंतव्यमवशेन वै । अनर्थे किं प्रसक्तस्त्वं स्वमर्थं नानुतिष्टसि ॥ ६८ ॥

တစ်နေ့တွင် မလွဲမသွေ အားမဲ့စွာ ထွက်ခွာရပြီး အရာအားလုံးကို စွန့်ပစ်ရမည်ဆိုလျှင်—အကျိုးမဲ့သောအရာများကို ဘာကြောင့် စွဲလမ်းနေသနည်း။ မိမိ၏ အကျိုးစစ်ကို ဘာကြောင့် မလိုက်နာ မဆောင်ရွက်သနည်း။

Verse 69

अविश्रांतमनालंबमपाथेयमदैशिकम् । तमः कर्त्तारमध्वानं कथमेको गमिष्यसि ॥ ६९ ॥

အနားယူခွင့်မရှိ၊ အားကိုးရာမရှိ၊ စားနပ်ရိက္ခာမရှိ၊ လမ်းညွှန်မရှိ၊ အမှောင်ကပင် ဖန်ဆင်းထားသော လမ်းခရီးကို သင်တစ်ယောက်တည်း ဘယ်လိုသွားနိုင်မလဲ။

Verse 70

नहि त्वां प्रस्थितं कश्चित्पृष्टतोऽनुगमिष्यति । सुकृतं दुष्कृतं च त्वां गच्छंतमनुयास्यतः ॥ ७० ॥

သင်ထွက်ခွာသွားသောအခါ နောက်ကလိုက်မည့်သူ မရှိပါ။ သင်၏ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်သာ သင်သွားရာနောက်လိုက်လာမည်။

Verse 71

विद्या कर्म च शौर्यं च ज्ञानं च बहुविस्तरम् । अर्थार्थमनुशीर्यंते सिद्धार्थस्तु विमुच्यते ॥ ७१ ॥

ပညာ၊ ကမ္မကိစ္စ(ပူဇော်ပွဲ)၊ သတ္တိဗလ၊ နှင့် ကျယ်ပြန့်စွာချဲ့ထွင်ထားသော ဉာဏ်ပညာတို့ကို လောကီအကျိုးအမြတ်အတွက် ထပ်ခါထပ်ခါ လိုက်လံရှာဖွေကြသည်။ သို့သော် အမှန်တကယ်သော ရည်မှန်းချက်ကို ရောက်ရှိသူသည် ချုပ်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်၏။

Verse 72

निबंधिनी रज्जुरेषा या ग्रामे वसतो रतिः । छित्वैनां सुकृतो यांति नैनां छिंदंति दुष्कृतः ॥ ७२ ॥

“ရွာဘဝ” အပေါ် စွဲလမ်းမှုသည် ချုပ်နှောင်သော ကြိုးတစ်ချောင်းပင် ဖြစ်၏။ ကုသိုလ်ရှိသူတို့က ၎င်းကို ဖြတ်တောက်ကာ ကျော်လွန်သွားကြသော်လည်း အကုသိုလ်ရှိသူတို့က မဖြတ်တောက်နိုင်ကြ။

Verse 73

तुल्यजातिवयोरूपान् हृतान्पस्यसि मृत्युना । न च नामास्ति निर्वेदो लोहं हि हृदयं तव ॥ ७३ ॥

သင်နှင့် တူညီသော မွေးဖွားမှု၊ အသက်အရွယ်၊ အလှအပရှိသူတို့ကို မရဏက ဆွဲခေါ်သွားသည်ကို သင်မြင်ရသည်။ သို့ရာတွင် သင်၌ အနည်းငယ်မျှ မနာလိုမုန်းတီးသကဲ့သို့ မဟုတ်၊ မငြီးငွေ့သဘောတောင် မပေါ်; အမှန်ပင် သင်၏နှလုံးသည် သံကဲ့သို့ ခဲယဉ်း၏။

Verse 74

रूपकूलां मनः स्रोतां स्पर्शद्वीपां रसावहाम् । गंधपंकां शब्दजलां स्वर्गमार्गदुरारुहाम् ॥ ७४ ॥

စိတ်၏စီးကြောင်းသည် ရုပ်ပုံကမ်းပါးရှိသော မြစ်စီးကဲ့သို့၊ ထိတွေ့မှုကျွန်းများပါ၍ အရသာကို သယ်ဆောင်သည်။ အနံ့၏ရွံ့နှင့် အသံ၏ရေဖြစ်၍ ကောင်းကင်သို့သွားရာလမ်းကို တက်ရန်ခက်စေသည်။

