Adhyaya 23
Virāṭa-parva Adhyāya 23: Report of the Slain Sūtaputras, Royal Orders, and Sairandhrī’s Return
Upa-parva: Kīcaka-vadha Upa-Parva (Episode of Kīcaka’s Slaying and its Courtly Aftermath)
Vaiśaṃpāyana reports that the slain sūtaputras are found scattered on the ground, and messengers inform King Virāṭa that powerful “Gandharvas” have killed them in large numbers. The court interprets the event as a security crisis linked to Sairandhrī’s presence and exceptional beauty, projecting imminent danger to the city if policy is not enacted. Virāṭa responds with administrative closure: he orders final rites for the dead, including a collective cremation with offerings. Fearful after perceived defeat by Gandharvas, the king instructs Queen Sudeṣṇā (via the princess) to tell Sairandhrī she may go as she wishes; he avoids speaking directly, delegating communication to women as socially safer intermediaries. Draupadī, released and protected by Bhīmasena, returns toward the palace after washing, while bystanders scatter in panic at the thought of Gandharvas. She briefly signals gratitude to the “Gandharva king” as a protective fiction. In the dance hall she encounters Dhanaṃjaya (Arjuna as Bṛhannadā) instructing the princess, and a dialogue follows in which Bṛhannadā asks how she was freed and the perpetrators slain; Draupadī initially deflects, pointing to the asymmetry of suffering between courtly comfort and a maid’s vulnerability, while Bṛhannadā notes even she experiences profound suffering. Draupadī enters Sudeṣṇā’s presence; the princess relays Virāṭa’s message urging Sairandhrī to depart due to fear. Draupadī requests tolerance for only thirteen days, asserting that her “Gandharvas” will complete their purpose and that the king will benefit thereafter—an implicit assurance aligned with the completion of the concealment term.
Chapter Arc: उपकीचक सैरन्ध्री (द्रौपदी) को बाँधकर श्मशान-भूमि की ओर घसीट ले जाते हैं—विराट-नगर के भीतर छिपे पाण्डवों की प्रतिज्ञा और गोपनीयता दोनों एक साथ संकट में पड़ती हैं। → भीम, ‘गन्धर्व’ का रूपक बनाए रखते हुए, श्मशान के निकट घात लगाता है; उपकीचक भय और उन्माद में हैं, और नगर में यह अफ़वाह फैलती है कि सैरन्ध्री को ‘गन्धर्व’ उठा ले