Adhyaya 346
नागैः सह ब्राह्मणस्य अतिथिधर्म-व्रतसंवादः | The Brahmin’s Vow and the Nāgas’ Hospitality Appeal
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Didactic Cycle within Śānti Parva)
Bhīṣma narrates that a group of nāgas becomes distressed because a tapasvin brāhmaṇa resides in the forest without food. The nāga’s relatives—brothers, sons, and wife—approach the brāhmaṇa on a secluded riverbank where he sits in disciplined observance, devoted to japa and fasting. After repeatedly honoring him, they state that it is the sixth day of his arrival and request that he accept some form of sustenance (roots, fruits, leaves, milk, or cooked food), arguing that his continued abstention creates a communal dharma-crisis affecting young and old. They further assert their lineage is not characterized by grave moral transgressions, implying an obligation to fulfill proper hospitality. The brāhmaṇa replies that his abstention was adopted on their instruction/indication and is specifically oriented to the expected arrival of the nāga within a defined time window; if the nāga does not arrive after eight nights, he will eat. He asks them to depart without distress and not to break his vow. Bhīṣma concludes that the nāgas, permitted to leave, return home unsuccessful in altering the observance.
Chapter Arc: नर-नारायण नारद से कहते हैं कि श्वेतद्वीप में साक्षात् पुरुषोत्तम का दर्शन होना दुर्लभतम अनुग्रह है—और उसी दर्शन की महिमा से यह अध्याय आरम्भ होकर श्रोता को परम-रहस्य की ओर खींच लेता है। → वाणी क्रमशः ‘दर्शन’ से ‘तत्त्व’ की ओर बढ़ती है: भगवान् अव्यक्त-योनि, दुर्दर्श, पुरुषोत्तम—भक्त के प्रति उनकी अद्वितीय प्रीति; फिर सृष्टि-तत्त्वों की उत्पत्ति (स्पर्श से वायु आदि) और बदरिकाश्रम में धर्मगृह में अवतीर्ण नर-नारायण की उग्र तपस्या का उद्देश्य—त्रिलोकी में होने वाले देवप्रिय अवतारों का मंगल। → नर-नारायण ‘देवदेव’ द्वारा प्रदत्त सर्वज्ञता का उद्घोष करते हैं—त्रैलोक्य के शुभाशुभ, भूत-भविष्य-वर्तमान का ज्ञान—और फिर जीव-तत्त्व/व्यूह-तत्त्व की सूक्ष्म गति का निरूपण: साधक-समूह मनोमय होकर प्रद्युम्न में प्रवेश करता, सांख्य-भागवतों सहित संकर्षण-स्वरूप में लय/प्रवेश का क्रम बताता है। → अध्याय का निष्कर्ष यह स्थापित करता है कि परमात्मा भक्तवत्सल, अव्यक्त के मूल कारण, और जगत्-तत्त्वों के उद्गम हैं; तथा मोक्षमार्ग में ज्ञान (सांख्य) और भक्ति (भागवत) का संगम ‘व्यूह-तत्त्व’ की समझ के साथ साधक को परम-लय की ओर ले जाता है।
Shlokas
Verse 1
नर-नारायणने कहा--नारद! तुमने श्वेतद्वीपमें जाकर जो साक्षात् भगवान्का दर्शन कर लिया, इससे तुम धन्य हो गये। वास्तवमें भगवानने तुमपर बड़ा भारी अनुग्रह किया। तुम्हारे सिवा और किसीने, साक्षात् कमलयोनि ब्रह्माजीने भी भगवान्का इस प्रकार दर्शन नहीं किया