Verse 75

क्षमारित्रां सत्यमयीं धर्मस्थैर्यकराकराम् । त्यागवाताध्वगां शीघ्रां बुद्धिनावं नदीं तरेत् ॥ ७५ ॥

ခွဲခြားသိမြင်မှု၏ လှေဖြင့်—ခွင့်လွှတ်ခြင်းကို လှေမောင်းတံအဖြစ်ထား၍၊ အနှစ်သာရသည် သစ္စာဖြစ်ကာ ဓမ္မကို ခိုင်မြဲစေသည်။ စွန့်လွှတ်ခြင်း၏ လေက အမြန်မောင်းနှင်သဖြင့်၊ သံသရာမြစ်ကို ကူးရမည်။

Verse 76

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च ह्युभे सत्यानृते त्यज । त्यज धर्ममसंकल्पादधर्मं चाप्यहिंसया ॥ ७६ ॥

ဓမ္မနှင့် အဓမ္မ နှစ်ပါးလုံးကို စွန့်ပြီးနောက် သစ္စာနှင့် မသစ္စာကိုပါ စွန့်လွှတ်လော့။ ရည်ရွယ်ချက်ကင်းခြင်း (အဆင်္ကల్ప) ဖြင့် ‘ဓမ္မ’ ကို စွန့်၍၊ အဟിംသာ—အကြမ်းမဖက်ခြင်းဖြင့် ‘အဓမ္မ’ ကိုလည်း စွန့်လွှတ်လော့။

Verse 77

उभे सत्यानृते बुद्धिं परमनिश्चयात् । अस्थिस्थूणं स्नायुयुतं मांसशोणितलेपनम् ॥ ७७ ॥

အမြင့်ဆုံးသော အတည်ပြုချက်ဖြင့် သစ္စာနှင့် မသစ္စာကို စိတ်၏အယူအဆသာဟု တူညီစွာ မြင်လော့။ ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် အရိုးတိုင်တစ်တိုင်သာ ဖြစ်ပြီး ကြောများဖြင့် ချည်နှောင်ကာ အသားနှင့် သွေးဖြင့် လိမ်းကပ်ထားသည်။

Verse 78

धर्मावनद्धं दुर्गंधिं पूर्णं मूत्रपुरीषयोः । जराशोकसमाविष्टं रोगायतनमस्थिरम् ॥ ७८ ॥

ဓမ္မဟူသော အယူအဆဖြင့် ချည်နှောင်ထားသော ဤကိုယ်ခန္ဓာသည် အနံ့ဆိုး၍ ဆီးနှင့် မစင်ဖြင့် ပြည့်နှက်သည်။ အိုမင်းခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းတို့က ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ရောဂါ၏ နေအိမ်ဖြစ်ကာ မတည်မြဲ။

Verse 79

रजस्वलमनित्यं च भूतावासं समुत्सृज । इदं विश्वं जगत्सर्वमजगञ्चापि यद्भवेत् ॥ ७९ ॥

ရာဇသဖြင့် မဲညစ်၍ မတည်မြဲသော သတ္တဝါတို့၏ နေရာတည်ကို စွန့်လွှတ်လော့။ ဤစကြဝဠာတစ်လုံးလုံး၊ ကမ္ဘာလောကအကုန်လုံး၌ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသည် အမှန်တကယ် တည်မြဲသော လောကမဟုတ်။

Verse 80

महाभूतात्मकं सर्वमस्माद्यत्परमाणुमत् । इंद्रियाणि च पंचैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ ८० ॥

ဤအရာအားလုံးသည် မဟာဘူတတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ထူထဲသောအဆင့်မှ အဏုအဆင့်အထိ ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အင်ဒြိယငါးပါးလည်းရှိပြီး၊ တမစ်၊ သတ္တဝ၊ ရာဇသလည်း ပါဝင်သည်။

Verse 81

इत्येष सप्तदशको राशिख्यक्तसंज्ञकः । सर्वैरिहेंद्रियार्थैश्च व्यक्ताव्यक्तैर्हि हितम् ॥ ८१ ॥

