Adhyaya 2
Svargārohaṇa-parva Adhyāya 2 — Yudhiṣṭhira’s Inquiry for His Kin and the Vision of a Punitive Realm
Upa-parva: Naraka-darśana (Yudhiṣṭhira’s Descent and Inquiry Episode)
This chapter opens with Yudhiṣṭhira addressing the devas, stating that he does not see Rādheya (Karṇa) nor his brothers and other eminent allies who fell in the war for his sake. He declares that a heaven without them is not ‘his’ heaven, and requests to see them. The devas consent and appoint a divine messenger. Yudhiṣṭhira follows the messenger along a dark, difficult path characterized by foul odors and vivid descriptions of a punitive environment: rivers of hot water, an asipatravana (razor-leaf forest), heated sands and iron stones, boiling oil cauldrons, thorny kūṭaśālmalī trees, and scenes of torment. Overwhelmed, he asks how far they must go and where his brothers are. The messenger indicates the limit of his escort and invites Yudhiṣṭhira to return if fatigued. As Yudhiṣṭhira turns back, he hears afflicted voices requesting him to remain briefly, saying that a purifying breeze follows him and grants them relief. He asks who they are; the voices identify themselves as Karṇa, Bhīma, Arjuna, the twins, Dhṛṣṭadyumna, Draupadī, and the Draupadeyas. Yudhiṣṭhira reflects on the apparent contradiction of their presence there, questions karmic causality and the status of Suyodhana elsewhere, and experiences anger, censuring the devas and dharma as he understands it. He then tells the messenger to return and report that he will not go back, since his presence brings comfort to his kin; the messenger conveys this intent to Indra.
Chapter Arc: स्वर्ग के द्वार पर पहुँचा युधिष्ठिर देवताओं से कह उठता है—“नेह पश्यामि विबुधाः…”—मुझे यहाँ वे नहीं दिखते जिनके बिना स्वर्ग भी सूना है; मेरे भाई, पाञ्चाली, और वे राजर्षि कहाँ हैं जो मेरे कारण रण में गिरे? → देवगण उसे स्मरण कराते हैं कि जिन महारथियों ने ‘रणवल्नल’ में देह की आहुति दी, उन्होंने लोक जीता; पर युधिष्ठिर का मन स्वर्ग-वैभव में नहीं टिकता—वह पाञ्चाली और भीम को देखने की जिद करता है और स्पष्ट कह देता है कि उनके बिना वह यहाँ नहीं रहेगा। → देवदूत उसे नरक-दर्शन कराता है: कटे अंग, रक्त-मेद, दुर्गन्ध, करुण क्रन्दन—और वहीं वे पीड़ित प्राणी युधिष्ठिर की उपस्थिति से क्षणिक शान्ति पाते हैं; उनकी दीन वाणी सुनकर दयावान राजा ठिठक जाता है और निर्णय करता है कि वह उन्हें छोड़कर नहीं जाएगा। → युधिष्ठिर देवदूत से कहलवाता है—“न हाहं तत्र यास्यामि स्थितोऽस्मीति निवेद्यताम्”—मैं यहीं रहूँगा; मेरे आश्रय से ये (और मेरे भाई) सुखी हों—यह संदेश इन्द्र तक पहुँचा दिया जाए। → देवदूत इन्द्र के पास जाकर युधिष्ठिर के निश्चय का निवेदन करता है—अब देवसभा क्या उत्तर देगी, और यह नरक-दर्शन किस सत्य की परीक्षा है?
Shlokas
Verse 1
औपनआक्राा बछ। आर: 2 द्वितीयो&्ध्याय: युधिष्ठिरको नरकका दर्शन कराना तथा करुण-क्रन्दन सुनकर उनका वहीं रहनेका निक्षय करना युधिछिर उवाच नेह पश्यामि विबुधा राधेयममितौजसम् | भ्रातरौ च महात्मानौ युधामन्यूत्तमौजसौ,युधिष्ठिरने पूछा--देवताओ! मैं यहाँ अमित-तेजस्वी राधानन्दन कर्णको क्यों नहीं देख रहा हूँ? दोनों भाई महामनस्वी युधामन्यु और उत्तमौजा कहाँ हैं? वे भी नहीं दिखायी देते
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်– «အို နတ်တို့၊ အင်အားမတိုင်းနိုင်သော ရာဓေယ (ကර්ဏ) ကို ငါသည် ဤနေရာ၌ မမြင်ရ။ ထို့ပြင် မြင့်မြတ်သော ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး ယုဓာမန်ယူနှင့် ဥတ္တမောဇာတို့သည် ဘယ်မှာနည်း။ သူတို့လည်း မမြင်ရ»။
Verse 2
जुह॒वुर्ये शरीराणि रणवल्नलौ महारथा: । राजानो राजपुत्राश्न ये मदर्थे हता रणे,जिन महारथियोंने समराग्निमें अपने शरीरोंकी आहुति दे दी, जो राजा और राजकुमार रणभूमिमें मेरे लिये मारे गये वे सिंहके समान पराक्रमी समस्त महारथी वीर कहाँ हैं? क्या उन पुरुषप्रवर वीरोंने भी इस स्वर्गलोकपर विजय पायी है? इति श्रीमहाभारते स्वर्गारोहणपर्वणि युधिष्ठटिरनरकदर्शने द्वितीयो5ध्याय:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «စစ်မီးထဲသို့ ကိုယ်ခန္ဓာကို အဟုတိအဖြစ် ပူဇော်သကဲ့သို့ ဆက်ကပ်ခဲ့သော စစ်ရထားမဟာသူရဲကောင်းများ၊ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ရဲရင့်သော သူရဲကောင်းများသည် အဘယ်မှာနည်း။ ငါ့အတွက် စစ်မြေပြင်၌ ကျဆုံးခဲ့သော မင်းများနှင့် မင်းသားများသည် အဘယ်မှာနည်း။ ထိုအကောင်းဆုံးသော လူသူရဲကောင်းများသည်လည်း ဤကောင်းကင်လောကကို အောင်မြင်ခဲ့ကြသလော»
Verse 3
क्व ते महारथा: सर्वे शार्ट्लसमविक्रमा: । तैरप्ययं जितो लोक: कच्चित् पुरुषसत्तमै:,जिन महारथियोंने समराग्निमें अपने शरीरोंकी आहुति दे दी, जो राजा और राजकुमार रणभूमिमें मेरे लिये मारे गये वे सिंहके समान पराक्रमी समस्त महारथी वीर कहाँ हैं? क्या उन पुरुषप्रवर वीरोंने भी इस स्वर्गलोकपर विजय पायी है?