နရ-နာရာယဏက ပြောသည်– «နာရဒရေ၊ သင်သည် ရွှေတဒွီပ (Śvetadvīpa) သို့ သွားရောက်၍ ဘုရားသခင်ကို တိုက်ရိုက် ဒർശနပြုနိုင်ခဲ့သဖြင့် အလွန်ကံကောင်းမြတ်နိုးသူ ဖြစ်လာပြီ။ အမှန်တကယ် ဘုရားသခင်သည် သင့်အပေါ် အလွန်ကြီးမားသော ကရုဏာတော်ကို ပြုတော်မူခဲ့သည်။ သင်မှတပါး အခြားမည်သူမျှ—ပန်းကြာမှ မွေးဖွားသော ဘြဟ္မာတော်ကိုယ်တိုင်တောင်—ဤသို့ တိုက်ရိုက် ဒർശနမရခဲ့»။
Verse 2
अव्यक्तयोनिर्भगवान् दुर्दर्श: पुरुषोत्तम: । नारदैतद्धि नौ सत्यं वचनं समुदाह्मतम्,नारद! वे भगवान् पुरुषोत्तम अव्यक्त प्रकृतिके मूल कारण हैं। उनका दर्शन मिलना अत्यन्त कठिन है। द्विजश्रेष्ठ! हम दोनों तुमसे सच कहते हैं कि भगवान्को इस जगतमें भक्तसे बढ़कर दूसरा कोई प्रिय नहीं है। इसलिये उन्होंने स्वयं ही तुम्हें अपने स्वरूपका दर्शन कराया है
«အဗျက္တ (Unmanifest) မှ အရင်းအမြစ်ရှိသော ဘုရားသခင်၊ အမြင့်ဆုံးပုရုෂ (Purushottama) သည် ဒർശနရရန် အလွန်ခက်ခဲ၏။ နာရဒရေ၊ ဤသည်မှာ ကျွန်ုပ်တို့ ကြေညာသော အမှန်တရားဖြစ်သည်– ဤလောက၌ ဘုရားသခင်အတွက် ကိုယ်တော်၏ ဘက္တိ (devotee) ထက် ပိုချစ်မြတ်နိုးသူ မရှိ။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်တော်တိုင် သင့်အား ကိုယ်တော်၏ ရုပ်သဏ္ဍာန်ကို ဒർശနပေးတော်မူခဲ့သည်»။
Verse 3
नास्य भक्तात् प्रियतरो लोके कश्नन विद्यते । ततः स्वयं दर्शितवान् स्वमात्मानं द्विजोत्तम,नारद! वे भगवान् पुरुषोत्तम अव्यक्त प्रकृतिके मूल कारण हैं। उनका दर्शन मिलना अत्यन्त कठिन है। द्विजश्रेष्ठ! हम दोनों तुमसे सच कहते हैं कि भगवान्को इस जगतमें भक्तसे बढ़कर दूसरा कोई प्रिय नहीं है। इसलिये उन्होंने स्वयं ही तुम्हें अपने स्वरूपका दर्शन कराया है
«ဤလောက၌ ကိုယ်တော်၏ ဘက္တိ (devotee) ထက် ပိုချစ်မြတ်နိုးသူ မရှိ။ ထို့ကြောင့်၊ ဒွိဇိုတ္တမ (နှစ်ကြိမ်မွေးမြတ်) ရေ၊ ကိုယ်တော်တိုင် သင့်အား ကိုယ်တော်၏ အတ္တမ (Self) ကို ဖော်ပြတော်မူခဲ့သည်—နာရဒ»။
Verse 4
तपो हि तप्यतस्तस्य यत् स्थानं परमात्मन: । न तत् सम्प्राप्तुते कश्चिदृते हयावां द्विजोत्तम,द्विजोत्तम! तपस्यामें लगे हुए उन परमात्माका जो स्थान है, वहाँ हम दोनोंके सिवा दूसरा कोई नहीं पहुँच सकता
«တပဿ (austerity) ကျင့်ဆောင်သူအတွက် ပရမာတ္မန် (Paramātman) ၏ အမြင့်ဆုံး အဘိုဒ်တစ်ခု ရှိ၏။ ဒွိဇိုတ္တမရေ၊ ထိုအဆင့်သို့ မည်သူမျှ မရောက်နိုင်—ကျွန်ုပ်တို့ နှစ်ဦးမှတပါး»။
Verse 5
या हि सूर्यसहस्रस्य समस्तस्य भवेद् झद्युतिः । स्थानस्य सा भवेत् तस्य स्वयं तेन विराजता,एक हजार सूर्योंके एकत्र होनेपर जितनी कान्ति हो सकती है, उतनी ही उस स्थानकी भी कान्ति है, जहाँ भगवान् विराज रहे हैं
နာရဒက ပြောသည်—နေတစ်ထောင်ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း စုပေါင်းထားလျှင် ထွက်ပေါ်လာမည့် တောက်ပမှုကဲ့သို့ပင်၊ ထိုနေရာ၏ ဂုဏ်ရောင်လည်း ထိုမျှပင် ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမှာ ထိုနေရာကို ထိုင်တော်မူသော ဘုရားသခင်ကိုယ်တော်တိုင်က အလင်းပေးတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်။
Verse 6
