Adhyaya 229
Jñāna-plava (The Raft of Knowledge): Svabhāva, Prajñā, and the Ascent to Ātmajñāna
Upa-parva: Mokṣa-dharma (Liberation Teachings) — Knowledge, Agency, and Causality Discourse
Vyāsa introduces the metaphor of knowledge as a raft (jñāna-plava) by which a steady person, established in peace, repeatedly resurfaces and submerges—persistently taking refuge in knowledge amid changing conditions. Śuka then requests definition: what is that knowledge/learning by which one crosses the dual framework of dharma characterized as pravṛtti (engagement/action) and nivṛtti (withdrawal/cessation). Vyāsa responds by distinguishing a discerning stance that does not reduce causality to inert “nature” alone; he critiques the deterministic thesis that svabhāva is the sole cause, describing it as conducive to delusion and decline when adopted by the intellectually unreflective. The chapter then broadens into an account of prajñā as the organizing intelligence behind agriculture, production, dwellings, vehicles, recreation, medicine, and authoritative instruction, and asserts that knowledge is the means to comprehend the ‘far shore’ (pārāvarya) of beings. A graded hierarchy follows: from types of birth (fourfold generation) and distinctions among living beings, ascending through moral discernment, Vedic knowledge, teaching authority, and culminating in ātmajñāna (self-knowledge) as superior due to its grasp of birth and non-birth. The chapter concludes by praising the knower of the “two dharmas” as a comprehensive dharma-knower—marked by renunciation, truth-intent, patience, and settled conviction—whose realization is portrayed as encompassing the world-process beyond mere action.
Chapter Arc: युधिष्ठिर का प्रश्न—मोक्षधर्म में स्थित पुरुष का स्वभाव, आचार, विद्या और पराक्रम कैसा होता है—भीष्म से अध्यात्म-मार्ग का स्पष्ट मानचित्र माँगता है। → भीष्म मोक्षधर्म का संक्षिप्त सूत्र देते हैं—मिताहार, इन्द्रिय-जय और नियम-निष्ठा से ब्रह्म-स्थान की प्राप्ति—और फिर प्रमाण-रूप पुरातन आख्यान उठाते हैं: जैगीषव्य और असित-देवल का संवाद। असित-देवल जिज्ञासा करते हैं कि पुण्यकर्मियों की परम शान्ति और सर्वोच्च गति क्या है; जैगीषव्य उत्तर देने को उद्यत होते हैं। → जैगीषव्य का निर्णायक उपदेश: ज्ञानी न अप्राप्त के लिए शोक करता है, न अतीत के लिए; वह ‘प्राप्तकाल’ में उचित कर्म करता है, न भविष्य की प्रतिज्ञाओं/आसक्तियों में बँधता है। निन्दा-प्रशंसा, लाभ-हानि, कामना-प्रयोजन—इन सबके बीच वह समत्व में स्थित रहता है; यही उसकी ‘परागति’ का चिह्न है। → संवाद का निष्कर्ष यह स्थापित करता है कि समत्वबुद्धि, कृतव्रतता, और अनासक्ति ही मोक्षमार्ग की रीढ़ हैं; ऐसा महात्मा इतनी ऊँची अवस्था को प्राप्त होता है कि देव-गन्धर्व-राक्षस तक उसके पदचिह्न का अनुसरण नहीं कर पाते—अर्थात उसकी गति लौकिक माप से परे है।
Shlokas
Verse 1
हि ही बछ। हि मा एकोनत्रिशर्दाधिकद्धिशततमो< ध्याय: जैगीषव्यका असित-देवलको समत्वबुद्धिका उपदेश युधिछिर उवाच किंशील: किंसमाचार: किंविद्य: किंपराक्रम: । प्राप्रोति ब्रह्मण: स्थान यत्परं प्रकृतेर्ध्ुवम्,युधिष्ठिरने पूछा--पितामह! कैसे शील, किस तरहके आचरण, कैसी विद्या और कैसे पराक्रमसे युक्त होनेपर मनुष्य प्रकृतिसे परे अविनाशी ब्रह्मपदको प्राप्त होता है?