गए—कौरव-काल की अज्ञातवास-शर्त टूटने का भय भी भीतर-भीतर बढ़ता है। → भीम एक विशाल वृक्ष (ताल-प्रमाण, महा-स्कन्ध) उखाड़कर वज्रधारी इन्द्र की भाँति उपकीचकों पर टूट पड़ता है; एक-एक कर उन्हें कुचलता/प्रहार करता है—जैसे वृत्रासुर-वध का प्रतिरूप—और श्मशान में धनुष-प्रत्यंचा-सा गर्जन (भीमघोष) गूँज उठता है। → उपकीचक (कुल 105) मारे जाते हैं; जन-समूह (नर-नारी) आश्चर्य और विस्मय में स्तब्ध रह जाता है। द्रौपदी की रक्षा हो जाती है और ‘गन्धर्वों’ की कथा विराट-नगर में और दृढ़ हो जाती है, जिससे पाण्डवों की पहचान अभी भी परदे में रहती है। → कीचक-वध के बाद उपकीचकों का संहार मत्स्य-राज्य में प्रतिशोध और राजनीतिक उथल-पुथल की भूमिका बनाता है—क्या विराट-दरबार पाण्डवों की छाया को पहचान पाएगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके २६ “लोक मिलाकर कुल ९६३ शलोक हैं।) हू... “+(>9) #2६..# #25-.१ त्रयोविशो5 ध्याय: उपकीचकोंका सैरन्ध्रीको बाँधकर श्मशानभूमिमें ले जाना और भीमसेनका उन सबको मारकर सैरन्ध्रीको छुड़ाना वैशम्पायन उवाच तस्मिन् काले समागम्य सर्वे तत्रास्य बान्धवा: | रुरुदु: कीचकं दृष्टवा परिवार्य समन्ततः
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်—ထိုအခါ သတင်းကိုကြားသိပြီးနောက် ကီစက၏ ဆွေမျိုးသားချင်း အားလုံးသည် ထိုနေရာသို့ စုဝေးလာကြ၏။ ကီစကကို မြင်ကြသော် သူ့ကို အရပ်လေးမျက်နှာမှ ဝိုင်းရံကာ အော်ဟစ်ငိုကြွေးကြ၏။
Verse 2
सर्वे संहृष्टरोमाण: संत्रस्ता: प्रेक्ष्य कीचकम् । तथा सम्शिन्नसर्वाजू कूर्म स्थल इवोद्धुतम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်—ကီစကကို မြင်ကြသော် သူတို့အားလုံး တုန်လှုပ်ကြောက်ရွံ့၍ ရင်တုန်ကာ ဆံပင်မွေးညှင်းများ ထောင်ထလာကြ၏။ သူ၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများသည် ခန္ဓာကိုယ်ထဲသို့ ချုံ့ဝင်ကျသွားသဖြင့် ရေထဲမှ ဆွဲထုတ်ကာ ခြောက်သွေ့သော မြေပြင်ပေါ်တင်ထားသည့် လိပ်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ ထင်ရ၏။
Verse 3
पोथितं भीमसेनेन तमिन्द्रेणेव दानवम् । संस्कारयितुमिच्छन्तो बहिनेंतुं प्रचक्रमु:
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်—အင်္ဒြာသည် ဒါနဝကို ထိုးကျသတ်သကဲ့သို့ပင် ဘီမစೇနသည် ထိုကီစကကို ကြိတ်ချေသတ်ခဲ့၏။ မီးသင်္ဂြိုဟ်အခမ်းအနား ပြုလိုသောကြောင့် ကီစက၏ ဆွေမျိုးတို့သည် သူ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို အပြင်ဘက် မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာသို့ သယ်ဆောင်ရန် ပြင်ဆင်ကြ၏။
Verse 4