तस्मादुत्तिष्ठते विप्र देवाद् विश्वभुवः पते: । क्षमा क्षमावतां श्रेष्ठ यया भूमिस्तु युज्यते,विप्रवर! क्षमाशीलोंमें श्रेष्ठ नारद! विश्वविधाता ब्रह्माजीके भी पति उन परमेश्वरसे ही क्षमाकी उत्पत्ति हुई है, जिससे पृथ्वीका संयोग होता है
နာရဒက ပြောသည်—ထို့ကြောင့် အို ဗြာဟ္မဏ၊ ထလော့။ ခွင့်လွှတ်ခြင်းသည် စကြဝဠာဖန်ဆင်းရှင်၏ အရှင်ကိုပင် အရှင်အဖြစ်ထားသော ထိုဘုရားသခင်ထံမှ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ခွင့်လွှတ်တတ်သူတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူရေ၊ ခွင့်လွှတ်ခြင်းကြောင့်ပင် မြေကြီးသည် တည်မြဲကပ်လျက်ရှိပြီး သတ္တဝါတို့အကြား သဟဇာတဖြစ်မှု ဖြစ်နိုင်သည်။
Verse 7
तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात् सर्वभूतहितादू रस: । आपो हि तेन युज्यन्ते द्रवरत्वं प्राप्तुवन्ति च,सम्पूर्ण प्राणियोंका हित चाहनेवाले उन नारायण-देवसे ही रस प्रकट हुआ है, जिसका जलके साथ संयोग है और जिसके कारण जल द्रवीभूत होता है
ထို့ကြောင့် သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးကို လိုလားသော နာရာယဏဘုရားထံမှ ‘ရသ’ ဟူသော အနှစ်သာရ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ရေတို့သည် ထိုအနှစ်သာရနှင့် ပေါင်းစည်းကာ ထိုကြောင့်ပင် အရည်ပျော်သဘောကို ရရှိကြသည်။
Verse 8
तस्मादेव समुद्धूतं तेजो रूपगुणात्मकम् | येन संयुज्यते सूर्यस्ततो लोके विराजते,उन्हींसे रूप-गुणविशिष्ट तेजका प्रादुर्भाव हुआ है, जिससे सूर्यदेव संयुक्त हुए हैं। इसीलिये वे लोकमें प्रकाशित हो रहे हैं
နာရဒက ပြောသည်—ထိုအရင်းအမြစ်တည်းဟူသောနေရာမှပင် ရုပ်သဏ္ဌာန်နှင့် ဂုဏ်သတ္တိတို့ပါဝင်သည့် တေဇော (အလင်းတန်ခိုး) ပေါ်ထွန်းလာသည်။ နေမင်းသည် ထိုတေဇောနှင့် ပေါင်းစည်းသဖြင့် လောက၌ ထင်ရှားစွာ တောက်ပလျက်ရှိသည်။
Verse 9
तस्माद् देवात् समुद्धूतः स्पर्शस्तु पुरुषोत्तमात् । येन सम युज्यते वायुस्ततो लोकान् विवात्यसौ,उन्हीं भगवान् पुरुषोत्तमसे स्पर्शकी उत्पत्ति हुई है, जिससे वायुदेव संयुक्त होते हैं और उससे संयुक्त होनेके कारण ही वे सम्पूर्ण लोकोंमें प्रवाहित होते हैं
ထိုဘုရား—ပုရုရှောတ္တမ (အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ပုရုရှ) ထံမှ ‘ထိတွေ့သဘော’ (sparśa) ပေါ်ထွန်းလာသည်။ လေသည် ထိုသဘောနှင့် ပေါင်းစည်းသဖြင့် ထိုကြောင့်ပင် လောကအပေါင်းတို့တွင် လှုပ်ရှားစီးဆင်းလျက်ရှိသည်။
Verse 10
तस्माच्चोत्तिष्ठते शब्द: सर्वलोकेश्वरात् प्रभो: | आकाशं युज्यते येन ततस्तिष्ठत्यसंवृतम्,उन्हीं सर्वलोकेश्वर प्रभुसे शब्दका प्रादुर्भाव होता है, जिससे आकाशका नित्य संयोग है और जिसके ही कारण वह निरावृत रहता है
ထို့ကြောင့် အရှင်ဘုရား၊ အသံသည် လောကအားလုံး၏ အရှင်တော်ထံမှ ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုအသံနှင့် အမြဲတမ်း ဆက်စပ်နေသော အခြေခံသဘောတရားတစ်ရပ်ကြောင့်ပင် အာကာသ (ākāśa) သည် တည်တံ့ရပ်တည်နိုင်ပြီး၊ ထိုသဘောတရားကြောင့်ပင် အာကာသသည် အတားအဆီးမရှိ၊ ဖုံးကွယ်မခံဘဲ ကျယ်ဝန်းနေသည်။
Verse 11