ယုဓိဋ္ဌိရ မေးလျှောက်သည်– «ပိတামဟာ၊ လူသည် မည်သို့သော သဘောသဘာဝ (သီလ)၊ မည်သို့သော အကျင့်အကြံ (အာစာရ)၊ မည်သို့သော ဗဟုသုတ/ပညာ (ဝိဒ္ယာ) နှင့် မည်သို့သော စည်းကမ်းတကျ အားထုတ်မှု (ပရာက్రమ) ကို ပိုင်ဆိုင်လျှင် ပရကృతိကို ကျော်လွန်၍ မပျက်မယွင်းသော အမြင့်ဆုံး ဗြဟ္မပဒကို ရောက်နိုင်သနည်း»။
Verse 2
भीष्म उवाच मोक्षधर्मेषु नियतो लघ्वाहारो जितेन्द्रिय: । प्राप्नोति ब्रह्मण: स्थान तत्परं प्रकृतेर्ध्ुवम्,भीष्मजीने कहा--युधिष्ठिर! जो पुरुष मिताहारी और जितेन्द्रिय होकर मोक्षोपयोगी धर्मोंके पालनमें संलग्न रहता है, वही प्रकृतिसे परे अविनाशी ब्रह्मपदको प्राप्त होता है
ဘိဿမ မိန့်တော်မူသည်– «ယုဓိဋ္ဌိရ၊ မောက္ခသို့ ဦးတည်သော ဓမ္မများ၌ တည်ကြည်၍ အစားအစာကို မျှတစွာ စားသုံးကာ အင်ဒြိယများကို အနိုင်ယူထားသူသည် ပရကృతိကို ကျော်လွန်၍ အမြဲတမ်းတည်သော ဗြဟ္မ၏ အဆင့်ကို ရောက်သည်»။
Verse 3
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । जैगीषव्यस्य संवादमसितस्य च भारत,भारत! इस विषयमें भी जैगीषव्य और असित-देवल मुनिका संवादरूप यह पुरातन इतिहास उदाहरणके तौरपर प्रस्तुत किया जाता है
အို ဘာရတ၊ ဤအကြောင်းအရာ၌လည်း ဥပမာအဖြစ် ရှေးဟောင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိတစ်ပုဒ်ကို ထုတ်ပြသည်– ယိုင်ဂီဿဗျနှင့် အစိတ (ဒေဝလ) မုနိတို့၏ ဆွေးနွေးပွဲ ဖြစ်သည်။
Verse 4
जैगीषव्यं महाप्रज्ञं धर्माणामागतागमम् । अक्रुध्यन्तमहृष्यन्तमसितो देवलोडब्रवीत्,एक बार सम्पूर्ण धर्मोको जाननेवाले शास्त्रवेत्ता, महाज्ञानी और क्रोध एवं हर्षसे रहित जैगीषव्य मुनिसे असित-देवलने इस प्रकार पूछा
ဘိဿမက ပြောသည်။ အစိတ-ဒေဝလသည် ဓမ္မ၏ အစဉ်အလာကို ကောင်းစွာသိမြင်ပြီး ဉာဏ်ကြီးမားကာ ဒေါသနှင့် ဝမ်းမြောက်မှုတို့မှ လွတ်ကင်းသော ရသီ ဇိုင်ဂိရှဗျကို ခေါ်၍ ဓမ္မကို အပြည့်အဝ သိလိုသဖြင့် မေးမြန်း하였다။
Verse 5
देवल उवाच न प्रीयसे वन्द्यमानो निन्द्यमानो न कुप्यसे । का ते प्रज्ञा कुतश्चैषा कि ते तस्था: परायणम्,देवल बोले--मुनिवर! यदि आपको कोई प्रणाम करे, तो आप अधिक प्रसन्न नहीं होते और निन्दा करे तो भी आप उसपर क्रोध नहीं करते, यह आपकी बुद्धि कैसी है? कहाँसे प्राप्त हुई है? और आपकी इस बुद्धिका परम आश्रय क्या है?