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ကျားကဲ့သို့ ရဲရင့်သတ္တိရှိသော မဟာရထားသူရဲကောင်းများ အားလုံးသည် အဘယ်မှာနည်း။ စစ်မီးထဲသို့ ကိုယ်ခန္ဓာကို ပူဇော်အဟုတိအဖြစ် ဆက်ကပ်ခဲ့သော လူတို့အနက် အကောင်းဆုံးသူများသည်လည်း ဤကောင်းကင်လောကကို အောင်နိုင်ခဲ့ကြသလော»
Verse 4
यदि लोकानिमान_ प्राप्तास्ते च सर्वे महारथा: । स्थितं वित्त हि मां देवा: सहित तैर्महात्मभि:
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ထိုမဟာရထားသူရဲကောင်းများသည် ဤလောကများသို့ အမှန်တကယ် ရောက်ရှိလာပြီး အားလုံး ဤနေရာ၌ ရှိကြသည်ဆိုလျှင်၊ ဤအချက်ကို သေချာသိကြပါ—နတ်တို့သည် ငါ့ကို ထိုမဟာစိတ်ရှိသူများနှင့်အတူ ဤနေရာ၌ ထားရှိထားကြသည်»
Verse 5
देवताओ! यदि वे सम्पूर्ण महारथी इन लोकोंमें आये हैं तो आप समझ लें कि मैं उन महात्माओंके साथ रहूँगा ।। कच्चिन्न तैरवाप्तो<5यं नृपैलोको$क्षय: शुभ: । न तैरहं विना रंस्ये भ्रातृभिज्ञातिभिस्तथा,परंतु यदि उन नरेशोंने यह शुभ एवं अक्षयलोक नहीं प्राप्त किया है तो मैं उन जाति- भाइयोंके बिना यहाँ नहीं रहूँगा
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «အို နတ်တို့ရေ။ ထိုမဟာရထားသူရဲကောင်းများ အားလုံး ဤလောကများသို့ ရောက်လာကြသည်ဆိုလျှင်၊ ဤအချက်ကို သိကြပါ—ငါသည် ထိုမြင့်မြတ်သော စိတ်ဝိညာဉ်ကြီးများနှင့်အတူ နေမည်။ သို့သော် ထိုမင်းများသည် ဤမင်္ဂလာရှိ၍ မပျက်မယွင်းသော လောကကို မရရှိခဲ့လျှင်၊ ငါသည် သူတို့မပါဘဲ—ငါ့ညီအစ်ကိုများနှင့် ငါ့ဆွေမျိုးများမပါဘဲ—ဤနေရာ၌ မပျော်ရွှင်နိုင်။ သူတို့သည် ဤကောင်းမြတ်၍ မယိုယွင်းသော လောကသို့ မရောက်ခဲ့လျှင်၊ ငါသည် ကိုယ့်သူကိုယ်သားတို့မှ ခွဲကွာ၍ ဤနေရာ၌ မနေမည်»
Verse 6
मातुर्हि वचन श्रुव्वा तदा सलिलकर्मणि । कर्णस्य क्रियतां तोयमिति तप्यामि तेन वै
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— «ရေကပ်ပူဇော်ပွဲ (တရပဏ) ပြုလုပ်စဉ် မိခင်၏ စကားကို ကြားပြီးနောက်၊ ငါသည် ဤအကြောင်းကြောင့် အလွန်ပင် စိတ်နာကျင်ရသည်—‘ကာဏ္ဏအတွက်လည်း ရေကပ်ပူဇော်ပါစေ’ ဟူသောစကားကြောင့်ပင်»
Verse 7
युद्धके बाद जब मैं अपने मृत सम्बन्धियोंको जलाञज्जलि दे रहा था उस समय मेरी माता कुन्तीने कहा था--“बेटा! कर्णको भी जलाञ्जलि देना।” माताकी यह बात सुनकर मुझे मालूम हुआ कि महात्मा कर्ण मेरे ही भाई थे। तबसे मुझे उनके लिये बड़ा दुःख होता है ।। इदं च परितप्यामि पुन: पुनरहं सुरा: । यन्मातु: सदृशौ पादौ तस्याहममितात्मन:,देवताओ! यह सोचकर तो मैं और भी पश्चात्ताप करता रहता हूँ कि “महामना कर्णके दोनों चरणोंको माता कुन्तीके चरणोंके समान देखकर भी मैं क्यों नहीं शत्रुदलमर्दन कर्णका अनुगामी हो गया?” यदि कर्ण हमारे साथ होते तो हमें इन्द्र भी युद्धमें परास्त नहीं कर सकते
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— စစ်ပြီးနောက်၊ သေဆုံးသွားသော ဆွေမျိုးတို့အတွက် ရေကန့်ကွက် (ရေဓာတ်ပူဇော်) ကို ငါ ဆောင်ရွက်နေစဉ် မိခင် ကုန္တီက “သားရေ၊ ကာဏ္ဏအတွက်လည်း ရေဓာတ်ပူဇော်ပေးပါ” ဟု ဆို하였다။ ထိုစကားကို ကြားသော် ငါသည် မဟာစိတ်ရှိသော ကာဏ္ဏသည် ငါ့အစ်ကိုတော်ရင်းဖြစ်ကြောင်း သိလာရ၏။ ထိုအချိန်မှစ၍ သူ့အတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှုသည် ငါ့နှလုံးကို အလွန်လေးလံစေ၏။ အို နတ်တို့ရေ— ဤအတွေးကြောင့် ငါသည် ထပ်ခါထပ်ခါ နောင်တမီးဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေ၏။ “မိခင် ကုန္တီ၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်နှင့် တူညီသကဲ့သို့ ထင်ရှားသော ထိုမဟာသူရဲ၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်ကို မြင်ခဲ့ရသော်လည်း၊ ရန်သူတပ်ကို ချေမှုန်းသူ ကာဏ္ဏ၏ နောက်လိုက် မဖြစ်ခဲ့သည်မှာ အဘယ်ကြောင့်နည်း?” ကာဏ္ဏသည် ငါတို့ဘက်တွင် ရှိခဲ့လျှင် စစ်မြေပြင်၌ အင်ဒြာတောင်မှ ငါတို့ကို မနိုင်နိုင်ခဲ့ပါ။
Verse 8
दृष्टवैव तौ नानुगतः कर्ण परबलार्दनम् | न हस्मान् कर्णसहितान् जयेच्छक्रोडपि संयुगे,देवताओ! यह सोचकर तो मैं और भी पश्चात्ताप करता रहता हूँ कि “महामना कर्णके दोनों चरणोंको माता कुन्तीके चरणोंके समान देखकर भी मैं क्यों नहीं शत्रुदलमर्दन कर्णका अनुगामी हो गया?” यदि कर्ण हमारे साथ होते तो हमें इन्द्र भी युद्धमें परास्त नहीं कर सकते
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— “မိခင် ကုန္တီ၏ ခြေတော်နှစ်ဖက်ကဲ့သို့ ဖြစ်သော ထိုခြေတော်နှစ်ဖက်ကို မြင်ပြီးနောက်တောင်၊ ရန်သူတပ်ကို ချေမှုန်းသူ ကာဏ္ဏ၏ နောက်လိုက် မဖြစ်ခဲ့သည်မှာ အဘယ်ကြောင့်နည်း။ ဤအတွေးက ငါ့နောင်တကို ပို၍နက်ရှိုင်းစေသည်။ ကာဏ္ဏသည် ငါတို့ဘက်တွင် ရှိခဲ့လျှင် စစ်မြေပြင်၌ အင်ဒြာတောင်မှ ငါတို့ကို မနိုင်နိုင်ခဲ့ပါ။”
Verse 9
तमहं यत्र तत्रस्थं द्रष्टमिच्छामि सूर्यजम् । अविज्ञातो मया योडसौ घातित: सव्यसाचिना,ये सूर्यनन्दन कर्ण जहाँ कहीं भी हों मैं उनका दर्शन करना चाहता हूँ; जिन्हें न जाननेके कारण मैंने अर्जुनद्वारा उनका वध करवा दिया
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— “သူ နေရာမည်သို့ရှိနေပါစေ၊ နေရောင်၏သားတော်ကို ငါ မြင်တွေ့လိုသည်။ သူ့ကို မသိမမြင်ခဲ့သောကြောင့် ငါသည် အာర్జုနအားဖြင့် သူ့ကို သတ်စေခဲ့ရသည်။”