तस्माच्चोत्तिष्ठते देवात् सर्वभूतगतं मन: । चन्द्रमा येन संयुक्त: प्रकाशगुणधारण:,उन्हीं नारायणदेवसे सम्पूर्ण प्राणियोंके भीतर रहनेवाले मनकी भी उत्पत्ति हुई है। उस मनसे संयुक्त होकर ही चन्द्रमा प्रकाश-गुणको धारण करता है
ထိုတည်းဟူသော ဒေဝတော်ထံမှပင် သတ္တဝါအားလုံးအတွင်း၌ နေထိုင်သော စိတ်လည်း ပေါ်ထွန်းလာသည်။ ထိုစိတ်နှင့် ပေါင်းစည်းခြင်းကြောင့်ပင် လသည် အလင်းရောင်၏ ဂုဏ်သတ္တိကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်။
Verse 12
सद्भूतोत्पादकं नाम तत् स्थान वेदसंज्ञितम् । विद्यासहायो यत्रास्ते भगवान् हव्यकव्यभुक्,जहाँ भगवान् श्रीहरि हव्य और कव्यका भोग ग्रहण करते हुए विद्याशक्तिके साथ विराजमान हैं, वह वेदसंज्ञक स्थान सद्भूतोत्पादक कहलाता है
နာရဒက ပြောသည်— «‘ဝေဒ’ ဟု အမည်ရသော ထိုနေရာကို ‘သဒ္ဘူတောတ္ပာဒက’ ဟု ခေါ်ကြသည်။ အကြောင်းမူကား ထိုနေရာ၌ ကောင်းမြတ်သော အရှင်တော်သည် ဗိဒ္ယာ (အသိပညာ) ၏ အင်အားနှင့်အတူ တည်ရှိ၍ ဒေဝတို့အတွက် ဟဝိစ် (havis) ပူဇော်သကာနှင့် ဘိုးဘွားတို့အတွက် ကဗျ (kavya) အနုမောဒနာပူဇော်သကာတို့ကို ခံယူတော်မူသောကြောင့် ဖြစ်သည်»။
Verse 13
ये हि निष्कलुषा लोके पुण्यपापविवर्जिता: । तेषां वै क्षेममध्वानं गच्छतां द्विजसत्तम
နာရဒက ပြောသည်— «ဤလောက၌ အညစ်အကြေးကင်းစင်၍ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ် နှစ်ပါးလုံးမှ လွတ်ကင်းသောသူတို့အတွက်၊ သူတို့ သွားရာလမ်းခရီးသည် အမှန်တကယ် လုံခြုံ၍ မင်္ဂလာရှိသော လမ်းကြောင်းပင် ဖြစ်သည်၊ အမြတ်ဆုံးသော ဒွိဇ (နှစ်ကြိမ်မွေး) ရေ»။
Verse 14
सर्वलोकतमोहन्ता आदित्यो द्वारमुच्यते । द्विजश्रेष्ठ! संसारमें जो लोग पुण्य और पापसे रहित एवं निर्मल हैं, वे कल्याणमय मार्गसे भगवद्धामको प्राप्त होते हैं, उस समय सम्पूर्ण लोकोंके अन्धकारका नाश करनेवाले भगवान् सूर्य ही उनके उस मोक्षधामका द्वार बताये जाते हैं ।। १३ ई ।। आदित्यदग्धसर्वाड्रा अदृश्या: केनचित् क्वचित्
နာရဒက ပြောသည်— «လောကအားလုံး၏ အမှောင်ကို ဖျက်ဆီးသူ အာဒိတျ (နေဘုရား) ကို ‘တံခါး’ ဟု ဆိုကြသည်။ အမြတ်ဆုံးသော ဒွိဇရေ! ဤလောက၌ အညစ်အကြေးကင်းစင်၍ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ် နှစ်ပါးလုံးမှ လွတ်ကင်းသောသူတို့သည် မင်္ဂလာရှိသော လမ်းကြောင်းဖြင့် ဘုရားသခင်၏ နေရာတော်သို့ ရောက်ကြ၏။ ထိုအခါ လောကစုံ၏ အမှောင်ကို ဖျက်ဆီးသော နေဘုရားကိုပင် လွတ်မြောက်ရာ မောက္ခဓာမ၏ တံခါးဟု ဖော်ပြကြသည်»။
Verse 15
तस्मादपि च निर्मुक्ता अनिरुद्धतनौ स्थिता:
နာရဒ မဟာရ္ဓိက မိန့်တော်မူသည်– «ထို့ကြောင့် ထိုချည်နှောင်မှုမှပင် လွတ်မြောက်ပြီးနောက်၊ အနိရုဒ္ဓ၏ ရုပ်ကာယသဘော၌ တည်နေကြ၍၊ ထိုသခင်၌ မတုန်မလှုပ် အခိုင်အမာ တည်ကြသည်»။
Verse 16
प्रद्युम्नाच्चापि निर्मुक्ता जीव॑ संकर्षणं तत:
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်– «ပရဒျုမ္နမှလည်း အသက်သဘော (ဇီဝ) သည် လွတ်မြောက်လာပြီး၊ ထို့နောက် သင်္ကရ္ရှဏထံသို့ ဝင်ရောက်သွားသည်။ ဤအပိုဒ်သည် ပျက်သုဉ်းရာ၌ အသက်ဓာတ်၏ ဆုတ်ခွာခြင်းနှင့် လွှဲပြောင်းခြင်းတို့သည် စည်းကမ်းရှိ၍ ဓမ္မနှင့်ညီသော အစဉ်အလာဖြစ်ကြောင်းကို ညွှန်ပြသည်—အလွဲအလျား မဟုတ်»။
Verse 17