ဒေဝလက ပြောသည်။ “သင့်ကို ချီးမြှောက်ကာ ဂါရဝပြုသော်လည်း သင် မပျော်ရွှင်လွန်ကဲ၊ သင့်ကို အပြစ်တင်သော်လည်း သင် မဒေါသထွက်။ ဤသင်၏ ဉာဏ်ပညာသည် မည်သို့သောအရာနည်း။ မည်သည့်နေရာမှ ပေါ်ပေါက်လာသနည်း။ ထိုနားလည်မှု၏ အမြင့်ဆုံး အားကိုးရာနှင့် နောက်ဆုံးအခြေခံသည် အဘယ်နည်း။”
Verse 6
भीष्म उवाच इति तेनानुयुक्त: स तमुवाच महातपा: । महद्वाक्यमसंदिग्धं पुष्कलार्थपर्द शुचि,भीष्मजी कहते हैं--राजन्! देवलके इस प्रकार प्रश्न करनेपर महातपस्वी जैगीषव्यने उनसे इस प्रकार संदेहरहित, प्रचुर अर्थका बोधक, पवित्र और उत्तम वचन कहा
ဘိဿမက ပြောသည်။ ထိုသို့ မေးမြန်းခံရသော် မဟာတပသီသည် သံသယကင်း၍ အဓိပ္ပါယ်ပြည့်ဝ၊ သန့်ရှင်းကာ အလေးအနက်ရှိသော စကားဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား하였다—အကျင့်ကို ညွှန်ပြ၍ မှန်ကန်မှုကို ထင်ရှားစေမည့် စကားပင် ဖြစ်သည်။
Verse 7
जैगीषव्य उवाच या गतिर्या परा काष्ठा या शान्ति: पुण्यकर्मणाम् | तां ते5हं सम्प्रवक्ष्यामि महतीमृषिसत्तम,जैगीषव्य बोले--मुनिश्रेष्ठ! पुण्यकर्म करनेवाले महापुरुषोंको जिसका आश्वय लेनेसे उत्तम गति, उत्कर्षकी चरम सीमा और परम शान्ति प्राप्त होती है, उस श्रेष्ठ बुद्धिका मैं तुमसे वर्णन करता हूँ
ဇိုင်ဂိရှဗျက ပြောသည်။ “အို ရသီတို့အနက် အမြတ်ဆုံးသောသူ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုရှိသူတို့သည် ထိုဉာဏ်ပညာကို အားကိုးရာပြုလျှင် အမြင့်ဆုံးသော လမ်းကြောင်း၊ အထွတ်အထိပ်သော အောင်မြင်မှုနှင့် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိကြ၏။ ထိုဉာဏ်ပညာကို ယခု သင့်အား ငါ ပြောကြားမည်။”
Verse 8
निन्दत्सु च समा नित्यं प्रशंसत्सु च देवल । निद्ववन्ति च ये तेषां समयं सुकृतं च यत्,देवल! महात्मा पुरुषोंकी कोई निन्दा करे या सदा उनकी प्रशंसा करे अथवा उनके सदाचार तथा पुण्य कर्मोंपर पर्दा डाले, किंतु वे सबके प्रति एक-सी ही बुद्धि रखते हैं
ဇိုင်ဂိရှဗျက ပြောသည်။ “အို ဒေဝလ၊ လူတို့က မဟာစိတ်ရှိသူတို့ကို အပြစ်တင်စော်ကားသော်လည်းကောင်း၊ အမြဲတမ်း ချီးမွမ်းသော်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် သူတို့၏ သီလနှင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ဖုံးကွယ်ရန် ကြိုးစားသော်လည်းကောင်း—ထိုမြတ်နိုးဖွယ်သူတို့သည် အားလုံးအပေါ် တူညီသော မလှုပ်ရှားသော အမြင်ကို ထိန်းထားကြ၏။”
Verse 9
उक्ताश्न न वदिष्यन्ति वक्तारमहिते हितम् । प्रतिहन्तुं न चेच्छन्ति हन्तारं वै मनीषिण:,उन मनीषी पुरुषोंसे कोई कटु वचन कह दे तो वे उस कटुवादी पुरुषको बदलेमें कुछ नहीं कहते। अपना अहित करनेवालेका भी हित ही चाहते हैं तथा जो उन्हें मारता है, उसे भी वे बदलेमें मारना नहीं चाहते हैं
