Adhyaya 78

Verse 1

/ (दाक्षिणात्य अधिक पाठके ४ श्लोक मिलाकर कुल १८ श्लोक हैं) अपन का छा | अफ-#-रू- सप्तसप्ततितमो<ध्याय: केकयराज तथा राक्षसका उपाख्यान और केकयराज्यकी श्रेष्ठताका विस्तृत वर्णन युधिषछ्िर उवाच केषां प्रभवते राजा वित्तस्य भरतर्षभ । कया च वृत्त्या वर्तेत तन्मे ब्रूहि पितामह

ယုဓိဋ္ဌိရက မေးလျှောက်သည်– «အို ဘာရတမျိုးနွယ်တို့အနက် အမြတ်ဆုံးသူ၊ မင်းသည် ဥစ္စာကို မည်သူတို့ထံမှ ရရှိသနည်း။ ထို့ပြင် မည်သို့သော အကျင့်အကြံဖြင့် မိမိကို ထိန်းသိမ်းကာ အုပ်ချုပ်ရမည်နည်း။ အို အဘိုးတော်၊ ငါ့အား ပြောပြပါ»။

Verse 2

युधिष्ठिरने पूछा--भरतकुलभूषण पितामह! किन-किन मनुष्योंके धनपर राजाका अधिकार होता है? तथा राजाको कैसा बर्ताव करना चाहिये? यह मुझे बताइये ।। भीष्म उवाच अब्राह्माणानां वित्तस्य स्वामी राजेति वैदिकम्‌ । ब्राह्मणानां च ये केचिद्‌ विकर्मस्था भवन्त्युत,भीष्मजीने कहा--राजन! ब्राह्मणके सिवा अन्य सभी वर्णोके धनका स्वामी राजा होता है, यह वैदिक मत है। ब्राह्मणोंमें भी जो कोई अपने वर्णके विपरीत कर्म करते हों, उनके धनपर भी राजाका ही अधिकार है

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ ဝေဒသဘောတရားအရ ဘရာဟ္မဏ မဟုတ်သူတို့၏ ဥစ္စာပစ္စည်းအပေါ် အခွင့်အာဏာပိုင်ရှင်မှာ မင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဘရာဟ္မဏတို့အနက် မိမိတို့၏ သတ်မှတ်ထားသော တာဝန်နှင့် ဆန့်ကျင်သည့် အကျင့် (vikarma) ထဲသို့ ကျရောက်သူများ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းလည်း မင်း၏ အာဏာအောက်တွင် ရှိသည်»။

Verse 3

विकर्मस्थाश्ष नोपेक्ष्या विप्रा राज्ञा कथठ्चन । इति राज्ञां पुरावृत्तमभिजल्पन्ति साधव:,अपने वर्णके विपरीत कर्मोमें लगे हुए ब्राह्मणोंकी राजाको किसी प्रकार उपेक्षा नहीं करनी चाहिये (क्योंकि उन्हें दण्ड देकर भी राहपर लाना राजाका कर्तव्य है)। साधुपुरुष इसीको राजाओंका प्राचीनकालसे चला आता हुआ बर्ताव या धर्म कहते हैं

ဘိဿမက ပြောသည်– «မိမိ၏ဝဏ္ဏနှင့်သင့်လျော်သော အကျင့်သဘောကို ဆန့်ကျင်သည့် ကర్మများကို လုပ်ဆောင်နေသော ဗြာဟ္မဏတို့ကို မင်းသည် မည်သည့်အခြေအနေတွင်မျှ လုံးဝ မလျစ်လျူရှုသင့်။ သဒ္ဓါရှိသော သုတေသနပညာရှင်တို့က ဤအရာကို မင်းတို့၏ ရှေးရိုးစဉ်လာ၊ အချိန်ကာလကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းလာသော အကျင့်ဓမ္မဟု ဆိုကြသည်»။

Verse 4

यस्य सम विषये राज्ञ: स्तेनो भवति वै द्विज: । राज्ञ एवापराधं त॑ मन्यन्ते किल्बिषं नूप,नरेश्वर! जिस राजाके राज्यमें कोई ब्राह्मण चोरी करने लग जाता है, वह राजा अपराधी माना जाता है। विचारवान्‌ पुरुष इसे राजाका ही अपराध और पाप समझते हैं

ဘိဿမက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး၊ လူတို့၏ အရှင်! မင်း၏ နယ်မြေထဲတွင် ဗြာဟ္မဏတစ်ဦးတောင် ခိုးမှုသို့ ကျရောက်လာလျှင် အပြစ်တင်ခြင်းသည် မင်းထံသို့ပင် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယူဆကြ၏။ ပညာရှိတို့က ထိုအမှားနှင့် အပြစ်ကို အုပ်ချုပ်သူ၏ အပြစ်ပင်ဟု မြင်ကြသည်—အကြောင်းမှာ နိုင်ငံအတွင်း စည်းကမ်းကို ထိန်းသိမ်း၍ ဒုစရိုက်ကို တားဆီးခြင်းသည် မင်း၏ တာဝန်ဖြစ်သောကြောင့်»။

Verse 5

अभिशस्तमिवात्मानं मन्यन्ते येन कर्मणा । तस्माद्‌ राजर्षय: सर्वे ब्राह्मणानन्वपालयन्‌,ब्राह्मणमें उक्त दोष आ जाय तो उससे राजा अपने आपको कलडूकित मानते हैं; इसीलिये सभी राजर्षियोंने ब्राह्मणोंकी सदा ही रक्षा की है

ဘိဿမက ပြောသည်– «ဗြာဟ္မဏနှင့် ဆက်နွယ်၍ မင်းအပေါ် အပြစ်တင်စေသော မည်သည့်လုပ်ရပ်ကြောင့်မဆို မင်းသည် မိမိကိုယ်ကို လူအများရှေ့တွင် အပြစ်တင်ခံရသကဲ့သို့ ထင်မြင်လာ၏။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မကို သတိပြု၍ မိမိ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုသော ရာဇဣသီတို့အားလုံးသည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို အစဉ်အမြဲ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြသည်»။