ततस्त्रैगुण्यहीनास्ते परमात्मानमञज्जसा,तदनन्तर तीनों गुणोंसे मुक्त हो वे श्रेष्ठ द्विज अनायास ही निर्गुणस्वरूप क्षेत्रज्ञ परमात्मामें प्रवेश कर जाते हैं। तुम सबके निवासस्थान भगवान् वासुदेवको ही क्षेत्रज्ञ समझो
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်– «ထို့နောက် သဘာဝ၏ သုံးဂုဏ်မှ လွတ်မြောက်သွားသော ထိုဒွိဇအထူးမြတ်တို့သည် အားမစိုက်ဘဲ၊ ဂုဏ်ကင်းသဘောရှိသော က్షೇತ್ರज्ञ ပရမాత్మာ—အတွင်း၌ က్షेत्रကို သိမြင်သူ—ထံသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါအားလုံး၏ နေရာတည်ရာဖြစ်သော ဘဂဝန် ဝါစုဒေဝကိုပင် အမှန်တကယ် က్షेत्रज्ञ ဟူ၍ သိမှတ်ကြလော့»။
Verse 18
प्रविशन्ति द्विजश्रेष्ठा: क्षेत्रज्ञ निर्गुणात्मकम् । सर्वावासं वासुदेवं क्षेत्रज्ञं विद्धि तत््वतः,तदनन्तर तीनों गुणोंसे मुक्त हो वे श्रेष्ठ द्विज अनायास ही निर्गुणस्वरूप क्षेत्रज्ञ परमात्मामें प्रवेश कर जाते हैं। तुम सबके निवासस्थान भगवान् वासुदेवको ही क्षेत्रज्ञ समझो
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်– «အို ဒွိဇအထူးမြတ်တို့၊ သုံးဂုဏ်မှ လွတ်မြောက်သူတို့သည် အားမစိုက်ဘဲ ဂုဏ်ကင်းသဘောရှိသော ကṣेत्रज्ञ ပရမాత్మာထံသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ သတ္တဝါအားလုံး၏ အထွေထွေနေရာတည်ရာဖြစ်သော ဝါစုဒေဝကိုပင် အမှန်တကယ် ကṣेत्रज्ञ ဟူ၍ သိမှတ်ကြလော့»။
Verse 19
समाहितमनस्काश्ष नियता: संयतेन्द्रिया: । एकान्तभावोपगता वासुदेव॑ विशन्ति ते,जिन्होंने अपने मनको एकाग्र कर लिया है, जो शौच संतोष आदि नियमोंसे सम्पन्न और जितेन्द्रिय हैं, वे अनन्य भावसे भगवान्की शरणमें गये हुए भक्त साक्षात् वासुदेवमें प्रवेश करते हैं
နာရဒ မိန့်တော်မူသည်– «စိတ်ကို တည်ငြိမ်စွာ စုစည်းထားသူ၊ နိယမများဖြင့် စည်းကမ်းတကျ နေထိုင်သူ၊ အင်္ဒြိယတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သူတို့သည်—တစ်စိတ်တစ်သဘောဖြင့် အရှင်ထံ ခိုလှုံသော ဘက္တိဖြင့်—ဝါစုဒေဝကိုယ်တိုင်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြသည်။ ဤသင်ခန်းစာသည် အတွင်းထိန်းချုပ်မှုနှင့် အကျင့်သန့်ရှင်းမှုကို ဘက္တိ၏ ဓမ္မဆိုင်ရာ အခြေခံအဖြစ် ထားပြီး၊ ဆုလာဘ်တင်မက ဘုရားနှင့် အပြည့်အဝ ပေါင်းစည်းခြင်းသို့ ရောက်စေသည်ဟု ဖော်ပြသည်»။
Verse 20
आवामपि च धर्मस्य गृहे जातौ द्विजोत्तम । रम्यां विशालामाश्रित्य तप उग्र॑ समास्थितौ,द्विजश्रेष्ठ) हम दोनों भी धर्मके घरमें अवतीर्ण हो इस रमणीय बदरिकाश्रमतीर्थका आश्रय ले कठोर तपस्यामें संलग्न हैं
နာရဒက မိန့်ကြားသည်– «အို ဒွိဇအုတ်တမ၊ ငါတို့နှစ်ဦးလည်း ဓမ္မ၏ အိမ်တော်၌ မွေးဖွားခဲ့ကြသည်။ ဤ သာယာလှပ၍ ကျယ်ဝန်းသော အာရှရမ်ကို အားကိုးကာ ပြင်းထန်သော တပဿာကို ဆောင်ရွက်နေကြ၏»။
Verse 21
ब्रह्मन! उन्हीं भगवान् परमदेव परमात्माके तीनों लोकोंमें जो देवप्रिय अवतार होनेवाले हैं, उनका सदा ही परम मंगल हो--यही हमारी इस तपस्याका उद्देश्य है
နာရဒက မိန့်ကြားသည်– «အို ဘြာဟ္မဏ၊ ငါတို့၏ တပဿာမှာ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်းရှိသည်—လောကသုံးပါး၌ ပေါ်ထွန်းလာမည့်၊ ဘုရားတို့ချစ်မြတ်နိုးသော အဝတားများ၊ အမြတ်ဆုံးဘုရား—ပရမဒေဝ၊ ပရမာတ္မ—၏ အဝတားတို့အပေါ် အမြဲတမ်း အမြင့်မြတ်သော မင်္ဂလာရှိပါစေဟူသည်ပင်»။