ဇဲဂိရှဗျက ပြောသည်– ပညာရှိတို့သည် ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ကြမ်းတမ်းစကားဖြင့် မတုံ့ပြန်ကြ။ မိမိတို့၏ အကျိုးကို ထိခိုက်စေသူအပေါ်၌ပင် သူ့အတွက် အကျိုးရှိရာကိုသာ ရှာဖွေကြ၏။ ထို့ပြင် မိမိတို့ကို ထိုးနှက်သူအပေါ်၌ပင် ထိုးနှက်၍ ပြန်လည်လက်စားချေလိုစိတ် မရှိကြ။
Verse 10
नाप्राप्तमनुशोचन्ति प्राप्तकालानि कुर्वते । न चातीतानि शोचन्ति न चैव प्रतिजानते,जो अभी सामने नहीं आयी है या भविष्यमें होनेवाली है, उसके लिये वे शोक या चिन्ता नहीं करते हैं। वर्तमान समयमें जो कार्य प्राप्त हैं, उन्हींको वे करते हैं। जो बातें बीत गयी हैं, उनके लिये भी उन्हें शोक नहीं होता है और वे किसी बातकी प्रतिज्ञा नहीं करते हैं
ဇဲဂိရှဗျက ပြောသည်– ပညာရှိတို့သည် မရောက်သေးသောအရာအတွက် မဝမ်းနည်းမပူပန်ကြ။ အချိန်တန်၍ ရောက်လာသော တာဝန်များကိုသာ ဆောင်ရွက်ကြ၏။ ကုန်လွန်သွားသောအရာများအတွက်လည်း မမြည်တမ်းကြ၊ ထို့ပြင် ကတိသစ္စာများဖြင့် မိမိကိုယ်ကို မချည်နှောင်ကြ။
Verse 11
सम्प्राप्तानां च पूज्यानां कामादर्थेषु देवल । यथोपपपत्तिं कुर्वन्ति शक्तिमन्त: कृतव्रता:,देवल! यदि कोई कामना मनमें लेकर किन्हीं विशेष प्रयोजनोंकी सिद्धिके लिये पूजनीय पुरुष उनके पास आ जायाँ तो वे उत्तम व्रतका पालन करनेवाले शक्तिशाली महात्मा यथाशक्ति उनके कार्य-साधनकी चेष्टा करते हैं
ဇဲဂိရှဗျက ပြောသည်– «ဒေဝလာရေ၊ အလေးအနက်ထားရသော ပုဂ္ဂိုလ်များသည် စိတ်ထဲတွင် ဆန္ဒတစ်ရပ်ကို ထား၍ အထူးရည်ရွယ်ချက်တစ်ခု ပြည့်စုံစေရန် လာရောက်လျှင်၊ ကောင်းမြတ်သော ဝတ္တရားကို တည်ကြည်စွာ ထိန်းသိမ်းသော အင်အားကြီး မဟာသတ္တဝါတို့သည် မိမိတို့၏ စွမ်းအားအတိုင်း ထိုရည်ရွယ်ချက် ပြည့်စုံစေရန် ကြိုးပမ်းကြ၏။»
Verse 12
पक््वविद्या महाप्राज्ञा जितक्रोधा जितेन्द्रिया: । मनसा कर्मणा वाचा नापराध्यन्ति करहिचित्,उनका ज्ञान परिपक्व होता है। वे महाज्ञानी, क्रोधको जीतनेवाले और जितेन्द्रिय होते हैं तथा मन, वाणी और शरीरसे कभी किसीका अपराध नहीं करते हैं
ဇဲဂိရှဗျက ပြောသည်– သူတို့၏ ပညာသည် အမှန်တကယ် ဉာဏ်အဖြစ်သို့ ရင့်ကျက်လာသည်။ သူတို့သည် ဉာဏ်ကြီးသူများဖြစ်၍ ဒေါသကို အနိုင်ယူပြီး အာရုံခံအင်္ဂါတို့ကို ထိန်းချုပ်ထားကြ၏။ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း မည်သူ့ကိုမျှ အပြစ်မကျူးလွန်ကြ။
Verse 13