Verse 10
भीमं च भीमविक्रान्तं प्राणेभ्योडपि प्रियं मम । अर्जुन चेन्द्रसंकाशं यमौ चैव यमोपमौ,मैं अपने प्राणोंसे भी प्रियतम भयंकर पराक्रमी भाई भीमसेनको, इन्द्रतुल्य तेजस्वी अर्जुनको, यमराजके समान अजेय नकुल-सहदेवको तथा धर्मपरायणा देवी द्रौपदीको भी देखना चाहता हूँ। यहाँ रहनेकी मेरी तनिक भी इच्छा नहीं है। मैं आप लोगोंसे यह सच्ची बात कहता हूँ
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— “ငါ့အသက်ထက်ပင် ချစ်မြတ်နိုးရသော၊ အင်အားကြောက်မက်ဖွယ်ရှိသည့် ဘီမကိုလည်းကောင်း၊ အင်ဒြာကဲ့သို့ တောက်ပသော အာర్జုနကိုလည်းကောင်း၊ ယမမင်းကဲ့သို့ မအနိုင်ယူနိုင်သော အမွှာညီနောင် နကူလနှင့် သဟဒေဝကိုလည်းကောင်း ငါ မြင်လိုသည်။ ထို့ပြင် ဓမ္မကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာသော မဟာမယ် ဒြောပဒီကိုလည်း ငါ တွေ့လိုသည်။ ဤနေရာ၌ နေလိုစိတ် အနည်းငယ်မျှ မရှိ။ ဤသည်ကို သင်တို့အား ငါ အမှန်တကယ် ပြော၏။”
Verse 11
द्रष्टमिच्छामि तां चाहं पाञज्चालीं धर्मचारिणीम् । न चेह स्थातुमिच्छामि सत्यमेवं ब्रवीमि व:,मैं अपने प्राणोंसे भी प्रियतम भयंकर पराक्रमी भाई भीमसेनको, इन्द्रतुल्य तेजस्वी अर्जुनको, यमराजके समान अजेय नकुल-सहदेवको तथा धर्मपरायणा देवी द्रौपदीको भी देखना चाहता हूँ। यहाँ रहनेकी मेरी तनिक भी इच्छा नहीं है। मैं आप लोगोंसे यह सच्ची बात कहता हूँ
ယုဓိဋ္ဌိရက ပြောသည်— “ဓမ္မကို တည်ကြည်စွာ လိုက်နာသူ ပာဉ္စာလီ (ဒြောပဒီ) ကို ငါ မြင်လိုသည်။ ထို့ပြင် ဤနေရာ၌ နေလိုစိတ် မရှိ။ ဤသည်ကို သင်တို့အား ငါ အမှန်တကယ် ပြော၏။”
Verse 12
कि मे भ्रातृविहीनस्य स्वर्गेण सुरसत्तमा: । यत्र ते मम स स्वर्गो नायं स्वर्गो मतो मम,सुरश्रेष्रणण! अपने भाइयोंसे अलग रहकर इस स्वर्गसे भी मुझे क्या लेना है? जहाँ मेरे भाई हैं वहीं मेरा स्वर्ग है। उनके बिना मैं इस लोकको स्वर्ग नहीं मानता
ယုဓိဋ္ဌိရက ဆိုသည်– «အို နတ်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူတို့၊ ငါသည် ညီအစ်ကိုတို့မရှိဘဲ နေရမည်ဆိုလျှင် ဤကောင်းကင်ဘုံသည် ငါ့အတွက် အဘယ်အကျိုးရှိမည်နည်း။ သူတို့ရှိရာနေရာတည်းဟူသောအရာသည် ငါ့အတွက် ကောင်းကင်ဘုံပင် ဖြစ်၏။ သူတို့မရှိလျှင် ဤလောကကို ကောင်းကင်ဘုံဟု ငါမထင်»။
Verse 13
देवा ऊचु यदि वै तत्र ते श्रद्धा गम्यतां पुत्र मा चिरम् । प्रिये हि तव वर्तामो देवराजस्य शासनात्,देवता बोले--वत्स! यदि उन लोगोंमें तुम्हारी श्रद्धा है तो चलो, विलम्ब न करो। हम लोग देवराजकी आज्ञासे सर्वथा तुम्हारा प्रिय करना चाहते हैं
နတ်တို့က ဆိုသည်– «သားရေ၊ သင်၏ယုံကြည်ခြင်းသည် သူတို့ရှိရာသို့ တကယ်ပင် ဦးတည်နေပါက လာလော့—မနှောင့်နှေးနှင့်။ ငါတို့သည် နတ်မင်း (ဣန္ဒြ) ၏ အမိန့်အတိုင်း သင်နှစ်သက်ရာကို ပြုလုပ်ရန် လှုပ်ရှားနေကြသည်»။
Verse 14
वैशम्पायन उवाच इत्युक्त्वा त॑ ततो देवा देवदूतमुपादिशन् । युधिष्ठटिरस्य सुहृदो दर्शयेति परंतप,वैशम्पायनजी कहते हैं--शत्रुओंको संताप देनेवाले जनमेजय! युधिष्ठिरसे ऐसा कहकर देवताओंने देवदूतको आज्ञा दी--'तुम युधिष्ठिरको इनके सुहृदोंका दर्शन कराओ'
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– ထိုသို့ ပြောပြီးနောက် နတ်တို့သည် နတ်တမန်ကို အမိန့်ပေးကြ၏– «ရန်သူတို့ကို မီးလောင်စေသူရေ၊ ယုဓိဋ္ဌိရအား သူ၏ချစ်ခင်သော မိတ်ဆွေတို့ကို တွေ့မြင်စေပါ»။
Verse 15
ततः कुन्तीसुतो राजा देवदूतश्न जग्मतुः । सहितौ राजशार्दूल यत्र ते पुरुषर्षभा:,नृपश्रेष्ठ! तब कुन्तीपुत्र राजा युधिष्ठिर और देवदूत दोनों साथ-साथ उस स्थानकी ओर चले जहाँ वे पुरुषप्रवर भीमसेन आदि थे
ထို့နောက် ကုန္တီ၏သား မင်းယုဓိဋ္ဌိရသည် နတ်တမန်နှင့်အတူ ခရီးဆက်လေ၏။ အို မင်းတို့အနက် ကျားသဖွယ်သော မင်းကြီး၊ သူတို့သည် လူသူရဲကောင်းတို့—ဘီမစေန အစရှိသည့် သူ၏ ညီအစ်ကိုသူရဲကောင်းများ—ရှိရာအရပ်သို့ သွားကြ၏။
Verse 16
अग्रतो देवदूतश्न ययौ राजा च पृष्ठतः । पन्थानमशुभं दुर्ग सेवितं पापकर्मभि:,आगे-आगे देवदूत जा रहा था और पीछे-पीछे राजा युधिष्छिर। दोनों ऐसे दुर्गम मार्गपर जा पहुँचे जो बहुत ही अशुभ था। पापाचारी मनुष्य ही यातना भोगनेके लिये उसपर आते- जाते थे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆိုသည်– နတ်တမန်သည် ရှေ့မှ သွား၍ မင်းသည် နောက်မှ လိုက်လေ၏။ ထိုသူတို့သည် အမင်္ဂလာသဘောရှိ၍ ကြမ်းတမ်းခက်ခဲသော လမ်းကြောင်းတစ်ခုသို့ ရောက်ကြ၏။ ထိုလမ်းကို အပြစ်လုပ်သူတို့သည် ဒုက္ခဝေဒနာ ခံယူရန် သွားလာကြသည်။
Verse 17
तमसा संवृतं घोरं केशशैवलशाद्वलम् । युक्त पापकृतां गन्धैर्मासशोणितकर्दमम्,वहाँ घोर अन्धकार छा रहा था। केश, सेवार और घास इन्हींसे वह मार्ग भरा हुआ था। वह पापियोंके ही योग्य था। वहाँ दुर्गन्ध फैल रही थी। मांस और रक्तकी कीच जमी हुई थी
Vaiśampāyana said: The path was shrouded in dreadful darkness, strewn with hair, slime-like growth, and grass. It was fit only for evildoers, reeking with foul odors, and caked with mire of flesh and blood—an image of moral ruin made visible as a landscape.