Verse 6

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्‌ । गीत॑ कैकेयराजेन ह्वियमाणेन रक्षसा,इस विषयमें जानकार लोग एक प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया करते हैं। जिसमें राक्षसके द्वारा अपहृत होते समय केकयराजके प्रकट किये हुए उद्गारका वर्णन है

ဘိဿမက ပြောသည်– «ဤအကြောင်းအရာနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ပညာရှိတို့သည် ရှေးဟောင်း အီတိဟာသတစ်ပုဒ်ကို ဥပမာအဖြစ် ထုတ်ပြကြသည်။ ရက္ခသတစ်ကောင်က ဖမ်းဆီးသယ်ဆောင်သွားစဉ် ကေကယမင်းကြီး ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သော စကားများကို ပြန်လည်ဆိုကြသည်—ယခု ဆွေးနွေးနေသော ဓမ္မဆိုင်ရာ အချက်ကို ရှေးအမှတ်တရသမိုင်းဖြင့် ရှင်းလင်းရန်အတွက် ဖြစ်သည်»။

Verse 7

केकयानामधिपतिं रक्षो जग्राह दारुणम्‌ । स्वाध्यायेनान्वितं राजन्नरण्ये संशितव्रतम्‌,राजन्‌! एक समयकी बात है, केकयराज वनमें रहकर कठोर व्रतका पालन (तप) और स्वाध्याय किया करते थे। एक दिन उन्हें एक भयंकर राक्षसने पकड़ लिया

ဘိဿမက ပြောသည်– «အို မင်းကြီး! တစ်ခါက ကြောက်မက်ဖွယ် ရက္ခသတစ်ကောင်သည် ကေကယတို့၏ အရှင်ကို တောအတွင်း၌ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်—သူသည် တင်းကျပ်သော ဝရတများကို တည်ကြည်စွာ ဆောင်ရွက်၍ ဆွာဓျာယ (ကိုယ်တိုင် သင်ယူဖတ်ရှုခြင်း) တွင်လည်း အားထုတ်နေစဉ်ဖြစ်၏။ ဤဖြစ်ရပ်သည် တပစ်နှင့် ဆွာဓျာယကို အလေးထားသော စည်းကမ်းတကျ အုပ်ချုပ်သူတစ်ဦးပင် ရုတ်တရက် စမ်းသပ်မှုများကို ကြုံတွေ့နိုင်ကြောင်း၊ ထိုစမ်းသပ်မှုများသည် ဓမ္မနှင့် အတွင်းစိတ်တည်ငြိမ်မှုကို စမ်းသပ်ရာ မြေပြင်ဖြစ်လာကြောင်းကို ထင်ရှားစေသည်»။

Verse 8

राजोवाच न मे स्तेनो जनपदे न कदर्यो न मद्यप: । नानाहिताग्निर्नायज्वा मामकान्तरमाविश:,यह देख राजाने उस राक्षससे कहा--ेरे राज्यमें एक भी चोर, कंजूस, शराबी अथवा अन्निहोत्र और यज्ञका त्याग करनेवाला नहीं है तो भी तुम्हारा मेरे शरीरमें प्रवेश कैसे हो गया?

မင်းကြီးက ပြောသည်– «ငါ့နိုင်ငံတွင် ခိုးသူမရှိ၊ ကပ်စေးနည်းသူမရှိ၊ အရက်သောက်မူးယစ်သူမရှိ။ ထို့ပြင် သန့်ရှင်းသော မီးပူဇော်ခြင်း (အဂ္နိဟောတရ) ကို စွန့်ပစ်သူလည်းမရှိ၊ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းကို လျစ်လျူရှုသူလည်းမရှိ။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သင်သည် ငါ့ကိုယ်အတွင်း—ငါ့အတွင်းစိတ်ထဲသို့—ဘယ်လိုဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သနည်း?»

Verse 9

नच मे ब्राह्मणोडविद्वान्नाव्रती नाप्पसोमप: । नानाहिताग्निर्नायज्वा मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यमें एक भी ब्राह्मण ऐसा नहीं है जो विद्वान, उत्तम व्रतका पालन करनेवाला, यज्ञमें सोमरस पीनेवाला, अग्निहोत्री और यज्ञकर्ता न हो तो भी तुमने मेरे भीतर कैसे प्रवेश किया?

ထို့နောက် မင်းကြီးက ပြောသည်– «ငါ့နိုင်ငံတွင် ပညာမရှိသော ဗြာဟ္မဏ မရှိ၊ သီလဝတ်မတည်သူ မရှိ၊ ယဇ်ပူဇော်ရာတွင် ဆိုမရသ (ဆိုမ) မသောက်သူ မရှိ။ အဂ္နိဟောတရကို စွန့်ပစ်သူလည်းမရှိ၊ ယဇ်မပြုသူလည်းမရှိ။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သင်သည် ငါ့အတွင်းသို့ ဘယ်လိုဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း?»

Verse 10

नानाप्रदक्षिणैर्यज्ैर्यजन्ते विषये मम । नाधीते नाव्रती कश्षिन्मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यमें समस्त द्विज नाना प्रकारकी उत्तम दक्षिणाओंसे युक्त यज्ञोंका अनुष्ठान करते हैं। कोई भी ब्रह्मचर्यव्रतका पालन किये बिना वेदोंका अध्ययन नहीं करता। फिर भी मेरे शरीरके भीतर तुम्हारा प्रवेश कैसे हुआ?