ददृशुस्ते ततः कृष्णां सूतपुत्रा: समागता: । अदूराच्चानवद्याड़ीं स्तम्भमालिड़य तिष्ठतीम्,इसी समय वहाँ आये हुए सूतपुत्रोंने देखा, निर्दोष अंगोंवाली द्रौपदी थोड़ी ही दूरपर एक खंभेका सहारा लिये खड़ी है
ဝိုင်ရှမ္ပာယန မိန့်တော်မူသည်—ထို့နောက် စုဝေးလာကြသော စူတမျိုးနွယ်သားတို့သည် ကృష్ణာ (ဒြောပဒီ) ကို မြင်ကြ၏။ မဝေးလှသောနေရာတွင် အပြစ်ကင်းစင်သော ကိုယ်အင်္ဂါရှိသည့် မိန်းမမြတ်သည် တိုင်တစ်တိုင်ကို မှီကာ ရပ်နေ၏။
Verse 5
समवेतेषु सर्वेषु तामूचुरुपकीचका: । हन्यतां शीघ्रमसती यत्कृते कीचको हत:
အားလုံး စုဝေးလာကြသောအခါ အုပကီစကများ (ကီစက၏ ညီအစ်ကိုများ) သည် သူမကို ညွှန်ပြ၍ ပြောကြသည်– «ဤအကျင့်ပျက်မိန်းမကို ချက်ချင်း သတ်ပစ်ကြလော့။ ကီစက သေဆုံးရခြင်းသည် သူမကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်»။
Verse 6
अथवा नैव हन्तव्या दहाुतां कामिना सह | मृतस्यापि प्रियं कार्य सूतपुत्रस्य सर्वथा
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «မဟုတ်လျှင် သူမကို မသတ်ရ။ ကာမလိုလားသော ကီစက၏ အလောင်းနှင့်အတူ သူမကို မီးရှို့ကြလော့။ သေဆုံးသွားသူအတွက်ပင် ရထားမောင်းသူ၏သားကို နှစ်သက်စေမည့်အရာကို အစုံအလင် လုပ်ဆောင်သင့်သည်»။
Verse 7
ततो विराटमूचुस्ते कीचको<स्या: कृते हतः । सहानेनाद्य दहोम तदनुज्ञातुमहसि
ထို့နောက် သူတို့သည် ဗိရာဋမင်းထံ ပြောကြသည်– «ဤအိမ်အကူမိန်းမကြောင့်ပင် ကီစက သတ်ခံရသည်။ ထို့ကြောင့် ယနေ့ သူ၏အလောင်းနှင့်အတူ သူမကိုလည်း မီးရှို့လိုသည်။ အမိန့်ပေး၍ ခွင့်ပြုတော်မူပါ»။
Verse 8
पराक्रमं तु सूतानां मत्वा राजान्वमोदत । सैरन्ध्य्रा: सूतपुत्रेण सह दाहं विशाम्पति:,राजाने सूतपुत्रोंके पराक्रमका विचार करके सैरन्ध्रीको कीचकके साथ जला डालनेकी अनुमति दे दी
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ရထားမောင်းအမျိုးအစားတို့၏ အင်အားကောင်းမှုကို စဉ်းစား၍ မင်းကြီးက သဘောတူလိုက်သည်။ ပြည်သူတို့၏ အရှင်သည် စိုင်ရန်ဓရီကို ရထားမောင်းသူ၏သားနှင့်အတူ မီးရှို့ရန် ခွင့်ပြုတော်မူ၏။
Verse 9
तां समासाद्य वित्रस्तां कृष्णां कमललोचनाम् । मोमुहामानां ते तत्र जगृूहु: कीचका भूशम्,फिर क्या था, उपकीचकोंने उसके पास जाकर भयभीत एवं मूर्च्छित हुई कमललोचना कृष्णाको बलपूर्वक पकड़ लिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုနေရာသို့ ရောက်လာသော ကီစကများသည် ကြောက်လန့်၍ မူးမေ့လုနီးပါး ဖြစ်နေသော ကြာမျက်လုံးရှိ ကృష్ణာ (ဒရౌပဒီ) ကို အင်အားသုံးကာ ဖမ်းဆီးလိုက်ကြသည်။
Verse 10
ततस्तु तां समारोप्य निबध्य च सुमध्यमाम् | जम्मुरुद्यम्य ते सर्वे श्मशानाभिमुखास्तदा