अनीर्षवो न चान्योन्यं विहिंसन्ति कदाचन । न च जातूपतप्यन्ते धीरा: परसमृद्धिभि:,उनके मनमें एक-दूसरेके प्रति ईर्ष्या नहीं होती। वे कभी हिंसा नहीं करते तथा वे धीर पुरुष दूसरोंकी समृद्धियोंसे कभी मन-ही-मन जलते नहीं हैं
ဇဲဂိရှဗျက ပြောသည်– တည်ကြည်သူတို့သည် အချင်းချင်း မနာလိုမဖြစ်ကြ။ သူတို့သည် မည်သည့်အခါမျှ အကြမ်းဖက်မှု မပြုကြ၊ ထို့ပြင် အခြားသူတို့၏ စည်းစိမ်တိုးတက်မှုကို မြင်၍ စိတ်ထဲတွင် မလောင်ကျွမ်းကြ။
Verse 14
निन्दाप्रशंसे चात्यर्थ न वदन्ति परस्य ये । न च निन्दाप्रशंसाभ्यां विक्रियन्ते कदाचन,वे दूसरोंकी न तो निन््दा करते हैं और न अधिक प्रशंसा ही। उनकी भी कोई निन्दा या प्रशंसा करे तो उनके मनमें कभी विकार नहीं होता है
ဇိုင်ဂိရှဗျာက ဆိုသည်– အခြားသူတို့ကို အလွန်အကျွံ အပြစ်တင်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် မပြောဆိုသူတို့သည်၊ ထို့အပြင် မိမိအပေါ်သို့ ကျရောက်လာသော ကဲ့ရဲ့ခြင်း သို့မဟုတ် ချီးကျူးခြင်းကြောင့်လည်း စိတ်အတွင်း မတုန်လှုပ်မပျက်ကွက်သူတို့သည်၊ အကျင့်သဘောတည်ငြိမ်၍ မပြောင်းလဲကြ။ သူတို့၏ သီလဓမ္မအင်အားသည် စကားကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းနှင့် စိတ်၏ ညီမျှတည်ငြိမ်မှု၌ တည်ရှိပြီး လူမှုရေး အတည်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ငြင်းပယ်ခြင်းတို့ကြောင့် မထိခိုက်ကြ။
Verse 15
सर्वतश्न प्रशान्ता ये सर्वभूतहिते रता: । न क्रुद्धयन्ति न हृष्यन्ति नापराध्यन्ति करह्िचित्,वे सर्वथा शान्त और सम्पूर्ण प्राणियोंके हितमें संलग्न रहते हैं, न कभी क्रोध करते हैं, न हर्षित होते हैं और न किसीका अपराध ही करते हैं
ဇိုင်ဂိရှဗျာက ဆိုသည်– အရာရာ၌ လုံးဝတည်ငြိမ်အေးချမ်း၍ သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးကို စိတ်ထားကာ လုပ်ဆောင်သူတို့သည်၊ မည်သည့်အခါမျှ မ怒မထွက်၊ မလွန်ကဲစွာ မပျော်ရွှင်၊ မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကိုမျှ အပြစ်မကျူးလွန်ကြ။ ထိုသူတို့သည် အပြုအမူနှင့် သတ္တဝါအပေါ် မေတ္တာကရုဏာဖြင့် ငြိမ်းချမ်းမှုကို ကိုယ်တိုင်ထင်ဟပ်စေကြသည်။
Verse 16
विमुच्य हृदयग्रन्थिं चड़्क्रमन्ति यथासुखम् । न येषां बान्धवा: सन्ति ये चान्येषां न बान्धवा:,वे हृदयकी अज्ञानमयी गाँठ खोलकर चारों ओर आनन्दके साथ विचरा करते हैं। न उनके कोई भाई-बन्धु होते हैं और न वे ही दूसरोंके भाई-बन्धु होते हैं
ဇိုင်ဂိရှဗျာက ဆိုသည်– နှလုံးသား၏ ချည်နှောင်မှုကို ဖြေချပြီးနောက် သူတို့သည် အရပ်ရပ်သို့ လွတ်လပ်စွာ၊ ပျော်ရွှင်စွာ လှည့်လည်သွားလာကြသည်။ သူတို့တွင် ကိုယ်ပိုင် ဆွေမျိုးမရှိသကဲ့သို့၊ အခြားသူတို့၏ ဆွေမျိုးအဖြစ်လည်း မတည်ကြ။