«ငါ့နိုင်ငံတွင် ဒွိဇတို့သည် အမျိုးမျိုးသော ယဇ်ပူဇော်မှုများကို သင့်တော်သော ပတ်လည်လှည့်ပူဇော်ခြင်းနှင့် အလွန်ကောင်းသော ဒက္ခိဏာ (လှူဒါန်းခြင်း) များဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်။ သီလဝတ်နှင့် ဗြဟ္မစရိယာ၏ စည်းကမ်းမရှိဘဲ ဝేదကို မည်သူမျှ မလေ့လာကြ။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင်လည်း သင်သည် ငါ့ကိုယ်အတွင်းသို့ ဘယ်လိုဝင်ရောက်ခဲ့သနည်း?»

Verse 11

अधीयते>थध्यापयन्ति यजन्ते याजयन्ति च । ददति प्रतिगृह्नन्ति षट्सु कर्मस्ववस्थिता:,मेरे राज्यके ब्राह्मण पढ़ते-पढ़ाते, यज्ञ करते-कराते, दान देते और लेते हैं। इस प्रकार वे ब्राह्मणोचित छः कर्मोमें ही संलग्न रहते हैं

ငါ့နိုင်ငံရှိ ဗြာဟ္မဏတို့သည် လေ့လာကြ၊ သင်ကြားကြ; ယဇ်ပြုကြ၊ အခြားသူတို့အတွက် ယဇ်ကို ဦးဆောင်ပြုလုပ်ပေးကြ; လှူဒါန်းကြ၊ လှူဒါန်းခြင်းကိုလည်း လက်ခံကြ။ ထိုသို့ ဗြာဟ္မဏတို့အတွက် သင့်လျော်သော ခြောက်ပါးသော ကမ္မများတွင် တည်နေကြသည်။

Verse 12

पूजिता: संविभक्ताश्व मृदव: सत्यवादिन: । ब्राह्मणा मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यके सभी ब्राह्मण अपने-अपने कर्ममें तत्पर रहनेवाले हैं। कोमल स्वभाववाले तथा सत्यवादी हैं। उन सबको मेरे राज्यसे वृत्ति मिलती है, तथा वे मेरे द्वारा पूजित होते रहते हैं तो भी तुम्हारा मेरे शरीरके भीतर प्रवेश कैसे सम्भव हुआ?

ငါ့နိုင်ငံရှိ ဗြာဟ္မဏတို့သည် မိမိတို့၏ တာဝန်ကမ္မ၌ တည်ကြည်ကြပြီး စိတ်နူးညံ့၍ အမှန်တရားကိုသာ ပြောကြသည်။ သူတို့သည် နိုင်ငံတော်မှ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို ရရှိကြပြီး ငါ့ထံမှ အမြဲတမ်း ဂုဏ်ပြုပူဇော်ခံရကြသည်။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သင်သည် ငါ့ကိုယ်အတွင်း အနက်ရှိုင်းဆုံးသို့ ဘယ်လိုဝင်ရောက်နိုင်သနည်း?»

Verse 13

न याचन्ते प्रयच्छन्ति सत्यधर्मविशारदा: । नाध्यापयन्त्यधीयन्ते यजन्ते याजयन्ति न,मेरे राज्यमें जो क्षत्रिय हैं, वे अपने वर्णोचित कर्मोमें लगे रहते हैं, वे वेदोंका अध्ययन तो करते हैं, परंतु अध्यापन नहीं करते; यज्ञ करते हैं, परंतु कराते नहीं हैं तथा दान देते हैं, किंतु स्वयं लेते नहीं हैं। मेरे राज्यके क्षत्रिय याचना नहीं करते; स्वयं ही याचकोंको मुहमाँगी वस्तुएँ देते हैं। सत्यभाषी तथा धर्मसम्पादनमें कुशल हैं। वे ब्राह्मणोंकी रक्षा करते हैं और युद्धमें कभी पीठ नहीं दिखाते हैं तो भी तुम मेरे शरीरके भीतर कैसे प्रविष्ट हो गये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «သူတို့သည် တောင်းစားခြင်းမပြု၊ ထိုအစား ပေးကမ်းကြသည်—အမှန်တရားနှင့် ဓမ္မကို ကျင့်သုံးရာတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြသည်။ ဝေဒကို သင်ကြားမပေးသော်လည်း ကိုယ်တိုင် လေ့လာကြသည်; ယဇ္ဉကို ပြုလုပ်ကြသော်လည်း အခြားသူတို့အတွက် ပူဇော်ပွဲကို ဦးဆောင်မပြုကြ။ ငါ့နိုင်ငံတွင် က္ṣတ္တရိယတို့သည် မိမိဝဏ္ဏအလိုက် တာဝန်များ၌ တည်ကြည်နေကြသည်—လှူဒါန်းကြသော်လည်း လက်ခံမယူကြ၊ တောင်းဆိုခြင်းမရှိဘဲ တောင်းခံသူတို့လိုအပ်သမျှကို ပေးကမ်းကြသည်။ သူတို့သည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ကာကွယ်ကြပြီး စစ်ပွဲတွင် နောက်ကျောမပြကြ။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း—သင်သည် ငါ့ကိုယ်အတွင်းသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်သနည်း?»

Verse 14

ब्राह्मणान्‌ परिरक्षन्ति संग्रामेष्वपलायिन: । क्षत्रिया मे स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यमें जो क्षत्रिय हैं, वे अपने वर्णोचित कर्मोमें लगे रहते हैं, वे वेदोंका अध्ययन तो करते हैं, परंतु अध्यापन नहीं करते; यज्ञ करते हैं, परंतु कराते नहीं हैं तथा दान देते हैं, किंतु स्वयं लेते नहीं हैं। मेरे राज्यके क्षत्रिय याचना नहीं करते; स्वयं ही याचकोंको मुहमाँगी वस्तुएँ देते हैं। सत्यभाषी तथा धर्मसम्पादनमें कुशल हैं। वे ब्राह्मणोंकी रक्षा करते हैं और युद्धमें कभी पीठ नहीं दिखाते हैं तो भी तुम मेरे शरीरके भीतर कैसे प्रविष्ट हो गये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါ့နိုင်ငံတွင် က္ṣတ္တရိယတို့သည် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ကာကွယ်ကြပြီး စစ်ပွဲများတွင် မထွက်ပြေးကြ။ မိမိအပ်နှံထားသော တာဝန်၌ တည်ကြည်နေသော်လည်း—သင်သည် ငါ့အတွင်းသား၊ ငါ့ကိုယ်တိုင်ထဲသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သနည်း?»