Verse 22
विधिना स्वेन युक्ताभ्यां यथापूर्वे द्विजोत्तम । आस्थिताभ्यां सर्वकृच्छूं व्रतं सम्यगनुत्तमम्,द्विजोत्तम! हम दोनोंने पूर्ववत् अपने कर्ममें संलग्न हो सर्वोत्तम एवं सम्पूर्ण कठिनाइयोंसे युक्त उत्तम व्रतमें तत्पर रहते हुए ही श्वेतद्वीपमें उपस्थित होकर वहाँ तुम्हें देखा था। तपोधन! तुम वहाँ भगवान्से मिले और उनके साथ वार्तालाप किया। ये सारी बातें हम दोनोंको अच्छी तरह विदित हैं। महामुने! चराचर प्राणियोंसहित तीनों लोकोंमें जो शुभ या अशुभ बात हो चुकी है, हो रही है, अथवा होनेवाली है, वह सब उस समय देवदेव भगवान् श्रीहरिने तुमसे कही थी
နာရဒက မိန့်ကြားသည်– «အို ဒွိဇအုတ်တမ၊ ယခင်ကကဲ့သို့ ငါတို့နှစ်ဦးသည် ကိုယ်ပိုင်သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းဝတ္တရားတို့ကို နည်းလမ်းတကျ လိုက်နာကာ၊ အခက်အခဲအားလုံးနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း အလွန်မြင့်မြတ်သော ဝရတကို မလျော့မနား ထိန်းသိမ်းနေကြ၏။ ထိုအခြေအနေအတိုင်းပင် ငါတို့သည် ရွှေဖြူကျွန်း (Śvetadvīpa) သို့ ရောက်လာ၍ ထိုနေရာ၌ သင်ကို တွေ့မြင်ခဲ့သည်။ တပဿာကြွယ်ဝသူရေ၊ သင်သည် ထိုနေရာ၌ ဘုရားသခင်နှင့် တွေ့ဆုံကာ ဆွေးနွေးပြောဆိုခဲ့သည်—ဤအရာအားလုံးကို ငါတို့နှစ်ဦးက ကောင်းစွာ သိရှိ၏။ မဟာမုနိရေ၊ လှုပ်ရှားသည့် သတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသည့် အရာတို့ပါဝင်သော လောကသုံးပါး၌ ဖြစ်ခဲ့သမျှ၊ ဖြစ်နေသမျှ၊ ဖြစ်လာမည့် သုဘ သို့မဟုတ် အသုဘ အဖြစ်အပျက်အားလုံးကို ထိုအခါ ဒေဝတို့၏ ဒေဝဖြစ်သော သရီဟရီက သင်အား ပြောကြားခဲ့သည်»။
Verse 23
ये तु तस्यैव देवस्य प्रादुर्भावा: सुरप्रिया: । भविष्यन्ति त्रिलोकस्थास्तेषां स्वतीत्यथो द्विज,आवाशभ्यामपि दृष्टस्त्वं श्वेतद्वीपे तपोधन । समागतो भगवता संजल्पं कृतवांस्तथा द्विजोत्तम! हम दोनोंने पूर्ववत् अपने कर्ममें संलग्न हो सर्वोत्तम एवं सम्पूर्ण कठिनाइयोंसे युक्त उत्तम व्रतमें तत्पर रहते हुए ही श्वेतद्वीपमें उपस्थित होकर वहाँ तुम्हें देखा था। तपोधन! तुम वहाँ भगवान्से मिले और उनके साथ वार्तालाप किया। ये सारी बातें हम दोनोंको अच्छी तरह विदित हैं। महामुने! चराचर प्राणियोंसहित तीनों लोकोंमें जो शुभ या अशुभ बात हो चुकी है, हो रही है, अथवा होनेवाली है, वह सब उस समय देवदेव भगवान् श्रीहरिने तुमसे कही थी
နာရဒက မိန့်ကြားသည်– «အို ဒွိဇ၊ ထိုဘုရားတော်တည်းဟူသော ဒေဝ၏ အဝတားများ—ဒေဝတို့ချစ်မြတ်နိုးသော—လောကသုံးပါး၌ ပေါ်ထွန်းလာမည့်သူတို့အကြောင်းကိုလည်း၊ တပဿာကြွယ်ဝသူရေ၊ သင်ကို ရွှေဖြူကျွန်း (Śvetadvīpa) တွင် ငါတို့နှစ်ဦးက တွေ့မြင်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာ၌ သင်သည် ဘုရားသခင်နှင့် တွေ့ဆုံကာ ဆွေးနွေးပြောဆိုခဲ့သည်၊ အို ဒွိဇအုတ်တမ။ ဤအရာအားလုံးကို ငါတို့က ကောင်းစွာ သိရှိ၏။ မဟာမုနိရေ၊ လှုပ်ရှားသည့် သတ္တဝါနှင့် မလှုပ်ရှားသည့် အရာတို့ပါဝင်သော လောကသုံးပါး၌ ဖြစ်ခဲ့သမျှ၊ ဖြစ်နေသမျှ၊ ဖြစ်လာမည့် သုဘ သို့မဟုတ် အသုဘ အဖြစ်အပျက်အားလုံးကို ထိုအခါ ဒေဝတို့၏ ဒေဝဖြစ်သော သရီဟရီက သင်အား ပြောကြားခဲ့သည်»။