Verse 17
अमित्राश्न न सन्त्येषां ये चामित्रा न कस्यचित् | य एवं कुर्वते मर्त्या: सुखं जीवन्ति सर्वदा,न उनके कोई शत्रु होते हैं और न वे ही किसीके शत्रु होते हैं। जो मनुष्य ऐसा करते हैं, वे सदा सुखसे जीवन बिताते हैं
ဇိုင်ဂိရှဗျာက ဆိုသည်– ထိုသို့နေထိုင်သူတို့တွင် ရန်သူမရှိ၊ သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း မည်သူ့အပေါ်မှ ရန်သူမဖြစ်ကြ။ ဤသို့ကျင့်သုံးသော လူသားတို့သည် အမြဲတမ်း သုခချမ်းသာဖြင့် အသက်ရှင်ကြပြီး ရန်ငြိုးနှင့် ရန်ငြိုးက ဆောင်ကြဉ်းလာသော ဒုက္ခတို့မှ လွတ်ကင်းကြသည်။
Verse 18
ये धर्म चानुरुद्धयन्ते धर्मज्ञा द्विजसत्तम | ये हातो विच्युता मार्गात् ते हृष्यन्त्युद्धिजन्ति च,द्विजश्रेष्ठ! जो धर्मके अनुसार चलते हैं, वे ही धर्मज्ञ हैं। तथा जो धर्ममार्गसे भ्रष्ट हो जाते हैं, उन्हें ही हर्ष-उद्वेग आदि प्राप्त होते हैं
ဇိုင်ဂိရှဗျာက ဆိုသည်– “ဒွိဇအမြတ်ဆုံးရေ၊ ဓမ္မအတိုင်း ကိုယ်ကိုညှိနှိုင်း၍ လိုက်နာသူတို့သာ ဓမ္မကို သိသူအမှန် ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ထိုးနှက်ခံရသကဲ့သို့ လမ်းကြောင်းမှ လဲကျကာ ဓမ္မလမ်းမှ လွဲချော်သွားသူတို့သည်ပင် ပျော်ရွှင်မှုနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုတို့ အလှည့်ကျ လှုပ်ရှားလာရသူများ ဖြစ်ကြသည်။”
Verse 19
आस्थितस्तमहं मार्गमसूयिष्यामि क॑ कथम् | निन्द्यमान: प्रशस्तो वा हृष्ये5हं केन हेतुना,मैंने भी उसी धर्ममार्गका अवलम्बन किया है; अत: अपनी निन्दा सुनकर क्यों किसीके प्रति द्वेष-दृष्टि करूँ? अथवा प्रशंसा सुनकर भी किसलिये हर्ष मानूँ?
ငါသည် ထိုဓမ္မလမ်းတစ်လမ်းတည်းပေါ်၌ပင် ရပ်တည်ထား၏။ ထို့ကြောင့် အပြစ်တင်စကားကို ကြားသော် အဘယ်ကြောင့် မည်သူ့ကိုမဆို မနာလိုမုန်းတီးစိတ်ဖြင့် ကြည့်ရမည်နည်း။ ထို့အတူ ချီးမွမ်းစကားကို ကြားသော်လည်း အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ငါသည် ဝမ်းမြောက်လွန်ကဲရမည်နည်း။
Verse 20
यद् यदिच्छन्ति तत् तस्मादपि गच्छन्तु मानवा: । न मे निन्दाप्रशंसाभ्यां हासवृद्धी भविष्यत:,मनुष्य निन््दा और प्रशंसामेंसे जिससे जो-जो लाभ उठाना चाहते हों, उससे वह-वह लाभ उठा लें। उस निन्दा और प्रशंसासे न मेरी कोई हानि होगी, न लाभ
လူတို့သည် အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် ချီးမွမ်းခြင်းတို့မှ မိမိတို့လိုသမျှကို ယူကြပါစေ။ ငါ့အတွက်မူ ကဲ့ရဲ့ခြင်းဖြစ်စေ ချီးမွမ်းခြင်းဖြစ်စေ ထိုနှစ်ပါးကြောင့် အရှုံးမဖြစ်၊ အမြတ်မဖြစ်—လျော့နည်းခြင်းလည်း မရှိ၊ တိုးပွားခြင်းလည်း မရှိ။