Verse 15

कृषिगोरक्षवाणिज्यमुपजीवन्त्यमायया । अप्रमत्ता: क्रियावन्त: सुव्रता: सत्यवादिन:,मेरे राज्यके वैश्य भी अपने कर्मोमें ही लगे रहते हैं। वे छल-कपट छोड़कर खेती, गोरक्षा और व्यापारसे जीविका चलाते हैं। प्रमादमें न पड़कर सदा सत्कर्मोमें संलग्न रहते हैं। उत्तम व्रतोंका पालन करनेवाले और सत्यवादी हैं। अतिथियोंको देकर खाते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं, शौचाचारका पालन करते और सबके प्रति सौहार्द बनाये रखते हैं तो भी मेरे भीतर तुम कैसे घुस आये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါ့နိုင်ငံတွင် ဝိုင်ရှျယတို့သည် လှည့်စားမှုမရှိဘဲ စိုက်ပျိုးရေး၊ နွားကာကွယ်ရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးတို့ဖြင့် အသက်မွေးကြသည်။ သူတို့သည် သတိပြု၍ ပျင်းရိမနေ၊ မိမိတာဝန်၌ အားထုတ်ကြပြီး ကောင်းမြတ်သော ဝရတများကို လိုက်နာကာ အမှန်တရားကို ပြောကြသည်။ ထိုသို့ဖြစ်သော်လည်း—သင်သည် ငါ့အတွင်းသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်လာသနည်း?»

Verse 16

संविभागं दमं शौचं सौहदं च व्यपाश्रिता: । मम वैश्या: स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यके वैश्य भी अपने कर्मोमें ही लगे रहते हैं। वे छल-कपट छोड़कर खेती, गोरक्षा और व्यापारसे जीविका चलाते हैं। प्रमादमें न पड़कर सदा सत्कर्मोमें संलग्न रहते हैं। उत्तम व्रतोंका पालन करनेवाले और सत्यवादी हैं। अतिथियोंको देकर खाते हैं, इन्द्रियोंको संयममें रखते हैं, शौचाचारका पालन करते और सबके प्रति सौहार्द बनाये रखते हैं तो भी मेरे भीतर तुम कैसे घुस आये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါ့နိုင်ငံတွင် ဝိုင်ရှျယတို့သည် မိမိတာဝန်၌ တည်ကြည်၍ မျှတသော ခွဲဝေမှု၊ ကိုယ်ထိန်းချုပ်မှု၊ အကျင့်သန့်ရှင်းမှုနှင့် မေတ္တာမိတ်သဟာယကို အားထားကြသည်။ သန့်ရှင်းသော နည်းလမ်းဖြင့် အသက်မွေးကာ ဓမ္မတရားအလုပ်၌ အားထုတ်နေသော်လည်း—သင်သည် ငါ့နှလုံးသားအတွင်းသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်လာသနည်း?»

Verse 17

त्रीन्‌ वर्णानुपजीवन्ति यथावदनसूयका: । मम शाूद्रा: स्वकर्मस्था मामकान्तरमाविश:,मेरे यहाँके शूद्र भी तीनों वर्णोकी यथावत्‌ सेवासे जीवन-निर्वाह करते हैं तथा परदोषदर्शनसे दूर ही रहते हैं। इस प्रकार वे भी अपने कर्मोंमें ही स्थित हैं, तथापि तुम मेरे भीतर कैसे घुस आये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါ့အရပ်ရှိ ရှုဒ္ဒရတို့သည် သုံးဝဏ္ဏကို သင့်တော်သလို ဝန်ဆောင်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြပြီး အခြားသူ၏ အပြစ်ကို ရှာဖွေခြင်းမှ ဝေးကွာကြသည်။ ထိုသို့ မိမိအလုပ်၌ တည်နေကြသော်လည်း—သင်သည် ငါ့အတွင်းသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်လာသနည်း?»

Verse 18

कृपणानाथवृद्धानां दुर्बलातुरयोषिताम्‌ । संविभक्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविश:,दीन, अनाथ, वृद्ध, दुर्बल, रोगी तथा स्त्री--इन सबको मैं अन्न-वस्त्र तथा औषध आदि आवश्यक वस्तुएँ देता रहता हूँ, तथापि तुम मेरे शरीरमें कैसे प्रविष्ट हो गये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ဆင်းရဲသူ၊ အကူအညီမဲ့သူ၊ အိုမင်းသူ၊ အားနည်းသူ၊ နာမကျန်းသူနှင့် မိန်းမတို့အား ငါသည် လိုအပ်သမျှ—အစားအစာ၊ အဝတ်အထည်၊ ဆေးဝါး စသည်တို့ကို—အစဉ်မပြတ် ဝေမျှပေးလေ့ရှိသည်။ သို့ရာတွင် မည်သို့၍ သင်သည် ငါ၏ကိုယ်အတွင်း၊ ငါ၏အတွင်းစိတ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်သနည်း?»