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– ထို့နောက် သူတို့သည် ခါးသေးသွယ်သော မိန်းမကို သင်္ချိုင်းသို့သယ်ဆောင်ရာ စင်ပေါ်တင်ကာ အလောင်းနှင့်အတူ ချည်နှောင်လိုက်ကြသည်။ ထို့နောက် သူတို့အားလုံးသည် အလောင်းကို မြှောက်ယူ၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာနေရာသို့ မျက်နှာမူကာ ထွက်ခွာသွားကြသည်။
Verse 11
हियमाणा तु सा राजन् सूतपुत्रैरनिन्दिता । प्राक्रोशन्नाथमिच्छन्ती कृष्णा नाथवती सती
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– အို မင်းကြီး၊ အပြစ်ကင်းသော ကృష్ణာ (ဒြောပဒီ) ကို စူတ၏သားများက အတင်းဆွဲခေါ်သွားစဉ်၊ သူမသည် ကာကွယ်သူကို တောင့်တကာ အသံကျယ်ကျယ် အော်ဟစ်လေ၏။ အမှန်တကယ် အကာအကွယ်ရှိသူဖြစ်သော်လည်း၊ အကာအကွယ်မဲ့သကဲ့သို့ ခံစားရအောင် ပြုလုပ်ခံရသည်။
Verse 12
द्रौपहुुवाच जयो जयन्तो विजयो जयत्सेनो जयद्धल: । ते मे वाचं विजानन्तु सूतपुत्रा नयन्ति माम्
ဒြောပဒီက ပြောသည်– “ဂျယ၊ ဂျယန္တ၊ ဝိဇယ၊ ဂျယတ်စေန နှင့် ဂျယဒ္ဓလ တို့သည် မည်သည့်နေရာတွင်ရှိနေစေကာမူ၊ ကျွန်မ၏ ဝမ်းနည်းကြေကွဲသော စကားကို ကြားသိနားလည်ကြပါစေ။ ဤစူတ၏သားများက ကျွန်မကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်နေကြသည်။”
Verse 13
येषां ज्यातलनिर्घोषो विस्फूर्जितमिवाशने: । व्यश्रूयत महायुद्धे भीमघोषस्तरस्विनाम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– “ထိုမဟာစစ်ပွဲတွင် အင်အားကြီးသူရဲကောင်းတို့၏ ကြောက်မက်ဖွယ် ဟိန်းဟောက်သံကို ကြားရသည်—မြားကြိုးတင်းသံကဲ့သို့၊ အိန္ဒြ၏ ဝဇ္ဇရဟုန်းသံကဲ့သို့။ ကျွန်မ၏ ဝမ်းနည်းသော စကားကို ကြားသိနားလည်ကြပါစေ– ဤစူတ၏သားများက ကျွန်မကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာနေရာသို့ ခေါ်ဆောင်နေကြသည်။”
Verse 14
रथघोषश्न बलवान् गन्धर्वाणां तरस्विनाम् । ते मे वाचं विजानन्तु सूतपुत्रा नयन्ति माम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယန မိန့်တော်မူသည်– “လျင်မြန်သန်မာသော ဂန္ဓဗ္ဗတို့၏ ရထားဟိန်းသံနှင့် လက်နက်သံသည် မိုးကြိုးထိုးသကဲ့သို့ ကြားရသည်။ ကျွန်မ၏ ဝမ်းနည်းသော အော်ဟစ်သံကို ကြားသိနားလည်ကြပါစေ– ဤစူတ၏သားများက ကျွန်မကို ဆွဲခေါ်၍ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာနေရာသို့ ဦးတည်နေကြသည်။”
Verse 15
वैशम्पायन उवाच तस्यास्ता: कृपणा वाच: कृष्णाया: परिदेवितम् । श्रुत्वैवाभ्यापतद् भीम: शयनादविचारयन्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—အို မင်းကြီး၊ ဒြൗပဒီ (ကృష్ణာ) ၏ သနားဖွယ်စကားနှင့် နာကျင်ဝမ်းနည်းသံကို ဘီမစೇန ကြားသည့်ခဏမှာပင် အကြံမချိန်ဘဲ အိပ်ရာမှ ချက်ချင်း ခုန်ထလာခဲ့သည်—သူမအပေါ် ပြင်းထန်သောစိုးရိမ်မှုနှင့် အရှက်အတင်းကို တုံ့ပြန်ရမည့် စစ်သူရဲ၏တာဝန်ကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 16