Verse 21
अमृतस्येव संतृप्येदवमानस्य तत्त्ववित् । विषस्येवोद्विजेन्नित्यं सम्मानस्य विचक्षण:
အမှန်တရားကို သိသူသည် အရှက်ခွဲအပျက်အစီးကို နက်တာရည်သောက်သကဲ့သို့ စိတ်ကျေနပ်ရမည်။ သို့ရာတွင် ဉာဏ်ရှိသူသည် ဂုဏ်သိက္ခာကို အဆိပ်ကဲ့သို့ သဘောထားကာ အမြဲတမ်း ရှောင်ကြဉ်ကြောက်ရွံ့ရမည်။
Verse 22
तत्त्वज्ञ पुरुषको चाहिये कि वह अपमानको अमृतके समान समझकर उससे संतुष्ट हो और विद्वान् मनुष्य सम्मानको विषके तुल्य समझकर उससे सदा डरता रहे ।। अवज्ञात:ः सुखं शेते इह चामुत्र चाभयम् । विमुक्त: सर्वदोषेभ्यो योडवमन्ता स बध्यते,सम्पूर्ण दोषोंसे मुक्त महात्मा पुरुष अपमानित होनेपर भी इस लोक और परलोकमें निर्भय होकर सुखसे सोता है; परंतु उसका अपमान करनेवाला पुरुष पापाबन्धनमें पड़ जाता है
ဂျိုင်ဂီရှဗျာက ဆို၏—အမှန်တရားကို သိသူသည် အရှက်ခွဲခြင်းကို နက်တာရည်ကဲ့သို့ ယူဆကာ စိတ်ကျေနပ်တည်ငြိမ်ရမည်။ ဉာဏ်ရှိသူသည် ဂုဏ်သိက္ခာကို အဆိပ်ကဲ့သို့ ယူဆ၍ အမြဲသတိထားရမည်။ မလေးစားခံရသူသည် အပြစ်အနာအဆာအားလုံးမှ လွတ်မြောက်သဖြင့် ဤလောကနှင့် နောက်လောက၌လည်း မကြောက်မရွံ့ စိတ်ချမ်းသာစွာ အိပ်ပျော်၏။ သို့ရာတွင် သူ့ကို အရှက်ခွဲသူသည် အပြစ်၏ ချည်နှောင်မှု၌ ချုပ်နှောင်ခံရ၏။
Verse 23
परां गतिं च ये केचित् प्रार्थयन्ति मनीषिण: । एतद् व्रतं समाश्रित्य सुखमेधन्ति ते जना:,जो मनीषी पुरुष उत्तम गति प्राप्त करना चाहते हैं, वे इस उत्तम व्रतका आश्वय लेकर सुखी एवं अभ्युदयशील होते हैं
အမြင့်ဆုံးသော ဂတိကို ဆန္ဒပြုသော ပညာရှိတို့သည် ဤဝရတကို အားကိုးယူကြ၏။ ထိုဝရတကို အခြေခံ၍ လူတို့သည် ချမ်းသာသုခနှင့် အောင်မြင်တိုးတက်မှု၌ ရှင်သန်ဖွံ့ဖြိုးကြ၏။
Verse 24
सर्वतश्न समाह॒त्य क्रतून् सर्वान् जितेन्द्रिय: । प्राप्नोति ब्रह्मण: स्थान यत्परं प्रकृतेर्धुवम्,मनुष्यको चाहिये कि सारे काम्य-कर्मोंका परित्याग करके सम्पूर्ण इन्द्रियोंको वशमें कर ले। फिर वह प्रकृतिसे परे अविनाशी ब्रह्मपदको प्राप्त हो जाता है
အလိုဆန္ဒကြောင့် ပြုလုပ်သော ယဇ္ဈပူဇာနှင့် ကမ္မများအားလုံးကို စုစည်း၍ စွန့်လွှတ်ကာ၊ အင်ဒြိယများကို ထိန်းချုပ်နိုင်သောသူသည် ပရကృతိကို ကျော်လွန်၍ မပျက်မယွင်းသော အမြင့်ဆုံး ဘြဟ္မပဒကို ရောက်ရှိသည်။
Verse 25
नास्य देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसा: । पदमन्ववरोहन्ति प्राप्तस्थ परमां गतिम्,परमगतिको प्राप्त हुए उस ज्ञानी महात्माके पदका अनुसरण न देवता कर पाते हैं न गन्धर्व, न पिशाच कर पाते हैं और न राक्षस ही