Verse 19

कुलदेशादिधर्माणां प्रथितानां यथाविधि । अव्युच्छेत्तास्मि सर्वेषां मामकान्तरमाविश:,मैं अपने सुविख्यात कुल-धर्म, देश-धर्म तथा जाति-धर्मकी परम्पराका विधिपूर्वक पालन करता हुआ इन सब धर्मोमेंसे किसीका भी लोप नहीं होने देता, तो भी तुम मेरे भीतर कैसे घुस आये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ကျော်ကြားလှသော မိသားစုဓမ္မ၊ ဒေသဓမ္မ၊ ဇာတိဓမ္မတို့ကို စည်းကမ်းတကျ လိုက်နာကာ ထိုဓမ္မများထဲမှ တစ်ခုမျှ မပျက်စီး မပျောက်ကွယ်စေရန် ငါသည် ထိန်းသိမ်းထား၏။ သို့ရာတွင် မည်သို့၍ သင်သည် ငါ၏အတွင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်သနည်း?»

Verse 20

तपस्विनो मे विषये पूजिता: परिपालिता: । संविभक्ताश्न सत्कृत्य मामकान्तरमाविश:,अपने राज्यके तपस्वी मुनियोंकी मैंने सदा ही पूजा और रक्षा की है तथा उन्हें सत्कारपूर्वक आवश्यक वस्तुएँ दी हैं। इतनेपर भी मेरे शरीरके भीतर तुम्हारा प्रवेश कैसे सम्भव हुआ है?

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «ငါ၏နိုင်ငံတွင် တပသီမုနိတို့ကို ငါသည် အစဉ်မပြတ် ဂုဏ်ပြုကာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် လေးစားစွာ ကြိုဆိုပြီး လိုအပ်သမျှကိုလည်း သင့်တော်သလို ဝေမျှပေးခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် မည်သို့၍ သင်၏ဝင်ရောက်မှုသည် ငါ၏ကိုယ်အတွင်းသို့ ဖြစ်နိုင်သနည်း?»

Verse 21

नासंविभज्य भोक्तास्मि नाविशामि परस्त्रियम्‌ । स्वतन्त्रो जातु न क्रीडे मामकान्तरमाविश:

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «မဝေမျှဘဲ ပျော်ရွှင်မှုကို ငါမခံစား။ အခြားသူ၏ဇနီးကိုလည်း ငါမချဉ်းကပ်။ စိတ်လိုသလို လွတ်လပ်စွာ ကစားပျော်ပါးခြင်းကိုလည်း ငါမလုပ်။ ဤကန့်သတ်ချက်များသည် ငါ၏အတွင်းအကျဆုံးကို ဝင်ရောက်ကာ အုပ်စိုးနေသည်»။

Verse 22

मैं देवता, पितर तथा अतिथि आदिको उनका भाग अर्पण किये बिना कभी नहीं भोजन करता। परायी स्त्रीसे कभी सम्पर्क नहीं रखता तथा कभी स्वच्छन्द होकर क्रीडा नहीं करता तो भी तुमने मेरे शरीरमें कैसे प्रवेश किया? ।। नाब्रह्मचारी भिक्षावान्भिक्षु्वाउब्रह्मचर्यवान्‌ । अनृत्विजा हुतं नास्ति मामकान्तरमाविश:

ဘီရှ္မက ပြောသည်– «နတ်တို့၊ ပိတೃ (ဘိုးဘွား) တို့နှင့် ဧည့်သည်တို့အတွက် အပိုင်းအခွဲကို မအပ်နှံဘဲ ငါသည် မည်သည့်အခါမျှ မစား။ အခြားသူ၏ဇနီးနှင့်လည်း မဆက်ဆံ၊ စိတ်လိုသလို လွတ်လပ်စွာ ကစားပျော်ပါးခြင်းလည်း မရှိ။ ငါသည် အလှူခံ၍ နေထိုင်သော ဗြဟ္မစာရီကျောင်းသားမဟုတ်၊ အလှူအပေါ် မူတည်နေသော ဘိက္ခုလည်း မဟုတ်၊ ဗြဟ္မစာရိယကို ထူးခြားသဖြင့် ထိန်းသိမ်းသူဟုလည်း မဆိုနိုင်။ ထို့ပြင် ရိတ்வိဇ် (ယဇ်ပူဇာဆောင်ရွက်သော ပုရောဟိတ်) မပါဘဲ ဆောင်ရွက်သော ယဇ်ပူဇာဟူ၍လည်း မရှိ။ ထိုသို့ဖြစ်လျက်နှင့် မည်သို့၍ သင်သည် ငါ၏အတွင်းအကျဆုံးသို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်သနည်း?»

Verse 23

मेरे राज्यमें कोई भी ब्रह्मचर्यका पालन न करनेवाला भिक्षा नहीं माँगता अथवा भिक्षु या संन्यासी ब्रह्मचर्यका पालन किये बिना नहीं रहता। बिना ऋत्विजके मेरे यहाँ होम नहीं होता; फिर तुम कैसे मेरे भीतर घुस आये? ।। (कृतं राज्यं मया सर्व राज्यस्थेनापि कार्यवत्‌ | नाहं व्युत्क्रमित: सत्यान्मामकान्तरमाविश: ।।) राज्यसिंहासनपर स्थित होकर भी मैंने सारा राज्यकार्य कर्तव्य-पालनकी दृष्टिसे किया है और कभी सत्यसे मैं विचलित नहीं हुआ हूँ; तो भी मेरे शरीरके भीतर तुम्हारा प्रवेश कैसे हुआ है? ।। नावजानाम्यहं वैद्यान्न वृद्धान्न तपस्विन: । राष्ट्र स्वपति जागर्मि मामकान्तरमाविश:,मैं विद्वानों, वृद्धों तथा तपस्वी जनोंका कभी तिरस्कार नहीं करता हूँ। जब सारा राष्ट्र सोता है, उस समय भी मैं उसकी रक्षाके लिये जागता रहता हूँ, तथापि तुम मेरे शरीरके भीतर कैसे चल आये?