ထို့ကြောင့် ဤဆယ့်ခုနစ်မျိုးစုစည်းမှုကို “ပေါ်လွင်သောအစု (ဗျက္တ)” ဟု ခေါ်ကြသည်။ ဤနေရာ၌ အင်ဒြိယအာရုံအရာဝတ္ထုတို့အားလုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ပေါ်လွင်သောနှင့် မပေါ်လွင်သောကို နားလည်ရန် အခြေခံဖြစ်သည်။

Verse 82

पंचविंशक इत्येष व्यक्ताव्यक्तमयो गणः । एतैः सर्वैः समायुक्तमनित्यमभिधीयते ॥ ८२ ॥

ပေါ်လွင်သောနှင့် မပေါ်လွင်သောတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဤအစုကို “နှစ်ဆယ့်ငါး” ဟု ခေါ်သည်။ ဤအရာအားလုံးပေါင်းစည်း၍ ဖြစ်လာသမျှကို မတည်မြဲဟု ကြေညာသည်။

Verse 83

त्रिवर्गोऽत्र सुखं दुःख जीवितं मरणं तथा । य इदं वेद तत्त्वेन सस वेद प्रभवाप्ययौ ॥ ८३ ॥

ဤတွင် တြိဝဂ္ဂ (သုံးရည်မှန်းချက်) လည်းရှိပြီး၊ ချမ်းသာနှင့် ဒုက္ခ၊ ထို့အပြင် အသက်ရှင်ခြင်းနှင့် သေခြင်းလည်း ရှိသည်။ ဤအရာကို တတ္တဝဖြင့် သိသူသည် အရာအားလုံး၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ပျက်လဲခြင်းကို အမှန်တကယ် သိသူဖြစ်သည်။

Verse 84

इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तद्व्यक्तमभिधीयते । अव्यक्तमथ तज्ज्ञेयं लिंगग्राह्यमतींद्रियम् ॥ ८४ ॥

အင်္ဂါရုံတို့ဖြင့် ဖမ်းယူခံရသမျှကို «ထင်ရှားသော» (vyakta) ဟု ခေါ်သည်။ သို့ရာတွင် «မထင်ရှားသော» (avyakta) ဟု သိရမည့်အရာသည် အင်္ဂါရုံတို့ကို ကျော်လွန်ပြီး လက္ခဏာညွှန်ပြချက် (liṅga) များဖြင့်သာ သိမြင်နိုင်သည်။

Verse 85

इन्द्रियैर्नियतैर्देही धाराभिरिव तर्प्यते । लोके विहितमात्मानं लोकं चात्मनि पश्यति ॥ ८५ ॥

အင်္ဂါရုံတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားသောအခါ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသူသည် တည်ငြိမ်သော ရေစီးများကဲ့သို့ သက်သာတင်းတိမ်လာသည်။ ထို့နောက် လောက၌ တည်ထားသော အတ္တကိုလည်းကောင်း၊ အတ္တအတွင်း ပြန်လည်ထင်ဟပ်သော လောကကိုလည်းကောင်း မြင်တွေ့သည်။

Verse 86

परावरदृशः शक्तिर्ज्ञानवेलां न पश्यति । पश्यतः सर्वभूतानि सर्वावस्थासु सर्वदा ॥ ८६ ॥

အမြင့်နှင့် အနိမ့် နှစ်ဖက်လုံးကို မြင်သော အင်အားသည် «သိမြင်သည့် အခိုက်အတန့်» ကို မမြင်မိပါ။ ထိုမြင်သူအတွက် သတ္တဝါအားလုံးကို အခြေအနေတိုင်း၌ အချိန်တိုင်း အမြဲမြင်နေရသည်။

Verse 87

ब्रह्मभूतस्य संयोगो नाशुभेनोपपद्यते । ज्ञानेन विविधात्क्लेशान्न निवृत्तिश्च देहजात् ॥ ८७ ॥

ဗြဟ္မန် (Brahman) အတွင်း တည်မြဲသွားသူအတွက် မကောင်းသောအရာနှင့် ပေါင်းသင်းခြင်း မဖြစ်နိုင်။ သို့သော် ဉာဏ်ကြောင့်ပင် ကိုယ်ခန္ဓာမှ ပေါ်လာသော ကလေရှာများစွာသည် အပြည့်အဝ မပျောက်ကင်းနိုင်သေး။