भीमसेन उवाच अहं शृणोमि ते वाचं त्वया सैरन्ध्रि भाषिताम् । तस्मात् ते सूतपुत्रेभ्यो भयं भीरु न विद्यते
ဘီမစೇနက ပြောသည်—“အို စိုင်ရန်ဓရီ၊ သင်ပြောသောစကားကို ငါကြားပြီးပြီ။ ထို့ကြောင့် ကြောက်လန့်လွယ်သူမ၊ ထို စူတ၏သားများထံမှ သင့်အတွက် ကြောက်စရာမရှိတော့။”
Verse 17
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा स महाबाहुर्विजजृम्भे जिघांसया । ततः स व्यायतं कृत्वा वेषं विपरिवर्त्य च
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ထိုသို့ဆိုပြီးနောက် လက်တံကြီးမားသော ဘီမစೇနသည် ဥပကီစကကို သတ်ရန် စိတ်ပြင်းပြ၍ ကိုယ်ကို ဆန့်တန်းကာ အားတိုးသလို တင်းမာစေ하였다။ ထို့နောက် ကိုယ်ကို ပြင်ဆင်၍ မိမိ၏ အဝတ်အစား/အသွင်အပြင်ကို ပြောင်းလဲကာ ထင်ရှားသော အာဏာနှင့် ကာမလိုလားမှုအောက်တွင် ကျူးလွန်သော အပြစ်ကို တရားသဖြင့် အပြစ်ပေးရန် ထွက်ခွာ하였다။
Verse 18
अद्वारेणाभ्यवस्कन्द्र निर्जगाम बहिस्तदा । स भीमसेन: प्राकारादारुह्मु तरसा टद्रुमम्
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ထို့နောက် ဘီမစೇနသည် တံခါးမဟုတ်သော လမ်းကြောင်းမှ ခုန်ထွက်ကာ အပြင်သို့ ထွက်သွားသည်။ မြို့ရိုးကို ကျော်လွန်ပြီးနောက် ထိုသစ်ပင်ပေါ်သို့ လျင်မြန်စွာ တက်လှမ်း하였다။
Verse 19
श्मशानाभिमुख: प्रायाद् यत्र ते कीचका गता: । स लड्घयित्वा प्राकारं नि:सृत्य च पुरोत्तमात् | जवेन पतितो भीम: सूतानामग्रतस्तदा
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်—ဘီမသည် ကီစကတို့ သွားရာဘက်တည်းဟူသော သင်္ချိုင်းမြေ/မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာသို့ ဦးတည်ထွက်ခွာ하였다။ မြို့ရိုးကို ခုန်ကျော်ကာ ထိုမြို့ကောင်းမှ လျှို့ဝှက်ထွက်ပြီးနောက် အလွန်လျင်မြန်စွာ ပြေးသွားသဖြင့် စူတသားများထက် အရင်ဆုံး ထိုနေရာသို့ ရောက်ရှိ하였다။
Verse 20
चितासमीपे गत्वा स तत्रापश्यद् वनस्पतिम् । तालमात्रं महास्कन्ध॑ मूर्थशुष्क॑ विशाम्पते
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– မီးသင်္ဂြိုဟ်တိုင်အနီးသို့ သွားရောက်ပြီးနောက် ထိုနေရာ၌ ထန်းပင်တစ်ပင်လောက်အမြင့်ရှိ၍ တံတောင်ထူထဲကြီးမားကာ အပေါ်ဖျားခြောက်သွေ့သွားသော သစ်ပင်တစ်ပင်ကို တွေ့မြင်၏၊ အို လူမျိုးတို့၏ အရှင် မင်းကြီး။
Verse 21
त॑ नागवदुपक्रम्य बाहुभ्यां परिरभ्य च । स्कन्धमारोपयामास दशबव्यामं परंतप:,उस वृक्षकी ऊँचाई दस व्याम थी। उसे शत्रुतापन भीमसेनने दोनों भुजाओंमें भरकर हाथीके समान जोर लगाकर उखाड़ा और अपने कंधेपर रख लिया
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ဆင်တစ်ကောင်ကဲ့သို့ နီးကပ်လာ၍ ရန်သူကိုလောင်ကျွမ်းစေသူ ဘီမသည် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် သစ်ပင်ကို ချုပ်ကိုင်ဖက်ထားကာ အင်အားကြီးစွာ ထုတ်အားပေး၍ အမြင့် ဒသ-ဗျာမ ရှိသော ထိုတံတောင်ကို အမြစ်မှ ဆွဲထုတ်ပြီး မိမိပခုံးပေါ်သို့ တင်လိုက်၏။