ဘိဿမက ပြောသည်– «ရာဇပလ္လင်ပေါ်၌ ထိုင်နေရသော်လည်း အုပ်ချုပ်ရေး၏ တာဝန်အားလုံးကို ကတိကဝတ်နှင့်အညီ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ သစ္စာမှ မလွဲမသွေ ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း သင်သည် ငါ၏ အတွင်းအတ္တထဲသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်သနည်း။ ဆရာဝန်များ၊ အသက်ကြီးသူများ၊ တပသီတို့ကို ငါ မထီမဲ့မြင် မပြု။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်လုံး အိပ်စက်နေချိန်၌ပင် ငါသည် ကာကွယ်ရန် အိပ်မပျော် စောင့်ကြည့်နေသည်—သို့ရာတွင် သင်သည် ငါ့အတွင်းသို့ မည်သို့ ဝင်လာသနည်း»

Verse 24

(शुक्लकर्मास्मि सर्वत्र न दुर्गतिभयं मम । धर्मचारी गृहस्थश्न॒ मामकान्तरमाविश: ।।) आत्मविज्ञानसम्पन्नस्तपस्वी सर्वधर्मवित्‌ | स्वामी सर्वस्य राष्ट्रस्य धीमान्‌ मम पुरोहित:,मैं सब जगह निर्दोष एवं विशुद्ध कर्म करनेवाला हूँ, मुझे कहीं भी दुर्गतिका भय नहीं है। मैं धर्मका आचरण करनेवाला गृहस्थ हूँ। तुम मेरे शरीरके भीतर कैसे आ गये? मेरे बुद्धिमान्‌ पुरोहित आत्मज्ञानी, तपस्वी तथा सब धर्मोके ज्ञाता हैं। वे सम्पूर्ण राष्ट्रके स्वामी हैं

ဘိဿမက ပြောသည်– «နေရာတိုင်း၌ ငါသည် သန့်ရှင်း၍ အပြစ်ကင်းသော ကံကိုသာ ပြု၏။ မကောင်းသော အခြေအနေသို့ ကျရောက်မည်ကို ငါ မကြောက်။ ငါသည် ဓမ္မကိုလိုက်နာသော ဂೃಹಸ್ಥဖြစ်သည်—သို့ဖြစ်လျှင် သင်သည် ငါ၏ အတွင်းအတ္တထဲသို့ မည်သို့ ဝင်လာသနည်း။ ငါ့မိသားစု ပုရောဟိတ်သည် အတ္တဗေဒနှင့် ပြည့်စုံ၍ တပသီဖြစ်ကာ ဓမ္မ၏ တာဝန်များအားလုံးကို သိမြင်သူ ပညာရှိတစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူသည် တိုင်းပြည်တစ်ပြည်လုံး၏ လမ်းညွှန်အာဏာရှင်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏»

Verse 25

दानेन विद्यामभिवान्‌ छयामि सत्येनार्थ ब्राह्मणानां च गुप्त्या शुश्रूषया चापि गुरूनुपैमि न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्य:,मैं धन देकर विद्या पानेकी इच्छा रखता हूँ। सत्यके पालन तथा ब्राह्मणोंके संरक्षणद्वारा अभीष्ट अर्थ (पुण्यलोकोंपर अधिकार) पाना चाहता हूँ तथा सेवा-शुश्रूषाद्वारा गुरुजनोंको संतुष्ट करनेके लिये उनके पास जाता हूँ; अतः मुझे राक्षसोंसे कभी भय नहीं है

ဘိဿမက ပြောသည်– «ဒါနပြုခြင်းဖြင့် ငါသည် မှန်ကန်သော ပညာကို ရယူလို၏။ သစ္စာတည်ခြင်းနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် ငါသည် လိုလားသည့် အဆုံးသတ်—ကုသိုလ်နှင့် အထက်လောကများသို့ သင့်တော်သော ဝင်ခွင့်—ကို ရလို၏။ ထို့ပြင် ဝန်ဆောင်မှုနှင့် နာခံမှုဖြင့် ဆရာများထံ ချဉ်းကပ်ကာ သူတို့ကို ကျေနပ်စေလို၏။ ထို့ကြောင့် ရာක්ෂသတို့ကို ငါ မကြောက်»

Verse 26

नमे राष्ट्रे विधवा ब्रह्मबन्धु- न॑ ब्राह्मण: कितवो नोत चोर: । अयाज्ययाजी न च पापकर्मा न मे भयं विद्यते राक्षसेभ्य:,मेरे राज्यमें कोई स्त्री विधवा नहीं है तथा कोई भी ब्राह्मण अधम, धूर्त, चोर, अनधिकारियोंका यज्ञ करानेवाला और पापाचारी नहीं है; इसलिये मुझे राक्षसोंसे तनिक भी भय नहीं है

ဘိဿမက ပြောသည်– «ငါ့နိုင်ငံ၌ မုဆိုးမ မရှိ၊ ဗြာဟ္မဏအမည်ကို အရှက်ရစေသော အနိမ့်ကျ ‘ဗြာဟ္မဏ’ မရှိ၊ လောင်းကစားသမား ဗြာဟ္မဏ မရှိ၊ သူခိုးလည်း မရှိ။ မသင့်သူတို့အတွက် ယဇ်ပူဇော်ပေးသော ယဇ်ဆရာ မရှိ၊ အပြစ်ကံပြုသူလည်း မရှိ။ ထို့ကြောင့် ရာක්ෂသတို့ကို ငါ လုံးဝ မကြောက်»

Verse 27

न मे शस्त्रैरनिर्भिन्न गात्रे द्वयद्भुलमन्तरम्‌ । धर्मार्थ युध्यमानस्य मामकान्तरमाविश:,मेरे शरीरमें दो अंगुल भी ऐसा स्थान नहीं है, जो धर्मके लिये युद्ध करते समय अस्त्र- शस्त्रोंसे घायल न हुआ हो, तथापि तुम मेरे भीतर कैसे घुस आये?