Verse 18
दंशोत्पातकभल्लूकमक्षिकामशकावृतम् । इतश्रेतश्व कुणपै: समन्तात् परिवारितम्,उस रास्तेपर डाँस, मच्छर, मक्खी, उत्पाती जीवजन्तु और भालू आदि फैले हुए थे। इधर-उधर सब ओर सड़े मुर्दे पड़े हुए थे
Vaiśampāyana said: The path was covered with gadflies and other stinging pests, with ominous creatures and bears; it was swarmed by flies and mosquitoes. Here and there, on every side, it was hemmed in by rotting corpses—an image of the moral wreckage left by violence, confronting the travelers with the grim aftermath of adharma and the impermanence of embodied life.
Verse 19
अस्थिकेशसमाकीर्ण कृमिकीटसमाकुलम् । ज्वलनेन प्रदीप्तेन समन्तात् परिवेष्टितम्,हड्डियाँ और केश चारों ओर फैले हुए थे। कृमि और कीटोंसे वह मार्ग भरा हुआ था। उसे चारों ओरसे जलती आगने घेर रखा था
Vaiśampāyana said: The path was strewn everywhere with bones and hair, swarming with worms and insects, and on all sides it was encircled by blazing fire—an image of the dreadful consequences that attend the soul’s passage when it confronts the residues of violence and suffering.
Verse 20
अयोमुखैश्न काकाद्यर्गुप्रैश्ष समभिद्रुतम् । सूचीमुखैस्तथा प्रेतैर्विन्ध्यशैलोपमैर्वृतम्,लोहेकी-सी चोंचवाले कौए और गीध आदि पक्षी मँडरा रहे थे। सूईके समान चुभते हुए मुखोंवाले और विन्ध्यपर्ववके समान विशालकाय प्रेत वहाँ सब ओर घूम रहे थे
Vaiśampāyana said: That place was swarmed by iron-beaked birds—crows and the like, and vultures. It was also surrounded by spirits with needle-like, piercing mouths, huge as the Vindhya mountains, roaming on every side—an image of the grim consequences that follow violence and moral collapse.
Verse 21
मेदोरुधिरयुक्तैश्व च्छिन्ननाहूरुपाणिभि: । निकृत्तोदरपादैश्व तत्र तत्र प्रवेरिते:
Verse 22
वहाँ यत्र-तत्र बहुत-से मुर्दे बिखरे पड़े थे, उनमेंसे किसीके शरीरसे रुधिर और मेद बहते थे, किसीके बाहु, ऊरु, पेट और हाथ-पैर कट गये थे ।। स तत्कुणपतदुर्गन्धमशिवं लोमहर्षणम् । जगाम राजा धर्मात्मा मध्ये बहु विचिन्तयन्,धर्मात्मा राजा युधिष्ठिर मन-ही-मन बहुत चिन्ता करते हुए उसी मार्गके बीचसे होकर निकले जहाँ सड़े मुदोंकी बदबू फैल रही थी और अमंगलकारी बीभत्स दृश्य दिखायी देता था। वह भयंकर मार्ग रोंगटे खड़े कर देनेवाला था
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ သာသနာတရားကိုစောင့်ထိန်းသော မင်း ယုဓိဋ္ဌိရသည် ထိုလမ်းကြောင်းတလျှောက် ဆက်လက်သွားခဲ့၏—ပုပ်သိုးနေသော အလောင်းကောင်များ၏ နံ့ဆိုးကြီးက ပြန့်နှံ့၍ မင်္ဂလာမရှိသကဲ့သို့ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းကာ ဆံပင်ထောင်စေသည့်အထိ ဖြစ်နေသည်။ ထိုအမင်္ဂလာကျပ်တည်းသော မြင်ကွင်းကြားတွင်ပင် မင်းသည် စိတ်အတွင်း၌ အကြောင်းအရာများစွာကို ပြန်လည်စဉ်းစားကာ၊ အကြမ်းဖက်မှု၏ အကျန်အလက်များအလယ်၌ တရားဓမ္မကို တွေးတောလျက် ရှေ့သို့ ဆက်လက်လျှောက်လှမ်း하였다။
Verse 23
ददर्शोष्णोदकै: पूर्णा नदीं चापि सुदुर्गमाम् । असिपत्रवनं चैव निशितं क्षुरसंवृतम्,आगे जाकर उन्होंने देखा, खौलते हुए पानीसे भरी हुई एक नदी बह रही है, जिसके पार जाना बहुत ही कठिन है। दूसरी ओर तीखी तलवारों या छूरोंके-से पत्तोंसे परिपूर्ण तेज धारवाला असिपत्र नामक वन है
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ သူသည် ပူလောင်နေသော ရေနှင့် ပြည့်နေသည့် မြစ်တစ်စင်းကို မြင်၏၊ ကူးဖြတ်ရန် အလွန်ခက်ခဲလှ၏။ ထို့ပြင် အစိပတ္တရဝန ဟုခေါ်သော တောကိုလည်း မြင်၏—ဓားသွားကဲ့သို့ ထက်မြက်သော အရွက်များဖြင့် ပြည့်နှက်ကာ မုတ်ဆိတ်ဓားကဲ့သို့ ထက်သော သံပြားများက ဝိုင်းရံထားသည်။ ဤမြင်ကွင်းသည် အဓမ္မလမ်းသို့ ကျရောက်သူတို့အတွက် စောင့်ဆိုင်းနေသော ပြင်းထန်သည့် အကျိုးဆက်ကို ညွှန်ပြသည်—မြေပြင်တောင်ပင် ပြစ်ဒဏ်၏ ကိရိယာဖြစ်လာသကဲ့သို့။
Verse 24
करम्भवालुकास्तप्ता आयसीश्व शिला:पृथक् । लोहकुम्भी श्व॒ तैलस्य क्वाथ्यमाना: समन्ततः,कहीं गरम-गरम बालू बिछी है तो कहीं तपाये हुए लोहेकी बड़ी-बड़ी चट्टानें रखी गयी हैं। चारों ओर लोहेके कलशोंमें तेल खौलाया जा रहा है
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ “တချို့နေရာများတွင် ကရမ္ဘ (အနှစ်ရည်နှင့် ရောထားသော အစာ) နှင့် သဲပုံများသည် မီးလောင်သကဲ့သို့ ပူပြင်းနေ၏။ အခြားနေရာများတွင် သံပြားကြီးများကို သီးခြားစီ ချထား၏။ ထို့ပြင် ပတ်လည်အနှံ့ သံအိုးကြီးများထဲတွင် ဆီကို ဆူအောင် ချက်နေကြ၏။” ဤမြင်ကွင်းသည် ပြစ်ဒဏ်၏ သဘောတရားကို ပိုမိုတင်းကျပ်စေသည်—ရှေ့လမ်းသည် အပူဒဏ်နှင့် ညှဉ်းပန်းမှု၏ မြေပြင်အဖြစ် ပုံဖော်ထားပြီး၊ အဓမ္မနှင့် စုဆောင်းလာသော မကောင်းမှုတို့၏ အကျိုးဆက်ကို သတိပေးနေသည်။
Verse 25
कूटशाल्मलिकं चापि दुःस्पर्श तीक्ष्णकण्टकम् । ददर्श चापि कौन्तेयो यातना: पापकर्मिणाम्,जहाँ-तहाँ पैने काँटोंसे भरे हुए सेमलके वृक्ष हैं, जिनको हाथसे छूना भी कठिन है। कुन्तीनन्दन युधिष्ठिरने यह भी देखा कि वहाँ पापाचारी जीवोंको बड़ी कठोर यातनाएँ दी जा रही हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ ကုန္တီ၏ သားတော်သည် လှည့်စားသည့် ရှာလ္မလီ (ပိုးပင်) သစ်ပင်များကိုလည်း မြင်၏—ထိကိုင်ရန်ပင် ခက်ခဲလောက်အောင် ထက်မြက်သော ဆူးများဖြင့် ပြည့်နှက်နေ၏။ ထို့ပြင် ထိုနေရာတွင် အပြစ်ကမ္မပြုသူတို့အပေါ် ချမှတ်နေသော ပြင်းထန်သည့် ညှဉ်းပန်းမှုများကိုလည်း မြင်ခဲ့၏။