Verse 22
सतं वृक्ष दशव्यामं सस्कन्धविटपं बली | प्रगृह्मा भ्यद्रवत् सूतान् दण्डपाणिरिवान्तक:,शाखा-प्रशाखाओंसहित उस दस व्याम ऊँचे वृक्षको लेकर बलवान् भीम दण्डपाणि यमराजके समान उन सूतपुत्रोंकी ओर दौड़े
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– အင်အားကြီးသော ဘီမသည် တံတောင်နှင့် ကိုင်းခက်များပါဝင်သည့် အမြင့် ဒသ-ဗျာမ ရှိသော သစ်ပင်ကို ကိုင်ဆောင်ကာ ဒဏ်တံကိုင် ယမမင်းကဲ့သို့ ထို စူတသားတို့ထံသို့ ပြေးဝင်သွား၏။
Verse 23
ऊरुवेगेन तस्याथ न्यग्रोधाश्वत्थकिंशुका: । भूमौ निपतिता वृक्षा: सड्घशस्तत्र शेरते
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြောသည်– ထို့နောက် သူ၏ ပေါင်အင်အားကြောင့် ထိခိုက်လှုပ်ရှားသဖြင့် နျဂ္ရောဓ (ဗညား)၊ အရှွတ္ထ (ဗောဓိ) နှင့် ကിംရှုက (ပလာရှ) သစ်ပင်များ အများအပြား မြေပြင်ပေါ်သို့ လဲကျကာ အစုအဝေးလိုက် ထိုနေရာ၌ ပျံ့နှံ့နေကြ၏။
Verse 24
त॑ सिंहमिव संक्रुद्धं दृष्टवा गन्धर्वमागतम् | वित्रेसु: सर्वश: सूता विषादभयकम्पिता:
စင်္ဟကဲ့သို့ ဒေါသထန်နေသော ဂန္ဓဗ္ဗရုပ် ဘီမသည် မိမိတို့ဘက်သို့ လာနေသည်ကို မြင်သော် စူတသားတို့ အားလုံး ထိတ်လန့်ကြ၏။ စိတ်ပျက်အားငယ်မှုနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် တုန်လှုပ်ကာ စကားစတင်ပြောကြ၏။
Verse 25
गन्धर्वो बलवानेति क्रुद्ध उद्यम्य पादपम् । सैरन्ध्री मुच्यतां शीघ्रं यतो नो भयमागतम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ကြည့်လော့—ဤအားကြီးသော ဂန္ဓဗ္ဗသည် ဒေါသထွက်၍ သစ်ပင်တစ်ပင်ကို မြှောက်ကာ ငါတို့ထံသို့ လာနေသည်။ ချက်ချင်းပင် အမှုထမ်းမိန်းမကို လွှတ်ပေးကြလော့။ ဤအန္တရာယ်သည် သူမကြောင့်ပင် ငါတို့ထံ ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်»။
Verse 26
ते तु दृष्टया तदा5<विद्धं भीमसेनेन पादपम् | विमुच्य द्रौपदी तत्र प्राद्रवन्नगरं प्रति,इतनेमें ही भीमसेनके द्वारा घुमाये जाते हुए उस वृक्षको देखकर वे द्रौपदीको वहीं छोड़ नगरकी ओर भागने लगे
သို့ရာတွင် ဘီမစေနက သစ်ပင်ကို ထိုးထိကာ လှည့်ပတ်လှုပ်ရှားစေသည်ကို မြင်သောအခါ၊ သူတို့သည် ဒရౌပဒီကို ထိုနေရာ၌ပင် လွှတ်ချပြီး ကြောက်ရွံ့လျက် မြို့ဘက်သို့ အလျင်အမြန် ထွက်ပြေးကြ၏—ရုတ်တရက် ပေါ်ထွန်းလာသော အင်အားပြသမှုနှင့် မကောင်းမှု၏ ချက်ချင်းအကျိုးဆက်ကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 27
द्रवतस्तांस्तु सम्प्रेक्ष्य स वज्ी दानवानिव । शतं पञज्चाधिकं भीम: प्राहिणोद् यमसादनम्