Verse 88

लोकबुद्धिप्रकाशेन लोकमार्गो न रिष्यति । अनादिनिधनं जंतुमात्मनि स्थितमव्ययम् ॥ ८८ ॥

လောက၌ မှန်ကန်သော နားလည်မှု၏ အလင်းကြောင့် ဘဝလမ်းကြောင်း မပျက်စီး။ သက်ရှိကို အစမရှိ အဆုံးမရှိသော၊ မပျက်ယွင်းသော အတ္တအတွင်း တည်နေသည့် အမြဲတည်အဖြစ်အမှန်ဟု သိမှတ်ရမည်။

Verse 89

अकर्तारममूढं च भगवानाह तीर्तवित् । यो जन्तुः स्वकृतैस्तैस्तैः कर्मभिर्नित्यदुःखितः ॥ ८९ ॥

ကယ်တင်ရာ တီရ္ထကို သိမြင်သော ဘဂဝန်က မိန့်တော်မူသည်—«သတ္တဝါသည် မိမိပြုခဲ့သော ကမ္မများကြောင့်ပင် အမြဲဒုက္ခခံရ၏။ အတ္တမူကား ပြုသူမဟုတ်၊ မောဟမရှိ»။

Verse 90

स्वदुःखप्रतिघातार्थं हंति जंतुरनेकधा । ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ॥ ९० ॥

မိမိဒုက္ခကို တားဆီးလို၍ သတ္တဝါသည် အခြားသူတို့ကို နည်းမျိုးစုံဖြင့် ထိခိုက်စေ၏။ ထိုကြောင့်ပင် ကမ္မကို ထပ်မံယူဆောင်ကာ အသစ်အသစ်သော လုပ်ရပ်များစွာကို ပြန်လည်ပြုလုပ်၏။

Verse 91

तप्यतेऽथ पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः । अजस्रमेव मोहांतो दुःखेषु सुखसंज्ञितः ॥ ९१ ॥

ထို့နောက် ထိုအရာကြောင့်ပင် ထပ်မံလောင်ကျွမ်းသကဲ့သို့ ခံရ၏—မသင့်သော အစာကို စားမိသော လူနာကဲ့သို့။ မောဟဖြင့် အဆုံးသတ်သောသူသည် ဒုက္ခကိုပင် သုခဟု အမြဲမှားယွင်းသတ်မှတ်၏။

Verse 92

वध्यते तप्यते चैव भयवत्यर्मभिः सदा । ततो निवृत्तो बंधात्स्वात्कर्मणामुदयादिह ॥ ९२ ॥

၎င်းသည် ကြောက်ရွံ့မှုပါသော အပူအပင်များကြောင့် အမြဲတမ်း ထိခိုက်ကျဆုံး၍ နှိပ်စက်ခံရ၏။ သို့သော် ဤလောက၌ မိမိကမ္မများ ပေါ်ထွန်းလာကာ အကျိုးဖလများ စတင်ဖွင့်လှစ်သည့်အခါ ချည်နှောင်မှုမှ ပြန်လှည့်၍ လွတ်မြောက်ရာသို့ မျက်နှာမူ၏။

Verse 93

परिभ्रमति संसारे चक्रवद्बाहुवर्जितः । संयमेन च संबंधान्निवृत्त्या तपसो बलात् ॥ ९३ ॥

မှန်ကန်သော နည်းလမ်းတို့၏ «လက်မောင်း» မရှိသဖြင့် သတ္တဝါသည် စံသာရာ၌ ဘီးကဲ့သို့ လှည့်လည်ပတ်သွား၏။ သို့သော် သံယမ (ကိုယ်ထိန်းချုပ်မှု) ဖြင့် ဆက်နွယ်မှုများကို ဖြတ်တောက်နိုင်ပြီး၊ နိဝတ္တိ (လောကမှ ဆုတ်ခွာခြင်း) နှင့် တပသ (တပစ်) ၏ အင်အားဖြင့် လွတ်မြောက်ခြင်းကို ရရှိ၏။

Verse 94

सम्प्राप्ता बहवः सिद्धिं अव्याबाधां सुखोदयाम् ॥ ९४ ॥

လူအများသည် အတားအဆီးကင်းသော ဝိညာဉ်ရေးရာ ပြည့်စုံမှုကို ရရှိကြပြီး ထိုမှ စစ်မှန်သော သုခ ပေါ်ထွန်းလာသည်။