Verse 24
सर्व हि नौ संविदितं त्रैलोक्ये सचराचरे । यद् भविष्यति वृत्तं वा वर्तते वा शुभाशुभम् । सर्व स ते कथितवान् देवदेवो महामुने,द्विजोत्तम! हम दोनोंने पूर्ववत् अपने कर्ममें संलग्न हो सर्वोत्तम एवं सम्पूर्ण कठिनाइयोंसे युक्त उत्तम व्रतमें तत्पर रहते हुए ही श्वेतद्वीपमें उपस्थित होकर वहाँ तुम्हें देखा था। तपोधन! तुम वहाँ भगवान्से मिले और उनके साथ वार्तालाप किया। ये सारी बातें हम दोनोंको अच्छी तरह विदित हैं। महामुने! चराचर प्राणियोंसहित तीनों लोकोंमें जो शुभ या अशुभ बात हो चुकी है, हो रही है, अथवा होनेवाली है, वह सब उस समय देवदेव भगवान् श्रीहरिने तुमसे कही थी
နာရဒက မိန့်ကြားသည်– «လှုပ်ရှားသည့်အရာနှင့် မလှုပ်ရှားသည့်အရာတို့ပါဝင်သော လောကသုံးပါးတစ်လျှောက် ဖြစ်ခဲ့သမျှ၊ ဖြစ်နေသမျှ၊ ဖြစ်လာမည့် သုဘ သို့မဟုတ် အသုဘ အဖြစ်အပျက်အားလုံးကို ငါတို့နှစ်ဦးက အမှန်တကယ် သိရှိကြ၏။ မဟာမုနိရေ၊ ထိုအရာအားလုံးကို ဒေဝတို့၏ ဒေဝက သင်အား ပြောကြားခဲ့သည်»။
Verse 25
वैशम्पायन उवाच एतच्छुत्वा तयोर्वाक््यं तपस्युग्रे च वर्ततो: । नारद: प्राउ्जलिर्भूत्वा नारायणपरायण:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! कठोर तपस्यामें लगे हुए भगवान् नर और नारायणकी यह बात सुनकर नारदजीने उन्हें हाथ जोड़कर प्रणाम किया और नारायणकी शरण लेकर उन्हींकी आराधनामें लग गये
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– ဇနမေဇယမင်းကြီး၊ ပြင်းထန်သော တပဿာ၌ တည်နေသော နရနှင့် နာရာယဏတို့၏ စကားကို ကြားသိပြီးနောက် နာရဒမုနိသည် လက်အုပ်ချီ၍ ဂါရဝပြုကာ ဦးညွှတ်လေ၏။ ထို့နောက် နာရာယဏတော်တစ်ပါးတည်းကို အားကိုးရာအဖြစ်ယူ၍ ထိုဘုရား၏ ပူဇော်အာရాధနာ၌ မနားမလပ် တည်ကြည်စွာ လုပ်ဆောင်လေ၏။
Verse 26
जजाप विधिवन्न्मन्त्रान् नारायणगतान् बहून् । दिव्यं वर्षसमहसत्रं हि नरनारायणाश्रमे,उन्होंने नारायणसम्बन्धी बहुत-से मन्त्रोंका विधिपूर्वक जप किया और एक सहस्र दिव्य वर्षोतक वे नर-नारायणके आश्रममें टिके रहे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– နာရဒသည် နာရာယဏနှင့် ဆက်နွယ်သော မန္တရများစွာကို ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း မှန်ကန်စွာ ဂျပပြုလေ၏။ ထို့ပြင် နရ–နာရာယဏတို့၏ အာရှရမ်၌ တိတိကျကျ တပည့်ဝတ်နှင့်အတူ နတ်ဘုရားနှစ်တစ်ထောင်မက၊ နတ်နှစ်တစ်ထောင်တိုင်အောင် နေထိုင်လေ၏။
Verse 27
अवसत् स महातेजा नारदो भगवानृषि: । तमेवाभ्यर्चयन् देव॑ं नरनारायणो च तौ,महातेजस्वी भगवान् नारद मुनि प्रतिदिन उन्हीं भगवान् वासुदेवकी तथा उन दोनों नर और नारायणकी भी आराधना करते हुए वहाँ रहने लगे
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– တေဇောဓာတ်ကြီးမားသော ဘုရားသဘောရှိ ရှင်နာရဒမုနိသည် ထိုနေရာ၌ နေထိုင်လေ၏။ နရနှင့် နာရာယဏတို့လည်း ထိုနေရာ၌ပင် တည်၍ ထိုတူညီသော သခင်ဘုရားကို နေ့စဉ်မပြတ် ပူဇော်အာရాధနာ ပြုလေ၏။
Verse 146
परमाणुभूता भूत्वा तु त॑ देवं प्रविशन्त्युत । सूर्यदेव उनके सम्पूर्ण अंगोंको जलाकर भस्म कर देते हैं। फिर कहीं कोई उन्हें देख नहीं पाता। वे परमाणुस्वरूप होकर उन्हीं सूर्यदेवमें प्रवेश कर जाते हैं