ဘိဿမက ပြောသည်– «ဓမ္မအတွက် တိုက်ခိုက်စဉ် လက်နက်များဖြင့် မထိုးဖောက်မထိခိုက်ခဲ့သော နေရာဟူ၍ ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာ၌ လက်ချောင်းနှစ်ချောင်းအကျယ်တောင် မရှိ။ သို့ရာတွင် သင်သည် ငါ့အတွင်းသို့ မည်သို့ ဝင်ရောက်လာနိုင်သနည်း»

Verse 28

गोब्राह्मणेभ्यो यज्ञेभ्यो नित्यं स्वस्त्ययनं मम । आशासते जना राष्ट्र मामकान्तरमाविश:,मेरे राज्यमें रहनेवाले लोग गौओं, ब्राह्मणों तथा यज्ञोंके लिये सदा मड़ल-कामना करते रहते हैं, तो भी तुम मेरे शरीरके भीतर कैसे घुस आये?

ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ငါ့နိုင်ငံတွင် လူတို့သည် နွားများ၊ ဗြာဟ္မဏများနှင့် ယဇ္ဉပူဇာအခမ်းအနားတို့အတွက် အမြဲတမ်း မင်္ဂလာကောင်းကျိုးကို ဆုတောင်းနေကြသည်။ ထိုကဲ့သို့ ကောင်းချီးမင်္ဂလာကို အစဉ်အမြဲ ဖိတ်ခေါ်နေသော်လည်း သင်သည် ငါ့ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အတွင်းအနက်ထိ မည်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့သနည်း?»

Verse 29

राक्षस उवाच (नारीणां व्यभिचाराच्च अन्यायाच्च महीक्षिताम्‌ । विप्राणां कर्मदोषाच्च प्रजानां जायते भयम्‌ ।। राक्षसने कहा--स्त्रियोंके व्यभिचारसे, राजाओंके अन्यायसे तथा ब्राह्मणोंके कर्मदोषसे प्रजाको भय प्राप्त होता है ।। अवृष्टिमरिको रोग: सतत क्षुद्धयानि च । विग्रहश्चन सदा तस्मिन्‌ देशे भवति दारुण: ।। जिस देशमें उक्त दोष होते हैं, वहाँ वर्षा नहीं होती। महामारी फैल जाती है, सदा भूखका भय बना रहता है और बड़ा भयानक संग्राम छिड़ जाता है ।। यक्षरक्ष:पिशाचेभ्यो नासुरेभ्य:ः कथउ्चन । भयमुत्पद्यते तत्र यत्र विप्रा: सुसंयता: ।।) जहाँ ब्राह्मण संयमपूर्ण जीवन बिता रहे हों वहाँ यक्ष, राक्षस, पिशाच तथा असुरोंसे किसी प्रकार भय नहीं प्राप्त होता ।। यस्मात्‌ सर्वास्ववस्थासु धर्ममेवान्ववेक्षसे । तस्मात्‌ प्राप्रुहि कैकेय गृहं स्वस्ति व्रजाम्पहम्‌,केकयनरेश! तुम सभी अवस्थाओंमें धर्मपर ही दृष्टि रखते हो, इसलिये कुशलपूर्वक घरको जाओ। तुम्हारा कल्याण हो। मैं अब जाता हूँ

ရာက္ခသက ပြောသည်— «မိန်းမတို့၏ ဖောက်ပြန်မှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ မင်းတို့၏ မတရားမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဗြာဟ္မဏတို့၏ ကမ္မနှင့် အကျင့်အကြံ ချို့ယွင်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူတို့အကြား ကြောက်ရွံ့မှု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ ထိုအပြစ်အနာအဆာများ လွှမ်းမိုးသော နယ်မြေတွင် မိုးမရွာ၊ ကပ်ရောဂါ ပျံ့နှံ့၊ ဆာလောင်မှုကို အမြဲကြောက်ရပြီး၊ ကြောက်မက်ဖွယ် စစ်ပွဲများလည်း ထပ်ခါထပ်ခါ ပေါက်ကွဲတတ်သည်။ သို့သော် ဗြာဟ္မဏတို့က ထိန်းသိမ်းတည်ကြည်စွာ နေထိုင်ရာအရပ်တွင် ယက္ခ၊ ရာက္ခသ၊ ပိသာစ၊ အသူရတို့ကြောင့် မည်သို့မျှ ကြောက်ရွံ့မှု မပေါ်ပေါက်။ အခြေအနေတိုင်းတွင် ဓမ္မကိုသာ မျက်စိတင်ကြည့်ရှုသောကြောင့်၊ ကိကေယ မင်းကြီး၊ အိမ်သို့ ကောင်းမွန်စွာ ပြန်လည်သွားပါ—ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ရှိပါစေ။ ယခု ငါ ထွက်ခွာမည်»

Verse 30

येषां गोब्राह्म॒णं रक्ष्यं प्रजा रक्ष्याश्न केकय । न रक्षोभ्यो भयं तेषां कुत एव तु पावकात्‌,केकयराज! जो राजा गौओं तथा ब्राह्मणोंकी रक्षा करते हैं और प्रजाका पालन करना अपना धर्म समझते हैं, उन्हें राक्षमोंसे भय नहीं है; फिर अग्निसे तो हो ही कैसे सकता है?

«ကိကေယ မင်းကြီး၊ နွားနှင့် ဗြာဟ္မဏတို့ကို ကာကွယ်၍ ပြည်သူကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကို မိမိဓမ္မဟု ယူဆသော မင်းတို့အတွက် ရာက္ခသတို့ကို ကြောက်စရာ မရှိ။ ထို့ပြင် မီးကိုတော့ ဘယ်လိုလုပ် ကြောက်ရမည်နည်း?»