Verse 26
देवदूतका युधिष्ठिरको मायामय नरकका दर्शन कराना स तं दुर्गन्धमालक्ष्य देवदूतमुवाच ह । कियदध्वानमस्माभिर्गन्तव्यमिममीदृशम्,वहाँकी दुर्गन्धका अनुभव करके उन्होंने देवदूतसे पूछा--“भैया! ऐसे रास्तेपर अभी हमलोगोंको कितनी दूर और चलना है? तथा मेरे वे भाई कहाँ हैं? यह तुम्हें मुझे बता देना चाहिये। देवताओंका यह कौन-सा देश है, इस बातको मैं जानना चाहता हूँ”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်။ နတ်တမန်သည် ယုဓိဋ္ဌိရအား မာယာဖြစ်သော နရကကို မြင်တွေ့စေခဲ့၏။ ထိုနေရာ၏ နံ့ဆိုးကို ခံစားမိသဖြင့် ယုဓိဋ္ဌိရက နတ်တမန်အား မေးလေ၏—“ညီအစ်ကိုရေ၊ ဒီလိုလမ်းမျိုးနဲ့ ငါတို့ ဘယ်လောက်ဝေးဝေး ဆက်သွားရမလဲ။ ငါ့ညီအစ်ကိုတွေက ဘယ်မှာလဲ။ ဒီအကြောင်းကို မင်းက ငါ့ကို ပြောသင့်တယ်။ ဒါက နတ်တို့ရဲ့ ဘယ်ဒေသလဲ။ ငါ သိချင်တယ်။”
Verse 27
क्व च ते भ्रातरो महां तन्ममाख्यातुमर्हसि । देशो<यं कश्न देवानामेतदिच्छामि वेदितुम्,वहाँकी दुर्गन्धका अनुभव करके उन्होंने देवदूतसे पूछा--“भैया! ऐसे रास्तेपर अभी हमलोगोंको कितनी दूर और चलना है? तथा मेरे वे भाई कहाँ हैं? यह तुम्हें मुझे बता देना चाहिये। देवताओंका यह कौन-सा देश है, इस बातको मैं जानना चाहता हूँ”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «သင်၏ညီအစ်ကိုများသည် ဘယ်မှာနည်း။ ထိုအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြသင့်သည်။ ဤလမ်းကြောင်းအတိုင်း နောက်ထပ် ဘယ်လောက်ဝေးဝေး သွားရဦးမည်နည်း။ ထို့ပြင် ဤနေရာသည် ဒေဝလောက၏ မည်သည့်ဒေသနည်း။ ငါ သိလိုသည်»။
Verse 28
स संनिववृते श्रुत्वा धर्मराजस्य भाषितम् | देवदूतो<ब्रवीच्चैनमेतावद् गमनं तव,धर्मराजकी यह बात सुनकर देवदूत लौट पड़ा और बोला--“बस, यहींतक आपको आना था
ဓမ္မရာဇ၏စကားကို ကြားသော် ဒေဝတမန်သည် ပြန်လှည့်လာ၍ သူ့အား ပြောသည်– «သင်၏ခရီးသည် ဤနေရာအထိသာ ဖြစ်သည်»။
Verse 29
निवर्तितव्यो हि मया तथास्म्युक्तो दिवौकसै: | यदि श्रान्तो$सि राजेन्द्र त्वमथागन्तुमरहसि,“महाराज! देवताओंने मुझसे कहा है कि जब युधिष्ठिर थक जायेँ तब उन्हें वापस लौटा लाना; अतः अब मुझे आपको लौटा ले चलना है। यदि आप थक गये हों तो मेरे साथ आइये”
«မဟာရာဇာ၊ ဒေဝတို့က ငါ့အား ယုဓိဋ္ဌိရ မောပန်းလာသောအခါ ပြန်ခေါ်လာရမည်ဟု အမိန့်ပေးထားသည်။ ထို့ကြောင့် ယခု ငါသည် သင့်ကို ပြန်လမ်းသို့ ခေါ်ဆောင်ရမည်။ အကယ်၍ သင် မောပန်းနေပြီဆိုလျှင်၊ အို မင်းမြတ်၊ ငါနှင့်အတူ လာသင့်သည်»။
Verse 30
युधिष्ठिरस्तु निर्विण्णस्तेन गन्धेन मूर्च्छित: । निवर्तने धृतमना: पर्यावर्तत भारत,भरतनन्दन! युधिष्ठिर वहाँकी दुर्गन्न्धसे घबरा गये थे। उन्हें मूर्च्छा-सी आने लगी थी। इसलिये उन्होंने मनमें लौट जानेका ही निश्चय किया और उस निश्चयके अनुसार वे लौट पड़े
ယုဓိဋ္ဌိရသည် ထိုနံ့ဆိုးကြောင့် စိတ်ပင်ပန်း၍ မူးဝေသလို ဖြစ်လာ၏။ ထို့ကြောင့် ပြန်လှည့်ရန် စိတ်ကို ခိုင်မာစွာ ဆုံးဖြတ်ကာ၊ အို ဘာရတဝంశသား၊ ထိုဆုံးဖြတ်ချက်အတိုင်း ပြန်လှည့်သွားလေသည်။
Verse 31
स संनिवृत्तो धर्मात्मा दुःखशोकसमाहत: । शुश्राव तत्र वदतां दीना वाच: समन्ततः,दुःख और शोकसे पीड़ित हुए धर्मात्मा युधिष्ठिर ज्यों ही वहाँसे लौटने लगे त्यों ही उन्हें चारों ओरसे पुकारनेवाले आर्त मनुष्योंकी दीन वाणी सुनायी पड़ी--
ဓမ္မသဘောရှိသူသည် ပြန်လှည့်လာစဉ် ဒုက္ခနှင့် ဝမ်းနည်းခြင်းတို့ကြောင့် ထိခိုက်နာကျင်နေ၏။ ထိုနေရာတွင် သူသည် ပတ်ဝန်းကျင်အနှံ့မှ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သူတို့၏ သနားဖွယ် အော်ဟစ်သံများကို ကြားရလေသည်။
Verse 32
भो भो धर्मज राजर्षे पुण्याभिजन पाण्डव | अनुग्रहार्थमस्माकं तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम्,हे धर्मनन्दन! हे राजर्षे! हे पवित्र कुलमें उत्पन्न पाण्डुपुत्र युधिष्ठिर| आप हमलोगोंपर कृपा करनेके लिये दो घड़ीतक यहीं ठहरिये
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို ဓမ္မရာဇာ၊ အို မင်းဋ္ဌာနရသီ၊ အို ကုသိုလ်ကောင်းနှင့် မျိုးရိုးမြင့်မြတ်သော ပाण्डဝ၊ ငါတို့အပေါ် ကရုဏာပြုရန်အတွက် ဤနေရာ၌ ခဏလေးသာ ရပ်နေပေးပါ»။
Verse 33
आयाति वत्वयि दुर्धर्षे वाति पुण्य: समीरण: । तव गन्धानुगस्तात येनास्मान् सुखमागमत्,“आप दुर्धर्ष महापुरुषके आते ही परम पवित्र हवा चलने लगी है। तात! वह हवा आपके शरीरकी सुगन्ध लेकर आ रही है जिससे हमलोगोंको बड़ा सुख मिला है
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို မတားဆီးနိုင်သောသူရဲကောင်း၊ သင်ရောက်လာသည်နှင့်တပြိုင်နက် အလွန်သန့်ရှင်းသောလေညင်းက စတင်တိုက်ခတ်လာသည်။ ချစ်သားရေ၊ ထိုလေညင်းသည် သင့်ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အနံ့သင်းကို သယ်ဆောင်လာပြီး ထိုကြောင့် ငါတို့သည် သက်သာချမ်းမြေ့၍ ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြင့် ပြည့်နှက်လာသည်»။
Verse 34
ते वयं पार्थ दीर्घस्य कालस्य पुरुषर्षभ । सुखमासादयिष्यामस्त्वां दृष्टवा राजसत्तम,'पुरुषप्रवर! कुन्तीकुमार! नृपश्रेष्ठ) आज दीर्घकालके पश्चात् आपका दर्शन पाकर हम सुखका अनुभव करेंगे