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– သူတို့ ထွက်ပြေးသွားသည်ကို မြင်လျှင် ဘီမသည် ဒာနဝတို့ကို ထိုးခွဲသကဲ့သို့ မိုးကြိုးကိုင်သူတစ်ဦးပမာ၊ သူတို့ထဲမှ တစ်ရာငါးယောက်ကို ယမမင်း၏ နေရာသို့ ပို့လိုက်၏။ ဤသည်မှာ တရားဓမ္မကို ကာကွယ်ရာတွင် ဘီမ၏ ပြတ်သားသော အင်အားကို ထင်ရှားစေသည်—ရန်သူတို့ ပြိုကွဲ၍ ထွက်ပြေးသော်လည်း ကာကွယ်သူ၏ တာဝန်မှာ အန္တရာယ်ကို အဆုံးသတ်ကာ အလွဲအချော် မပြန်လည်ထမြောက်စေရန် ဖြစ်သည်။
Verse 28
तत आश्वासयत् कृष्णां स विमुच्य विशाम्पते,महाराज! तदनन्तर उन्होंने द्रौषपदीको बन्धनसे मुक्त करके आश्वासन दिया
ထို့နောက် သူသည် ကృష్ణာ (ဒရౌပဒီ) ကို နှစ်သိမ့်ပေး၏။ လူမျိုးတို့၏ အရှင်တော်၊ သူမကို ချည်နှောင်ထားရာမှ လွှတ်ပေးပြီးနောက် မင်းသည် ထပ်မံ၍ အာမခံစကားဖြင့် သက်သာစေခဲ့သည်—အရှက်အကြောက်ဖြစ်စေသော အပြစ်ပြုမှုအပြီး သူမ၏ ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် လုံခြုံမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ကာ၊ အားနည်းသူကို ကာကွယ်၍ တရားဓမ္မကို ထောက်တည်ရမည့် တာဝန်ကို အတည်ပြုလေ၏။
Verse 29
उवाच च महाबाहु: पाज्चालीं तत्र द्रौपदीम् । अश्रुपूर्णमुखी दीनां दुर्धर्ष: स वृकोदर:
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– ထိုနေရာ၌ မဟာလက်တံရှိ၍ တိုက်ခိုက်ရန်ခက်ခဲသော ဝೃကိုದರ ဘီမသည် မျက်နှာအပြည့် မျက်ရည်များဖြင့် စိတ်ပျက်အားငယ်နေသော ပാഉဉ္စာလီ မင်းသမီး ဒရౌပဒီကို မိန့်ကြားလေ၏။ သူမ၏ နှလုံးကို တည်ငြိမ်စေရန် စကားဖြင့် နှစ်သိမ့်ရန် စတင်하였다။
Verse 30
एवं ते भीरु वध्यन्ते ये त्वां क्लिश्यन्त्यनागसम् । प्रैहि त्वं नगरं कृष्णे न भयं विद्यते तव
«အို—ကြောက်တတ်သူရေ! အပြစ်မရှိသော်လည်း သင့်ကို နှိပ်စက်သူတို့သည် ဤသို့ပင် သတ်ဖြတ်ခံရလိမ့်မည်။ အို ကೃṣṇā! မြို့သို့ ပြန်သွားလော့; ယခုမှစ၍ သင့်အတွက် ကြောက်စရာ မရှိတော့။ ငါသည် လမ်းခြားတစ်လမ်းဖြင့် သွားကာ ဝိရာဋမင်း၏ မဟာမီးဖိုချောင်သို့ ဝင်မည်။»
Verse 31
अन्येनाहं गमिष्यामि विराटस्य महानसम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «ငါသည် လမ်းခြားတစ်လမ်းဖြင့် သွားကာ ဝိရာဋမင်း၏ မဟာမီးဖိုချောင်သို့ ဝင်မည်။ အို—ကြောက်တတ်သူရေ! အပြစ်မရှိ၍ အားနည်းနေသော်လည်း သင့်ကို နှိပ်စက်သူ မည်သူမဆို ဤသို့ပင် သတ်ဖြတ်ခံရလိမ့်မည်။ ကṛṣṇā၊ မြို့သို့ သွားလော့; ယခုမှစ၍ သင့်အတွက် ကြောက်စရာ မရှိတော့။ ငါသည် လမ်းတစ်လမ်းခြားယူ၍ ဝိရာဋ၏ မီးဖိုချောင်သို့ ရောက်မည်။»
Verse 32
वैशम्पायन उवाच पज्चाधिकं शतं तच्च निहतं तेन भारत । महावनमिवच्छिन्नं शिश्ये विगलितद्गुमम्
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «အို ဘာရတ! ဘီမစေနက သတ်ဖြတ်ခဲ့သော အုပ်ကီစက တစ်ရာငါးယောက်တို့သည် သင်္ချိုင်းမြေ၌ ဤသို့ လဲလျောင်းနေကြ၏—ကြီးမားသော တောအုပ်တစ်ခုကို ဖြတ်တောက်လှဲချထားသကဲ့သို့၊ လဲကျသစ်ပင်များ ပြည့်နှက်နေသလိုပင်။»