အမြင့်ဆုံးသော အခြေအနေကို ရောက်ရှိပြီးသော ဉာဏ်ရှိ မဟာတမ၏ ခြေရာကို နတ်များလည်း မလိုက်နိုင်၊ ဂန္ဓဗ္ဗများလည်း မလိုက်နိုင်၊ ပိသာစများလည်း မလိုက်နိုင်၊ ရက္ခသများလည်း မလိုက်နိုင်။ သူ၏လမ်းကြောင်းသည် အတုယူ၍ မရ၊ လိုက်လံ၍ မရသကဲ့သို့၊ သူ၏ရည်မှန်းချက်သည် အမြင့်ဆုံးဖြစ်၍ လမ်းသည် နူးညံ့သိမ်မွေ့ကာ အတွင်းသို့ ဦးတည်ပြီး သမ္မာဉာဏ်ပေါ်တွင် တည်၏။
Verse 228
इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत गोक्षधर्मपर्वमें लक्ष्मी और इन्द्रका संवादनामक दो सौ अट्ठाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်သရေရှိသော မဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝ၌၊ ဂိုက္ခဓမ္မ အပိုင်းအတွင်းရှိ “လက္ရှ္မီနှင့် အိန္ဒြ၏ ဆွေးနွေးပွဲ” ဟူသော အခန်း ၂၂၈ ပြီးဆုံး၏။ ဤကော်လိုဖွန်သည် သင်ခန်းစာကို နတ်ဘုရားတို့၏ ဆွေးနွေးပုံစံဖြင့် ချပြကာ၊ တိုက်ပွဲမဟုတ်ဘဲ ဆင်ခြင်အကြံပေးမှုဖြင့် ဓမ္မကို အလေးပေးကြောင်းကို သတ်မှတ်ပေးသည်။
Verse 229
इति श्रीमहाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि जैगीषव्यासितसंवादे एकोनत्रिंशदधिकद्विशततमो< ध्याय:,इस प्रकार श्रीमहाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत मोक्षधर्मपर्वमें जैगीषव्य और असित- देवलसंवादविषयक दो सौ उनतीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ဤသို့ဖြင့် ဂုဏ်သရေရှိသော မဟာဘာရတ၏ ရှာန္တိပရဝ၌၊ မောက္ခဓမ္မ အပိုင်းအတွင်းရှိ ဇိုင်ဂီရှဗျနှင့် အစိတ (ဒေဝလ) တို့၏ ဆွေးနွေးပွဲသည် ဤနေရာတွင် ပြီးဆုံး၏—ဤသည်မှာ အခန်း ၂၂၉ ဖြစ်သည်။ ဤကော်လိုဖွန်သည် အခန်း၏ တရားဝင်ပိတ်သိမ်းမှုကို မှတ်သားစေပြီး၊ အထက်ပါ ဆွေးနွေးချက်ကို ဇာတ်လမ်းဆက်မဟုတ်ဘဲ လွတ်မြောက်ခြင်းသို့ ဦးတည်သော ဓမ္မသင်ခန်းစာအဖြစ် ချမှတ်ပေးသည်။
Frequently Asked Questions
Śuka asks for the definition of knowledge/learning that enables one to cross the duality between pravṛtti-oriented dharma and nivṛtti-oriented dharma—i.e., how insight adjudicates action versus withdrawal.
Vyāsa emphasizes sustained refuge in knowledge: it clarifies causality beyond simplistic svabhāva determinism, elevates prajñā for worldly ordering, and culminates in ātmajñāna as the decisive liberating discernment.
Rather than an explicit phalaśruti formula, the chapter frames benefit as epistemic and ethical fruition: attainment of śreyas, competence in dharma through knowing the ‘two dharmas,’ and superiority of ātmajñāna due to insight into birth and non-birth.