နာရဒက ရှင်းပြသည်– နေဘုရား၏ တောက်ပလင်းလက်သော အလင်းရောင်သည် သူတို့၏ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံးကို လောင်ကျွမ်းစေ၍ ပြာဖြစ်သွားစေသည်။ ထို့နောက် မည်သူမျှ သူတို့ကို မမြင်နိုင်တော့။ သူတို့သည် အဏုမြူကဲ့သို့ အလွန်သိမ်မွေ့သော အခြေအနေသို့ ရောက်ကာ ထိုနေဘုရားထဲသို့ပင် ဝင်ရောက်လေ၏။
Verse 153
मनोभूतास्ततो भूत्वा प्रद्युम्न॑ प्रविशन्त्युत । फिर उनसे भी मुक्त होकर वे अनिरुद्धविग्रहमें स्थित होते हैं। फिर मनोमय होकर प्रद्युम्नमें प्रवेश करते हैं
နာရဒက ပြောသည်– ထို့နောက် သူတို့သည် စိတ်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော (မနောမယ) အလွန်သိမ်မွေ့သည့် အခြေအနေဖြစ်လာပြီး ပရဒျုမ္နထဲသို့ ဝင်ရောက်လေ၏။
Verse 166
विशन्ति विप्रप्रवरा: सांख्या भागवतैः सह । प्रद्यम्नसे भी युक्त होकर वे सांख्यज्ञानसम्पन्न श्रेष्ठ ब्राह्मण भगवद्भक्तोंके साथ जीवस्वरूप संकर्षणमें प्रविष्ट होते हैं
နာရဒက ပြောသည်– သာṅခယဉာဏ်ဖြင့် ပြည့်စုံ၍ ဘဂဝန်၏ ဘက္တများနှင့်အတူရှိသော ဗြာဟ္မဏအထက်မြတ်တို့သည်၊ ဇီဝအတ္တ၏ သဘောတရားဟု ခေါ်ဆိုသည့် သင်္ကರ್ಷဏအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကြ၏။ ထို့နောက် ပရဒျုမ္နနှင့် ယောဂဖြစ်ကာ၊ ကိုယ်ခန္ဓာရှိသက်ရှိဘဝ၏ အတွင်းအမြစ်ဖြစ်သော အနက်ရှိုင်းသဘောတရား၌ လုံးဝစိမ့်ဝင်သွားကြ၏။
Verse 344
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि नारायणीये चतुश्नत्वारिंशदधिकत्रिशततमो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें नाययणकी महिमाविषयक तीन सौ चौवालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဝိုင်ရှမ္ပာယနက ပြောသည်– “ဤသို့ဖြင့် သြရီမဟာဘာရတ၌၊ ရှာန္တိပရဝအတွင်း—အထူးသဖြင့် မောက္ခဓမ္မ အပိုင်း—နာရာယဏီယ (Nārāyaṇīya) အခန်း၊ နာရာယဏ၏ မဟိမကို ဖော်ပြသော သုံးရာလေးဆယ်လေးမြောက် အခန်းသည် ပြီးဆုံး၏။” ဤသည်မှာ အခန်းပြီးဆုံးကြောင်းနှင့် ရှာန္တိပရဝ၏ ဓမ္မနှင့် မောက္ခသဘောတရားများအတွင်း၌ ၎င်း၏ တည်နေရာကို သတ်မှတ်ပေးသော တရားဝင် အဆုံးသတ်စာတမ်း (colophon) ဖြစ်သည်။
Frequently Asked Questions
A duty-conflict arises: the nāgas seek to fulfill atithi-dharma by feeding a guest, while the brāhmaṇa prioritizes vrata-dharma by maintaining a time-bound fast linked to an anticipated event (the nāga’s arrival).
Competing dharmas are negotiated through articulated intention and proportionality: hospitality is honored through respectful approach and offer, while ascetic discipline is preserved when a vow is explicit, limited in scope, and requests non-interference.
The closing emphasizes procedural dharma rather than explicit phalaśruti: the nāgas’ respectful withdrawal and the brāhmaṇa’s steadfastness imply that ethical outcomes depend on preserving vows without coercion, even when communal expectations are strong.