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို ပါර්ထ၊ လူတို့အနက် နွားထီးကဲ့သို့ ထူးချွန်သူ၊ မင်းတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောဘုရင်၊ အချိန်ကြာမြင့်ပြီးနောက် သင့်ကိုမြင်ရသဖြင့် ငါတို့သည် နောက်ဆုံးတွင် သက်သာချမ်းမြေ့၍ ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ရရှိမည်»။
Verse 35
संतिष्ठस्व महाबाहो मुहूर्तमपि भारत । त्वयि तिष्ठति कौरव्य यातनास्मान् न बाधते,“महाबाहु भरतनन्दन! हो सके तो दो घड़ी भी ठहर जाइये | कुरुनन्दन! आपके रहनेसे यहाँकी यातना हमें कष्ट नहीं दे रही है”
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «အို လက်မောင်းကြီးသူ၊ အို ဘာရတမျိုးနွယ်၊ ခဏလေးပင်ဖြစ်စေ ရပ်နေပေးပါ။ အို ကောရဝျ၊ သင်ရှိနေသရွေ့ ဤနေရာ၏ ညှဉ်းပန်းမှုသည် ငါတို့ကို မနှိပ်စက်နိုင်ပါ»။
Verse 36
एवं बहुविधा वाच: कृपणा वेदनावताम् । तस्मिन् देशे स शुभ्राव समन्ताद् वदतां नृप,नरेश्वर! इस प्रकार वहाँ कष्ट पानेवाले दुखी प्राणियोंके भाँति-भाँतिके दीन वचन उस प्रदेशमें उन्हें चारों ओरसे सुनायी देने लगे
ဝိုင်သမ္ပာယနက ပြောသည်– «ထိုဒေသ၌ မင်းကြီးရေ၊ အနာတရနှင့် ပြည့်နှက်နေသော ဒုက္ခခံစားရသူတို့၏ သနားဖွယ် အော်ဟစ်သံမျိုးစုံကို သူသည် အရပ်လေးမျက်နှာမှ ကြားနေရသည်»။
Verse 37
तेषां तु वचन श्रुत्वा दयावान् दीनभाषिणाम् | अहो कृच्छमिति प्राह तस्थौ स च युधिषछिर:,दीनतापूर्ण वचन कहनेवाले उन प्राणियोंकी बातें सुनकर दयालु राजा युधिष्ठिर वहाँ खड़े हो गये। उनके मुँहले सहसा निकल पड़ा--'अहो! इन बेचारोंको बड़ा कष्ट है!
ဒုက္ခဝေဒနာဖြင့် ပြောဆိုနေသူတို့၏ စကားကို ကြားသော် ကရုဏာပြည့်ဝသော ယုဓိဋ္ဌိရသည် ထိုနေရာ၌ ရပ်တန့်၍ ချက်ချင်းပင် «အို! ဘယ်လောက်ခက်ခဲလှသနည်း!» ဟု အော်ဟစ်မိ၏။
Verse 38
स ता गिर: पुरस्ताद वै श्रुतपूर्वा पुन: पुन: । ग्लानानां दुःखितानां च नाभ्यजानत पाण्डव:,महान् कष्ट और दु:खमें पड़े हुए प्राणियोंकी वे ही पहलेकी सुनी हुई करुणाजनक बातें सामनेकी ओरसे बारंबार उनके कानोंमें पड़ने लगीं तो भी वे पाण्डुकुमार उन्हें पहचान न सके
ထိုအသံများသည် ယခင်က ကြားဖူးပြီးသား ကရုဏာပြည့်ဝသော စကားများပင် ဖြစ်၍၊ ဒုက္ခရောက်၍ အားနည်းနေသူတို့၏ ငိုကြွေးသံကဲ့သို့ ရှေ့ဘက်မှ ထပ်ခါထပ်ခါ သူ၏နားထဲသို့ ဝင်လာသော်လည်း၊ ပाण्डု၏သား ပाण्डဝသည် သူတို့ကို မသိမမြင်နိုင်ခဲ့။
Verse 39
अबुध्यमानस्ता वाचो धर्मपुत्रो युधिष्ठिर: । उवाच के भवन्तो वै किमर्थमिह तिष्ठथ,उनकी वे बातें पूर्णएरूपसे न समझकर धर्मपुत्र युधिष्ठिने पूछा--“आपलोग कौन हैं और किसलिये यहाँ रहते हैं?”
ထိုစကားများကို ပြည့်စုံစွာ မနားလည်သေးသဖြင့် ဓမ္မ၏သား ယုဓိဋ္ဌိရက မေးမြန်း၏—«သင်တို့သည် မည်သူတို့နည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤနေရာ၌ ရပ်တည်နေကြသနည်း?»
Verse 40
इत्युक्तास्ते ततः सर्वे समन््तादवभाषिरे | कर्णो5हं भीमसेनो5हमर्जुनो5हमिति प्रभो,उनके इस प्रकार पूछनेपर वे सब चारों ओरसे बोलने लगे--'प्रभो! मैं कर्ण हूँ। मैं भीमसेन हूँ। मैं अर्जुन हूँ। मैं नकुल हूँ। मैं सहदेव हूँ। मैं धृष्टद्युम्न हूँ। मैं द्रौपदी हूँ और हमलोग द्रौपदीके पुत्र हैं।! इस प्रकार वे सब लोग चिल्ला-चिल्लाकर अपना-अपना नाम बताने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆို၏—ဤသို့ မေးမြန်းခံရသော် သူတို့အားလုံးသည် အရပ်ရပ်မှ အော်ဟစ်ပြောဆိုကြ၏။ «အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်ုပ်က ကර්ဏ ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်က ဘီမစေန ဖြစ်ပါသည်။ ကျွန်ုပ်က အာర్జုန ဖြစ်ပါသည်» ဟူ၍၊ ထိုအခိုက်အတန့်၏ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်အတွင်း နကူလ၊ သဟဒေဝ၊ ဓೃಷ್ಟദ്യုမ್ನ၊ ဒြೌပဒီ နှင့် ဒြೌပဒီ၏ သားများတို့ပါ တစ်ဦးချင်းစီ မိမိအမည်ကို အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် ကြွေးကြော်ကြ၏။
Verse 41
नकुल: सहदेवोहं धृष्टद्युम्नो5हमित्युत । द्रौपदी द्रौपदेयाश्व इत्येवं ते विचुक्रुशु:ः,उनके इस प्रकार पूछनेपर वे सब चारों ओरसे बोलने लगे--'प्रभो! मैं कर्ण हूँ। मैं भीमसेन हूँ। मैं अर्जुन हूँ। मैं नकुल हूँ। मैं सहदेव हूँ। मैं धृष्टद्युम्न हूँ। मैं द्रौपदी हूँ और हमलोग द्रौपदीके पुत्र हैं।! इस प्रकार वे सब लोग चिल्ला-चिल्लाकर अपना-अपना नाम बताने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ဆို၏—«ကျွန်ုပ်က နကူလ ဖြစ်ပါသည်!» «ကျွန်ုပ်က သဟဒေဝ ဖြစ်ပါသည်!» ထို့ပြင် «ကျွန်ုပ်က ဓೃષ્ટദ്യုမ்ன ဖြစ်ပါသည်!» အချို့က «ကျွန်ုပ်က ဒြౌပဒီ ဖြစ်ပါသည်!» «ကျွန်ုပ်တို့က ဒြൗပဒီ၏ သားများ ဖြစ်ပါသည်!» ဟူ၍—ဤသို့ သူတို့အားလုံးသည် မိမိအမည်ကို အသံကျယ်ကျယ်ဖြင့် အော်ဟစ်ကြ၏။
Verse 42
ता वाच: स तदा श्रुत्वा तद्देशसदृशीर्नुप । ततो विममृशे राजा कि त्विदं दैवकारितम्,नरेश्वर! उस देशके अनुरूप उन बातोंको सुनकर राजा युधिष्ठिर मन-ही-मन विचार करने लगे कि दैव-का यह कैसा विधान है
ထိုအခါ ထိုဒေသနှင့် ကိုက်ညီသော စကားများကို ကြားနာပြီးနောက် ရှင်ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရသည် စိတ်အတွင်း၌ စဉ်းစားမိ၏—«ဤသည်ကား ကံကြမ္မာ၏ အမိန့်တော်သည် မည်သို့သော အစီအစဉ်နည်း?»