Verse 31

येषां पुरोगमा विप्रा येषां ब्रह्म परं बलम्‌ । अतिथिप्रियास्तथा पौरास्ते वै स्वर्गजितो नूपा:,जिनके आगे-आगे ब्राह्मण चलते हैं, जिनका सबसे बड़ा बल ब्राह्मण ही हैं, तथा जिनके राज्यके नागरिक अतिथि-सत्कारके प्रेमी हैं, वे नरेश निश्चय ही स्वर्गलोकपर अधिकार प्राप्त कर लेते हैं

ရာက္ခသက ပြောသည်— «ဗြာဟ္မဏတို့ကို ဂုဏ်ပြု၍ ရှေ့တန်းတွင် လမ်းဖွင့်စေသော မင်းတို့၊ အမြင့်ဆုံး အင်အားဟူသည် ဗြဟ္မ (သန့်ရှင်းသော ဗေဒပညာနှင့် ပုရောဟိတ်အာဏာ) ၏ အင်အားဖြစ်သော မင်းတို့၊ ထို့ပြင် မြို့သူမြို့သားတို့က ဧည့်သည်ကို ကြိုဆိုဂုဏ်ပြုခြင်းကို ချစ်မြတ်နိုးသော မင်းတို့—ထိုအုပ်ချုပ်သူတို့သည် အမှန်တကယ် ကောင်းကင်ဘုံကို ရယူနိုင်ကြသည်»

Verse 32

भीष्म उवाच तस्माद्‌ द्विजातीन्‌ रक्षेत ते हि रक्षन्ति रक्षिता: । आशीरेषां भवेद्‌ राजन्‌ राज्ञां सम्यकृप्रवर्तताम्‌,भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! इसलिये ब्राह्मणोंकी सदा रक्षा करनी चाहिये। सुरक्षित रहनेपर वे राजाओंकी रक्षा करते हैं। ठीक-ठीक बर्ताव करनेवाले राजाओंको ब्राह्मणोंका आशीर्वाद प्राप्त होता है

ဘီရှ္မက ပြောသည်— «ထို့ကြောင့် မင်းကြီး၊ နှစ်ကြိမ်မွေး (ဒွိဇ) များ—အထူးသဖြင့် ဗြာဟ္မဏများကို အမြဲကာကွယ်သင့်သည်။ သူတို့ကို ကာကွယ်ထားလျှင် သူတို့ကလည်း မင်းတို့ကို ပြန်လည်ကာကွယ်ပေးသည်။ ထို့ပြင် မှန်ကန်စွာ ကျင့်ကြံသော မင်းတို့အတွက် ဗြာဟ္မဏတို့၏ ကောင်းချီးမင်္ဂလာသည် မလွဲမသွေ ရရှိသည်»

Verse 33

तस्माद्‌ राज्ञा विशेषेण विकर्मस्था द्विजातय: । नियम्या: संविभज्याश्न तदनुग्रहकारणात्‌

ထို့ကြောင့် မင်းသည် အထူးသတိထား၍ မကောင်းသောအကျင့်သို့ ကျရောက်သွားသော ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) များကို ထိန်းချုပ်ရမည်။ ထို့ပြင် သင့်လျော်စွာ ခွဲဝေသတ်မှတ်ပြီးနောက်မှသာ စားသုံးစေသင့်သည်—ဤသို့ပြုခြင်းသည် သူတို့ကို ပြုပြင်ကာ ကောင်းကျိုးချမ်းသာရစေရန် အုပ်ချုပ်ရေးအနေနှင့် ပြုသော အနုဂ္ဂဟတရားဖြစ်သည်။

Verse 34

अतः राजाओंको चाहिये कि वे विपरीत कर्म करने-वाले ब्राह्मणोंको उनपर अनुग्रह करनेके लिये ही नियन्त्रणमें रखें और उनकी आवश्यकताकी वस्तुएँ उन्हें देते रहें ।। एवं यो वर्तते राजा पौरजानपदेष्विह । अनुभूयेह भद्राणि प्राप्रोतीन्द्रसलोकताम्‌,जो राजा अपने नगर और राष्ट्रकी प्रजाके साथ ऐसा धर्मपूर्ण बर्ताव करता है, वह इस लोकमें सुख भोगकर अन्तमें इन्द्रलोक प्राप्त कर लेता है

ဘီရှ္မက သင်ကြားသည်မှာ—မင်းတို့သည် မှန်ကန်သောအကျင့်နှင့် ဆန့်ကျင်ပြုမူသော ဗြာဟ္မဏများကို ရန်လိုခြင်းကြောင့်မဟုတ်ဘဲ၊ ပြုပြင်ကာ ကာကွယ်ရန်အတွက်သာ ထိန်းချုပ်ထားရမည်။ ထို့ပြင် အသက်ရှင်ရန်လိုအပ်သည့် အရာများကိုလည်း ဆက်လက်ပေးအပ်ရမည်။ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်ပြည်သူတို့အပေါ် ဤသို့ ဓမ္မတရားနှင့်ညီစွာ ပြုမူသော အုပ်ချုပ်သူသည် ဤလောက၌ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ခံစားပြီး နောက်ဆုံးတွင် အိန္ဒြလောကသို့ ရောက်လိမ့်မည်။

Verse 77

इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि कैकेयोपाख्याने सप्तसप्ततितमो<ध्याय:

ဤသို့ဖြင့် «သီရိမဟာဘာရတ» ၏ ရာဇဓမ္မကို သင်ကြားသော အပိုင်းအတွင်းရှိ ရှာန္တိပရဝ၌ ကိကေယအုပ်ပါချာန၏ ခုနစ်ဆယ်ခုနစ်မြောက် အခန်းသည် အဆုံးသတ်၏။ (အခန်းပိတ် ကော်လိုဖွန်)