Verse 33
एवं ते निहता राजछछतं पञठच च कीचका: । स च सेनापति: पूर्वमित्येतत् सूतबघट्शतम्,राजन! इस प्रकार वे एक सौ पाँच उपकीचक और पहले मरा हुआ सेनापति कीचक सब मिलकर एक सौ छ: सूतपुत्र मारे गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «အို မင်းကြီး! ထိုကီစကတို့ တစ်ရာငါးယောက်လည်း သတ်ဖြတ်ခံရပြီး၊ အစောပိုင်းက သေဆုံးခဲ့သော စစ်တပ်ခေါင်းဆောင် ကီစကလည်း ပါဝင်၏။ ထို့ကြောင့် အို မင်းကြီး၊ စုစုပေါင်း စူတသား တစ်ရာခြောက်ယောက် သတ်ဖြတ်ခံရသည်။»
Verse 34
तद् दृष्टवा महदाश्चर्य नरा नार्यश्व॒ संगता: । विस्मयं परमं गत्वा नोचु: किउड्चन भारत
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်— «ထို အံ့ဩဖွယ်ကြီးမားသော အဖြစ်အပျက်ကို မြင်သဖြင့် ယောက်ျားမိန်းမ အများအပြား စုဝေးလာကြ၏။ အလွန်အမင်း အံ့အားသင့်သွားကြသဖြင့် အို ဘာရတ၊ မည်သူမျှ စကားတစ်ခွန်းမျှ မပြောနိုင်ကြ။»
Verse 273
वृक्षेणैतेन राजेन्द्र प्रभज्जनसुतो बली । राजेन्द्र! उन्हें भागते देख वायुपुत्र बलवान् भीमने, वज्रधारी इन्द्र जैसे दानवोंका वध करते हैं, उसी प्रकार उस वृक्षसे एक सौ पाँच उपकीचकोंको यमराजके घर भेज दिया
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– အို မင်းကြီး၊ လေဘုရား၏သား အင်အားကြီးသော ဘီမသည် ထိုသစ်ပင်ကို လက်နက်ပြု၍ ထွက်ပြေးကြသည်ကို မြင်လျှင် မိုးကြိုးတံ (ဝဇ္ရ) ကိုင်သော အိန္ဒြာက ဒာနဝတို့ကို သတ်ဖြတ်သကဲ့သို့ အုပကီစက တစ်ရာငါးယောက်ကို ချက်ချင်းသတ်ကာ ယမမင်း၏ နေရာသို့ ပို့လိုက်၏။
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns governance and truth: the court must respond to mass violence while the protagonists must preserve concealment; the narrative resolves this through a socially credible protective fiction (“Gandharvas”) and delegated communication to minimize further harm.
Dharma is enacted through context-sensitive restraint: protection of the vulnerable and maintenance of public order may require indirect speech, controlled disclosure, and time-bound endurance when higher obligations (vows and safety) are at stake.
No explicit phalaśruti appears here; the chapter’s meta-function is structural—showing how concealment is maintained through narrative framing and institutional procedures until the thirteen-day limit is reached.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.