Verse 43
कि तु तत् कलुषं कर्म कृतमेभिमहात्मभि: । कर्णेन द्रौपदेयैर्वा पा्चाल्या वा सुमध्यया,“मेरे इन महामना भाइयोंने, कर्णने, द्रौपदीके पाँचों पुत्रोंने अथवा स्वयं सुमध्यमा द्रौोपदीने भी कौन-सा ऐसा पाप किया था जिससे ये लोग इस दुर्गन्धपूर्ण भयंकर स्थानमें निवास करते हैं। इन समस्त पुण्यात्मा पुरुषोंने कभी कोई पाप किया था, इसे मैं नहीं जानता
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—«သို့သော် ဤမဟာစိတ်ကြီးသူတို့က မည်သို့သော အညစ်အကြေးကံကို လုပ်ခဲ့ကြသနည်း။ ကර්ဏ၊ ဒြောပဒီ၏ သားငါးယောက်၊ သို့မဟုတ် ခါးသေးသွယ်သော ဒြောပဒီကိုယ်တိုင်ကပင်—ဤအနံ့ဆိုး၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ နေရာ၌ နေရမည်အထိ မည်သို့သော အပြစ်ကို ပြုခဲ့ကြသနည်း။ ဤအလုံးစုံ သီလပြည့်စုံသူတို့က အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ ပြုခဲ့သည်ကို ငါမသိ»။
Verse 44
य इमे पापगन्धेडस्मिन् देशे सन्ति सुदारुणे । नाहं जानामि सर्वेषां दुष्कृतं पुण्यकर्मणाम्,“मेरे इन महामना भाइयोंने, कर्णने, द्रौपदीके पाँचों पुत्रोंने अथवा स्वयं सुमध्यमा द्रौोपदीने भी कौन-सा ऐसा पाप किया था जिससे ये लोग इस दुर्गन्धपूर्ण भयंकर स्थानमें निवास करते हैं। इन समस्त पुण्यात्मा पुरुषोंने कभी कोई पाप किया था, इसे मैं नहीं जानता
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—«ဤအနံ့ဆိုး၍ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ ဒေသ၌ ရှိနေသူတို့အကြောင်းဆိုလျှင်—ကုသိုလ်ကို ပြုသူတို့အပေါ် မည်သို့သော မကောင်းမှုက သက်ဆိုင်နိုင်မည်နည်း၊ ငါမသိ။ ဤသီလရှိသူတို့က မည်သို့သော အပြစ်ကို ပြုခဲ့၍ ဤနေရာ၌ နေရသနည်းဟု ငါမမြင်နိုင်»။
Verse 45
कि कृत्वा धृतराष्ट्रस्य पुत्रो राजा सुयोधन: । तथा श्रिया युत: पापै: सह सर्व: पदानुगै:,“धृतराष्ट्रका पुत्र राजा सुयोधन कौन-सा पुण्यकर्म करके अपने समस्त पापी सेवकोंके साथ वैसी अद्भुत शोभा और सम्पत्तिसे संयुक्त हुआ है?
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—«ဓృతရာෂ္ဌရ၏ သား ရှင်ဘုရင် စုယောဓနသည် မည်သို့သော ကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်ခဲ့၍ ထိုသို့ အလှအပနှင့် စည်းစိမ်ပြည့်ဝကာ၊ အပြစ်ရှိသော လိုက်ပါသူ အမှုထမ်းအပေါင်းတို့နှင့်တကွ ဖြစ်လာသနည်း»။
Verse 46
महेन्द्र इव लक्ष्मीवानास्ते परमपूजिता: । कस्येदानीं विकारो5यं य इमे नरकं॑ गता:
ဝိုင်ရှမ္ပါယနက ပြော၏—«သူသည် မဟေန္ဒြ (အိန္ဒြ) ကဲ့သို့ စည်းစိမ်တင့်တယ်စွာ ထိုင်နေပြီး အားလုံးထက် အထူးဂုဏ်ပြုခံရ၏။ ယခု ဤပြောင်းလဲမှုသည် မည်သူ၏ စိတ်ပြောင်းခြင်းနည်း—ဤလူတို့က နరకသို့ သွားရသောအခါ?»
Verse 47
“वह तो यहाँ अत्यन्त सम्मानित होकर महेन्द्रके समान राजलक्ष्मीसे सम्पन्न हुआ है। इधर यह किस कर्मका फल है कि मेरे सगे-सम्बन्धी नरकमें पड़े हुए हैं? ।। सर्वधर्मविद: शूरा: सत्यागमपरायणा: । क्षत्रधर्मरता: सन््तो यज्वानो भूरिदक्षिणा:,“मेरे भाई सम्पूर्ण धर्मके ज्ञाता, शूरवीर, सत्यवादी तथा शास्त्रके अनुकूल चलनेवाले थे। इन्होंने क्षत्रिय-धर्ममें तत्यर रहकर बड़े-बड़े यज्ञ किये और बहुत-सी दक्षिणाएँ दी हैं (तथापि इनकी ऐसी दुर्गति क्यों हुई)?
သူကတော့ ဒီမှာ အင်ဒြာမင်းကဲ့သို့ ရာဇသီရိလက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံကာ အလွန်အမင်း ဂုဏ်ပြုခံနေရသည်။ သို့သော် ငါ့ရဲ့ သွေးသားဆွေမျိုးတွေ နရကထဲ ကျသွားတာဟာ ဘယ်ကံ၏ အကျိုးလဲ? ငါ့ညီအစ်ကိုတွေက ဓမ္မအားလုံးကို သိမြင်သူများ၊ သတ္တိရှိသူများ၊ သစ္စာပြောသူများ၊ သာသနာကျမ်းနှင့် ကိုက်ညီသည့် အကျင့်ကို လိုက်နာသူများ ဖြစ်ကြသည်။ က္ෂတ္တရဓမ္မကို တည်ကြည်စွာ ထမ်းဆောင်ပြီး ယဇ္ဉကြီးများ ပြုလုပ်ကာ ဒါနများကို များစွာ ပေးလှူခဲ့ကြသည်; ထိုသို့ဖြစ်လျက်နှင့် အဘယ်ကြောင့် ဤသို့သော ကံကြမ္မာ ဆိုးရွားမှုက သူတို့အပေါ် ကျရောက်သနည်း?
Verse 48
कि नु सुप्तो5स्मि जागर्मि चेतयामि न चेतये । अहो चित्तविकारो<यं स्याद् वा मे चित्तविभ्रम:,'क्या मैं सोता हूँ या जागता हूँ? मुझे चेत है या नहीं? अहो! यह मेरे चित्तका विकार तो नहीं है, अथवा हो सकता है यह मेरे मनका भ्रम हो”
«ငါ အိပ်နေတာလား၊ နိုးနေတာလား? ငါ တကယ်မြင်သိနေတာလား၊ မမြင်မသိဘဲလား? အို—ဒါဟာ ငါ့စိတ်၏ အပြောင်းအလဲပျက်ယွင်းမှုလား၊ ဒါမှမဟုတ် ငါ့အသိစိတ်ကို လှည့်ဖြားသွားတဲ့ မောဟတစ်ခုလား?»
Verse 49
एवं बहुविधं राजा विममर्श युधिष्ठिर: । दुःखशोकसमाविष्टश्विन्ताव्याकुलितेन्द्रिय:,दुःख और शोकके आवेशसे युक्त हो राजा युधिष्ठिर इस तरह नाना प्रकारसे विचार करने लगे। उस समय उनकी सारी इन्द्रियाँ चिन्तासे व्याकुल हो गयी थीं
ဤသို့ဖြင့် ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရသည် အမျိုးမျိုးသောနည်းလမ်းဖြင့် စဉ်းစားဆင်ခြင်လေ၏။ ဝမ်းနည်းခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတို့ကြောင့် ဖိစီးခံရကာ စိတ်ပူပန်မှုက သူ၏ အာရုံအင်္ဂါအားလုံးကို လှုပ်ရှားကာ မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေ하였다။
Verse 50
क्रोधमाहारयच्चैव तीव्र धर्मसुतो नृपः । देवांक्ष गर्हयामास धर्म चैव युधिष्ठिर:,धर्मपुत्र राजा युधिष्ठिरके मनमें तीव्र रोष जाग उठा। वे देवताओं और धर्मको कोसने लगे
ထို့နောက် ဓမ္မ၏သား ဘုရင် ယုဓိဋ္ဌိရသည် ပြင်းထန်သော ဒေါသကြီးက ဖမ်းဆီးသွားလေ၏။ ထိုအခြေအနေတွင် သူသည် နတ်များကိုပင် မနာလိုစွာ ပြစ်တင်ကာ—ဓမ္မကိုတောင်—အပြစ်တင်စကားဆိုလေ၏။ သူယုံကြည်ခဲ့သော သဘောတရားများက မိမိကို လက်လွှတ်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
Verse 51
स तीव्रगन्धसंतप्तो देवदूतमुवाच ह । गम्यतां तत्र येषां त्वं दूतस्तेषामुपान्तिकम्,उन्होंने वहाँकी दुःसह दुर्गन्न्धसे संतप्त होकर देवदूतसे कहा--“तुम जिनके दूत हो उनके पास लौट जाओ । मैं वहाँ नहीं चलूँगा। यहीं ठहर गया हूँ, अपने मालिकोंको इसकी सूचना दे देना। यहाँ ठहरनेका कारण यह है कि मेरे निकट रहनेसे यहाँ मेरे इन दुखी भाई- बन्धुओंको सुख मिलता है”
မခံနိုင်လောက်အောင် ဆိုးရွားသော အနံ့ကြောင့် နာကျင်ခံစားရသဖြင့် သူသည် နတ်တမန်ကို ပြောလေ၏—“သင်သည် မည်သူတို့၏ တမန်ဖြစ်သနည်း၊ ထိုသူတို့ထံ ပြန်သွားပါ။ ငါ အဲဒီနေရာကို မသွားဘူး။ ငါ ဒီမှာပဲ နေမယ်—သင့်အရှင်တို့ကို ဒီအကြောင်း အသိပေးပါ။ ငါ ဒီမှာ နေရခြင်းက ငါ့အနီးမှာ ရှိနေသဖြင့် ဒုက္ခရောက်နေသော ငါ့ညီအစ်ကိုများနှင့် ဆွေမျိုးများက အနည်းငယ် သက်သာမှု ရကြလို့ပဲ”။
Verse 52
न हाहं तत्र यास्यामि स्थितो<5स्मीति निवेद्यताम् | मत्संश्रयादिमे दूता: सुखिनो भ्रातरो हि मे,उन्होंने वहाँकी दुःसह दुर्गन्न्धसे संतप्त होकर देवदूतसे कहा--“तुम जिनके दूत हो उनके पास लौट जाओ । मैं वहाँ नहीं चलूँगा। यहीं ठहर गया हूँ, अपने मालिकोंको इसकी सूचना दे देना। यहाँ ठहरनेका कारण यह है कि मेरे निकट रहनेसे यहाँ मेरे इन दुखी भाई- बन्धुओंको सुख मिलता है”
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– «မဟုတ်ဘူး—ငါ အဲဒီနေရာကို မသွားဘူး။ ငါ ဒီမှာပဲ နေရမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ထားကြောင်း သွားပြီး အကြောင်းကြားပါ။ ငါ့အနီးမှာ ခိုလှုံနေခြင်းကြောင့် ငါ့ညီအစ်ကိုတွေ—ဒုက္ခခံနေရသော်လည်း—အနည်းငယ်သော သက်သာမှုကို ရရှိကြတယ်»။
Verse 53
इत्युक्तः स तदा दूत: पाण्डुपुत्रेण धीमता । जगाम तत्र यत्रास्ते देवराज: शतक्रतु:ः,बुद्धिमान् पाण्डुपुत्रके ऐसा कहनेपर देवदूत उस समय उस स्थानको चला गया जहाँ सौ यज्ञोंका अनुष्ठान करनेवाले देवराज इन्द्र विराजमान थे
ပဏ္ဍု၏ ဉာဏ်ပညာရှိသော သားက ထိုသို့ ပြောလိုက်သဖြင့် ထိုအချိန်တွင် တမန်သည် ထွက်ခွာ၍ နတ်ဘုရင် အိန္ဒြာ—ရာဇသက္ကရာတု၊ ယဇ်တစ်ရာ ပြုလုပ်သူဟု ကျော်ကြားသောသူ—ထိုင်နေရာသို့ သွားလေ၏။
Verse 54
निवेदयामास च तद् धर्मराजचिकीर्षितम् | यथोक्तं धर्मपुत्रेण सर्वमेव जनाधिप,नरेश्वर! दूतने वहाँ धर्मपुत्र युधिष्ठिरकी कही हुई सारी बातें कह सुनायीं और यह भी निवेदन कर दिया कि वे क्या करना चाहते हैं
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– တမန်သည် လူတို့၏ မင်းထံသို့ သွား၍ ဓမ္မပုတရ ယုဓိဋ္ဌိရ ပြောခဲ့သမျှကို အပြည့်အစုံ အတိအကျ တင်ပြလေ၏။ ထို့ပြင် တရားသမား မင်းကြီး၏ ရည်ရွယ်ချက်—သူ ဘာကို ပြုလိုသည်ကိုပါ—ဓမ္မအတိုင်း အုပ်စိုးသူရှေ့၌ ထားပြလေ၏။
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira confronts whether he can accept a privileged posthumous state while those he loves and honors appear to suffer; he rejects isolated reward and prioritizes solidarity with the afflicted.
The chapter teaches that dharma is validated by principled compassion even when outcomes appear unjust; ethical commitment is shown by remaining with sufferers rather than pursuing personal comfort.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-function is narrative-theological—demonstrating that final judgment and karmic sequencing can appear counterintuitive, thereby deepening the epic’s mokṣa-oriented frame.